౫. ఆదిత్తవగ్గో

౧. ఆదిత్తసుత్తం

౪౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో అఞ్ఞతరా దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం జేతవనం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో సా దేవతా భగవతో సన్తికే ఇమా గాథాయో అభాసి –

‘‘ఆదిత్తస్మిం అగారస్మిం, యం నీహరతి భాజనం;

తం తస్స హోతి అత్థాయ, నో చ యం తత్థ డయ్హతి.

‘‘ఏవం ఆదిత్తకో లోకో, జరాయ మరణేన చ;

నీహరేథేవ దానేన, దిన్నం హోతి సునీహతం.

‘‘దిన్నం సుఖఫలం హోతి, నాదిన్నం హోతి తం తథా;

చోరా హరన్తి రాజానో, అగ్గి డహతి నస్సతి.

‘‘అథ అన్తేన జహతి, సరీరం సపరిగ్గహం;

ఏతదఞ్ఞాయ మేధావీ, భుఞ్జేథ చ దదేథ చ;

దత్వా చ భుత్వా చ యథానుభావం;

అనిన్దితో సగ్గముపేతి ఠాన’’న్తి.

౨. కిందదసుత్తం

౪౨. ‘‘కిందదో బలదో హోతి, కిందదో హోతి వణ్ణదో;

కిందదో సుఖదో హోతి, కిందదో హోతి చక్ఖుదో;

కో చ సబ్బదదో హోతి, తం మే అక్ఖాహి పుచ్ఛితో’’తి.

‘‘అన్నదో బలదో హోతి, వత్థదో హోతి వణ్ణదో;

యానదో సుఖదో హోతి, దీపదో హోతి చక్ఖుదో.

‘‘సో చ సబ్బదదో హోతి, యో దదాతి ఉపస్సయం;

అమతం దదో చ సో హోతి, యో ధమ్మమనుసాసతీ’’తి.

౩. అన్నసుత్తం

౪౩. ‘‘అన్నమేవాభినన్దన్తి, ఉభయే దేవమానుసా;

అథ కో నామ సో యక్ఖో, యం అన్నం నాభినన్దతీ’’తి.

‘‘యే నం దదన్తి సద్ధాయ, విప్పసన్నేన చేతసా;

తమేవ అన్నం భజతి, అస్మిం లోకే పరమ్హి చ.

‘‘తస్మా వినేయ్య మచ్ఛేరం, దజ్జా దానం మలాభిభూ;

పుఞ్ఞాని పరలోకస్మిం, పతిట్ఠా హోన్తి పాణిన’’న్తి.

౪. ఏకమూలసుత్తం

౪౪. ‘‘ఏకమూలం ద్విరావట్టం, తిమలం పఞ్చపత్థరం;

సముద్దం ద్వాదసావట్టం, పాతాలం అతరీ ఇసీ’’తి.

౫. అనోమసుత్తం

౪౫. ‘‘అనోమనామం నిపుణత్థదస్సిం, పఞ్ఞాదదం కామాలయే అసత్తం;

తం పస్సథ సబ్బవిదుం సుమేధం, అరియే పథే కమమానం మహేసి’’న్తి.

౬. అచ్ఛరాసుత్తం

౪౬. ‘‘అచ్ఛరాగణసఙ్ఘుట్ఠం, పిసాచగణసేవితం;

వనన్తం మోహనం నామ, కథం యాత్రా భవిస్సతీ’’తి.

‘‘ఉజుకో నామ సో మగ్గో, అభయా నామ సా దిసా;

రథో అకూజనో నామ, ధమ్మచక్కేహి సంయుతో.

‘‘హిరీ తస్స అపాలమ్బో, సత్యస్స పరివారణం;

ధమ్మాహం సారథిం బ్రూమి, సమ్మాదిట్ఠిపురేజవం.

‘‘యస్స ఏతాదిసం యానం, ఇత్థియా పురిసస్స వా;

స వే ఏతేన యానేన, నిబ్బానస్సేవ సన్తికే’’తి.

