౯. చూళసకులుదాయిసుత్తం

౨౬౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో మోరనివాపే పరిబ్బాజకారామే పటివసతి మహతియా పరిబ్బాజకపరిసాయ సద్ధిం. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ రాజగహం పిణ్డాయ పావిసి. అథ ఖో భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘అతిప్పగో ఖో తావ రాజగహే పిణ్డాయ చరితుం. యంనూనాహం యేన మోరనివాపో పరిబ్బాజకారామో యేన సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో తేనుపసఙ్కమేయ్య’’న్తి. అథ ఖో భగవా యేన మోరనివాపో పరిబ్బాజకారామో తేనుపసఙ్కమి.

తేన ఖో పన సమయేన సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో మహతియా పరిబ్బాజకపరిసాయ సద్ధిం నిసిన్నో హోతి ఉన్నాదినియా ఉచ్చాసద్దమహాసద్దాయ అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేన్తియా, సేయ్యథిదం – రాజకథం చోరకథం మహామత్తకథం సేనాకథం భయకథం యుద్ధకథం అన్నకథం పానకథం వత్థకథం సయనకథం మాలాకథం గన్ధకథం ఞాతికథం యానకథం గామకథం నిగమకథం నగరకథం జనపదకథం ఇత్థికథం సూరకథం విసిఖాకథం కుమ్భట్ఠానకథం పుబ్బపేతకథం నానత్తకథం లోకక్ఖాయికం సముద్దక్ఖాయికం ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా. అద్దసా ఖో సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన సకం పరిసం సణ్ఠాపేసి – ‘‘అప్పసద్దా భోన్తో హోన్తు, మా భోన్తో సద్దమకత్థ. అయం సమణో గోతమో ఆగచ్ఛతి; అప్పసద్దకామో ఖో పన సో ఆయస్మా అప్పసద్దస్స వణ్ణవాదీ. అప్పేవ నామ అప్పసద్దం పరిసం విదిత్వా ఉపసఙ్కమితబ్బం మఞ్ఞేయ్యా’’తి. అథ ఖో తే పరిబ్బాజకా తుణ్హీ అహేసుం.

౨౭౦. అథ ఖో భగవా యేన సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతు ఖో, భన్తే, భగవా. స్వాగతం, భన్తే, భగవతో. చిరస్సం ఖో, భన్తే, భగవా ఇమం పరియాయమకాసి యదిదం ఇధాగమనాయ. నిసీదతు, భన్తే, భగవా; ఇదమాసనం పఞ్ఞత్త’’న్తి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే. సకులుదాయీపి ఖో పరిబ్బాజకో అఞ్ఞతరం నీచం ఆసనం గహేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో సకులుదాయిం పరిబ్బాజకం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కాయ నుత్థ, ఉదాయి, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా, కా చ పన వో అన్తరాకథా విప్పకతా’’తి? ‘‘తిట్ఠతేసా, భన్తే, కథా యాయ మయం ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా. నేసా, భన్తే, కథా భగవతో దుల్లభా భవిస్సతి పచ్ఛాపి సవనాయ. యదాహం, భన్తే, ఇమం పరిసం అనుపసఙ్కన్తో హోమి అథాయం పరిసా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేన్తీ నిసిన్నా హోతి; యదా చ ఖో అహం, భన్తే, ఇమం పరిసం ఉపసఙ్కన్తో హోమి అథాయం పరిసా మమఞ్ఞేవ ముఖం ఉల్లోకేన్తీ నిసిన్నా హోతి – ‘యం నో సమణో ఉదాయీ ధమ్మం భాసిస్సతి తం [తం నో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సోస్సామా’తి; యదా పన, భన్తే, భగవా ఇమం పరిసం ఉపసఙ్కన్తో హోతి అథాహఞ్చేవ అయఞ్చ పరిసా భగవతో ముఖం ఉల్లోకేన్తా [ఓలోకేన్తీ (స్యా. కం. క.)] నిసిన్నా హోమ – ‘యం నో భగవా ధమ్మం భాసిస్సతి తం సోస్సామా’’’తి.

