౨. నన్దనవగ్గో

౧. నన్దనసుత్తం

౧౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞతరా తావతింసకాయికా దేవతా నన్దనే వనే అచ్ఛరాసఙ్ఘపరివుతా దిబ్బేహి పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితా సమఙ్గీభూతా పరిచారియమానా [పరిచారియమానా (స్యా. కం. క.)] తాయం వేలాయం ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘న తే సుఖం పజానన్తి, యే న పస్సన్తి నన్దనం;

ఆవాసం నరదేవానం, తిదసానం యసస్సిన’’న్తి.

‘‘ఏవం వుత్తే, భిక్ఖవే, అఞ్ఞతరా దేవతా తం దేవతం గాథాయ పచ్చభాసి –

‘‘న త్వం బాలే పజానాసి, యథా అరహతం వచో;

అనిచ్చా సబ్బసఙ్ఖారా [సబ్బే సఙ్ఖారా (సీ. స్యా. కం.)], ఉప్పాదవయధమ్మినో;

ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝన్తి, తేసం వూపసమో సుఖో’’తి.

౨. నన్దతిసుత్తం

౧౨. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం ఠితా ఖో సా దేవతా భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘నన్దతి పుత్తేహి పుత్తిమా,

గోమా [గోమికో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] గోహి తథేవ నన్దతి;

ఉపధీహి నరస్స నన్దనా,

న హి సో నన్దతి యో నిరూపధీ’’తి.

‘‘సోచతి పుత్తేహి పుత్తిమా,

గోమా గోహి తథేవ సోచతి;

ఉపధీహి నరస్స సోచనా,

న హి సో సోచతి యో నిరూపధీ’’తి.

౩. నత్థిపుత్తసమసుత్తం

౧౩. సావత్థినిదానం. ఏకమన్తం ఠితా ఖో సా దేవతా భగవతో సన్తికే ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘నత్థి పుత్తసమం పేమం, నత్థి గోసమితం ధనం;

నత్థి సూరియసమా [సురియసమా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఆభా, సముద్దపరమా సరా’’తి.

‘‘నత్థి అత్తసమం పేమం, నత్థి ధఞ్ఞసమం ధనం;

నత్థి పఞ్ఞాసమా ఆభా, వుట్ఠి వే పరమా సరా’’తి.

౪. ఖత్తియసుత్తం

౧౪. ‘‘ఖత్తియో ద్విపదం సేట్ఠో, బలీబద్దో [బలివద్దో (సీ. పీ.), బలిబద్దో (స్యా. కం. క.)] చతుప్పదం.

కోమారీ సేట్ఠా భరియానం, యో చ పుత్తాన పుబ్బజో’’తి.

‘‘సమ్బుద్ధో ద్విపదం సేట్ఠో, ఆజానీయో చతుప్పదం;

సుస్సూసా సేట్ఠా భరియానం, యో చ పుత్తానమస్సవో’’తి.

౫. సణమానసుత్తం

౧౫. ‘‘ఠితే మజ్ఝన్హికే [మజ్ఝన్తికే (సబ్బత్థ)] కాలే, సన్నిసీవేసు పక్ఖిసు.

సణతేవ బ్రహారఞ్ఞం [మహారఞ్ఞం (క. సీ. స్యా. కం. క.)], తం భయం పటిభాతి మ’’న్తి.

‘‘ఠితే మజ్ఝన్హికే కాలే, సన్నిసీవేసు పక్ఖిసు;

సణతేవ బ్రహారఞ్ఞం, సా రతి పటిభాతి మ’’న్తి.

౬. నిద్దాతన్దీసుత్తం

౧౬. ‘‘నిద్దా తన్దీ విజమ్భితా [తన్ది విజమ్భికా (సీ. పీ.)], అరతీ భత్తసమ్మదో.

ఏతేన నప్పకాసతి, అరియమగ్గో ఇధ పాణిన’’న్తి.

‘‘నిద్దం తన్దిం విజమ్భితం, అరతిం భత్తసమ్మదం;

వీరియేన [విరియేన (సీ. స్యా. కం. పీ.)] నం పణామేత్వా, అరియమగ్గో విసుజ్ఝతీ’’తి.

