౫. చూళయమకవగ్గో

౧. సాలేయ్యకసుత్తం

౪౩౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం యేన సాలా నామ కోసలానం బ్రాహ్మణగామో తదవసరి. అస్సోసుం ఖో సాలేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా – ‘‘సమణో ఖలు, భో, గోతమో సక్యపుత్తో సక్యకులా పబ్బజితో కోసలేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం సాలం అనుప్పత్తో. తం ఖో పన భవన్తం గోతమం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా. సో ఇమం లోకం సదేవకం సమారకం సబ్రహ్మకం సస్సమణబ్రాహ్మణిం పజం సదేవమనుస్సం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేతి. సో ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం; కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతి’. సాధు ఖో పన తథారూపానం అరహతం దస్సనం హోతీ’’తి.

అథ ఖో సాలేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా అప్పేకచ్చే భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు; అప్పేకచ్చే భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు, సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు; అప్పేకచ్చే యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు; అప్పేకచ్చే భగవతో సన్తికే నామగోత్తం సావేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు; అప్పేకచ్చే తుణ్హీభూతా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో సాలేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘కో ను ఖో, భో గోతమ, హేతు, కో పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి? కో పన, భో గోతమ, హేతు, కో పచ్చయో, యేన మిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తీ’’తి?

‘‘అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు ఖో, గహపతయో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి. ధమ్మచరియాసమచరియాహేతు ఖో, గహపతయో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తీ’’తి.

‘‘న ఖో మయం ఇమస్స భోతో గోతమస్స సంఖిత్తేన భాసితస్స, విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స, విత్థారేన అత్థం ఆజానామ. సాధు నో భవం గోతమో తథా ధమ్మం దేసేతు, యథా మయం ఇమస్స భోతో గోతమస్స సంఖిత్తేన భాసితస్స, విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స, విత్థారేన అత్థం ఆజానేయ్యామా’’తి. ‘‘తేన హి, గహపతయో, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో సాలేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

౪౪౦. ‘‘తివిధం ఖో, గహపతయో, కాయేన అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి, చతుబ్బిధం వాచాయ అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి, తివిధం మనసా అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, తివిధం కాయేన అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి? ఇధ, గహపతయో, ఏకచ్చో పాణాతిపాతీ హోతి, లుద్దో [లుద్దో దారుణో (క.) టీకా ఓలోకేతబ్బా] లోహితపాణి హతప్పహతే నివిట్ఠో అదయాపన్నో పాణభూతేసు [సబ్బపాణభూతేసు (స్యా. కం. క.)].

‘‘అదిన్నాదాయీ ఖో పన హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం, గామగతం వా అరఞ్ఞగతం వా, తం అదిన్నం థేయ్యసఙ్ఖాతం ఆదాతా హోతి.

‘‘కామేసుమిచ్ఛాచారీ ఖో పన హోతి. యా తా మాతురక్ఖితా పితురక్ఖితా మాతాపితురక్ఖితా భాతురక్ఖితా భగినిరక్ఖితా ఞాతిరక్ఖితా గోత్తరక్ఖితా ధమ్మరక్ఖితా సస్సామికా సపరిదణ్డా అన్తమసో మాలాగుళపరిక్ఖిత్తాపి, తథారూపాసు చారిత్తం ఆపజ్జితా హోతి. ఏవం ఖో, గహపతయో, తివిధం కాయేన అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, చతుబ్బిధం వాచాయ అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి? ఇధ, గహపతయో, ఏకచ్చో ముసావాదీ హోతి. సభాగతో వా పరిసాగతో వా, ఞాతిమజ్ఝగతో వా పూగమజ్ఝగతో వా రాజకులమజ్ఝగతో వా, అభినీతో సక్ఖిపుట్ఠో – ‘ఏహమ్భో పురిస, యం జానాసి తం వదేహీ’తి, సో అజానం వా ఆహ – ‘జానామీ’తి, జానం వా ఆహ – ‘న జానామీ’తి, అపస్సం వా ఆహ – ‘పస్సామీ’తి, పస్సం వా ఆహ – ‘న పస్సామీ’తి [సో ఆహ అజానం వా అహం జానామీతి జానం వా అహం న జానామీతి అపస్సం వా అహం పస్సామీతి పస్సం వా అహం న పస్సామీతి (క.)]. ఇతి అత్తహేతు వా పరహేతు వా ఆమిసకిఞ్చిక్ఖహేతు వా సమ్పజానముసా భాసితా హోతి.

