౯. బ్రహ్మనిమన్తనికసుత్తం

౫౦౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘ఏకమిదాహం, భిక్ఖవే, సమయం ఉక్కట్ఠాయం విహరామి సుభగవనే సాలరాజమూలే. తేన ఖో పన, భిక్ఖవే, సమయేన బకస్స బ్రహ్మునో ఏవరూపం పాపకం దిట్ఠిగతం ఉప్పన్నం హోతి – ‘ఇదం నిచ్చం, ఇదం ధువం, ఇదం సస్సతం, ఇదం కేవలం, ఇదం అచవనధమ్మం, ఇదఞ్హి న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి, ఇతో చ పనఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణం నత్థీ’తి. అథ ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, బకస్స బ్రహ్మునో చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – ఉక్కట్ఠాయం సుభగవనే సాలరాజమూలే అన్తరహితో తస్మిం బ్రహ్మలోకే పాతురహోసిం. అద్దసా ఖో మం, భిక్ఖవే, బకో బ్రహ్మా దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం; దిస్వాన మం ఏతదవోచ – ‘ఏహి ఖో, మారిస, స్వాగతం, మారిస! చిరస్సం ఖో, మారిస, ఇమం పరియాయమకాసి యదిదం ఇధాగమనాయ. ఇదఞ్హి, మారిస, నిచ్చం, ఇదం ధువం, ఇదం సస్సతం, ఇదం కేవలం, ఇదం అచవనధమ్మం, ఇదఞ్హి న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి. ఇతో చ పనఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణం నత్థీ’’’తి.

ఏవం వుత్తే, అహం, భిక్ఖవే, బకం బ్రహ్మానం ఏతదవోచం – ‘‘అవిజ్జాగతో వత, భో, బకో బ్రహ్మా; అవిజ్జాగతో వత, భో, బకో బ్రహ్మా; యత్ర హి నామ అనిచ్చంయేవ సమానం నిచ్చన్తి వక్ఖతి, అద్ధువంయేవ సమానం ధువన్తి వక్ఖతి, అసస్సతంయేవ సమానం సస్సతన్తి వక్ఖతి, అకేవలంయేవ సమానం కేవలన్తి వక్ఖతి, చవనధమ్మంయేవ సమానం అచవనధమ్మన్తి వక్ఖతి; యత్థ చ పన జాయతి జీయతి మీయతి చవతి ఉపపజ్జతి తఞ్చ వక్ఖతి – ‘ఇదఞ్హి న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతీ’తి; సన్తఞ్చ పనఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణం ‘నత్థఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణ’న్తి వక్ఖతీ’’తి.

౫౦౨. ‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, మారో పాపిమా అఞ్ఞతరం బ్రహ్మపారిసజ్జం అన్వావిసిత్వా మం ఏతదవోచ – ‘భిక్ఖు, భిక్ఖు, మేతమాసదో మేతమాసదో, ఏసో హి, భిక్ఖు, బ్రహ్మా మహాబ్రహ్మా అభిభూ అనభిభూతో అఞ్ఞదత్థుదసో వసవత్తీ ఇస్సరో కత్తా నిమ్మాతా సేట్ఠో సజితా [సజ్జితా (స్యా. కం. క.), సఞ్జితా (సీ. పీ.)] వసీ పితా భూతభబ్యానం. అహేసుం ఖో యే, భిక్ఖు, తయా పుబ్బే సమణబ్రాహ్మణా లోకస్మిం పథవీగరహకా పథవీజిగుచ్ఛకా, ఆపగరహకా ఆపజిగుచ్ఛకా, తేజగరహకా తేజజిగుచ్ఛకా, వాయగరహకా వాయజిగుచ్ఛకా, భూతగరహకా భూతజిగుచ్ఛకా, దేవగరహకా దేవజిగుచ్ఛకా, పజాపతిగరహకా పజాపతిజిగుచ్ఛకా, బ్రహ్మగరహకా బ్రహ్మజిగుచ్ఛకా – తే కాయస్స భేదా పాణుపచ్ఛేదా హీనే కాయే పతిట్ఠితా అహేసుం. యే పన, భిక్ఖు, తయా పుబ్బే సమణబ్రాహ్మణా లోకస్మిం పథవీపసంసకా పథవాభినన్దినో, ఆపపసంసకా ఆపాభినన్దినో, తేజపసంసకా తేజాభినన్దినో, వాయపసంసకా వాయాభినన్దినో, భూతపసంసకా భూతాభినన్దినో, దేవపసంసకా దేవాభినన్దినో, పజాపతిపసంసకా పజాపతాభినన్దినో, బ్రహ్మపసంసకా బ్రహ్మాభినన్దినో – తే కాయస్స భేదా పాణుపచ్ఛేదా పణీతే కాయే పతిట్ఠితా. తం తాహం, భిక్ఖు, ఏవం వదామి – ‘ఇఙ్ఘ త్వం, మారిస, యదేవ తే బ్రహ్మా ఆహ తదేవ త్వం కరోహి, మా త్వం బ్రహ్మునో వచనం ఉపాతివత్తిత్థో’. సచే ఖో త్వం, భిక్ఖు, బ్రహ్మునో వచనం ఉపాతివత్తిస్ససి, సేయ్యథాపి నామ పురిసో సిరిం ఆగచ్ఛన్తిం దణ్డేన పటిప్పణామేయ్య, సేయ్యథాపి వా పన, భిక్ఖు, పురిసో నరకప్పపాతే పపతన్తో హత్థేహి చ పాదేహి చ పథవిం విరాధేయ్య, ఏవం సమ్పదమిదం, భిక్ఖు, తుయ్హం భవిస్సతి. ‘ఇఙ్ఘం త్వం, మారిస, యదేవ తే బ్రహ్మా ఆహ తదేవ త్వం కరోహి, మా త్వం బ్రహ్మునో వచనం ఉపాతివత్తిత్థో. నను త్వం, భిక్ఖు, పస్ససి బ్రహ్మపరిసం సన్నిపతిత’న్తి? ఇతి ఖో మం, భిక్ఖవే, మారో పాపిమా బ్రహ్మపరిసం ఉపనేసి.