౨౭౧. ‘‘తేనహుదాయి, తంయేవేత్థ పటిభాతు యథా మం పటిభాసేయ్యా’’సి. ‘‘పురిమాని, భన్తే, దివసాని పురిమతరాని సబ్బఞ్ఞూ సబ్బదస్సావీ అపరిసేసం ఞాణదస్సనం పటిజానమానో ‘చరతో చ మే తిట్ఠతో చ సుత్తస్స చ జాగరస్స చ సతతం సమితం ఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠిత’న్తి. సో మయా [పచ్చుపట్ఠిత’’న్తి మయా (?)] పుబ్బన్తం ఆరబ్భ పఞ్హం పుట్ఠో సమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరి, బహిద్ధా కథం అపనామేసి, కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాత్వాకాసి. తస్స మయ్హం, భన్తే, భగవన్తంయేవ ఆరబ్భ సతి ఉదపాది – ‘అహో నూన భగవా, అహో నూన సుగతో! యో ఇమేసం ధమ్మానం సుకుసలో’’’తి. ‘‘కో పన సో, ఉదాయి, సబ్బఞ్ఞూ సబ్బదస్సావీ అపరిసేసం ఞాణదస్సనం పటిజానమానో ‘చరతో చ మే తిట్ఠతో చ సుత్తస్స చ జాగరస్స చ సతతం సమితం ఞాణదస్సనం పచ్చుపట్ఠిత’న్తి, యో తయా పుబ్బన్తం ఆరబ్భ పఞ్హం పుట్ఠో సమానో అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరి, బహిద్ధా కథం అపనామేసి కోపఞ్చ దోసఞ్చ అప్పచ్చయఞ్చ పాత్వాకాసీ’’తి? ‘నిగణ్ఠో, భన్తే, నాటపుత్తో’తి.

‘‘యో ఖో, ఉదాయి, అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరేయ్య, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరేయ్య, సో వా మం పుబ్బన్తం ఆరబ్భ పఞ్హం పుచ్ఛేయ్య, తం వాహం పుబ్బన్తం ఆరబ్భ పఞ్హం పుచ్ఛేయ్యం; సో వా మే పుబ్బన్తం ఆరబ్భ పఞ్హస్స వేయ్యాకరణేన చిత్తం ఆరాధేయ్య, తస్స వాహం పుబ్బన్తం ఆరబ్భ పఞ్హస్స వేయ్యాకరణేన చిత్తం ఆరాధేయ్యం.

‘‘యో [సో (సీ. పీ.)] ఖో, ఉదాయి, దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సేయ్య చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానేయ్య, సో వా మం అపరన్తం ఆరబ్భ పఞ్హం పుచ్ఛేయ్య, తం వాహం అపరన్తం ఆరబ్భ పఞ్హం పుచ్ఛేయ్యం; సో వా మే అపరన్తం ఆరబ్భ పఞ్హస్స వేయ్యాకరణేన చిత్తం ఆరాధేయ్య, తస్స వాహం అపరన్తం ఆరబ్భ పఞ్హస్స వేయ్యాకరణేన చిత్తం ఆరాధేయ్యం.

‘‘అపి చ, ఉదాయి, తిట్ఠతు పుబ్బన్తో, తిట్ఠతు అపరన్తో. ధమ్మం తే దేసేస్సామి – ఇమస్మిం సతి ఇదం హోతి, ఇమస్సుప్పాదా ఇదం ఉప్పజ్జతి; ఇమస్మిం అసతి ఇదం న హోతి, ఇమస్స నిరోధా ఇదం నిరుజ్ఝతీ’’తి.

