౨. దుతియవగ్గో

౧. పాసాణసుత్తం

౧౪౭. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా రత్తన్ధకారతిమిసాయం అబ్భోకాసే నిసిన్నో హోతి, దేవో చ ఏకమేకం ఫుసాయతి. అథ ఖో మారో పాపిమా భగవతో భయం ఛమ్భితత్తం లోమహంసం ఉప్పాదేతుకామో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో అవిదూరే మహన్తే పాసాణే పదాలేసి.

అథ ఖో భగవా ‘‘మారో అయం పాపిమా’’ ఇతి విదిత్వా మారం పాపిమన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘సచేపి కేవలం సబ్బం, గిజ్ఝకూటం చలేస్ససి [గళేయ్యసి (స్యా. కం.), చలేయ్యాసి (క.)];

నేవ సమ్మావిముత్తానం, బుద్ధానం అత్థి ఇఞ్జిత’’న్తి.

అథ ఖో మారో పాపిమా ‘‘జానాతి మం భగవా, జానాతి మం సుగతో’’తి దుక్ఖీ దుమ్మనో తత్థేవన్తరధాయీతి.

౨. కిన్నుసీహసుత్తం

౧౪౮. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా మహతియా పరిసాయ పరివుతో ధమ్మం దేసేతి.

అథ ఖో మారస్స పాపిమతో ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో సమణో గోతమో మహతియా పరిసాయ పరివుతో ధమ్మం దేసేతి. యంనూనాహం యేన సమణో గోతమో తేనుపసఙ్కమేయ్యం విచక్ఖుకమ్మాయా’’తి. అథ ఖో మారో పాపిమా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘కిన్ను సీహోవ నదసి, పరిసాయం విసారదో;

పటిమల్లో హి తే అత్థి, విజితావీ ను మఞ్ఞసీ’’తి.

‘‘నదన్తి వే మహావీరా, పరిసాసు విసారదా;

తథాగతా బలప్పత్తా, తిణ్ణా లోకే విసత్తిక’’న్తి.

అథ ఖో మారో పాపిమా ‘‘జానాతి మం భగవా, జానాతి మం సుగతో’’తి దుక్ఖీ దుమ్మనో తత్థేవన్తరధాయీతి.

౩. సకలికసుత్తం

౧౪౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి మద్దకుచ్ఛిస్మిం మిగదాయే. తేన ఖో పన సమయేన భగవతో పాదో సకలికాయ ఖతో హోతి, భుసా సుదం భగవతో వేదనా వత్తన్తి సారీరికా దుక్ఖా తిబ్బా ఖరా కటుకా అసాతా అమనాపా. తా సుదం భగవా సతో సమ్పజానో అధివాసేతి అవిహఞ్ఞమానో. అథ ఖో భగవా చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం పఞ్ఞపేత్వా దక్ఖిణేన పస్సేన సీహసేయ్యం కప్పేసి పాదే పాదం అచ్చాధాయ సతో సమ్పజానో. అథ ఖో మారో పాపిమా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘మన్దియా ను ఖో సేసి ఉదాహు కావేయ్యమత్తో,

అత్థా ను తే సమ్పచురా న సన్తి;

ఏకో వివిత్తే సయనాసనమ్హి,

నిద్దాముఖో కిమిదం సోప్పసే వా’’తి.

‘‘న మన్దియా సయామి నాపి కావేయ్యమత్తో,

అత్థం సమేచ్చాహమపేతసోకో;

ఏకో వివిత్తే సయనాసనమ్హి,

సయామహం సబ్బభూతానుకమ్పీ.

‘‘యేసమ్పి సల్లం ఉరసి పవిట్ఠం,

ముహుం ముహుం హదయం వేధమానం;

తేపీధ సోప్పం లభరే ససల్లా,

తస్మా అహం న సుపే వీతసల్లో.

‘‘జగ్గం న సఙ్కే నపి భేమి సోత్తుం,

రత్తిన్దివా నానుతపన్తి మామం;

హానిం న పస్సామి కుహిఞ్చి లోకే,

తస్మా సుపే సబ్బభూతానుకమ్పీ’’తి.