‘‘ఏవం వుత్తే, అహం, భిక్ఖవే, మారం పాపిమన్తం ఏతదవోచం – ‘జానామి ఖో తాహం, పాపిమ; మా త్వం మఞ్ఞిత్థో – న మం జానాతీ’తి. మారో త్వమసి, పాపిమ. యో చేవ, పాపిమ, బ్రహ్మా, యా చ బ్రహ్మపరిసా, యే చ బ్రహ్మపారిసజ్జా, సబ్బేవ తవ హత్థగతా సబ్బేవ తవ వసంగతా. తుయ్హఞ్హి, పాపిమ, ఏవం హోతి – ‘ఏసోపి మే అస్స హత్థగతో, ఏసోపి మే అస్స వసంగతో’తి. అహం ఖో పన, పాపిమ, నేవ తవ హత్థగతో నేవ తవ వసంగతో’’తి.

౫౦౩. ‘‘ఏవం వుత్తే, భిక్ఖవే, బకో బ్రహ్మా మం ఏతదవోచ – ‘అహఞ్హి, మారిస, నిచ్చంయేవ సమానం నిచ్చన్తి వదామి, ధువంయేవ సమానం ధువన్తి వదామి, సస్సతంయేవ సమానం సస్సతన్తి వదామి, కేవలంయేవ సమానం కేవలన్తి వదామి, అచవనధమ్మంయేవ సమానం అచవనధమ్మ’న్తి వదామి, యత్థ చ పన న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతి తదేవాహం వదామి – ‘ఇదఞ్హి న జాయతి న జీయతి న మీయతి న చవతి న ఉపపజ్జతీ’తి. అసన్తఞ్చ పనఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణం ‘నత్థఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణ’న్తి వదామి. అహేసుం ఖో, భిక్ఖు, తయా పుబ్బే సమణబ్రాహ్మణా లోకస్మిం యావతకం తుయ్హం కసిణం ఆయు తావతకం తేసం తపోకమ్మమేవ అహోసి. తే ఖో ఏవం జానేయ్యుం – ‘సన్తఞ్చ పనఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణం అత్థఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణన్తి, అసన్తం వా అఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణం నత్థఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణ’న్తి. తం తాహం, భిక్ఖు, ఏవం వదామి – ‘న చేవఞ్ఞం ఉత్తరి నిస్సరణం దక్ఖిస్ససి, యావదేవ చ పన కిలమథస్స విఘాతస్స భాగీ భవిస్ససి. సచే ఖో త్వం, భిక్ఖు, పథవిం అజ్ఝోసిస్ససి, ఓపసాయికో మే భవిస్ససి వత్థుసాయికో, యథాకామకరణీయో బాహితేయ్యో. సచే ఆపం… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం అజ్ఝోసిస్ససి, ఓపసాయికో మే భవిస్ససి వత్థుసాయికో, యథాకామకరణీయో బాహితేయ్యో’తి.

