౪. ఇస్సత్తసుత్తం

౧౩౫. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కత్థ ను ఖో, భన్తే, దానం దాతబ్బ’’న్తి? ‘‘యత్థ ఖో, మహారాజ, చిత్తం పసీదతీ’’తి. ‘‘కత్థ పన, భన్తే, దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి? ‘‘అఞ్ఞం ఖో ఏతం, మహారాజ, కత్థ దానం దాతబ్బం, అఞ్ఞం పనేతం కత్థ దిన్నం మహప్ఫలన్తి? సీలవతో ఖో, మహారాజ, దిన్నం మహప్ఫలం, నో తథా దుస్సీలే. తేన హి, మహారాజ, తఞ్ఞేవేత్థ పటిపుచ్ఛిస్సామి. యథా, తే ఖమేయ్య, తథా నం బ్యాకరేయ్యాసి. తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, ఇధ త్యస్స యుద్ధం పచ్చుపట్ఠితం సఙ్గామో సముపబ్యూళ్హో [సమూపబ్బూళ్హో (సీ.), సముపబ్బుళ్హో (పీ.)]. అథ ఆగచ్ఛేయ్య ఖత్తియకుమారో అసిక్ఖితో అకతహత్థో అకతయోగ్గో అకతూపాసనో భీరు ఛమ్భీ ఉత్రాసీ పలాయీ. భరేయ్యాసి తం పురిసం, అత్థో చ తే తాదిసేన పురిసేనా’’తి? ‘‘నాహం, భన్తే, భరేయ్యం తం పురిసం, న చ మే అత్థో తాదిసేన పురిసేనా’’తి. ‘‘అథ ఆగచ్ఛేయ్య బ్రాహ్మణకుమారో అసిక్ఖితో…పే… అథ ఆగచ్ఛేయ్య వేస్సకుమారో అసిక్ఖితో…పే… అథ ఆగచ్ఛేయ్య సుద్దకుమారో అసిక్ఖితో…పే… న చ మే అత్థో తాదిసేన పురిసేనా’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, ఇధ త్యస్స యుద్ధం పచ్చుపట్ఠితం సఙ్గామో సముపబ్యూళ్హో. అథ ఆగచ్ఛేయ్య ఖత్తియకుమారో సుసిక్ఖితో కతహత్థో కతయోగ్గో కతూపాసనో అభీరు అచ్ఛమ్భీ అనుత్రాసీ అపలాయీ. భరేయ్యాసి తం పురిసం, అత్థో చ తే తాదిసేన పురిసేనా’’తి? ‘‘భరేయ్యాహం, భన్తే, తం పురిసం, అత్థో చ మే తాదిసేన పురిసేనా’’తి. ‘‘అథ ఆగచ్ఛేయ్య బ్రాహ్మణకుమారో…పే… అథ ఆగచ్ఛేయ్య వేస్సకుమారో…పే… అథ ఆగచ్ఛేయ్య సుద్దకుమారో సుసిక్ఖితో కతహత్థో కతయోగ్గో కతూపాసనో అభీరు అచ్ఛమ్భీ అనుత్రాసీ అపలాయీ. భరేయ్యాసి తం పురిసం, అత్థో చ తే తాదిసేన పురిసేనా’’తి? ‘‘భరేయ్యాహం, భన్తే, తం పురిసం, అత్థో చ మే తాదిసేన పురిసేనా’’తి.

‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యస్మా కస్మా చేపి [యస్మా చేపి (సీ. స్యా. కం. క.)] కులా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితో హోతి, సో చ హోతి పఞ్చఙ్గవిప్పహీనో పఞ్చఙ్గసమన్నాగతో, తస్మిం దిన్నం మహప్ఫలం హోతి. కతమాని పఞ్చఙ్గాని పహీనాని హోన్తి? కామచ్ఛన్దో పహీనో హోతి, బ్యాపాదో పహీనో హోతి, థినమిద్ధం పహీనం హోతి, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం పహీనం హోతి, విచికిచ్ఛా పహీనా హోతి. ఇమాని పఞ్చఙ్గాని పహీనాని హోన్తి. కతమేహి పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతో హోతి? అసేక్ఖేన సీలక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, అసేక్ఖేన సమాధిక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, అసేక్ఖేన పఞ్ఞాక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, అసేక్ఖేన విముత్తిక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, అసేక్ఖేన విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి. ఇమేహి పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతో హోతి. ఇతి పఞ్చఙ్గవిప్పహీనే పఞ్చఙ్గసమన్నాగతే దిన్నం మహప్ఫల’’న్తి. ఇదమవోచ భగవా…పే… సత్థా –

‘‘ఇస్సత్తం [ఇస్సత్థం (సీ. స్యా. కం.)] బలవీరియఞ్చ [బలవిరియఞ్చ (సీ. స్యా. కం. పీ.)], యస్మిం విజ్జేథ మాణవే;

తం యుద్ధత్థో భరే రాజా, నాసూరం జాతిపచ్చయా.

‘‘తథేవ ఖన్తిసోరచ్చం, ధమ్మా యస్మిం పతిట్ఠితా;

అరియవుత్తిం మేధావిం, హీనజచ్చమ్పి పూజయే.

‘‘కారయే అస్సమే రమ్మే, వాసయేత్థ బహుస్సుతే;

పపఞ్చ వివనే కయిరా, దుగ్గే సఙ్కమనాని చ.

‘‘అన్నం పానం ఖాదనీయం, వత్థసేనాసనాని చ;

దదేయ్య ఉజుభూతేసు, విప్పసన్నేన చేతసా.

‘‘యథా హి మేఘో థనయం, విజ్జుమాలీ సతక్కకు;

థలం నిన్నఞ్చ పూరేతి, అభివస్సం వసున్ధరం.

‘‘తథేవ సద్ధో సుతవా, అభిసఙ్ఖచ్చ భోజనం;

వనిబ్బకే తప్పయతి, అన్నపానేన పణ్డితో.

‘‘ఆమోదమానో పకిరేతి, దేథ దేథాతి భాసతి;

తం హిస్స గజ్జితం హోతి, దేవస్సేవ పవస్సతో;

సా పుఞ్ఞధారా విపులా, దాతారం అభివస్సతీ’’తి.