‘‘అహఞ్హి, భన్తే, యావతకమ్పి మే ఇమినా అత్తభావేన పచ్చనుభూతం తమ్పి నప్పహోమి సాకారం సఉద్దేసం అనుస్సరితుం, కుతో పనాహం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరిస్సామి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరిస్సామి, సేయ్యథాపి భగవా? అహఞ్హి, భన్తే, ఏతరహి పంసుపిసాచకమ్పి న పస్సామి, కుతో పనాహం దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సిస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానిస్సామి, సేయ్యథాపి భగవా? యం పన మం, భన్తే, భగవా ఏవమాహ – ‘అపి చ, ఉదాయి, తిట్ఠతు పుబ్బన్తో, తిట్ఠతు అపరన్తో; ధమ్మం తే దేసేస్సామి – ఇమస్మిం సతి ఇదం హోతి, ఇమస్సుప్పాదా ఇదం ఉప్పజ్జతి; ఇమస్మిం అసతి ఇదం న హోతి, ఇమస్స నిరోధా ఇదం నిరుజ్ఝతీ’తి తఞ్చ పన మే భియ్యోసోమత్తాయ న పక్ఖాయతి. అప్పేవ నామాహం, భన్తే, సకే ఆచరియకే భగవతో చిత్తం ఆరాధేయ్యం పఞ్హస్స వేయ్యాకరణేనా’’తి.

౨౭౨. ‘‘కిన్తి పన తే, ఉదాయి, సకే ఆచరియకే హోతీ’’తి? ‘‘అమ్హాకం, భన్తే, సకే ఆచరియకే ఏవం హోతి – ‘అయం పరమో వణ్ణో, అయం పరమో వణ్ణో’’’తి.

‘‘యం పన తే ఏతం, ఉదాయి, సకే ఆచరియకే ఏవం హోతి – ‘అయం పరమో వణ్ణో, అయం పరమో వణ్ణో’తి, కతమో సో పరమో వణ్ణో’’తి? ‘‘యస్మా, భన్తే, వణ్ణా అఞ్ఞో వణ్ణో ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా నత్థి సో పరమో వణ్ణో’’తి.

‘‘కతమో పన సో పరమో వణ్ణో యస్మా వణ్ణా అఞ్ఞో వణ్ణో ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా నత్థీ’’తి? ‘‘యస్మా, భన్తే, వణ్ణా అఞ్ఞో వణ్ణో ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా నత్థి సో పరమో వణ్ణో’’తి.

‘‘దీఘాపి ఖో తే ఏసా, ఉదాయి, ఫరేయ్య – ‘యస్మా, భన్తే, వణ్ణా అఞ్ఞో వణ్ణో ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా నత్థి సో పరమో వణ్ణో’తి వదేసి, తఞ్చ వణ్ణం న పఞ్ఞపేసి. సేయ్యథాపి, ఉదాయి, పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘అహం యా ఇమస్మిం జనపదే జనపదకల్యాణీ తం ఇచ్ఛామి, తం కామేమీ’తి. తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘అమ్భో పురిస, యం త్వం జనపదకల్యాణిం ఇచ్ఛసి కామేసి, జానాసి తం జనపదకల్యాణిం – ఖత్తియీ వా బ్రాహ్మణీ వా వేస్సీ వా సుద్దీ వా’’తి? ఇతి పుట్ఠో ‘నో’తి వదేయ్య. తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘అమ్భో పురిస, యం త్వం జనపదకల్యాణిం ఇచ్ఛసి కామేసి, జానాసి తం జనపదకల్యాణిం – ఏవంనామా ఏవంగోత్తాతి వాతి…పే… దీఘా వా రస్సా వా మజ్ఝిమా వా కాళీ వా సామా వా మఙ్గురచ్ఛవీ వాతి… అముకస్మిం గామే వా నిగమే వా నగరే వా’తి? ఇతి పుట్ఠో ‘నో’తి వదేయ్య. తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘అమ్భో పురిస, యం త్వం న జానాసి న పస్ససి, తం త్వం ఇచ్ఛసి కామేసీ’’’తి? ఇతి పుట్ఠో ‘ఆమా’తి వదేయ్య.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి – నను ఏవం సన్తే, తస్స పురిసస్స అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భన్తే, ఏవం సన్తే తస్స పురిసస్స అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి.