‘‘పిసుణవాచో ఖో పన హోతి. ఇతో సుత్వా అముత్ర అక్ఖాతా ఇమేసం భేదాయ, అముత్ర వా సుత్వా ఇమేసం అక్ఖాతా అమూసం భేదాయ. ఇతి సమగ్గానం వా భేత్తా [భేదకా (క.), భేదేతా (స్యా. కం.), తదట్ఠకథాయం పన భేత్తాతి దిస్సతి], భిన్నానం వా అనుప్పదాతా, వగ్గారామో వగ్గరతో వగ్గనన్దీ వగ్గకరణిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘ఫరుసవాచో ఖో పన హోతి. యా సా వాచా అణ్డకా [కణ్డకా (క.)] కక్కసా పరకటుకా పరాభిసజ్జనీ కోధసామన్తా అసమాధిసంవత్తనికా, తథారూపిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘సమ్ఫప్పలాపీ ఖో పన హోతి. అకాలవాదీ అభూతవాదీ అనత్థవాదీ అధమ్మవాదీ అవినయవాదీ. అనిధానవతిం వాచం భాసితా హోతి అకాలేన అనపదేసం అపరియన్తవతిం అనత్థసంహితం. ఏవం ఖో, గహపతయో, చతుబ్బిధం వాచాయ అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, తివిధం మనసా అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి? ఇధ, గహపతయో, ఏకచ్చో అభిజ్ఝాలు హోతి, యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం తం అభిజ్ఝాతా హోతి – ‘అహో వత యం పరస్స తం మమస్సా’’’తి!

‘‘బ్యాపన్నచిత్తో ఖో పన హోతి పదుట్ఠమనసఙ్కప్పో – ‘ఇమే సత్తా హఞ్ఞన్తు వా వజ్ఝన్తు వా ఉచ్ఛిజ్జన్తు వా వినస్సన్తు వా మా వా అహేసు’’’న్తి [మా వా అహేసుం ఇతి వాతి (సీ. పీ. క.)].

‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠికో ఖో పన హోతి విపరీతదస్సనో – ‘నత్థి దిన్నం నత్థి యిట్ఠం నత్థి హుతం, నత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో, నత్థి అయం లోకో నత్థి పరో లోకో, నత్థి మాతా నత్థి పితా, నత్థి సత్తా ఓపపాతికా, నత్థి లోకే సమణబ్రాహ్మణా సమ్మగ్గతా సమ్మాపటిపన్నా యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. ఏవం ఖో, గహపతయో, తివిధం మనసా అధమ్మచరియావిసమచరియా హోతి.

‘‘ఏవం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు ఖో, గహపతయో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి.

౪౪౧. ‘‘తివిధం ఖో, గహపతయో, కాయేన ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి, చతుబ్బిధం వాచాయ ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి, తివిధం మనసా ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, తివిధం కాయేన ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి? ఇధ, గహపతయో, ఏకచ్చో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి, నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరతి.

‘‘అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం, గామగతం వా అరఞ్ఞగతం వా, తం నాదిన్నం థేయ్యసఙ్ఖాతం ఆదాతా హోతి.

‘‘కామేసుమిచ్ఛాచారం పహాయ కామేసుమిచ్ఛాచారా పటివిరతో హోతి. యా తా మాతురక్ఖితా పితురక్ఖితా మాతాపితురక్ఖితా భాతురక్ఖితా భగినిరక్ఖితా ఞాతిరక్ఖితా గోత్తరక్ఖితా ధమ్మరక్ఖితా సస్సామికా సపరిదణ్డా అన్తమసో మాలాగుళపరిక్ఖిత్తాపి, తథారూపాసు న చారిత్తం ఆపజ్జితా హోతి. ఏవం ఖో, గహపతయో, తివిధం కాయేన ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, చతుబ్బిధం వాచాయ ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి? ఇధ, గహపతయో, ఏకచ్చో ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో హోతి. సభాగతో వా పరిసాగతో వా, ఞాతిమజ్ఝగతో వా పూగమజ్ఝగతో వా రాజకులమజ్ఝగతో వా, అభినీతో సక్ఖిపుట్ఠో – ‘ఏహమ్భో పురిస, యం జానాసి తం వదేహీ’తి, సో అజానం వా ఆహ – ‘న జానామీ’తి, జానం వా ఆహ – ‘జానామీ’తి, అపస్సం వా ఆహ – ‘న పస్సామీ’తి, పస్సం వా ఆహ – ‘పస్సామీ’తి. ఇతి అత్తహేతు వా పరహేతు వా ఆమిసకిఞ్చిక్ఖహేతు వా న సమ్పజానముసా భాసితా హోతి.

