౨. అనాథపిణ్డికవగ్గో

౧. చన్దిమససుత్తం

౯౨. సావత్థినిదానం. అథ ఖో చన్దిమసో [చన్దిమాసో (క.)] దేవపుత్తో అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం జేతవనం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో చన్దిమసో దేవపుత్తో భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘తే హి సోత్థిం గమిస్సన్తి, కచ్ఛే వామకసే మగా;

ఝానాని ఉపసమ్పజ్జ, ఏకోది నిపకా సతా’’తి.

‘‘తే హి పారం గమిస్సన్తి, ఛేత్వా జాలంవ అమ్బుజో;

ఝానాని ఉపసమ్పజ్జ, అప్పమత్తా రణఞ్జహా’’తి.

౨. వేణ్డుసుత్తం

౯౩. ఏకమన్తం ఠితో ఖో వేణ్డు [వేణ్హు (సీ.)] దేవపుత్తో భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘సుఖితావ తే [సుఖితా వత తే (సీ. స్యా. కం.)] మనుజా, సుగతం పయిరుపాసియ;

యుఞ్జం [యుజ్జ (సీ.), యుఞ్జ (స్యా. కం. పీ.)] గోతమసాసనే, అప్పమత్తా ను సిక్ఖరే’’తి.

‘‘యే మే పవుత్తే సిట్ఠిపదే [సత్థిపదే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] (వేణ్డూతి భగవా),

అనుసిక్ఖన్తి ఝాయినో;

కాలే తే అప్పమజ్జన్తా,

న మచ్చువసగా సియు’’న్తి.

౩. దీఘలట్ఠిసుత్తం

౯౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖో దీఘలట్ఠి దేవపుత్తో అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం వేళువనం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో దీఘలట్ఠి దేవపుత్తో భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘భిక్ఖు సియా ఝాయీ విముత్తచిత్తో,

ఆకఙ్ఖే చే హదయస్సానుపత్తిం;

లోకస్స ఞత్వా ఉదయబ్బయఞ్చ,

సుచేతసో అనిస్సితో తదానిసంసో’’తి.

౪. నన్దనసుత్తం

౯౫. ఏకమన్తం ఠితో ఖో నన్దనో దేవపుత్తో భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘పుచ్ఛామి తం గోతమ భూరిపఞ్ఞ,

అనావటం భగవతో ఞాణదస్సనం;

కథంవిధం సీలవన్తం వదన్తి,

కథంవిధం పఞ్ఞవన్తం వదన్తి;

కథంవిధో దుక్ఖమతిచ్చ ఇరియతి,

కథంవిధం దేవతా పూజయన్తీ’’తి.

‘‘యో సీలవా పఞ్ఞవా భావితత్తో,

సమాహితో ఝానరతో సతీమా;

సబ్బస్స సోకా విగతా పహీనా,

ఖీణాసవో అన్తిమదేహధారీ.

‘‘తథావిధం సీలవన్తం వదన్తి,

తథావిధం పఞ్ఞవన్తం వదన్తి;

తథావిధో దుక్ఖమతిచ్చ ఇరియతి,

తథావిధం దేవతా పూజయన్తీ’’తి.

౫. చన్దనసుత్తం

౯౬. ఏకమన్తం ఠితో ఖో చన్దనో దేవపుత్తో భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘కథంసు [కోసుధ (సీ.)] తరతి ఓఘం, రత్తిన్దివమతన్దితో;

అప్పతిట్ఠే అనాలమ్బే, కో గమ్భీరే న సీదతీ’’తి.

‘‘సబ్బదా సీలసమ్పన్నో, పఞ్ఞవా సుసమాహితో;

ఆరద్ధవీరియో పహితత్తో, ఓఘం తరతి దుత్తరం.

‘‘విరతో కామసఞ్ఞాయ, రూపసంయోజనాతిగో;

నన్దీరాగపరిక్ఖీణో, సో గమ్భీరే న సీదతీ’’తి.