‘‘ఏవమేవ ఖో త్వం, ఉదాయి, ‘యస్మా, భన్తే, వణ్ణా అఞ్ఞో వణ్ణో ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా నత్థి సో పరమో వణ్ణో’తి వదేసి, తఞ్చ వణ్ణం న పఞ్ఞపేసీ’’తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, మణి వేళురియో సుభో జాతిమా అట్ఠంసో సుపరికమ్మకతో పణ్డుకమ్బలే నిక్ఖిత్తో భాసతే చ తపతే చ విరోచతి చ, ఏవం వణ్ణో అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి.

౨౭౩. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, యో వా మణి వేళురియో సుభో జాతిమా అట్ఠంసో సుపరికమ్మకతో పణ్డుకమ్బలే నిక్ఖిత్తో భాసతే చ తపతే చ విరోచతి చ, యో వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ కిమి ఖజ్జోపనకో – ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం కతమో వణ్ణో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి? ‘‘య్వాయం, భన్తే, రత్తన్ధకారతిమిసాయ కిమి ఖజ్జోపనకో – అయం ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, యో వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ కిమి ఖజ్జోపనకో, యో వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ తేలప్పదీపో – ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం కతమో వణ్ణో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి? ‘‘య్వాయం, భన్తే, రత్తన్ధకారతిమిసాయ తేలప్పదీపో – అయం ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, యో వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ తేలప్పదీపో, యో వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ మహాఅగ్గిక్ఖన్ధో – ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం కతమో వణ్ణో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి? ‘‘య్వాయం, భన్తే, రత్తన్ధకారతిమిసాయ మహాఅగ్గిక్ఖన్ధో – అయం ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, యో వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ మహాఅగ్గిక్ఖన్ధో, యా వా రత్తియా పచ్చూససమయం విద్ధే విగతవలాహకే దేవే ఓసధితారకా – ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం కతమో వణ్ణో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి? ‘‘య్వాయం, భన్తే, రత్తియా పచ్చూససమయం విద్ధే విగతవలాహకే దేవే ఓసధితారకా – అయం ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, యా వా రత్తియా పచ్చూససమయం విద్ధే విగతవలాహకే దేవే ఓసధితారకా, యో వా తదహుపోసథే పన్నరసే విద్ధే విగతవలాహకే దేవే అభిదో [అభిదే (క. సీ.), అభిదోసం (క.) అభిదోతి అభిసద్దేన సమానత్థనిపాతపదం (ఛక్కఙ్గుత్తరటీకా మహావగ్గ అట్ఠమసుత్తవణ్ణనా)] అడ్ఢరత్తసమయం చన్దో – ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం కతమో వణ్ణో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి? ‘‘య్వాయం, భన్తే, తదహుపోసథే పన్నరసే విద్ధే విగతవలాహకే దేవే అభిదో అడ్ఢరత్తసమయం చన్దో – అయం ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, యో వా తదహుపోసథే పన్నరసే విద్ధే విగతవలాహకే దేవే అభిదో అడ్ఢరత్తసమయం చన్దో, యో వా వస్సానం పచ్ఛిమే మాసే సరదసమయే విద్ధే విగతవలాహకే దేవే అభిదో మజ్ఝన్హికసమయం సూరియో – ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం కతమో వణ్ణో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి? ‘‘య్వాయం, భన్తే, వస్సానం పచ్ఛిమే మాసే సరదసమయే విద్ధే విగతవలాహకే దేవే అభిదో మజ్ఝన్హికసమయం సూరియో – అయం ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి.

