౧౦. వేఖనససుత్తం

౨౭౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో వేఖనసో [వేఖనస్సో (సీ. పీ.)] పరిబ్బాజకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో వేఖనసో పరిబ్బాజకో భగవతో సన్తికే ఉదానం ఉదానేసి – ‘‘అయం పరమో వణ్ణో, అయం పరమో వణ్ణో’’తి.

‘‘కిం పన త్వం, కచ్చాన, ఏవం వదేసి – ‘అయం పరమో వణ్ణో, అయం పరమో వణ్ణో’తి? కతమో, కచ్చాన, సో పరమో వణ్ణో’’తి?

‘‘యస్మా, భో గోతమ, వణ్ణా అఞ్ఞో వణ్ణో ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా నత్థి సో పరమో వణ్ణో’’తి.

‘‘కతమో పన సో, కచ్చాన, వణ్ణో యస్మా వణ్ణా అఞ్ఞో వణ్ణో ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా నత్థీ’’తి?

‘‘దీఘాపి ఖో తే ఏసా, కచ్చాన, ఫరేయ్య – ‘యస్మా, భో గోతమ, వణ్ణా అఞ్ఞో వణ్ణో ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా నత్థి సో పరమో వణ్ణో’తి వదేసి, తఞ్చ వణ్ణం న పఞ్ఞపేసి. సేయ్యథాపి, కచ్చాన, పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘అహం యా ఇమస్మిం జనపదే జనపదకల్యాణీ, తం ఇచ్ఛామి తం కామేమీ’తి. తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘అమ్భో పురిస, యం త్వం జనపదకల్యాణిం ఇచ్ఛసి కామేసి, జానాసి తం జనపదకల్యాణిం – ఖత్తియీ వా బ్రాహ్మణీ వా వేస్సీ వా సుద్దీ వా’తి? ఇతి పుట్ఠో ‘నో’తి వదేయ్య. తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘అమ్భో పురిస, యం త్వం జనపదకల్యాణిం ఇచ్ఛసి కామేసి, జానాసి తం జనపదకల్యాణిం ‘ఏవంనామా ఏవంగోత్తాతి వాతి…పే… దీఘా వా రస్సా వా మజ్ఝిమా వా కాళీ వా సామా వా మఙ్గురచ్ఛవీ వాతి… అముకస్మిం గామే వా నిగమే వా నగరే వా’తి? ఇతి పుట్ఠో ‘నో’తి వదేయ్య. తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘అమ్భో పురిస, యం త్వం న జానాసి న పస్ససి, తం త్వం ఇచ్ఛసి కామేసీ’’’తి? ఇతి పుట్ఠో ‘ఆమా’తి వదేయ్య.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, కచ్చాన, నను ఏవం సన్తే తస్స పురిసస్స అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భో గోతమ, ఏవం సన్తే తస్స పురిసస్స అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో త్వం, కచ్చాన, ‘యస్మా, భో గోతమ, వణ్ణా అఞ్ఞో వణ్ణో ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా నత్థి సో పరమో వణ్ణో’తి వదేసి; తఞ్చ వణ్ణం న పఞ్ఞపేసీ’’తి. ‘‘సేయ్యథాపి, భో గోతమ, మణి వేళురియో సుభో జాతిమా అట్ఠంసో సుపరికమ్మకతో పణ్డుకమ్బలే నిక్ఖిత్తో భాసతే చ తపతే చ విరోచతి చ, ఏవం వణ్ణో అత్తా హోతి అరోగో పరం మరణా’’తి.

౨౭౯. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, కచ్చాన, యో వా మణి వేళురియో సుభో జాతిమా అట్ఠంసో సుపరికమ్మకతో పణ్డుకమ్బలే నిక్ఖిత్తో భాసతే చ తపతే చ విరోచతి చ, యో వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ కిమి ఖజ్జోపనకో ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం కతమో వణ్ణో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి? ‘‘య్వాయం, భో గోతమ, రత్తన్ధకారతిమిసాయ కిమి ఖజ్జోపనకో, అయం ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, కచ్చాన, యో వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ కిమి ఖజ్జోపనకో, యో వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ తేలప్పదీపో, ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం కతమో వణ్ణో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి? ‘‘య్వాయం, భో గోతమ, రత్తన్ధకారతిమిసాయ తేలప్పదీపో, అయం ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, కచ్చాన, యో వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ తేలప్పదీపో, యో వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ మహాఅగ్గిక్ఖన్ధో, ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం కతమో వణ్ణో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి? ‘‘య్వాయం, భో గోతమ, రత్తన్ధకారతిమిసాయ మహాఅగ్గిక్ఖన్ధో, అయం ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి.

‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, కచ్చాన, యో వా రత్తన్ధకారతిమిసాయ మహాఅగ్గిక్ఖన్ధో, యా వా రత్తియా పచ్చూససమయం విద్ధే విగతవలాహకే దేవే ఓసధితారకా, ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం కతమో వణ్ణో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి? ‘‘య్వాయం, భో గోతమ, రత్తియా పచ్చూససమయం విద్ధే విగతవలాహకే దేవే ఓసధితారకా, అయం ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, కచ్చాన, యా వా రత్తియా పచ్చూససమయం విద్ధే విగతవలాహకే దేవే ఓసధితారకా, యో వా తదహుపోసథే పన్నరసే విద్ధే విగతవలాహకే దేవే అభిదో అడ్ఢరత్తసమయం చన్దో, ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం కతమో వణ్ణో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి? ‘‘య్వాయం, భో గోతమ, తదహుపోసథే పన్నరసే విద్ధే విగతవలాహకే దేవే అభిదో అడ్ఢరత్తసమయం చన్దో, అయం ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, కచ్చాన, యో వా తదహుపోసథే పన్నరసే విద్ధే విగతవలాహకే దేవే అభిదో అడ్ఢరత్తసమయం చన్దో, యో వా వస్సానం పచ్ఛిమే మాసే సరదసమయే విద్ధే విగతవలాహకే దేవే అభిదో మజ్ఝన్హికసమయం సూరియో, ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం కతమో వణ్ణో అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి? ‘‘య్వాయం, భో గోతమ, వస్సానం పచ్ఛిమే మాసే సరదసమయే విద్ధే విగతవలాహకే దేవే అభిదో మజ్ఝన్హికసమయం సూరియో – అయం ఇమేసం ఉభిన్నం వణ్ణానం అభిక్కన్తతరో చ పణీతతరో చా’’తి. ‘‘అతో ఖో తే, కచ్చాన, బహూ హి బహుతరా దేవా యే ఇమేసం చన్దిమసూరియానం ఆభా నానుభోన్తి, త్యాహం పజానామి. అథ చ పనాహం న వదామి – ‘యస్మా వణ్ణా అఞ్ఞో వణ్ణో ఉత్తరితరో చ పణీతతరో చ నత్థీ’తి. అథ చ పన త్వం, కచ్చాన, ‘య్వాయం వణ్ణో కిమినా ఖజ్జోపనకేన నిహీనతరో చ పతికిట్ఠతరో చ సో పరమో వణ్ణో’తి వదేసి; తఞ్చ వణ్ణం న పఞ్ఞపేసి’’.

౨౮౦. ‘‘పఞ్చ ఖో ఇమే, కచ్చాన, కామగుణా. కతమే పఞ్చ? చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా, సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా…పే… ఘానవిఞ్ఞేయ్యా గన్ధా… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా… కాయవిఞ్ఞేయ్యా ఫోట్ఠబ్బా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా – ఇమే ఖో, కచ్చాన, పఞ్చ కామగుణా. యం ఖో, కచ్చాన, ఇమే పఞ్చ కామగుణే పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం ఇదం వుచ్చతి కామసుఖం. ఇతి కామేహి కామసుఖం, కామసుఖా కామగ్గసుఖం తత్థ అగ్గమక్ఖాయతీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, వేఖనసో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్ఛరియం, భో గోతమ, అబ్భుతం, భో గోతమ! యావ సుభాసితం చిదం భోతా గోతమేన – ‘కామేహి కామసుఖం, కామసుఖా కామగ్గసుఖం తత్థ అగ్గమక్ఖాయతీ’తి. (‘కామేహి, భో గోతమ, కామసుఖం, కామసుఖా కామగ్గసుఖం, తత్థ అగ్గమక్ఖాయతీ’తి) [( ) సీ. స్యా. కం. పీ. పోత్థకేసు నత్థి] – ‘‘దుజ్జానం ఖో ఏతం, కచ్చాన, తయా అఞ్ఞదిట్ఠికేన అఞ్ఞఖన్తికేన అఞ్ఞరుచికేన అఞ్ఞత్రయోగేన అఞ్ఞత్రాచరియకేన – కామా [కామం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వా కామసుఖం వా కామగ్గసుఖం వా. యే ఖో తే, కచ్చాన, భిక్ఖూ అరహన్తో ఖీణాసవా వుసితవన్తో కతకరణీయా ఓహితభారా అనుప్పత్తసదత్థా పరిక్ఖీణభవసంయోజనా సమ్మదఞ్ఞా విముత్తా తే ఖో ఏతం జానేయ్యుం – కామా వా కామసుఖం వా కామగ్గసుఖం వా’’తి.