అథ ఖో మారో పాపిమా ‘‘జానాతి మం భగవా, జానాతి మం సుగతో’’తి దుక్ఖీ దుమ్మనో తత్థేవన్తరధాయీతి.

౪. పతిరూపసుత్తం

౧౫౦. ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు విహరతి ఏకసాలాయం బ్రాహ్మణగామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా మహతియా గిహిపరిసాయ పరివుతో ధమ్మం దేసేతి.

అథ ఖో మారస్స పాపిమతో ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో సమణో గోతమో మహతియా గిహిపరిసాయ పరివుతో ధమ్మం దేసేతి. యంనూనాహం యేన సమణో గోతమో తేనుపసఙ్కమేయ్యం విచక్ఖుకమ్మాయా’’తి. అథ ఖో మారో పాపిమా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘నేతం తవ పతిరూపం, యదఞ్ఞమనుసాససి;

అనురోధవిరోధేసు, మా సజ్జిత్థో తదాచర’’న్తి.

‘‘హితానుకమ్పీ సమ్బుద్ధో, యదఞ్ఞమనుసాసతి;

అనురోధవిరోధేహి, విప్పముత్తో తథాగతో’’తి.

అథ ఖో మారో పాపిమా ‘‘జానాతి మం భగవా, జానాతి మం సుగతో’’తి దుక్ఖీ దుమ్మనో తత్థేవన్తరధాయీతి.

౫. మానససుత్తం

౧౫౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో మారో పాపిమా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘అన్తలిక్ఖచరో పాసో, య్వాయం చరతి మానసో;

తేన తం బాధయిస్సామి, న మే సమణ మోక్ఖసీ’’తి.

‘‘రూపా సద్దా రసా గన్ధా, ఫోట్ఠబ్బా చ మనోరమా;

ఏత్థ మే విగతో ఛన్దో, నిహతో త్వమసి అన్తకా’’తి.

అథ ఖో మారో పాపిమా ‘‘జానాతి మం భగవా, జానాతి మం సుగతో’’తి దుక్ఖీ దుమ్మనో తత్థేవన్తరధాయీతి.

౬. పత్తసుత్తం

౧౫౨. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన భగవా పఞ్చన్నం ఉపాదానక్ఖన్ధానం ఉపాదాయ భిక్ఖూనం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతి సమాదపేతి [సమాదాపేతి (?)] సముత్తేజేతి సమ్పహంసేతి. తే చ భిక్ఖూ అట్ఠిం కత్వా [అట్ఠికత్వా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] మనసి కత్వా సబ్బచేతసా [సబ్బచేతసో (సీ. స్యా. కం. పీ.), సబ్బం చేతసా (క.)] సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతా ధమ్మం సుణన్తి.

అథ ఖో మారస్స పాపిమతో ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో సమణో గోతమో పఞ్చన్నం ఉపాదానక్ఖన్ధానం ఉపాదాయ భిక్ఖూనం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతి సమాదపేతి సముత్తేజేతి సమ్పహంసేతి. తే చ భిక్ఖూ అట్ఠిం కత్వా మనసి కత్వా సబ్బచేతసా సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతా ధమ్మం సుణన్తి. యంనూనాహం యేన సమణో గోతమో తేనుపసఙ్కమేయ్యం విచక్ఖుకమ్మాయా’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా పత్తా అబ్భోకాసే నిక్ఖిత్తా హోన్తి. అథ ఖో మారో పాపిమా బలీబద్దవణ్ణం అభినిమ్మినిత్వా యేన తే పత్తా తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘భిక్ఖు, భిక్ఖు, ఏసో బలీబద్దో పత్తే భిన్దేయ్యా’’తి. ఏవం వుత్తే భగవా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘న సో, భిక్ఖు, బలీబద్దో. మారో ఏసో పాపిమా తుమ్హాకం విచక్ఖుకమ్మాయ ఆగతో’’తి. అథ ఖో భగవా ‘‘మారో అయం పాపిమా’’ ఇతి విదిత్వా మారం పాపిమన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘రూపం వేదయితం సఞ్ఞా, విఞ్ఞాణం యఞ్చ సఙ్ఖతం;

నేసోహమస్మి నేతం మే, ఏవం తత్థ విరజ్జతి.