‘‘అహమ్పి ఖో ఏవం, బ్రహ్మే, జానామి – సచే పథవిం అజ్ఝోసిస్సామి, ఓపసాయికో తే భవిస్సామి వత్థుసాయికో, యథాకామకరణీయో బాహితేయ్యో. ‘సచే ఆపం… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం అజ్ఝోసిస్సామి, ఓపసాయికో తే భవిస్సామి వత్థుసాయికో, యథాకామకరణీయో బాహితేయ్యో’తి అపి చ తే అహం, బ్రహ్మే, గతిఞ్చ పజానామి, జుతిఞ్చ పజానామి – ఏవం మహిద్ధికో బకో బ్రహ్మా, ఏవం మహానుభావో బకో బ్రహ్మా, ఏవం మహేసక్ఖో బకో బ్రహ్మా’’తి.

‘‘యథాకథం పన మే త్వం, మారిస, గతిఞ్చ పజానాసి, జుతిఞ్చ పజానాసి – ‘ఏవం మహిద్ధికో బకో బ్రహ్మా, ఏవం మహానుభావో బకో బ్రహ్మా, ఏవం మహేసక్ఖో బకో బ్రహ్మా’తి?

‘‘యావతా చన్దిమసూరియా, పరిహరన్తి దిసా భన్తి విరోచనా;

తావ సహస్సధా లోకో, ఏత్థ తే వత్తతే [వత్తతీ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వసో.

‘‘పరోపరఞ్చ [పరోవరఞ్చ (సీ. పీ.)] జానాసి, అథో రాగవిరాగినం;

ఇత్థభావఞ్ఞథాభావం, సత్తానం ఆగతిం గతి’’న్తి.

‘‘ఏవం ఖో తే అహం, బ్రహ్మే, గతిఞ్చ పజానామి జుతిఞ్చ పజానామి – ‘ఏవం మహిద్ధికో బకో బ్రహ్మా, ఏవం మహానుభావో బకో బ్రహ్మా, ఏవం మహేసక్ఖో బకో బ్రహ్మా’తి.

౫౦౪. ‘‘అత్థి ఖో, బ్రహ్మే, అఞ్ఞో కాయో, తం త్వం న జానాసి న పస్ససి; తమహం జానామి పస్సామి. అత్థి ఖో, బ్రహ్మే, ఆభస్సరా నామ కాయో యతో త్వం చుతో ఇధూపపన్నో. తస్స తే అతిచిరనివాసేన సా సతి పముట్ఠా, తేన తం త్వం న జానాసి న పస్ససి; తమహం జానామి పస్సామి. ఏవమ్పి ఖో అహం, బ్రహ్మే, నేవ తే సమసమో అభిఞ్ఞాయ, కుతో నీచేయ్యం? అథ ఖో అహమేవ తయా భియ్యో. అత్థి ఖో, బ్రహ్మే, సుభకిణ్హో నామ కాయో, వేహప్ఫలో నామ కాయో, అభిభూ నామ కాయో, తం త్వం న జానాసి న పస్ససి; తమహం జానామి పస్సామి. ఏవమ్పి ఖో అహం, బ్రహ్మే, నేవ తే సమసమో అభిఞ్ఞాయ, కుతో నీచేయ్యం? అథ ఖో అహమేవ తయా భియ్యో. పథవిం ఖో అహం, బ్రహ్మే, పథవితో అభిఞ్ఞాయ యావతా పథవియా పథవత్తేన అననుభూతం తదభిఞ్ఞాయ పథవిం నాపహోసిం, పథవియా నాపహోసిం, పథవితో నాపహోసిం, పథవిం మేతి నాపహోసిం, పథవిం నాభివదిం. ఏవమ్పి ఖో అహం, బ్రహ్మే, నేవ తే సమసమో అభిఞ్ఞాయ, కుతో నీచేయ్యం? అథ ఖో అహమేవ తయా భియ్యో. ఆపం ఖో అహం, బ్రహ్మే…పే… తేజం ఖో అహం, బ్రహ్మే…పే… వాయం ఖో అహం, బ్రహ్మే…పే… భూతే ఖో అహం, బ్రహ్మే…పే… దేవే ఖో అహం, బ్రహ్మే…పే… పజాపతిం ఖో అహం, బ్రహ్మే…పే… బ్రహ్మం ఖో అహం, బ్రహ్మే…పే… ఆభస్సరే ఖో అహం, బ్రహ్మే…పే… సుభకిణ్హే ఖో అహం, బ్రహ్మే… …పే… వేహప్ఫలే ఖో అహం, బ్రహ్మే…పే… అభిభుం ఖో అహం, బ్రహ్మే…పే… సబ్బం ఖో అహం, బ్రహ్మే, సబ్బతో అభిఞ్ఞాయ యావతా సబ్బస్స సబ్బత్తేన అననుభూతం తదభిఞ్ఞాయ సబ్బం నాపహోసిం సబ్బస్మిం నాపహోసిం సబ్బతో నాపహోసిం సబ్బం మేతి నాపహోసిం, సబ్బం నాభివదిం. ఏవమ్పి ఖో అహం, బ్రహ్మే, నేవ తే సమసమో అభిఞ్ఞాయ, కుతో నీచేయ్యం? అథ ఖో అహమేవ తయా భియ్యో’’తి.