‘‘పిసుణం వాచం పహాయ పిసుణాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి, ఇతో సుత్వా న అముత్ర అక్ఖాతా ఇమేసం భేదాయ, అముత్ర వా సుత్వా న ఇమేసం అక్ఖాతా అమూసం భేదాయ. ఇతి భిన్నానం వా సన్ధాతా, సహితానం వా అనుప్పదాతా, సమగ్గారామో సమగ్గరతో సమగ్గనన్దీ సమగ్గకరణిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘ఫరుసం వాచం పహాయ ఫరుసాయ వాచాయ పటివిరతో హోతి. యా సా వాచా నేలా కణ్ణసుఖా పేమనీయా హదయఙ్గమా పోరీ బహుజనకన్తా బహుజనమనాపా – తథారూపిం వాచం భాసితా హోతి.

‘‘సమ్ఫప్పలాపం పహాయ సమ్ఫప్పలాపా పటివిరతో హోతి. కాలవాదీ భూతవాదీ అత్థవాదీ ధమ్మవాదీ వినయవాదీ నిధానవతిం వాచం భాసితా హోతి కాలేన సాపదేసం పరియన్తవతిం అత్థసంహితం. ఏవం ఖో, గహపతయో, చతుబ్బిధం వాచాయ ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, తివిధం మనసా ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి? ఇధ, గహపతయో, ఏకచ్చో అనభిజ్ఝాలు హోతి, యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం తం నాభిజ్ఝాతా హోతి – ‘అహో వత యం పరస్స తం మమస్సా’తి!

‘‘అబ్యాపన్నచిత్తో ఖో పన హోతి అప్పదుట్ఠమనసఙ్కప్పో – ‘ఇమే సత్తా అవేరా అబ్యాబజ్ఝా అనీఘా సుఖీ అత్తానం పరిహరన్తూ’తి.

‘‘సమ్మాదిట్ఠికో ఖో పన హోతి అవిపరీతదస్సనో – ‘అత్థి దిన్నం అత్థి యిట్ఠం అత్థి హుతం, అత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో, అత్థి అయం లోకో అత్థి పరో లోకో, అత్థి మాతా అత్థి పితా, అత్థి సత్తా ఓపపాతికా, అత్థి లోకే సమణబ్రాహ్మణా సమ్మగ్గతా సమ్మాపటిపన్నా యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. ఏవం ఖో, గహపతయో, తివిధం మనసా ధమ్మచరియాసమచరియా హోతి.

‘‘ఏవం ధమ్మచరియాసమచరియాహేతు ఖో, గహపతయో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి.

౪౪౨. ‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా ఖత్తియమహాసాలానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా ఖత్తియమహాసాలానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా బ్రాహ్మణమహాసాలానం…పే… గహపతిమహాసాలానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా గహపతిమహాసాలానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా చాతుమహారాజికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా చాతుమహారాజికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా తావతింసానం దేవానం…పే… యామానం దేవానం… తుసితానం దేవానం… నిమ్మానరతీనం దేవానం… పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం… బ్రహ్మకాయికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా బ్రహ్మకాయికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా ఆభానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా ఆభానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా పరిత్తాభానం దేవానం…పే… అప్పమాణాభానం దేవానం… ఆభస్సరానం దేవానం… పరిత్తసుభానం దేవానం… అప్పమాణసుభానం దేవానం… సుభకిణ్హానం దేవానం… వేహప్ఫలానం దేవానం… అవిహానం దేవానం… అతప్పానం దేవానం… సుదస్సానం దేవానం… సుదస్సీనం దేవానం… అకనిట్ఠానం దేవానం… ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం దేవానం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనూపగానం దేవానం … ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనూపగానం దేవానం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనూపగానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనూపగానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ’’తి.