‘‘అతో ఖో తే, ఉదాయి, బహూ హి బహుతరా దేవా యే ఇమేసం చన్దిమసూరియానం ఆభా నానుభోన్తి, త్యాహం పజానామి. అథ చ పనాహం న వదామి – ‘యస్మా వణ్ణా అఞ్ఞో వణ్ణో ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా నత్థీ’తి. అథ చ పన త్వం, ఉదాయి, ‘య్వాయం వణ్ణో కిమినా ఖజ్జోపనకేన నిహీనతరో [హీనతరో (సీ. పీ.)] చ పతికిట్ఠతరో చ సో పరమో వణ్ణో’తి వదేసి, తఞ్చ వణ్ణం న పఞ్ఞపేసీ’’తి. ‘‘అచ్ఛిదం [అచ్ఛిర (క.), అచ్ఛిద (?)] భగవా కథం, అచ్ఛిదం సుగతో కథ’’న్తి!

‘‘కిం పన త్వం, ఉదాయి, ఏవం వదేసి – ‘అచ్ఛిదం భగవా కథం, అచ్ఛిదం సుగతో కథం’’’తి? ‘‘అమ్హాకం, భన్తే, సకే ఆచరియకే ఏవం హోతి – ‘అయం పరమో వణ్ణో, అయం పరమో వణ్ణో’తి. తే మయం, భన్తే, భగవతా సకే ఆచరియకే సమనుయుఞ్జియమానా సమనుగ్గాహియమానా సమనుభాసియమానా రిత్తా తుచ్ఛా అపరద్ధా’’తి.

౨౭౪. ‘‘కిం పనుదాయి, అత్థి ఏకన్తసుఖో లోకో, అత్థి ఆకారవతీ పటిపదా ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాయా’’తి? ‘‘అమ్హాకం, భన్తే, సకే ఆచరియకే ఏవం హోతి – ‘అత్థి ఏకన్తసుఖో లోకో, అత్థి ఆకారవతీ పటిపదా ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాయా’’’తి.

‘‘కతమా పన సా, ఉదాయి, ఆకారవతీ పటిపదా ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాయా’’తి? ‘‘ఇధ, భన్తే, ఏకచ్చో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి, అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి, కామేసుమిచ్ఛాచారం పహాయ కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి, ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో హోతి, అఞ్ఞతరం వా పన తపోగుణం సమాదాయ వత్తతి. అయం ఖో సా, భన్తే, ఆకారవతీ పటిపదా ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాయా’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, యస్మిం సమయే పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి, ఏకన్తసుఖీ వా తస్మిం సమయే అత్తా హోతి సుఖదుక్ఖీ వా’’తి? ‘‘సుఖదుక్ఖీ, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, యస్మిం సమయే అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి, ఏకన్తసుఖీ వా తస్మిం సమయే అత్తా హోతి సుఖదుక్ఖీ వా’’తి? ‘‘సుఖదుక్ఖీ, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, యస్మిం సమయే కామేసుమిచ్ఛాచారం పహాయ కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి, ఏకన్తసుఖీ వా తస్మిం సమయే అత్తా హోతి సుఖదుక్ఖీ వా’’తి? ‘‘సుఖదుక్ఖీ, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, యస్మిం సమయే ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో హోతి, ఏకన్తసుఖీ వా తస్మిం సమయే అత్తా హోతి సుఖదుక్ఖీ వా’’తి? ‘‘సుఖదుక్ఖీ, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, యస్మిం సమయే అఞ్ఞతరం తపోగుణం సమాదాయ వత్తతి, ఏకన్తసుఖీ వా తస్మిం సమయే అత్తా హోతి సుఖదుక్ఖీ వా’’తి? ‘‘సుఖదుక్ఖీ, భన్తే’’.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, ఉదాయి, అపి ను ఖో వోకిణ్ణసుఖదుక్ఖం పటిపదం ఆగమ్మ ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియా హోతీ’’తి [సచ్ఛికిరియాయాతి (క.)]? ‘‘అచ్ఛిదం భగవా కథం, అచ్ఛిదం సుగతో కథ’’న్తి!