‘‘సచే ఖో, మారిస, సబ్బస్స సబ్బత్తేన అననుభూతం, తదభిఞ్ఞాయ మా హేవ తే రిత్తకమేవ అహోసి, తుచ్ఛకమేవ అహోసీ’’తి.

‘‘‘విఞ్ఞాణం అనిదస్సనం అనన్తం సబ్బతో పభం’, తం పథవియా పథవత్తేన అననుభూతం, ఆపస్స ఆపత్తేన అననుభూతం, తేజస్స తేజత్తేన అననుభూతం, వాయస్స వాయత్తేన అననుభూతం, భూతానం భూతత్తేన అననుభూతం, దేవానం దేవత్తేన అననుభూతం, పజాపతిస్స పజాపతిత్తేన అననుభూతం, బ్రహ్మానం బ్రహ్మత్తేన అననుభూతం, ఆభస్సరానం ఆభస్సరత్తేన అననుభూతం, సుభకిణ్హానం సుభకిణ్హత్తేన అననుభూతం, వేహప్ఫలానం వేహప్ఫలత్తే అననుభూతం, అభిభుస్స అభిభుత్తేన అననుభూతం, సబ్బస్స సబ్బత్తేన అననుభూతం’’.

‘‘హన్ద చరహి [హన్ద చ హి (సీ. పీ.)] తే, మారిస, పస్స అన్తరధాయామీ’’తి. ‘హన్ద చరహి మే త్వం, బ్రహ్మే, అన్తరధాయస్సు, సచే విసహసీ’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బకో బ్రహ్మా ‘అన్తరధాయిస్సామి సమణస్స గోతమస్స, అన్తరధాయిస్సామి సమణస్స గోతమస్సా’తి నేవస్సు మే సక్కోతి అన్తరధాయితుం.

‘‘ఏవం వుత్తే, అహం, భిక్ఖవే, బకం బ్రహ్మానం ఏతదవోచం – ‘హన్ద చరహి తే బ్రహ్మే అన్తరధాయామీ’తి. ‘హన్ద చరహి మే త్వం, మారిస, అన్తరధాయస్సు సచే విసహసీ’తి. అథ ఖో అహం, భిక్ఖవే, తథారూపం ఇద్ధాభిసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖాసిం – ‘ఏత్తావతా బ్రహ్మా చ బ్రహ్మపరిసా చ బ్రహ్మపారిసజ్జా చ సద్దఞ్చ మే సోస్సన్తి [సద్దమేవ సుయ్యన్తి (క.)], న చ మం దక్ఖన్తీ’తి. అన్తరహితో ఇమం గాథం అభాసిం –

‘‘భవేవాహం భయం దిస్వా, భవఞ్చ విభవేసినం;

భవం నాభివదిం కిఞ్చి, నన్దిఞ్చ న ఉపాదియి’’న్తి.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మా చ బ్రహ్మపరిసా చ బ్రహ్మపారిసజ్జా చ అచ్ఛరియబ్భుతచిత్తజాతా అహేసుం – ‘అచ్ఛరియం వత భో, అబ్భుతం వత భో! సమణస్స గోతమస్స మహిద్ధికతా మహానుభావతా, న చ వత నో ఇతో పుబ్బే దిట్ఠో వా, సుతో వా, అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఏవం మహిద్ధికో ఏవం మహానుభావో యథాయం సమణో గోతమో సక్యపుత్తో సక్యకులా పబ్బజితో. భవరామాయ వత, భో, పజాయ భవరతాయ భవసమ్ముదితాయ సమూలం భవం ఉదబ్బహీ’తి.