౪౪౩. ఏవం వుత్తే, సాలేయ్యకా బ్రాహ్మణగహపతికా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య, చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి. ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏతే మయం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామ ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకే నో భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతే [పాణుపేతం (క.)] సరణం గతే’’తి.

సాలేయ్యకసుత్తం నిట్ఠితం పఠమం.

౨. వేరఞ్జకసుత్తం

౪౪౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన వేరఞ్జకా బ్రాహ్మణగహపతికా సావత్థియం పటివసన్తి కేనచిదేవ కరణీయేన. అస్సోసుం ఖో వేరఞ్జకా బ్రాహ్మణగహపతికా – ‘‘సమణో ఖలు, భో, గోతమో సక్యపుత్తో సక్యకులా పబ్బజితో సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తం ఖో పన భవన్తం గోతమం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా. సో ఇమం లోకం సదేవకం సమారకం సబ్రహ్మకం సస్సమణబ్రాహ్మణిం పజం సదేవమనుస్సం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేతి. సో ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం; కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతి’. సాధు ఖో పన తథారూపానం అరహతం దస్సనం హోతీ’’తి.

అథ ఖో వేరఞ్జకా బ్రాహ్మణగహపతికా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా అప్పేకచ్చే భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు; అప్పేకచ్చే భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు, సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు; అప్పేకచ్చే యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు; అప్పేకచ్చే భగవతో సన్తికే నామగోత్తం సావేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు; అప్పేకచ్చే తుణ్హీభూతా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో వేరఞ్జకా బ్రాహ్మణగహపతికా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘కో ను ఖో, భో గోతమ, హేతు, కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి? కో పన, భో గోతమ, హేతు, కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తీ’’తి?

‘‘అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు ఖో, గహపతయో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి. ధమ్మచరియాసమచరియాహేతు ఖో, గహపతయో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తీ’’తి.

‘‘న ఖో మయం ఇమస్స భోతో గోతమస్స సంఖిత్తేన భాసితస్స, విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స, విత్థారేన అత్థం ఆజానామ. సాధు నో భవం గోతమో తథా ధమ్మం దేసేతు యథా మయం ఇమస్స భోతో గోతమస్స సంఖిత్తేన భాసితస్స, విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స, విత్థారేన అత్థం ఆజానేయ్యామా’’తి. ‘‘తేన హి, గహపతయో, సుణాథ సాధుకం మనసి కరోథ, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం భో’’తి ఖో వేరఞ్జకా బ్రాహ్మణగహపతికా భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

౪౪౫. ‘‘తివిధం ఖో, గహపతయో, కాయేన అధమ్మచారీ విసమచారీ హోతి, చతుబ్బిధం వాచాయ అధమ్మచారీ విసమచారీ హోతి, తివిధం మనసా అధమ్మచారీ విసమచారీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, తివిధం కాయేన అధమ్మచారీ విసమచారీ హోతి? ఇధ, గహపతయో, ఏకచ్చో పాణాతిపాతీ హోతి. లుద్దో లోహితపాణి హతప్పహతే నివిట్ఠో అదయాపన్నో పాణభూతేసు. అదిన్నాదాయీ ఖో పన హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం… తం అదిన్నం థేయ్యసఙ్ఖాతం ఆదాతా హోతి. కామేసుమిచ్ఛాచారీ ఖో పన హోతి. యా తా మాతురక్ఖితా… తథారూపాసు చారిత్తం ఆపజ్జితా హోతి. ఏవం ఖో, గహపతయో, తివిధం కాయేన అధమ్మచారీ విసమచారీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, చతుబ్బిధం వాచాయ అధమ్మచారీ విసమచారీ హోతి? ఇధ, గహపతయో, ఏకచ్చో ముసావాదీ హోతి. సభాగతో వా… సమ్పజానముసా భాసితా హోతి. పిసుణవాచో ఖో పన హోతి. ఇతో సుత్వా అముత్ర అక్ఖాతా… వగ్గకరణిం వాచం భాసితా హోతి. ఫరుసవాచో ఖో పన హోతి. యా సా వాచా అణ్డకా కక్కసా… తథారూపిం వాచం భాసితా హోతి. సమ్ఫప్పలాపీ ఖో పన హోతి. అకాలవాదీ… అపరియన్తవతిం అనత్థసంహితం. ఏవం ఖో, గహపతయో, చతుబ్బిధం వాచాయ అధమ్మచారీ విసమచారీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, తివిధం మనసా అధమ్మచారీ విసమచారీ హోతి? ఇధ, గహపతయో, ఏకచ్చో అభిజ్ఝాలు హోతి…పే… తం మమస్సా’తి. బ్యాపన్నచిత్తో ఖో పన హోతి పదుట్ఠమనసఙ్కప్పో – ఇమే సత్తా హఞ్ఞన్తు వా… మా వా అహేసు’న్తి. మిచ్ఛాదిట్ఠికో ఖో పన హోతి విపరీతదస్సనో – ‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం… సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. ఏవం ఖో, గహపతయో, తివిధం మనసా అధమ్మచారీ విసమచారీ హోతి.

