౭. పియజాతికసుత్తం

౩౫౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స గహపతిస్స ఏకపుత్తకో పియో మనాపో కాలఙ్కతో హోతి. తస్స కాలంకిరియాయ నేవ కమ్మన్తా పటిభన్తి న భత్తం పటిభాతి. సో ఆళాహనం గన్త్వా కన్దతి – ‘‘కహం, ఏకపుత్తక, కహం, ఏకపుత్తకా’’తి! అథ ఖో సో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం గహపతిం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘న ఖో తే, గహపతి, సకే చిత్తే ఠితస్స ఇన్ద్రియాని, అత్థి తే ఇన్ద్రియానం అఞ్ఞథత్త’’న్తి. ‘‘కిఞ్హి మే, భన్తే, ఇన్ద్రియానం నాఞ్ఞథత్తం భవిస్సతి; మయ్హఞ్హి, భన్తే, ఏకపుత్తో పియో మనాపో కాలఙ్కతో. తస్స కాలంకిరియాయ నేవ కమ్మన్తా పటిభన్తి, న భత్తం పటిభాతి. సోహం ఆళాహనం గన్త్వా కన్దామి – ‘కహం, ఏకపుత్తక, కహం, ఏకపుత్తకా’’’తి! ‘‘ఏవమేతం, గహపతి, ఏవమేతం, గహపతి [ఏవమేతం గహపతి (పీ. సకిదేవ), ఏవమేవ (సీ. సకిదేవ)]! పియజాతికా హి, గహపతి, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా’’తి. ‘‘కస్స ఖో [కిస్స ను ఖో (సీ.)] నామేతం, భన్తే, ఏవం భవిస్సతి – ‘పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా’తి? పియజాతికా హి ఖో, భన్తే, ఆనన్దసోమనస్సా పియప్పభవికా’’తి. అథ ఖో సో గహపతి భగవతో భాసితం అనభినన్దిత్వా పటిక్కోసిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

౩౫౪. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా అక్ఖధుత్తా భగవతో అవిదూరే అక్ఖేహి దిబ్బన్తి. అథ ఖో సో గహపతి యేన తే అక్ఖధుత్తా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా అక్ఖధుత్తే ఏతదవోచ – ‘‘ఇధాహం, భోన్తో, యేన సమణో గోతమో తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా సమణం గోతమం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదిం. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో మం, భోన్తో, సమణో గోతమో ఏతదవోచ – ‘న ఖో తే, గహపతి, సకే చిత్తే ఠితస్స ఇన్ద్రియాని, అత్థి తే ఇన్ద్రియానం అఞ్ఞథత్త’న్తి. ఏవం వుత్తే, అహం, భోన్తో, సమణం గోతమం ఏతదవోచం – ‘కిఞ్హి మే, భన్తే, ఇన్ద్రియానం నాఞ్ఞథత్తం భవిస్సతి; మయ్హఞ్హి, భన్తే, ఏకపుత్తకో పియో మనాపో కాలఙ్కతో. తస్స కాలంకిరియాయ నేవ కమ్మన్తా పటిభన్తి, న భత్తం పటిభాతి. సోహం ఆళాహనం గన్త్వా కన్దామి – కహం, ఏకపుత్తక, కహం, ఏకపుత్తకా’తి! ‘ఏవమేతం, గహపతి, ఏవమేతం, గహపతి! పియజాతికా హి, గహపతి, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా’తి. ‘కస్స ఖో నామేతం, భన్తే, ఏవం భవిస్సతి – పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా? పియజాతికా హి ఖో, భన్తే, ఆనన్దసోమనస్సా పియప్పభవికా’తి. అథ ఖ్వాహం, భోన్తో, సమణస్స గోతమస్స భాసితం అనభినన్దిత్వా పటిక్కోసిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమి’’న్తి. ‘‘ఏవమేతం, గహపతి, ఏవమేతం, గహపతి! పియజాతికా హి, గహపతి, ఆనన్దసోమనస్సా పియప్పభవికా’’తి. అథ ఖో సో గహపతి ‘‘సమేతి మే అక్ఖధుత్తేహీ’’తి పక్కామి. అథ ఖో ఇదం కథావత్థు అనుపుబ్బేన రాజన్తేపురం పావిసి.