౭. వనరోపసుత్తం

౪౭. ‘‘కేసం దివా చ రత్తో చ, సదా పుఞ్ఞం పవడ్ఢతి;

ధమ్మట్ఠా సీలసమ్పన్నా, కే జనా సగ్గగామినో’’తి.

‘‘ఆరామరోపా వనరోపా, యే జనా సేతుకారకా;

పపఞ్చ ఉదపానఞ్చ, యే దదన్తి ఉపస్సయం.

‘‘తేసం దివా చ రత్తో చ, సదా పుఞ్ఞం పవడ్ఢతి;

ధమ్మట్ఠా సీలసమ్పన్నా, తే జనా సగ్గగామినో’’తి.

౮. జేతవనసుత్తం

౪౮. ‘‘ఇదఞ్హి తం జేతవనం, ఇసిసఙ్ఘనిసేవితం;

ఆవుత్థం [ఆవుట్ఠం (క.)] ధమ్మరాజేన, పీతిసఞ్జననం మమ.

‘‘కమ్మం విజ్జా చ ధమ్మో చ, సీలం జీవితముత్తమం;

ఏతేన మచ్చా సుజ్ఝన్తి, న గోత్తేన ధనేన వా.

‘‘తస్మా హి పణ్డితో పోసో, సమ్పస్సం అత్థమత్తనో;

యోనిసో విచినే ధమ్మం, ఏవం తత్థ విసుజ్ఝతి.

‘‘సారిపుత్తోవ పఞ్ఞాయ, సీలేన ఉపసమేన చ;

యోపి పారఙ్గతో భిక్ఖు, ఏతావపరమో సియా’’తి.

౯. మచ్ఛరిసుత్తం

౪౯. ‘‘యేధ మచ్ఛరినో లోకే, కదరియా పరిభాసకా;

అఞ్ఞేసం దదమానానం, అన్తరాయకరా నరా.

‘‘కీదిసో తేసం విపాకో, సమ్పరాయో చ కీదిసో;

భగవన్తం పుట్ఠుమాగమ్మ, కథం జానేము తం మయ’’న్తి.

‘‘యేధ మచ్ఛరినో లోకే, కదరియా పరిభాసకా;

అఞ్ఞేసం దదమానానం, అన్తరాయకరా నరా.

‘‘నిరయం తిరచ్ఛానయోనిం, యమలోకం ఉపపజ్జరే;

సచే ఏన్తి మనుస్సత్తం, దలిద్దే జాయరే కులే.

‘‘చోళం పిణ్డో రతీ ఖిడ్డా, యత్థ కిచ్ఛేన లబ్భతి;

పరతో ఆసీసరే [ఆసింసరే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] బాలా, తమ్పి తేసం న లబ్భతి;

దిట్ఠే ధమ్మేస విపాకో, సమ్పరాయే [సమ్పరాయో (స్యా. కం. పీ.)] చ దుగ్గతీ’’తి.

‘‘ఇతిహేతం విజానామ, అఞ్ఞం పుచ్ఛామ గోతమ;

యేధ లద్ధా మనుస్సత్తం, వదఞ్ఞూ వీతమచ్ఛరా.

‘‘బుద్ధే పసన్నా ధమ్మే చ, సఙ్ఘే చ తిబ్బగారవా;

కీదిసో తేసం విపాకో, సమ్పరాయో చ కీదిసో;

భగవన్తం పుట్ఠుమాగమ్మ, కథం జానేము తం మయ’’న్తి.

‘‘యేధ లద్ధా మనుస్సత్తం, వదఞ్ఞూ వీతమచ్ఛరా;

బుద్ధే పసన్నా ధమ్మే చ, సఙ్ఘే చ తిబ్బగారవా;

ఏతే సగ్గా [సగ్గే (సీ. స్యా. కం.)] పకాసన్తి, యత్థ తే ఉపపజ్జరే.

