౮. బాహితికసుత్తం

౩౫౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థియం పిణ్డాయ పావిసి. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన పుబ్బారామో మిగారమాతుపాసాదో తేనుపసఙ్కమి దివావిహారాయ. తేన ఖో పన సమయేన రాజా పసేనది కోసలో ఏకపుణ్డరీకం నాగం అభిరుహిత్వా సావత్థియా నియ్యాతి దివా దివస్స. అద్దసా ఖో రాజా పసేనది కోసలో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన సిరివడ్ఢం మహామత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘ఆయస్మా నో ఏసో, సమ్మ సిరివడ్ఢ, ఆనన్దో’’తి. ‘‘ఏవం, మహారాజ, ఆయస్మా ఏసో ఆనన్దో’’తి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా మమ వచనేన ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పాదే సిరసా వన్దాహి – ‘రాజా, భన్తే, పసేనది కోసలో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పాదే సిరసా వన్దతీ’తి. ఏవఞ్చ వదేహి – ‘సచే కిర, భన్తే, ఆయస్మతో ఆనన్దస్స న కిఞ్చి అచ్చాయికం కరణీయం, ఆగమేతు కిర, భన్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో ముహుత్తం అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో సో పురిసో రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో సో పురిసో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘రాజా, భన్తే, పసేనది కోసలో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పాదే సిరసా వన్దతి; ఏవఞ్చ వదేతి – ‘సచే కిర, భన్తే, ఆయస్మతో ఆనన్దస్స న కిఞ్చి అచ్చాయికం కరణీయం, ఆగమేతు కిర, భన్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో ముహుత్తం అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’’తి. అధివాసేసి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో తుణ్హీభావేన. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో యావతికా నాగస్స భూమి నాగేన గన్త్వా నాగా పచ్చోరోహిత్వా పత్తికోవ యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో రాజా పసేనది కోసలో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘సచే, భన్తే, ఆయస్మతో ఆనన్దస్స న కిఞ్చి అచ్చాయికం కరణీయం, సాధు, భన్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో యేన అచిరవతియా నదియా తీరం తేనుపసఙ్కమతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. అధివాసేసి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో తుణ్హీభావేన.

౩౫౯. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన అచిరవతియా నదియా తీరం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో యావతికా నాగస్స భూమి నాగేన గన్త్వా నాగా పచ్చోరోహిత్వా పత్తికోవ యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో రాజా పసేనది కోసలో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ, భన్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో హత్థత్థరే నిసీదతూ’’తి. ‘‘అలం, మహారాజ. నిసీద త్వం; నిసిన్నో అహం సకే ఆసనే’’తి. నిసీది ఖో రాజా పసేనది కోసలో పఞ్ఞత్తే ఆసనే. నిసజ్జ ఖో రాజా పసేనది కోసలో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో, భన్తే ఆనన్ద, సో భగవా తథారూపం కాయసమాచారం సమాచరేయ్య, య్వాస్స కాయసమాచారో ఓపారమ్భో సమణేహి బ్రాహ్మణేహీ’’తి [బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీతి (సబ్బత్థ) అట్ఠకథా టీకా ఓలోకేతబ్బా]? ‘‘న ఖో, మహారాజ, సో భగవా తథారూపం కాయసమాచారం సమాచరేయ్య, య్వాస్స కాయసమాచారో ఓపారమ్భో సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీ’’తి.

‘‘కిం పన, భన్తే ఆనన్ద, సో భగవా తథారూపం వచీసమాచారం…పే… మనోసమాచారం సమాచరేయ్య, య్వాస్స మనోసమాచారో ఓపారమ్భో సమణేహి బ్రాహ్మణేహీ’’తి [బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీతి (సబ్బత్థ) అట్ఠకథా టీకా ఓలోకేతబ్బా]? ‘‘న ఖో, మహారాజ, సో భగవా తథారూపం మనోసమాచారం సమాచరేయ్య, య్వాస్స మనోసమాచారో ఓపారమ్భో సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యఞ్హి మయం, భన్తే, నాసక్ఖిమ్హా పఞ్హేన పరిపూరేతుం తం, భన్తే, ఆయస్మతా ఆనన్దేన పఞ్హస్స వేయ్యాకరణేన పరిపూరితం. యే తే, భన్తే, బాలా అబ్యత్తా అననువిచ్చ అపరియోగాహేత్వా పరేసం వణ్ణం వా అవణ్ణం వా భాసన్తి, న మయం తం సారతో పచ్చాగచ్ఛామ; యే పన [యే చ ఖో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] తే, భన్తే, పణ్డితా వియత్తా [బ్యత్తా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] మేధావినో అనువిచ్చ పరియోగాహేత్వా పరేసం వణ్ణం వా అవణ్ణం వా భాసన్తి, మయం తం సారతో పచ్చాగచ్ఛామ’’.