‘‘ఏవం అధమ్మచరియావిసమచరియాహేతు ఖో, గహపతయో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తి.

౪౪౬. ‘‘తివిధం ఖో, గహపతయో, కాయేన ధమ్మచారీ సమచారీ హోతి, చతుబ్బిధం వాచాయ ధమ్మచారీ సమచారీ హోతి, తివిధం మనసా ధమ్మచారీ సమచారీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, తివిధం కాయేన ధమ్మచారీ సమచారీ హోతి? ఇధ, గహపతయో, ఏకచ్చో పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి, నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరతి. అదిన్నాదానం పహాయ అదిన్నాదానా పటివిరతో హోతి, యం తం పరస్స… తం నాదిన్నం థేయ్యసఙ్ఖాతం ఆదాతా హోతి. కామేసుమిచ్ఛాచారం పహాయ… తథారూపాసు న చారిత్తం ఆపజ్జితా హోతి. ఏవం ఖో, గహపతయో, తివిధం కాయేన ధమ్మచారీ సమచారీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, చతుబ్బిధం వాచాయ ధమ్మచారీ సమచారీ హోతి? ఇధ, గహపతయో, ఏకచ్చో ముసావాదం పహాయ ముసావాదా పటివిరతో హోతి. సభాగతో వా…పే… న సమ్పజానముసా భాసితా హోతి. పిసుణం వాచం పహాయ… సమగ్గకరణిం వాచం భాసితా హోతి. ఫరుసం వాచం పహాయ… తథారూపిం వాచం భాసితా హోతి. సమ్ఫప్పలాపం పహాయ… కాలేన సాపదేసం పరియన్తవతిం అత్థసంహితం. ఏవం ఖో, గహపతయో, చతుబ్బిధం వాచాయ ధమ్మచారీ సమచారీ హోతి.

‘‘కథఞ్చ, గహపతయో, తివిధం మనసా ధమ్మచారీ సమచారీ హోతి? ఇధ, గహపతయో, ఏకచ్చో అనభిజ్ఝాలు హోతి. యం తం పరస్స పరవిత్తూపకరణం తం నాభిజ్ఝాతా హోతి ‘అహో వత యం పరస్స, తం మమస్సా’తి. అబ్యాపన్నచిత్తో ఖో పన హోతి అప్పదుట్ఠమనసఙ్కప్పో – ‘ఇమే సత్తా అవేరా అబ్యాబజ్ఝా అనీఘా సుఖీ అత్తానం పరిహరన్తూ’తి. సమ్మాదిట్ఠికో ఖో పన హోతి అవిపరీతదస్సనో – ‘అత్థి దిన్నం, అత్థి యిట్ఠం… సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’తి. ఏవం ఖో, గహపతయో, తివిధం మనసా ధమ్మచారీ సమచారీ హోతి.

‘‘ఏవం ధమ్మచరియాసమచరియాహేతు ఖో, గహపతయో, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తి.

౪౪౭. ‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా ఖత్తియమహాసాలానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా ఖత్తియమహాసాలానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా బ్రాహ్మణమహాసాలానం గహపతిమహాసాలానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా గహపతిమహాసాలానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ.