౬. వాసుదత్తసుత్తం

౯౭. ఏకమన్తం ఠితో ఖో వాసుదత్తో దేవపుత్తో భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘సత్తియా వియ ఓమట్ఠో, డయ్హమానోవ [డయ్హమానేవ (సబ్బత్థ)] మత్థకే;

కామరాగప్పహానాయ, సతో భిక్ఖు పరిబ్బజే’’తి.

‘‘సత్తియా వియ ఓమట్ఠో, డయ్హమానోవ మత్థకే;

సక్కాయదిట్ఠిప్పహానాయ, సతో భిక్ఖు పరిబ్బజే’’తి.

౭. సుబ్రహ్మసుత్తం

౯౮. ఏకమన్తం ఠితో ఖో సుబ్రహ్మా దేవపుత్తో భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘నిచ్చం ఉత్రస్తమిదం చిత్తం, నిచ్చం ఉబ్బిగ్గమిదం [ఉబ్బిగ్గిదం (మహాసతిపట్ఠానసుత్తవణ్ణనాయం)] మనో;

అనుప్పన్నేసు కిచ్ఛేసు [కిచ్చేసు (బహూసు)], అథో ఉప్పతితేసు చ;

సచే అత్థి అనుత్రస్తం, తం మే అక్ఖాహి పుచ్ఛితో’’తి.

‘‘నాఞ్ఞత్ర బోజ్ఝా తపసా [బోజ్ఝఙ్గతపసా (సీ. స్యా. కం. పీ.)], నాఞ్ఞత్రిన్ద్రియసంవరా;

నాఞ్ఞత్ర సబ్బనిస్సగ్గా, సోత్థిం పస్సామి పాణిన’’న్తి.

‘‘ఇదమవోచ…పే… తత్థేవన్తరధాయీ’’తి.

౮. కకుధసుత్తం

౯౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సాకేతే విహరతి అఞ్జనవనే మిగదాయే. అథ ఖో కకుధో దేవపుత్తో అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం అఞ్జనవనం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో కకుధో దేవపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘నన్దసి, సమణా’’తి? ‘‘కిం లద్ధా, ఆవుసో’’తి? ‘‘తేన హి, సమణ, సోచసీ’’తి? ‘‘కిం జీయిత్థ, ఆవుసో’’తి? ‘‘తేన హి, సమణ, నేవ నన్దసి న చ [నేవ (సీ. స్యా. కం.)] సోచసీ’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి.

‘‘కచ్చి త్వం అనఘో [అనిఘో (సబ్బత్థ)] భిక్ఖు, కచ్చి నన్దీ [నన్ది (సీ. స్యా. కం.)] న విజ్జతి;

కచ్చి తం ఏకమాసీనం, అరతీ నాభికీరతీ’’తి.

‘‘అనఘో వే అహం యక్ఖ, అథో నన్దీ న విజ్జతి;

అథో మం ఏకమాసీనం, అరతీ నాభికీరతీ’’తి.

‘‘కథం త్వం అనఘో భిక్ఖు, కథం నన్దీ న విజ్జతి;

కథం తం ఏకమాసీనం, అరతీ నాభికీరతీ’’తి.

‘‘అఘజాతస్స వే నన్దీ, నన్దీజాతస్స వే అఘం;

అనన్దీ అనఘో భిక్ఖు, ఏవం జానాహి ఆవుసో’’తి.

‘‘చిరస్సం వత పస్సామి, బ్రాహ్మణం పరినిబ్బుతం;

అనన్దిం అనఘం భిక్ఖుం, తిణ్ణం లోకే విసత్తిక’’న్తి.

౯. ఉత్తరసుత్తం

౧౦౦. రాజగహనిదానం. ఏకమన్తం ఠితో ఖో ఉత్తరో దేవపుత్తో భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘ఉపనీయతి జీవితమప్పమాయు,

జరూపనీతస్స న సన్తి తాణా;

ఏతం భయం మరణే పేక్ఖమానో,

పుఞ్ఞాని కయిరాథ సుఖావహానీ’’తి.