౨౮౧. ఏవం వుత్తే, వేఖనసో పరిబ్బాజకో కుపితో అనత్తమనో భగవన్తంయేవ ఖుంసేన్తో భగవన్తంయేవ వమ్భేన్తో భగవన్తంయేవ వదమానో ‘‘సమణో [సమణో చ (సీ. పీ.)] గోతమో పాపితో భవిస్సతీ’’తి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏవమేవ పనిధేకచ్చే [పనిధేకే (సీ. పీ.), పనిమేకే (ఉపరిసుభసుత్తే)] సమణబ్రాహ్మణా అజానన్తా పుబ్బన్తం, అపస్సన్తా అపరన్తం అథ చ పన ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయాతి – పజానామా’తి – పటిజానన్తి [ఇత్థత్తాయాతి పటిజానన్తి (పీ.)]. తేసమిదం భాసితం హస్సకంయేవ సమ్పజ్జతి, నామకంయేవ సమ్పజ్జతి, రిత్తకంయేవ సమ్పజ్జతి, తుచ్ఛకంయేవ సమ్పజ్జతీ’’తి. ‘‘యే ఖో తే, కచ్చాన, సమణబ్రాహ్మణా అజానన్తా పుబ్బన్తం, అపస్సన్తా అపరన్తం, ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయాతి – పజానామా’తి – పటిజానన్తి; తేసం సోయేవ [తేసం తేసాయం (సీ.), తేసంయేవ సో (?)] సహధమ్మికో నిగ్గహో హోతి. అపి చ, కచ్చాన, తిట్ఠతు పుబ్బన్తో, తిట్ఠతు అపరన్తో. ఏతు విఞ్ఞూ పురిసో అసఠో అమాయావీ ఉజుజాతికో, అహమనుసాసామి అహం ధమ్మం దేసేమి. యథానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో [యథానుసిట్ఠం పటిపజ్జమానో (?)] నచిరస్సేవ సామఞ్ఞేవ ఞస్సతి సామం దక్ఖితి – ఏవం కిర సమ్మా [ఏవం కిరాయస్మా (స్యా. క.)] బన్ధనా విప్పమోక్ఖో హోతి, యదిదం అవిజ్జా బన్ధనా. సేయ్యథాపి, కచ్చాన, దహరో కుమారో మన్దో ఉత్తానసేయ్యకో కణ్ఠపఞ్చమేహి బన్ధనేహి బద్ధో అస్స సుత్తబన్ధనేహి; తస్స వుద్ధిమన్వాయ ఇన్ద్రియానం పరిపాకమన్వాయ తాని బన్ధనాని ముచ్చేయ్యుం; సో మోక్ఖోమ్హీతి ఖో జానేయ్య నో చ బన్ధనం. ఏవమేవ ఖో, కచ్చాన, ఏతు విఞ్ఞూ పురిసో అసఠో అమాయావీ ఉజుజాతికో, అహమనుసాసామి, అహం ధమ్మం దేసేమి; యథానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో నచిరస్సేవ సామఞ్ఞే ఞస్సతి, సామం దక్ఖితి – ‘ఏవం కిర సమ్మా బన్ధనా విప్పమోక్ఖో హోతి, యదిదం అవిజ్జా బన్ధనా’’’తి.

ఏవం వుత్తే, వేఖనసో పరిబ్బాజకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

వేఖనససుత్తం నిట్ఠితం దసమం.

పరిబ్బాజకవగ్గో నిట్ఠితో తతియో.