౫౦౫. ‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, మారో పాపిమా అఞ్ఞతరం బ్రహ్మపారిసజ్జం అన్వావిసిత్వా మం ఏతదవోచ – ‘సచే ఖో త్వం, మారిస, ఏవం పజానాసి, సచే త్వం ఏవం అనుబుద్ధో, మా సావకే ఉపనేసి, మా పబ్బజితే; మా సావకానం ధమ్మం దేసేసి, మా పబ్బజితానం; మా సావకేసు గేధిమకాసి, మా పబ్బజితేసు. అహేసుం ఖో, భిక్ఖు, తయా పుబ్బే సమణబ్రాహ్మణా లోకస్మిం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా పటిజానమానా. తే సావకే ఉపనేసుం పబ్బజితే, సావకానం ధమ్మం దేసేసుం పబ్బజితానం, సావకేసు గేధిమకంసు పబ్బజితేసు, తే సావకే ఉపనేత్వా పబ్బజితే, సావకానం ధమ్మం దేసేత్వా పబ్బజితానం, సావకేసు గేధితచిత్తా పబ్బజితేసు, కాయస్స భేదా పాణుపచ్ఛేదా హీనే కాయే పతిట్ఠితా. అహేసుం యే పన, భిక్ఖు, తయా పుబ్బే సమణబ్రాహ్మణా లోకస్మిం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా పటిజానమానా. తే న సావకే ఉపనేసుం న పబ్బజితే, న సావకానం ధమ్మం దేసేసుం న పబ్బజితానం, న సావకేసు గేధిమకంసు న పబ్బజితేసు, తే న సావకే ఉపనేత్వా న పబ్బజితే, న సావకానం ధమ్మం దేసేత్వా న పబ్బజితానం, న సావకేసు గేధితచిత్తా న పబ్బజితేసు, కాయస్స భేదా పాణుపచ్ఛేదా పణీతే కాయే పతిట్ఠితా. తం తాహం, భిక్ఖు, ఏవం వదామి – ఇఙ్ఘ త్వం, మారిస, అప్పోస్సుక్కో దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారమనుయుత్తో విహరస్సు, అనక్ఖాతం కుసలఞ్హి, మారిస, మా పరం ఓవదాహీ’తి.

‘‘ఏవం వుత్తే, అహం, భిక్ఖవే, మారం పాపిమన్తం ఏతదవోచం – ‘జానామి ఖో తాహం, పాపిమ, మా త్వం మఞ్ఞిత్థో – న మం జానాతీ’తి. మారో త్వమసి, పాపిమ. న మం త్వం, పాపిమ, హితానుకమ్పీ ఏవం వదేసి; అహితానుకమ్పీ మం త్వం, పాపిమ, ఏవం వదేసి. తుయ్హఞ్హి, పాపిమ, ఏవం హోతి – ‘యేసం సమణో గోతమో ధమ్మం దేసేస్సతి, తే మే విసయం ఉపాతివత్తిస్సన్తీ’తి. అసమ్మాసమ్బుద్ధావ పన తే, పాపిమ, సమానా సమ్మాసమ్బుద్ధామ్హాతి పటిజానింసు. అహం ఖో పన, పాపిమ, సమ్మాసమ్బుద్ధోవ సమానో సమ్మాసమ్బుద్ధోమ్హీతి పటిజానామి. దేసేన్తోపి హి, పాపిమ, తథాగతో సావకానం ధమ్మం తాదిసోవ అదేసేన్తోపి హి, పాపిమ, తథాగతో సావకానం ధమ్మం తాదిసోవ. ఉపనేన్తోపి హి, పాపిమ, తథాగతో సావకే తాదిసోవ, అనుపనేన్తోపి హి, పాపిమ, తథాగతో సావకే తాదిసోవ. తం కిస్స హేతు? తథాగతస్స, పాపిమ, యే ఆసవా సంకిలేసికా పోనోబ్భవికా సదరా దుక్ఖవిపాకా ఆయతిం జాతిజరామరణియా – తే పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. సేయ్యథాపి, పాపిమ, తాలో మత్థకచ్ఛిన్నో అభబ్బో పున విరూళ్హియా; ఏవమేవ ఖో, పాపిమ, తథాగతస్స యే ఆసవా సంకిలేసికా పోనోబ్భవికా సదరా దుక్ఖవిపాకా ఆయతిం జాతిజరామరణియా – తే పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మాతి.

‘‘ఇతి హిదం మారస్స చ అనాలపనతాయ బ్రహ్మునో చ అభినిమన్తనతాయ, తస్మా ఇమస్స వేయ్యాకరణస్స బ్రహ్మనిమన్తనికంతేవ అధివచన’’న్తి.

బ్రహ్మనిమన్తనికసుత్తం నిట్ఠితం నవమం.