‘‘ఉపనీయతి జీవితమప్పమాయు,

జరూపనీతస్స న సన్తి తాణా;

ఏతం భయం మరణే పేక్ఖమానో,

లోకామిసం పజహే సన్తిపేక్ఖో’’తి.

౧౦. అనాథపిణ్డికసుత్తం

౧౦౧. ఏకమన్తం ఠితో ఖో అనాథపిణ్డికో దేవపుత్తో భగవతో సన్తికే ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘ఇదఞ్హి తం జేతవనం, ఇసిసఙ్ఘనిసేవితం;

ఆవుత్థం ధమ్మరాజేన, పీతిసఞ్జననం మమ.

‘‘కమ్మం విజ్జా చ ధమ్మో చ, సీలం జీవితముత్తమం;

ఏతేన మచ్చా సుజ్ఝన్తి, న గోత్తేన ధనేన వా.

‘‘తస్మా హి పణ్డితో పోసో, సమ్పస్సం అత్థమత్తనో;

యోనిసో విచినే ధమ్మం, ఏవం తత్థ విసుజ్ఝతి.

‘‘సారిపుత్తోవ పఞ్ఞాయ, సీలేన ఉపసమేన చ;

యోపి పారఙ్గతో భిక్ఖు, ఏతావపరమో సియా’’తి.

ఇదమవోచ అనాథపిణ్డికో దేవపుత్తో. ఇదం వత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయీతి.

అథ ఖో భగవా తస్సా రత్తియా అచ్చయేన భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఇమం, భిక్ఖవే, రత్తిం అఞ్ఞతరో దేవపుత్తో అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం జేతవనం ఓభాసేత్వా యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో, భిక్ఖవే, సో దేవపుత్తో మమ సన్తికే ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘ఇదఞ్హి తం జేతవనం, ఇసిసఙ్ఘనిసేవితం;

ఆవుత్థం ధమ్మరాజేన, పీతిసఞ్జననం మమ.

‘‘కమ్మం విజ్జా చ ధమ్మో చ, సీలం జీవితముత్తమం;

ఏతేన మచ్చా సుజ్ఝన్తి, న గోత్తేన ధనేన వా.

‘‘తస్మా హి పణ్డితో పోసో, సమ్పస్సం అత్థమత్తనో;

యోనిసో విచినే ధమ్మం, ఏవం తత్థ విసుజ్ఝతి.

‘‘సారిపుత్తోవ పఞ్ఞాయ, సీలేన ఉపసమేన చ;

యోపి పారఙ్గతో భిక్ఖు, ఏతావపరమో సియా’’తి.

‘‘ఇదమవోచ, భిక్ఖవే, సో దేవపుత్తో. ఇదం వత్వా మం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సో హి నూన, భన్తే, అనాథపిణ్డికో దేవపుత్తో భవిస్సతి. అనాథపిణ్డికో గహపతి ఆయస్మన్తే సారిపుత్తే అభిప్పసన్నో అహోసీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, ఆనన్ద, యావతకం ఖో, ఆనన్ద, తక్కాయ పత్తబ్బం అనుప్పత్తం తం తయా. అనాథపిణ్డికో హి సో, ఆనన్ద, దేవపుత్తో’’తి.

అనాథపిణ్డికవగ్గో దుతియో.

తస్సుద్దానం –

చన్దిమసో [చన్దిమాసో (పీ. క.)] చ వేణ్డు [వేణ్హు (సీ. క.)] చ, దీఘలట్ఠి చ నన్దనో;

చన్దనో వాసుదత్తో చ, సుబ్రహ్మా కకుధేన చ;

ఉత్తరో నవమో వుత్తో, దసమో అనాథపిణ్డికోతి.