౩౬౦. ‘‘కతమో పన, భన్తే ఆనన్ద, కాయసమాచారో ఓపారమ్భో సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీ’’తి? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, కాయసమాచారో అకుసలో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, కాయసమాచారో అకుసలో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, కాయసమాచారో సావజ్జో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, కాయసమాచారో సావజ్జో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, కాయసమాచారో సబ్యాబజ్ఝో’’ [సబ్యాపజ్ఝో (సీ. స్యా. కం. పీ.), సబ్యాపజ్జో (క.)].

‘‘కతమో పన, భన్తే, కాయసమాచారో సబ్యాబజ్ఝో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, కాయసమాచారో దుక్ఖవిపాకో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, కాయసమాచారో దుక్ఖవిపాకో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, కాయసమాచారో అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి తస్స అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి; ఏవరూపో ఖో, మహారాజ, కాయసమాచారో ఓపారమ్భో సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీ’’తి.

‘‘కతమో పన, భన్తే ఆనన్ద, వచీసమాచారో…పే… మనోసమాచారో ఓపారమ్భో సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీ’’తి? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, మనోసమాచారో అకుసలో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, మనోసమాచారో అకుసలో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, మనోసమాచారో సావజ్జో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, మనోసమాచారో సావజ్జో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, మనోసమాచారో సబ్యాబజ్ఝో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, మనోసమాచారో సబ్యాబజ్ఝో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, మనోసమాచారో దుక్ఖవిపాకో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, మనోసమాచారో దుక్ఖవిపాకో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, మనోసమాచారో అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి తస్స అకుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి, కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి; ఏవరూపో ఖో, మహారాజ, మనోసమాచారో ఓపారమ్భో సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీ’’తి.

‘‘కిం ను ఖో, భన్తే ఆనన్ద, సో భగవా సబ్బేసంయేవ అకుసలానం ధమ్మానం పహానం వణ్ణేతీ’’తి? ‘‘సబ్బాకుసలధమ్మపహీనో ఖో, మహారాజ, తథాగతో కుసలధమ్మసమన్నాగతో’’తి.

౩౬౧. ‘‘కతమో పన, భన్తే ఆనన్ద, కాయసమాచారో అనోపారమ్భో సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీ’’తి? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, కాయసమాచారో కుసలో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, కాయసమాచారో కుసలో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, కాయసమాచారో అనవజ్జో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, కాయసమాచారో అనవజ్జో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, కాయసమాచారో అబ్యాబజ్ఝో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, కాయసమాచారో అబ్యాబజ్ఝో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, కాయసమాచారో సుఖవిపాకో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, కాయసమాచారో సుఖవిపాకో’’?

‘‘యో ఖో, మహారాజ, కాయసమాచారో నేవత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి తస్స అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, కుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి; ఏవరూపో ఖో, మహారాజ, కాయసమాచారో అనోపారమ్భో సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీ’’తి.

‘‘కతమో పన, భన్తే ఆనన్ద, వచీసమాచారో…పే… మనోసమాచారో అనోపారమ్భో సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీ’’తి? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, మనోసమాచారో కుసలో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, మనోసమాచారో కుసలో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, మనోసమాచారో అనవజ్జో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, మనోసమాచారో అనవజ్జో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, మనోసమాచారో అబ్యాబజ్ఝో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, మనోసమాచారో అబ్యాబజ్ఝో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, మనోసమాచారో సుఖవిపాకో’’.

‘‘కతమో పన, భన్తే, మనోసమాచారో సుఖవిపాకో’’? ‘‘యో ఖో, మహారాజ, మనోసమాచారో నేవత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, న ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి. తస్స అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి, కుసలా ధమ్మా అభివడ్ఢన్తి. ఏవరూపో ఖో, మహారాజ, మనోసమాచారో అనోపారమ్భో సమణేహి బ్రాహ్మణేహి విఞ్ఞూహీ’’తి.