౩౫౫. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో మల్లికం దేవిం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇదం తే, మల్లికే, సమణేన గోతమేన భాసితం – ‘పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా’’’తి. ‘‘సచేతం, మహారాజ, భగవతా భాసితం, ఏవమేత’’న్తి. ‘‘ఏవమేవ పనాయం మల్లికా యఞ్ఞదేవ సమణో గోతమో భాసతి తం తదేవస్స అబ్భనుమోదతి’’. ‘‘సచేతం, మహారాజ, భగవతా భాసితం ఏవమేతన్తి. సేయ్యథాపి నామ, యఞ్ఞదేవ ఆచరియో అన్తేవాసిస్స భాసతి తం తదేవస్స అన్తేవాసీ అబ్భనుమోదతి – ‘ఏవమేతం, ఆచరియ, ఏవమేతం, ఆచరియా’’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో త్వం, మల్లికే, యఞ్ఞదేవ సమణో గోతమో భాసతి తం తదేవస్స అబ్భనుమోదసి’’. ‘‘సచేతం, మహారాజ, భగవతా భాసితం ఏవమేత’’న్తి. ‘‘చరపి, రే మల్లికే, వినస్సా’’తి. అథ ఖో మల్లికా దేవీ నాళిజఙ్ఘం బ్రాహ్మణం ఆమన్తేసి – ‘‘ఏహి త్వం, బ్రాహ్మణ, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమ; ఉపసఙ్కమిత్వా మమ వచనేన భగవతో పాదే సిరసా వన్దాహి, అప్పాబాధం అప్పాతఙ్కం లహుట్ఠానం బలం ఫాసువిహారం పుచ్ఛ – ‘మల్లికా, భన్తే, దేవీ భగవతో పాదే సిరసా వన్దతి, అప్పాబాధం అప్పాతఙ్కం లహుట్ఠానం బలం ఫాసువిహారం పుచ్ఛతీ’తి. ఏవఞ్చ వదేహి – ‘భాసితా ను ఖో, భన్తే, భగవతా ఏసా వాచా – పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా’తి. యథా తే భగవా బ్యాకరోతి తం సాధుకం ఉగ్గహేత్వా మమ ఆరోచేయ్యాసి. న హి తథాగతా వితథం భణన్తీ’’తి. ‘‘ఏవం, భోతీ’’తి ఖో నాళిజఙ్ఘో బ్రాహ్మణో మల్లికాయ దేవియా పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో నాళిజఙ్ఘో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘మల్లికా, భో గోతమ, దేవీ భోతో గోతమస్స పాదే సిరసా వన్దతి; అప్పాబాధం అప్పాతఙ్కం లహుట్ఠానం బలం ఫాసువిహారం పుచ్ఛతి; ఏవఞ్చ వదేతి – ‘భాసితా ను ఖో, భన్తే, భగవతా ఏసా వాచా – పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా’’’తి.

౩౫౬. ‘‘ఏవమేతం, బ్రాహ్మణ, ఏవమేతం, బ్రాహ్మణ! పియజాతికా హి, బ్రాహ్మణ, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికాతి. తదమినాపేతం, బ్రాహ్మణ, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా. భూతపుబ్బం, బ్రాహ్మణ, ఇమిస్సాయేవ సావత్థియా అఞ్ఞతరిస్సా ఇత్థియా మాతా కాలమకాసి. సా తస్సా కాలకిరియాయ ఉమ్మత్తికా ఖిత్తచిత్తా రథికాయ రథికం [రథియాయ రథియం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ – ‘అపి మే మాతరం అద్దస్సథ [అద్దసథ (సీ. పీ.)], అపి మే మాతరం అద్దస్సథా’తి? ఇమినాపి ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికాతి.

‘‘భూతపుబ్బం, బ్రాహ్మణ, ఇమిస్సాయేవ సావత్థియా అఞ్ఞతరిస్సా ఇత్థియా పితా కాలమకాసి… భాతా కాలమకాసి… భగినీ కాలమకాసి… పుత్తో కాలమకాసి… ధీతా కాలమకాసి… సామికో కాలమకాసి. సా తస్స కాలకిరియాయ ఉమ్మత్తికా ఖిత్తచిత్తా రథికాయ రథికం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ – ‘అపి మే సామికం అద్దస్సథ, అపి మే సామికం అద్దస్సథా’తి? ఇమినాపి ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికాతి.

‘‘భూతపుబ్బం, బ్రాహ్మణ, ఇమిస్సాయేవ సావత్థియా అఞ్ఞతరస్స పురిసస్స మాతా కాలమకాసి. సో తస్సా కాలకిరియాయ ఉమ్మత్తకో ఖిత్తచిత్తో రథికాయ రథికం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ – ‘అపి మే మాతరం అద్దస్సథ, అపి మే మాతరం అద్దస్సథా’తి? ఇమినాపి ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికాతి.

‘‘భూతపుబ్బం, బ్రాహ్మణ, ఇమిస్సాయేవ సావత్థియా అఞ్ఞతరస్స పురిసస్స పితా కాలమకాసి… భాతా కాలమకాసి… భగినీ కాలమకాసి… పుత్తో కాలమకాసి… ధీతా కాలమకాసి… పజాపతి కాలమకాసి. సో తస్సా కాలకిరియాయ ఉమ్మత్తకో ఖిత్తచిత్తో రథికాయ రథికం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహ – ‘అపి మే పజాపతిం అద్దస్సథ, అపి మే పజాపతిం అద్దస్సథా’తి? ఇమినాపి ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికాతి.