‘‘కిం పన త్వం, ఉదాయి, వదేసి – ‘అచ్ఛిదం భగవా కథం, అచ్ఛిదం సుగతో కథం’’’తి? ‘‘అమ్హాకం, భన్తే, సకే ఆచరియకే ఏవం హోతి – ‘అత్థి ఏకన్తసుఖో లోకో, అత్థి ఆకారవతీ పటిపదా ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాయా’తి. తే మయం, భన్తే, భగవతా సకే ఆచరియకే సమనుయుఞ్జియమానా సమనుగ్గాహియమానా సమనుభాసియమానా రిత్తా తుచ్ఛా అపరద్ధా’’తి [అపరద్ధా (సీ.), అపరద్ధాపి (స్యా. కం. పీ.)].

౨౭౫. ‘‘కిం పన, భన్తే, అత్థి ఏకన్తసుఖో లోకో, అత్థి ఆకారవతీ పటిపదా ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాయా’’తి? ‘‘అత్థి ఖో, ఉదాయి, ఏకన్తసుఖో లోకో, అత్థి ఆకారవతీ పటిపదా ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాయా’’తి.

‘‘కతమా పన సా, భన్తే, ఆకారవతీ పటిపదా ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాయా’’తి? ‘‘ఇధుదాయి, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; వితక్కవిచారానం వూపసమా… దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి; పీతియా చ విరాగా… తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – అయం ఖో సా, ఉదాయి, ఆకారవతీ పటిపదా ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాయా’’తి.

‘‘న [కిం ను (స్యా. కం. క.)] ఖో సా, భన్తే, ఆకారవతీ పటిపదా ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాయ, సచ్ఛికతో హిస్స, భన్తే, ఏత్తావతా ఏకన్తసుఖో లోకో హోతీ’’తి. ‘‘న ఖ్వాస్స, ఉదాయి, ఏత్తావతా ఏకన్తసుఖో లోకో సచ్ఛికతో హోతి; ఆకారవతీత్వేవ సా పటిపదా ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాయా’’తి.

ఏవం వుత్తే, సకులుదాయిస్స పరిబ్బాజకస్స పరిసా ఉన్నాదినీ ఉచ్చాసద్దమహాసద్దా అహోసి – ‘‘ఏత్థ మయం అనస్సామ సాచరియకా, ఏత్థ మయం అనస్సామ [పనస్సామ (సీ.)] సాచరియకా! న మయం ఇతో భియ్యో ఉత్తరితరం పజానామా’’తి.

అథ ఖో సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో తే పరిబ్బాజకే అప్పసద్దే కత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిత్తావతా పనాస్స, భన్తే, ఏకన్తసుఖో లోకో సచ్ఛికతో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధుదాయి, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా…పే… చతుత్థం ఝానం… ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. యా తా దేవతా ఏకన్తసుఖం లోకం ఉపపన్నా తాహి దేవతాహి సద్ధిం సన్తిట్ఠతి సల్లపతి సాకచ్ఛం సమాపజ్జతి. ఏత్తావతా ఖ్వాస్స, ఉదాయి, ఏకన్తసుఖో లోకో సచ్ఛికతో హోతీ’’తి.

౨౭౬. ‘‘ఏతస్స నూన, భన్తే, ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాహేతు భిక్ఖూ భగవతి బ్రహ్మచరియం చరన్తీ’’తి? ‘‘న ఖో, ఉదాయి, ఏకన్తసుఖస్స లోకస్స సచ్ఛికిరియాహేతు భిక్ఖూ మయి బ్రహ్మచరియం చరన్తి. అత్థి ఖో, ఉదాయి, అఞ్ఞేవ ధమ్మా ఉత్తరితరా చ పణీతతరా చ యేసం సచ్ఛికిరియాహేతు భిక్ఖూ మయి బ్రహ్మచరియం చరన్తీ’’తి.