‘‘ఏవం విరత్తం ఖేమత్తం, సబ్బసంయోజనాతిగం;

అన్వేసం సబ్బట్ఠానేసు, మారసేనాపి నాజ్ఝగా’’తి.

అథ ఖో మారో పాపిమా…పే… తత్థేవన్తరధాయీతి.

౭. ఛఫస్సాయతనసుత్తం

౧౫౩. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. తేన ఖో పన సమయేన భగవా ఛన్నం ఫస్సాయతనానం ఉపాదాయ భిక్ఖూనం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతి సమాదపేతి సముత్తేజేతి సమ్పహంసేతి. తే చ భిక్ఖూ అట్ఠిం కత్వా మనసి కత్వా సబ్బచేతసా సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతా ధమ్మం సుణన్తి.

అథ ఖో మారస్స పాపిమతో ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో సమణో గోతమో ఛన్నం ఫస్సాయతనానం ఉపాదాయ భిక్ఖూనం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతి సమాదపేతి సముత్తేజేతి సప్పహంసేతి. తే చ భిక్ఖూ అట్ఠిం కత్వా మనసి కత్వా సబ్బచేతసా సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతా ధమ్మం సుణన్తి. యంనూనాహం యేన సమణో గోతమో తేనుపసఙ్కమేయ్యం విచక్ఖుకమ్మాయా’’తి. అథ ఖో మారో పాపిమా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో అవిదూరే మహన్తం భయభేరవం సద్దమకాసి, అపిస్సుదం పథవీ మఞ్ఞే ఉన్ద్రీయతి [ఉద్రీయతి (సీ. స్యా. కం. పీ) ఉ + దర + య + తి = ఉద్రీయతి]. అథ ఖో అఞ్ఞతరో భిక్ఖు అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘భిక్ఖు, భిక్ఖు, ఏసా పథవీ మఞ్ఞే ఉన్ద్రీయతీ’’తి. ఏవం వుత్తే, భగవా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘నేసా భిక్ఖు పథవీ ఉన్ద్రీయతి. మారో ఏసో పాపిమా తుమ్హాకం విచక్ఖుకమ్మాయ ఆగతో’’తి. అథ ఖో భగవా ‘‘మారో అయం పాపిమా’’ ఇతి విదిత్వా మారం పాపిమన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘రూపా సద్దా రసా గన్ధా, ఫస్సా ధమ్మా చ కేవలా;

ఏతం లోకామిసం ఘోరం, ఏత్థ లోకో విముచ్ఛితో.

‘‘ఏతఞ్చ సమతిక్కమ్మ, సతో బుద్ధస్స సావకో;

మారధేయ్యం అతిక్కమ్మ, ఆదిచ్చోవ విరోచతీ’’తి.

అథ ఖో మారో పాపిమా…పే… తత్థేవన్తరధాయీతి.

౮. పిణ్డసుత్తం

౧౫౪. ఏకం సమయం భగవా మగధేసు విహరతి పఞ్చసాలాయం బ్రాహ్మణగామే. తేన ఖో పన సమయేన పఞ్చసాలాయం బ్రాహ్మణగామే కుమారికానం పాహునకాని భవన్తి. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ పఞ్చసాలం బ్రాహ్మణగామం పిణ్డాయ పావిసి. తేన ఖో పన సమయేన పఞ్చసాలేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా మారేన పాపిమతా అన్వావిట్ఠా భవన్తి – మా సమణో గోతమో పిణ్డమలత్థాతి.

అథ ఖో భగవా యథాధోతేన పత్తేన పఞ్చసాలం బ్రాహ్మణగామం పిణ్డాయ పావిసి తథాధోతేన [యథాధోతేన (?)] పత్తేన పటిక్కమి. అథ ఖో మారో పాపిమా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అపి త్వం, సమణ, పిణ్డమలత్థా’’తి? ‘‘తథా ను త్వం, పాపిమ, అకాసి యథాహం పిణ్డం న లభేయ్య’’న్తి. ‘‘తేన హి, భన్తే, భగవా దుతియమ్పి పఞ్చసాలం బ్రాహ్మణగామం పిణ్డాయ పవిసతు. తథాహం కరిస్సామి యథా భగవా పిణ్డం లచ్ఛతీ’’తి.