‘‘భూతపుబ్బం, బ్రాహ్మణ, ఇమిస్సాయేవ సావత్థియా అఞ్ఞతరా ఇత్థీ ఞాతికులం అగమాసి. తస్సా తే ఞాతకా సామికం [సామికా (సీ.)] అచ్ఛిన్దిత్వా అఞ్ఞస్స దాతుకామా. సా చ తం న ఇచ్ఛతి. అథ ఖో సా ఇత్థీ సామికం ఏతదవోచ – ‘ఇమే, మం [మమ (స్యా. కం. పీ.)], అయ్యపుత్త, ఞాతకా త్వం [తయా (సీ.), తం (స్యా. కం. పీ.)] అచ్ఛిన్దిత్వా అఞ్ఞస్స దాతుకామా. అహఞ్చ తం న ఇచ్ఛామీ’తి. అథ ఖో సో పురిసో తం ఇత్థిం ద్విధా ఛేత్వా అత్తానం ఉప్ఫాలేసి [ఉప్పాటేసి (సీ. పీ.), ఓఫారేసి (క.)] – ‘ఉభో పేచ్చ భవిస్సామా’తి. ఇమినాపి ఖో ఏతం, బ్రాహ్మణ, పరియాయేన వేదితబ్బం యథా పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా’’తి.

౩౫౭. అథ ఖో నాళిజఙ్ఘో బ్రాహ్మణో భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా యేన మల్లికా దేవీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా యావతకో అహోసి భగవతా సద్ధిం కథాసల్లాపో తం సబ్బం మల్లికాయ దేవియా ఆరోచేసి. అథ ఖో మల్లికా దేవీ యేన రాజా పసేనది కోసలో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా రాజానం పసేనదిం కోసలం ఏతదవోచ – ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, పియా తే వజిరీ కుమారీ’’తి? ‘‘ఏవం, మల్లికే, పియా మే వజిరీ కుమారీ’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, వజిరియా తే కుమారియా విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జేయ్యుం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘వజిరియా మే, మల్లికే, కుమారియా విపరిణామఞ్ఞథాభావా జీవితస్సపి సియా అఞ్ఞథత్తం, కిం పన మే న ఉప్పజ్జిస్సన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘ఇదం ఖో తం, మహారాజ, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన సన్ధాయ భాసితం – ‘పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, పియా తే వాసభా ఖత్తియా’’తి? ‘‘ఏవం, మల్లికే, పియా మే వాసభా ఖత్తియా’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, వాసభాయ తే ఖత్తియాయ విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జేయ్యుం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘వాసభాయ మే, మల్లికే, ఖత్తియాయ విపరిణామఞ్ఞథాభావా జీవితస్సపి సియా అఞ్ఞథత్తం, కిం పన మే న ఉప్పజ్జిస్సన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘ఇదం ఖో తం, మహారాజ, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన సన్ధాయ భాసితం – ‘పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, పియో తే విటటూభో [విడూడభో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సేనాపతీ’’తి? ‘‘ఏవం, మల్లికే, పియో మే విటటూభో సేనాపతీ’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, విటటూభస్స తే సేనాపతిస్స విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జేయ్యుం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘విటటూభస్స మే, మల్లికే, సేనాపతిస్స విపరిణామఞ్ఞథాభావా జీవితస్సపి సియా అఞ్ఞథత్తం, కిం పన మే న ఉప్పజ్జిస్సన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘ఇదం ఖో తం, మహారాజ, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన సన్ధాయ భాసితం – ‘పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, పియా తే అహ’’న్తి? ‘‘ఏవం, మల్లికే, పియా మేసి త్వ’’న్తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, మయ్హం తే విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జేయ్యుం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘తుయ్హఞ్హి మే, మల్లికే, విపరిణామఞ్ఞథాభావా జీవితస్సపి సియా అఞ్ఞథత్తం, కిం పన మే న ఉప్పజ్జిస్సన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘ఇదం ఖో తం, మహారాజ, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన సన్ధాయ భాసితం – ‘పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, పియా తే కాసికోసలా’’తి? ‘‘ఏవం, మల్లికే, పియా మే కాసికోసలా. కాసికోసలానం, మల్లికే, ఆనుభావేన కాసికచన్దనం పచ్చనుభోమ, మాలాగన్ధవిలేపనం ధారేమా’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, మహారాజ, కాసికోసలానం తే విపరిణామఞ్ఞథాభావా ఉప్పజ్జేయ్యుం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘కాసికోసలానఞ్హి, మల్లికే, విపరిణామఞ్ఞథాభావా జీవితస్సపి సియా అఞ్ఞథత్తం, కిం పన మే న ఉప్పజ్జిస్సన్తి సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా’’తి? ‘‘ఇదం ఖో తం, మహారాజ, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన సన్ధాయ భాసితం – ‘పియజాతికా సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా పియప్పభవికా’’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, మల్లికే, అబ్భుతం, మల్లికే! యావఞ్చ సో భగవా పఞ్ఞాయ అతివిజ్ఝ మఞ్ఞే [పటివిజ్ఝ పఞ్ఞాయ (క.)] పస్సతి. ఏహి, మల్లికే, ఆచమేహీ’’తి [ఆచామేహీతి (సీ. పీ.)]. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా తిక్ఖత్తుం ఉదానం ఉదానేసి – ‘‘నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స, నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స, నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తి.

పియజాతికసుత్తం నిట్ఠితం సత్తమం.