‘‘సచే ఏన్తి మనుస్సత్తం, అడ్ఢే ఆజాయరే కులే;

చోళం పిణ్డో రతీ ఖిడ్డా, యత్థాకిచ్ఛేన లబ్భతి.

‘‘పరసమ్భతేసు భోగేసు, వసవత్తీవ మోదరే;

దిట్ఠే ధమ్మేస విపాకో, సమ్పరాయే చ సుగ్గతీ’’తి.

౧౦. ఘటీకారసుత్తం

౫౦. ‘‘అవిహం ఉపపన్నాసే, విముత్తా సత్త భిక్ఖవో;

రాగదోసపరిక్ఖీణా, తిణ్ణా లోకే విసత్తిక’’న్తి.

‘‘కే చ తే అతరుం పఙ్కం [సఙ్గం (సీ. స్యా.)], మచ్చుధేయ్యం సుదుత్తరం;

కే హిత్వా మానుసం దేహం, దిబ్బయోగం ఉపచ్చగు’’న్తి.

‘‘ఉపకో పలగణ్డో చ, పుక్కుసాతి చ తే తయో;

భద్దియో ఖణ్డదేవో చ, బాహురగ్గి చ సిఙ్గియో [బహుదన్తీ చ పిఙ్గయో (సీ.)];

తే హిత్వా మానుసం దేహం, దిబ్బయోగం ఉపచ్చగు’’న్తి.

‘‘కుసలీ భాససీ తేసం, మారపాసప్పహాయినం;

కస్స తే ధమ్మమఞ్ఞాయ, అచ్ఛిదుం భవబన్ధన’’న్తి.

‘‘న అఞ్ఞత్ర భగవతా, నాఞ్ఞత్ర తవ సాసనా;

యస్స తే ధమ్మమఞ్ఞాయ, అచ్ఛిదుం భవబన్ధనం.

‘‘యత్థ నామఞ్చ రూపఞ్చ, అసేసం ఉపరుజ్ఝతి;

తం తే ధమ్మం ఇధఞ్ఞాయ, అచ్ఛిదుం భవబన్ధన’’న్తి.

‘‘గమ్భీరం భాససీ వాచం, దుబ్బిజానం సుదుబ్బుధం;

కస్స త్వం ధమ్మమఞ్ఞాయ, వాచం భాససి ఈదిస’’న్తి.

‘‘కుమ్భకారో పురే ఆసిం, వేకళిఙ్గే [వేహళిఙ్గే (సీ.), వేభళిఙ్గే (స్యా. కం.)] ఘటీకరో;

మాతాపేత్తిభరో ఆసిం, కస్సపస్స ఉపాసకో.

‘‘విరతో మేథునా ధమ్మా, బ్రహ్మచారీ నిరామిసో;

అహువా తే సగామేయ్యో, అహువా తే పురే సఖా.

‘‘సోహమేతే పజానామి, విముత్తే సత్త భిక్ఖవో;

రాగదోసపరిక్ఖీణే, తిణ్ణే లోకే విసత్తిక’’న్తి.

‘‘ఏవమేతం తదా ఆసి, యథా భాససి భగ్గవ;

కుమ్భకారో పురే ఆసి, వేకళిఙ్గే ఘటీకరో;

మాతాపేత్తిభరో ఆసి, కస్సపస్స ఉపాసకో.

‘‘విరతో మేథునా ధమ్మా, బ్రహ్మచారీ నిరామిసో;

అహువా మే సగామేయ్యో, అహువా మే పురే సఖా’’తి.

‘‘ఏవమేతం పురాణానం, సహాయానం అహు సఙ్గమో;

ఉభిన్నం భావితత్తానం, సరీరన్తిమధారిన’’న్తి.

ఆదిత్తవగ్గో పఞ్చమో.

తస్సుద్దానం –

ఆదిత్తం కిందదం అన్నం, ఏకమూలఅనోమియం;

అచ్ఛరావనరోపజేతం, మచ్ఛరేన ఘటీకరోతి.