‘‘కతమే పన తే, భన్తే, ధమ్మా ఉత్తరితరా చ పణీతతరా చ యేసం సచ్ఛికిరియాహేతు భిక్ఖూ భగవతి బ్రహ్మచరియం చరన్తీ’’తి? ‘‘ఇధుదాయి, తథాగతో లోకే ఉప్పజ్జతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా…పే… సో ఇమే పఞ్చ నీవరణే పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయమ్పి ఖో, ఉదాయి, ధమ్మో ఉత్తరితరో చ పణీతతరో చ యస్స సచ్ఛికిరియాహేతు భిక్ఖూ మయి బ్రహ్మచరియం చరన్తి’’.

‘‘పున చపరం, ఉదాయి, భిక్ఖు వితక్కవిచారానం వూపసమా…పే… దుతియం ఝానం… తతియం ఝానం… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయమ్పి ఖో, ఉదాయి, ధమ్మో ఉత్తరితరో చ పణీతతరో చ యస్స సచ్ఛికిరియాహేతు భిక్ఖూ మయి బ్రహ్మచరియం చరన్తి.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేతి. సో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. అయమ్పి ఖో, ఉదాయి, ధమ్మో ఉత్తరితరో చ పణీతతరో చ యస్స సచ్ఛికిరియాహేతు భిక్ఖూ మయి బ్రహ్మచరియం చరన్తి.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే సత్తానం చుతూపపాతఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేతి. సో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే…పే… యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి. అయమ్పి ఖో, ఉదాయి, ధమ్మో ఉత్తరితరో చ పణీతతరో చ యస్స సచ్ఛికిరియాహేతు భిక్ఖూ మయి బ్రహ్మచరియం చరన్తి.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే ఆసవానం ఖయఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేతి. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి… ‘ఇమే ఆసవా’తి యథాభూతం పజానాతి, ‘అయం ఆసవసముదయో’తి… ‘అయం ఆసవనిరోధో’తి… ‘అయం ఆసవనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం పజానాతి. తస్స ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి, అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చతి. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతి. అయమ్పి ఖో, ఉదాయి, ధమ్మో ఉత్తరితరో చ పణీతతరో చ యస్స సచ్ఛికిరియాహేతు భిక్ఖూ మయి బ్రహ్మచరియం చరన్తి. ఇమే ఖో, ఉదాయి, ధమ్మా ఉత్తరితరా చ పణీతతరా చ యేసం సచ్ఛికిరియాహేతు భిక్ఖూ మయి బ్రహ్మచరియం చరన్తీ’’తి.

౨౭౭. ఏవం వుత్తే, సకులుదాయీ పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే, అభిక్కన్తం, భన్తే! సేయ్యథాపి, భన్తే, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి; ఏవమేవం భగవతా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. లభేయ్యాహం, భన్తే, భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, లభేయ్యం ఉపసమ్పద’’న్తి.

ఏవం వుత్తే, సకులుదాయిస్స పరిబ్బాజకస్స పరిసా సకులుదాయిం పరిబ్బాజకం ఏతదవోచుం – ‘‘మా భవం, ఉదాయి, సమణే గోతమే బ్రహ్మచరియం చరి; మా భవం, ఉదాయి, ఆచరియో హుత్వా అన్తేవాసీవాసం వసి. సేయ్యథాపి నామ ఉదకమణికో [మణికో (సీ. పీ. క.)] హుత్వా ఉదఞ్చనికో [ఉద్దేకనికో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అస్స, ఏవం సమ్పదమిదం [ఏవం సమ్పదమేతం (సీ. పీ.)] భోతో ఉదాయిస్స భవిస్సతి. మా భవం, ఉదాయి, సమణే గోతమే బ్రహ్మచరియం చరి; మా భవం, ఉదాయి, ఆచరియో హుత్వా అన్తేవాసీవాసం వసీ’’తి. ఇతి హిదం సకులుదాయిస్స పరిబ్బాజకస్స పరిసా సకులుదాయిం పరిబ్బాజకం అన్తరాయమకాసి భగవతి బ్రహ్మచరియేతి.

చూళసకులుదాయిసుత్తం నిట్ఠితం నవమం.