౭. దుక్కరసుత్తం

౧౭. ‘‘దుక్కరం దుత్తితిక్ఖఞ్చ, అబ్యత్తేన చ సామఞ్ఞం.

బహూహి తత్థ సమ్బాధా, యత్థ బాలో విసీదతీ’’తి.

‘‘కతిహం చరేయ్య సామఞ్ఞం, చిత్తం చే న నివారయే;

పదే పదే విసీదేయ్య, సఙ్కప్పానం వసానుగో’’తి.

‘‘కుమ్మోవ అఙ్గాని సకే కపాలే,

సమోదహం భిక్ఖు మనోవితక్కే;

అనిస్సితో అఞ్ఞమహేఠయానో,

పరినిబ్బుతో నూపవదేయ్య కఞ్చీ’’తి.

౮. హిరీసుత్తం

౧౮. ‘‘హిరీనిసేధో పురిసో, కోచి లోకస్మిం విజ్జతి.

యో నిన్దం అపబోధతి [అపబోధేతి (స్యా. కం. క.)], అస్సో భద్రో కసామివా’’తి.

‘‘హిరీనిసేధా తనుయా, యే చరన్తి సదా సతా;

అన్తం దుక్ఖస్స పప్పుయ్య, చరన్తి విసమే సమ’’న్తి.

౯. కుటికాసుత్తం

౧౯. ‘‘కచ్చి తే కుటికా నత్థి, కచ్చి నత్థి కులావకా;

కచ్చి సన్తానకా నత్థి, కచ్చి ముత్తోసి బన్ధనా’’తి.

‘‘తగ్ఘ మే కుటికా నత్థి, తగ్ఘ నత్థి కులావకా;

తగ్ఘ సన్తానకా నత్థి, తగ్ఘ ముత్తోమ్హి బన్ధనా’’తి.

‘‘కిన్తాహం కుటికం బ్రూమి, కిం తే బ్రూమి కులావకం;

కిం తే సన్తానకం బ్రూమి, కిన్తాహం బ్రూమి బన్ధన’’న్తి.

‘‘మాతరం కుటికం బ్రూసి, భరియం బ్రూసి కులావకం;

పుత్తే సన్తానకే బ్రూసి, తణ్హం మే బ్రూసి బన్ధన’’న్తి.

‘‘సాహు తే కుటికా నత్థి, సాహు నత్థి కులావకా;

సాహు సన్తానకా నత్థి, సాహు ముత్తోసి బన్ధనా’’తి.

౧౦. సమిద్ధిసుత్తం

౨౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి తపోదారామే. అథ ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ యేన తపోదా తేనుపసఙ్కమి గత్తాని పరిసిఞ్చితుం. తపోదే గత్తాని పరిసిఞ్చిత్వా పచ్చుత్తరిత్వా ఏకచీవరో అట్ఠాసి గత్తాని పుబ్బాపయమానో. అథ ఖో అఞ్ఞతరా దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం తపోదం ఓభాసేత్వా యేన ఆయస్మా సమిద్ధి తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా వేహాసం ఠితా ఆయస్మన్తం సమిద్ధిం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘అభుత్వా భిక్ఖసి భిక్ఖు, న హి భుత్వాన భిక్ఖసి;

భుత్వాన భిక్ఖు భిక్ఖస్సు, మా తం కాలో ఉపచ్చగా’’తి.

‘‘కాలం వోహం న జానామి, ఛన్నో కాలో న దిస్సతి;

తస్మా అభుత్వా భిక్ఖామి, మా మం కాలో ఉపచ్చగా’’తి.

అథ ఖో సా దేవతా పథవియం [పఠవియం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పతిట్ఠహిత్వా ఆయస్మన్తం సమిద్ధిం ఏతదవోచ – ‘‘దహరో త్వం భిక్ఖు, పబ్బజితో సుసు కాళకేసో, భద్రేన యోబ్బనేన సమన్నాగతో, పఠమేన వయసా, అనిక్కీళితావీ కామేసు. భుఞ్జ, భిక్ఖు, మానుసకే కామే; మా సన్దిట్ఠికం హిత్వా కాలికం అనుధావీ’’తి.