‘‘అపుఞ్ఞం పసవి మారో, ఆసజ్జ నం తథాగతం;

కిం ను మఞ్ఞసి పాపిమ, న మే పాపం విపచ్చతి.

‘‘సుసుఖం వత జీవామ, యేసం నో నత్థి కిఞ్చనం;

పీతిభక్ఖా భవిస్సామ, దేవా ఆభస్సరా యథా’’తి.

అథ ఖో మారో పాపిమా ‘‘జానాతి మం భగవా, జానాతి మం సుగతో’’తి దుక్ఖీ దుమ్మనో తత్థేవన్తరధాయీతి.

౯. కస్సకసుత్తం

౧౫౫. సావత్థినిదానం. తేన ఖో పన సమయేన భగవా భిక్ఖూనం నిబ్బానపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతి సమాదపేతి సముత్తేజేతి సమ్పహంసేతి. తే చ భిక్ఖూ అట్ఠిం కత్వా మనసి కత్వా సబ్బచేతసా సమన్నాహరిత్వా ఓహితసోతా ధమ్మం సుణన్తి.

అథ ఖో మారస్స పాపిమతో ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో సమణో గోతమో భిక్ఖూనం నిబ్బానపటిసంయుత్తాయ ధమ్మియా కథాయ…పే… యంనూనాహం యేన సమణో గోతమో తేనుపసఙ్కమేయ్యం విచక్ఖుకమ్మాయా’’తి. అథ ఖో మారో పాపిమా కస్సకవణ్ణం అభినిమ్మినిత్వా మహన్తం నఙ్గలం ఖన్ధే కరిత్వా దీఘపాచనయట్ఠిం గహేత్వా హటహటకేసో సాణసాటినివత్థో కద్దమమక్ఖితేహి పాదేహి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అపి, సమణ, బలీబద్దే అద్దసా’’తి? ‘‘కిం పన, పాపిమ, తే బలీబద్దేహీ’’తి? ‘‘మమేవ, సమణ, చక్ఖు, మమ రూపా, మమ చక్ఖుసమ్ఫస్సవిఞ్ఞాణాయతనం. కుహిం మే, సమణ, గన్త్వా మోక్ఖసి? మమేవ, సమణ, సోతం, మమ సద్దా…పే… మమేవ, సమణ, ఘానం, మమ గన్ధా; మమేవ, సమణ, జివ్హా, మమ రసా; మమేవ, సమణ, కాయో, మమ ఫోట్ఠబ్బా; మమేవ, సమణ, మనో, మమ ధమ్మా, మమ మనోసమ్ఫస్సవిఞ్ఞాణాయతనం. కుహిం మే, సమణ, గన్త్వా మోక్ఖసీ’’తి?

‘‘తవేవ, పాపిమ, చక్ఖు, తవ రూపా, తవ చక్ఖుసమ్ఫస్సవిఞ్ఞాణాయతనం. యత్థ చ ఖో, పాపిమ, నత్థి చక్ఖు, నత్థి రూపా, నత్థి చక్ఖుసమ్ఫస్సవిఞ్ఞాణాయతనం, అగతి తవ తత్థ, పాపిమ. తవేవ, పాపిమ, సోతం, తవ సద్దా, తవ సోతసమ్ఫస్సవిఞ్ఞాణాయతనం. యత్థ చ ఖో, పాపిమ, నత్థి సోతం, నత్థి సద్దా, నత్థి సోతసమ్ఫస్సవిఞ్ఞాణాయతనం, అగతి తవ తత్థ, పాపిమ. తవేవ, పాపిమ, ఘానం, తవ గన్ధా, తవ ఘానసమ్ఫస్సవిఞ్ఞాణాయతనం. యత్థ చ ఖో, పాపిమ, నత్థి ఘానం, నత్థి గన్ధా, నత్థి ఘానసమ్ఫస్సవిఞ్ఞాణాయతనం, అగతి తవ తత్థ, పాపిమ. తవేవ, పాపిమ, జివ్హా, తవ రసా, తవ జివ్హాసమ్ఫస్సవిఞ్ఞాణాయతనం…పే… తవేవ, పాపిమ, కాయో, తవ ఫోట్ఠబ్బా, తవ కాయసమ్ఫస్సవిఞ్ఞాణాయతనం…పే… తవేవ, పాపిమ, మనో, తవ ధమ్మా, తవ మనోసమ్ఫస్సవిఞ్ఞాణాయతనం. యత్థ చ ఖో, పాపిమ, నత్థి మనో, నత్థి ధమ్మా, నత్థి మనోసమ్ఫస్సవిఞ్ఞాణాయతనం, అగతి తవ తత్థ, పాపిమా’’తి.

