౫. పబ్బతూపమసుత్తం

౧౩౬. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో రాజానం పసేనదిం కోసలం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘హన్ద, కుతో ను త్వం, మహారాజ, ఆగచ్ఛసి దివా దివస్సా’’తి? ‘‘యాని తాని, భన్తే, రఞ్ఞం ఖత్తియానం ముద్ధావసిత్తానం ఇస్సరియమదమత్తానం కామగేధపరియుట్ఠితానం జనపదత్థావరియప్పత్తానం మహన్తం పథవిమణ్డలం అభివిజియ అజ్ఝావసన్తానం రాజకరణీయాని భవన్తి, తేసు ఖ్వాహం, ఏతరహి ఉస్సుక్కమాపన్నో’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, ఇధ తే పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య పురత్థిమాయ దిసాయ సద్ధాయికో పచ్చయికో. సో తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం వదేయ్య – ‘యగ్ఘే, మహారాజ, జానేయ్యాసి, అహం ఆగచ్ఛామి పురత్థిమాయ దిసాయ. తత్థద్దసం మహన్తం పబ్బతం అబ్భసమం సబ్బే పాణే నిప్పోథేన్తో ఆగచ్ఛతి. యం తే, మహారాజ, కరణీయం, తం కరోహీ’తి. అథ దుతియో పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య పచ్ఛిమాయ దిసాయ…పే… అథ తతియో పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఉత్తరాయ దిసాయ…పే… అథ చతుత్థో పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య దక్ఖిణాయ దిసాయ సద్ధాయికో పచ్చయికో. సో తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం వదేయ్య – ‘యగ్ఘే మహారాజ, జానేయ్యాసి, అహం ఆగచ్ఛామి దక్ఖిణాయ దిసాయ. తత్థద్దసం మహన్తం పబ్బతం అబ్భసమం సబ్బే పాణే నిప్పోథేన్తో ఆగచ్ఛతి. యం తే, మహారాజ, కరణీయం తం కరోహీ’తి. ఏవరూపే తే, మహారాజ, మహతి మహబ్భయే సముప్పన్నే దారుణే మనుస్సక్ఖయే [మనుస్సకాయే (క.)] దుల్లభే మనుస్సత్తే కిమస్స కరణీయ’’న్తి?

‘‘ఏవరూపే మే, భన్తే, మహతి మహబ్భయే సముప్పన్నే దారుణే మనుస్సక్ఖయే దుల్లభే మనుస్సత్తే కిమస్స కరణీయం అఞ్ఞత్ర ధమ్మచరియాయ అఞ్ఞత్ర సమచరియాయ అఞ్ఞత్ర కుసలకిరియాయ అఞ్ఞత్ర పుఞ్ఞకిరియాయా’’తి?

‘‘ఆరోచేమి ఖో తే, మహారాజ, పటివేదేమి ఖో తే, మహారాజ, అధివత్తతి ఖో తం, మహారాజ, జరామరణం. అధివత్తమానే చే తే, మహారాజ, జరామరణే కిమస్స కరణీయ’’న్తి? ‘‘అధివత్తమానే చ మే, భన్తే, జరామరణే కిమస్స కరణీయం అఞ్ఞత్ర ధమ్మచరియాయ సమచరియాయ కుసలకిరియాయ పుఞ్ఞకిరియాయ? యాని తాని, భన్తే, రఞ్ఞం ఖత్తియానం ముద్ధావసిత్తానం ఇస్సరియమదమత్తానం కామగేధపరియుట్ఠితానం జనపదత్థావరియప్పత్తానం మహన్తం పథవిమణ్డలం అభివిజియ అజ్ఝావసన్తానం హత్థియుద్ధాని భవన్తి; తేసమ్పి, భన్తే, హత్థియుద్ధానం నత్థి గతి నత్థి విసయో అధివత్తమానే జరామరణే. యానిపి తాని, భన్తే, రఞ్ఞం ఖత్తియానం ముద్ధావసిత్తానం…పే… అజ్ఝావసన్తానం అస్సయుద్ధాని భవన్తి…పే… రథయుద్ధాని భవన్తి …పే… పత్తియుద్ధాని భవన్తి; తేసమ్పి, భన్తే, పత్తియుద్ధానం నత్థి గతి నత్థి విసయో అధివత్తమానే జరామరణే. సన్తి ఖో పన, భన్తే, ఇమస్మిం రాజకులే మన్తినో మహామత్తా, యే పహోన్తి [యేసం హోన్తి (క.)] ఆగతే పచ్చత్థికే మన్తేహి భేదయితుం. తేసమ్పి, భన్తే, మన్తయుద్ధానం నత్థి గతి నత్థి విసయో అధివత్తమానే జరామరణే. సంవిజ్జతి ఖో పన, భన్తే, ఇమస్మిం రాజకులే పహూతం హిరఞ్ఞసువణ్ణం భూమిగతఞ్చేవ వేహాసట్ఠఞ్చ, యేన మయం పహోమ ఆగతే పచ్చత్థికే ధనేన ఉపలాపేతుం. తేసమ్పి, భన్తే, ధనయుద్ధానం నత్థి గతి నత్థి విసయో అధివత్తమానే జరామరణే. అధివత్తమానే చ మే, భన్తే, జరామరణే కిమస్స కరణీయం అఞ్ఞత్ర ధమ్మచరియాయ సమచరియాయ కుసలకిరియాయ పుఞ్ఞకిరియాయా’’తి?

‘‘ఏవమేతం, మహారాజ, ఏవమేతం, మహారాజ! అధివత్తమానే జరామరణే కిమస్స కరణీయం అఞ్ఞత్ర ధమ్మచరియాయ సమచరియాయ కుసలకిరియాయ పుఞ్ఞకిరియాయా’’తి? ఇదమవోచ భగవా…పే… సత్థా –

‘‘యథాపి సేలా విపులా, నభం ఆహచ్చ పబ్బతా;

సమన్తానుపరియాయేయ్యుం, నిప్పోథేన్తో చతుద్దిసా.

‘‘ఏవం జరా చ మచ్చు చ, అధివత్తన్తి పాణినే [పాణినో (సీ. స్యా. కం. పీ.)];

ఖత్తియే బ్రాహ్మణే వేస్సే, సుద్దే చణ్డాలపుక్కుసే;

న కిఞ్చి [న కఞ్చి (?)] పరివజ్జేతి, సబ్బమేవాభిమద్దతి.

‘‘న తత్థ హత్థీనం భూమి, న రథానం న పత్తియా;

న చాపి మన్తయుద్ధేన, సక్కా జేతుం ధనేన వా.

‘‘తస్మా హి పణ్డితో పోసో, సమ్పస్సం అత్థమత్తనో;

బుద్ధే ధమ్మే చ సఙ్ఘే చ, ధీరో సద్ధం నివేసయే.

‘‘యో ధమ్మం చరి [ధమ్మచారీ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] కాయేన, వాచాయ ఉద చేతసా;

ఇధేవ నం పసంసన్తి, పేచ్చ సగ్గే పమోదతీ’’తి.

తతియో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

పుగ్గలో అయ్యికా లోకో, ఇస్సత్తం [ఇస్సత్థం (సీ. స్యా. కం.)] పబ్బతూపమా;

దేసితం బుద్ధసేట్ఠేన, ఇమం కోసలపఞ్చకన్తి.

కోసలసంయుత్తం సమత్తం.