‘‘న ఖ్వాహం, ఆవుసో, సన్దిట్ఠికం హిత్వా కాలికం అనుధావామి. కాలికఞ్చ ఖ్వాహం, ఆవుసో, హిత్వా సన్దిట్ఠికం అనుధావామి. కాలికా హి, ఆవుసో, కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా; ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో. సన్దిట్ఠికో అయం ధమ్మో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’’తి.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖు, కాలికా కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా, ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో? కథం సన్దిట్ఠికో అయం ధమ్మో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’’తి?

‘‘అహం ఖో, ఆవుసో, నవో అచిరపబ్బజితో అధునాగతో ఇమం ధమ్మవినయం. న తాహం [న ఖ్వాహం (సీ. పీ.)] సక్కోమి విత్థారేన ఆచిక్ఖితుం. అయం సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో రాజగహే విహరతి తపోదారామే. తం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పుచ్ఛ. యథా తే భగవా బ్యాకరోతి తథా నం ధారేయ్యాసీ’’తి.

‘‘న ఖో, భిక్ఖు, సుకరో సో భగవా అమ్హేహి ఉపసఙ్కమితుం, అఞ్ఞాహి మహేసక్ఖాహి దేవతాహి పరివుతో. సచే ఖో త్వం, భిక్ఖు, తం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పుచ్ఛేయ్యాసి, మయమ్పి ఆగచ్ఛేయ్యామ ధమ్మస్సవనాయా’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి తస్సా దేవతాయ పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘ఇధాహం, భన్తే, రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ యేన తపోదా తేనుపసఙ్కమిం గత్తాని పరిసిఞ్చితుం. తపోదే గత్తాని పరిసిఞ్చిత్వా పచ్చుత్తరిత్వా ఏకచీవరో అట్ఠాసిం గత్తాని పుబ్బాపయమానో. అథ ఖో, భన్తే, అఞ్ఞతరా దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం తపోదం ఓభాసేత్వా యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా వేహాసం ఠితా ఇమాయ గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘అభుత్వా భిక్ఖసి భిక్ఖు, న హి భుత్వాన భిక్ఖసి;

భుత్వాన భిక్ఖు భిక్ఖస్సు, మా తం కాలో ఉపచ్చగా’’తి.

‘‘ఏవం వుత్తే అహం, భన్తే, తం దేవతం గాథాయ పచ్చభాసిం –

‘‘కాలం వోహం న జానామి, ఛన్నో కాలో న దిస్సతి;

తస్మా అభుత్వా భిక్ఖామి, మా మం కాలో ఉపచ్చగా’’తి.

‘‘అథ ఖో, భన్తే, సా దేవతా పథవియం పతిట్ఠహిత్వా మం ఏతదవోచ – ‘దహరో త్వం, భిక్ఖు, పబ్బజితో సుసు కాళకేసో, భద్రేన యోబ్బనేన సమన్నాగతో, పఠమేన వయసా, అనిక్కీళితావీ కామేసు. భుఞ్జ, భిక్ఖు, మానుసకే కామే; మా సన్దిట్ఠికం హిత్వా కాలికం అనుధావీ’’’తి.

‘‘ఏవం వుత్తాహం, భన్తే, తం దేవతం ఏతదవోచం – ‘న ఖ్వాహం, ఆవుసో, సన్దిట్ఠికం హిత్వా కాలికం అనుధావామి; కాలికఞ్చ ఖ్వాహం, ఆవుసో, హిత్వా సన్దిట్ఠికం అనుధావామి. కాలికా హి, ఆవుసో, కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా; ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో. సన్దిట్ఠికో అయం ధమ్మో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’’’తి.

‘‘ఏవం వుత్తే, భన్తే, సా దేవతా మం ఏతదవోచ – ‘కథఞ్చ, భిక్ఖు, కాలికా కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా; ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో? కథం సన్దిట్ఠికో అయం ధమ్మో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’తి? ఏవం వుత్తాహం, భన్తే, తం దేవతం ఏతదవోచం – ‘అహం ఖో, ఆవుసో, నవో అచిరపబ్బజితో అధునాగతో ఇమం ధమ్మవినయం, న తాహం సక్కోమి విత్థారేన ఆచిక్ఖితుం. అయం సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో రాజగహే విహరతి తపోదారామే. తం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పుచ్ఛ. యథా తే భగవా బ్యాకరోతి తథా నం ధారేయ్యాసీ’’’తి.