‘‘యం వదన్తి మమ యిదన్తి, యే వదన్తి మమన్తి చ;

ఏత్థ చే తే మనో అత్థి, న మే సమణ మోక్ఖసీ’’తి.

‘‘యం వదన్తి న తం మయ్హం, యే వదన్తి న తే అహం;

ఏవం పాపిమ జానాహి, న మే మగ్గమ్పి దక్ఖసీ’’తి.

అథ ఖో మారో పాపిమా…పే… తత్థేవన్తరధాయీతి.

౧౦. రజ్జసుత్తం

౧౫౬. ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు విహరతి హిమవన్తపదేసే [హిమవన్తపస్సే (సీ.)] అరఞ్ఞకుటికాయం. అథ ఖో భగవతో రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘సక్కా ను ఖో రజ్జం కారేతుం అహనం అఘాతయం అజినం అజాపయం అసోచం అసోచాపయం ధమ్మేనా’’తి?

అథ ఖో మారో పాపిమా భగవతో చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కారేతు, భన్తే, భగవా రజ్జం, కారేతు, సుగతో, రజ్జం అహనం అఘాతయం అజినం అజాపయం అసోచం అసోచాపయం ధమ్మేనా’’తి. ‘‘కిం పన మే త్వం, పాపిమ, పస్ససి యం మం త్వం ఏవం వదేసి – ‘కారేతు, భన్తే, భగవా రజ్జం, కారేతు సుగతో, రజ్జం అహనం అఘాతయం అజినం అజాపయం అసోచం అసోచాపయం ధమ్మేనా’’’తి? ‘‘భగవతా ఖో, భన్తే, చత్తారో ఇద్ధిపాదా భావితా బహులీకతా యానీకతా వత్థుకతా అనుట్ఠితా పరిచితా సుసమారద్ధా. ఆకఙ్ఖమానో చ, భన్తే, భగవా హిమవన్తం పబ్బతరాజం సువణ్ణం త్వేవ అధిముచ్చేయ్య సువణ్ణఞ్చ పనస్సా’’తి [సువణ్ణపబ్బతస్సాతి (సీ. స్యా. కం.), సువణ్ణఞ్చ పబ్బతస్సాతి (పీ.)].

‘‘పబ్బతస్స సువణ్ణస్స, జాతరూపస్స కేవలో;

ద్విత్తావ నాలమేకస్స, ఇతి విద్వా సమఞ్చరే.

‘‘యో దుక్ఖమద్దక్ఖి యతోనిదానం,

కామేసు సో జన్తు కథం నమేయ్య;

ఉపధిం విదిత్వా సఙ్గోతి లోకే,

తస్సేవ జన్తు వినయాయ సిక్ఖే’’తి.

అథ ఖో మారో పాపిమా ‘‘జానాతి మం భగవా, జానాతి మం సుగతో’’తి దుక్ఖీ దుమ్మనో తత్థేవన్తరధాయీతి.

దుతియో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

పాసాణో సీహో సకలికం [సక్ఖలికం (క.)], పతిరూపఞ్చ మానసం;

పత్తం ఆయతనం పిణ్డం, కస్సకం రజ్జేన తే దసాతి.