‘‘కిం పన, భన్తే ఆనన్ద, సో భగవా సబ్బేసంయేవ కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదం వణ్ణేతీ’’తి? ‘‘సబ్బాకుసలధమ్మపహీనో ఖో, మహారాజ, తథాగతో కుసలధమ్మసమన్నాగతో’’తి.

౩౬౨. ‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యావ సుభాసితం చిదం [సుభాసితమిదం (సీ.)], భన్తే, ఆయస్మతా ఆనన్దేన. ఇమినా చ మయం, భన్తే, ఆయస్మతో ఆనన్దస్స సుభాసితేన అత్తమనాభిరద్ధా. ఏవం అత్తమనాభిరద్ధా చ మయం, భన్తే, ఆయస్మతో ఆనన్దస్స సుభాసితేన. సచే, భన్తే, ఆయస్మతో ఆనన్దస్స హత్థిరతనం కప్పేయ్య, హత్థిరతనమ్పి మయం ఆయస్మతో ఆనన్దస్స దదేయ్యామ. సచే, భన్తే, ఆయస్మతో ఆనన్దస్స అస్సరతనం కప్పేయ్య, అస్సరతనమ్పి మయం ఆయస్మతో ఆనన్దస్స దదేయ్యామ. సచే, భన్తే, ఆయస్మతో ఆనన్దస్స గామవరం కప్పేయ్య, గామవరమ్పి మయం ఆయస్మతో ఆనన్దస్స దదేయ్యామ. అపి చ, భన్తే, మయమ్పేతం [మయమేవ తం (సీ.), మయమ్పనేతం (స్యా. కం.)] జానామ – ‘నేతం ఆయస్మతో ఆనన్దస్స కప్పతీ’తి. అయం మే, భన్తే, బాహితికా రఞ్ఞా మాగధేన అజాతసత్తునా వేదేహిపుత్తేన వత్థనాళియా [ఛత్తనాళియా (స్యా. కం. పీ.)] పక్ఖిపిత్వా పహితా సోళససమా ఆయామేన, అట్ఠసమా విత్థారేన. తం, భన్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో పటిగ్గణ్హాతు అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. ‘‘అలం, మహారాజ, పరిపుణ్ణం మే తిచీవర’’న్తి.

‘‘అయం, భన్తే, అచిరవతీ నదీ దిట్ఠా ఆయస్మతా చేవ ఆనన్దేన అమ్హేహి చ. యదా ఉపరిపబ్బతే మహామేఘో అభిప్పవుట్ఠో హోతి, అథాయం అచిరవతీ నదీ ఉభతో కూలాని సంవిస్సన్దన్తీ గచ్ఛతి; ఏవమేవ ఖో, భన్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో ఇమాయ బాహితికాయ అత్తనో తిచీవరం కరిస్సతి. యం పనాయస్మతో ఆనన్దస్స పురాణం తిచీవరం తం సబ్రహ్మచారీహి సంవిభజిస్సతి. ఏవాయం అమ్హాకం దక్ఖిణా సంవిస్సన్దన్తీ మఞ్ఞే గమిస్సతి. పటిగ్గణ్హాతు, భన్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో బాహితిక’’న్తి. పటిగ్గహేసి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో బాహితికం.

అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘హన్ద చ దాని మయం, భన్తే ఆనన్ద, గచ్ఛామ; బహుకిచ్చా మయం బహుకరణీయా’’తి. ‘‘యస్సదాని త్వం, మహారాజ, కాలం మఞ్ఞసీ’’తి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో ఆయస్మతో ఆనన్దస్స భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

౩౬౩. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో అచిరపక్కన్తస్స రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యావతకో అహోసి రఞ్ఞా పసేనదినా కోసలేన సద్ధిం కథాసల్లాపో తం సబ్బం భగవతో ఆరోచేసి. తఞ్చ బాహితికం భగవతో పాదాసి. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘లాభా, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స, సులద్ధలాభా, భిక్ఖవే, రఞ్ఞో పసేనదిస్స కోసలస్స; యం రాజా పసేనది కోసలో లభతి ఆనన్దం దస్సనాయ, లభతి పయిరుపాసనాయా’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

బాహితికసుత్తం నిట్ఠితం అట్ఠమం.