‘‘ఏవం వుత్తే, భన్తే, సా దేవతా మం ఏతదవోచ – ‘న ఖో, భిక్ఖు, సుకరో సో భగవా అమ్హేహి ఉపసఙ్కమితుం, అఞ్ఞాహి మహేసక్ఖాహి దేవతాహి పరివుతో. సచే ఖో, త్వం భిక్ఖు, తం భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పుచ్ఛేయ్యాసి, మయమ్పి ఆగచ్ఛేయ్యామ ధమ్మస్సవనాయా’తి. సచే, భన్తే, తస్సా దేవతాయ సచ్చం వచనం, ఇధేవ సా దేవతా అవిదూరే’’తి.

ఏవం వుత్తే, సా దేవతా ఆయస్మన్తం సమిద్ధిం ఏతదవోచ – ‘‘పుచ్ఛ, భిక్ఖు, పుచ్ఛ, భిక్ఖు, యమహం అనుప్పత్తా’’తి.

అథ ఖో భగవా తం దేవతం గాథాహి అజ్ఝభాసి –

‘‘అక్ఖేయ్యసఞ్ఞినో సత్తా, అక్ఖేయ్యస్మిం పతిట్ఠితా;

అక్ఖేయ్యం అపరిఞ్ఞాయ, యోగమాయన్తి మచ్చునో.

‘‘అక్ఖేయ్యఞ్చ పరిఞ్ఞాయ, అక్ఖాతారం న మఞ్ఞతి;

తఞ్హి తస్స న హోతీతి, యేన నం వజ్జా న తస్స అత్థి;

సచే విజానాసి వదేహి యక్ఖా’’తి [యక్ఖీతి (పీ. క.)].

‘‘న ఖ్వాహం, భన్తే, ఇమస్స భగవతా సఙ్ఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానామి. సాధు మే, భన్తే, భగవా తథా భాసతు యథాహం ఇమస్స భగవతా సఙ్ఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం జానేయ్య’’న్తి.

‘‘సమో విసేసీ ఉద వా [అథవా (సీ. పీ.)] నిహీనో,

యో మఞ్ఞతీ సో వివదేథ [సోపి వదేథ (క.)] తేన;

తీసు విధాసు అవికమ్పమానో,

సమో విసేసీతి న తస్స హోతి;

సచే విజానాసి వదేహి యక్ఖా’’తి.

‘‘ఇమస్సాపి ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సఙ్ఖిత్తేన భాసితస్స న విత్థారేన అత్థం ఆజానామి. సాధు మే, భన్తే, భగవా తథా భాసతు యథాహం ఇమస్స భగవతా సఙ్ఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం జానేయ్య’’న్తి.

‘‘పహాసి సఙ్ఖం న విమానమజ్ఝగా, అచ్ఛేచ్ఛి [అచ్ఛేజ్జి (స్యా. కం. క.)] తణ్హం ఇధ నామరూపే;

తం ఛిన్నగన్థం అనిఘం నిరాసం, పరియేసమానా నాజ్ఝగముం;

దేవా మనుస్సా ఇధ వా హురం వా, సగ్గేసు వా సబ్బనివేసనేసు;

సచే విజానాసి వదేహి యక్ఖా’’తి.

‘‘ఇమస్స ఖ్వాహం, భన్తే, భగవతా సఙ్ఖిత్తేన భాసితస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామి –

‘‘పాపం న కయిరా వచసా మనసా,

కాయేన వా కిఞ్చన సబ్బలోకే;

కామే పహాయ సతిమా సమ్పజానో,

దుక్ఖం న సేవేథ అనత్థసంహిత’’న్తి.

నన్దనవగ్గో దుతియో.

తస్సుద్దానం –

నన్దనా నన్దతి చేవ, నత్థిపుత్తసమేన చ;

ఖత్తియో సణమానో చ, నిద్దాతన్దీ చ దుక్కరం;

హిరీ కుటికా నవమో, దసమో వుత్తో సమిద్ధినాతి.