‘‘ఆకఙ్కేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా చాతుమహారాజికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా చాతుమహారాజికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా తావతింసానం దేవానం… యామానం దేవానం… తుసితానం దేవానం… నిమ్మానరతీనం దేవానం… పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం… బ్రహ్మకాయికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా బ్రహ్మకాయికానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా ఆభానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా ఆభానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే, గహపతయో, ధమ్మచారీ సమచారీ ‘అహో వతాహం కాయస్స భేదా పరం మరణా పరిత్తాభానం దేవానం…పే… అప్పమాణాభానం దేవానం… ఆభస్సరానం దేవానం… పరిత్తసుభానం దేవానం… అప్పమాణసుభానం దేవానం… సుభకిణ్హానం దేవానం … వేహప్ఫలానం దేవానం… అవిహానం దేవానం… అతప్పానం దేవానం… సుదస్సానం దేవానం… సుదస్సీనం దేవానం… అకనిట్ఠానం దేవానం… ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం దేవానం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనూపగానం దేవానం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనూపగానం దేవానం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనూపగానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, యం సో కాయస్స భేదా పరం మరణా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనూపగానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ.

‘‘ఆకఙ్ఖేయ్య చే గహపతయో ధమ్మచారీ సమచారీ – ‘అహో వతాహం ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య’న్తి; ఠానం ఖో పనేతం విజ్జతి, ‘యం సో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్య. తం కిస్స హేతు? తథా హి సో ధమ్మచారీ సమచారీ’’’తి.

౪౪౮. ఏవం వుత్తే, వేరఞ్జకా బ్రాహ్మణగహపతికా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య, చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏతే మయం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామ ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకే నో భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతే సరణం గతే’’తి.

వేరఞ్జకసుత్తం నిట్ఠితం దుతియం.

౩. మహావేదల్లసుత్తం

౪౪౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ –

‘‘‘దుప్పఞ్ఞో దుప్పఞ్ఞో’తి, ఆవుసో, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, దుప్పఞ్ఞోతి వుచ్చతీ’’తి?

‘‘‘నప్పజానాతి నప్పజానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా దుప్పఞ్ఞోతి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ నప్పజానాతి? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి నప్పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి నప్పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి నప్పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి నప్పజానాతి. ‘నప్పజానాతి నప్పజానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా దుప్పఞ్ఞోతి వుచ్చతీ’’తి.

‘‘‘సాధావుసో’తి ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఉత్తరిం పఞ్హం అపుచ్ఛి –

‘‘‘పఞ్ఞవా పఞ్ఞవా’తి, ఆవుసో, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, పఞ్ఞవాతి వుచ్చతీ’’తి?

‘‘‘పజానాతి పజానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా పఞ్ఞవాతి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ పజానాతి? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి పజానాతి. ‘పజానాతి పజానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా పఞ్ఞవాతి వుచ్చతీ’’తి.

‘‘‘విఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణ’న్తి, ఆవుసో, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, విఞ్ఞాణన్తి వుచ్చతీ’’తి?

‘‘‘విజానాతి విజానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా విఞ్ఞాణన్తి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ విజానాతి? సుఖన్తిపి విజానాతి, దుక్ఖన్తిపి విజానాతి, అదుక్ఖమసుఖన్తిపి విజానాతి. ‘విజానాతి విజానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా విఞ్ఞాణన్తి వుచ్చతీ’’తి.

‘‘యా చావుసో, పఞ్ఞా యఞ్చ విఞ్ఞాణం – ఇమే ధమ్మా సంసట్ఠా ఉదాహు విసంసట్ఠా? లబ్భా చ పనిమేసం ధమ్మానం వినిబ్భుజిత్వా [వినిబ్భుజ్జిత్వా వినిబ్భుజ్జిత్వా (క.)] వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతు’’న్తి? ‘‘యా చావుసో, పఞ్ఞా యఞ్చ విఞ్ఞాణం – ఇమే ధమ్మా సంసట్ఠా, నో విసంసట్ఠా. న చ లబ్భా ఇమేసం ధమ్మానం వినిబ్భుజిత్వా వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతుం. యం హావుసో [యఞ్చావుసో (స్యా. కం. క.)], పజానాతి తం విజానాతి, యం విజానాతి తం పజానాతి. తస్మా ఇమే ధమ్మా సంసట్ఠా, నో విసంసట్ఠా. న చ లబ్భా ఇమేసం ధమ్మానం వినిబ్భుజిత్వా వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతు’’న్తి.

‘‘యా చావుసో, పఞ్ఞా యఞ్చ విఞ్ఞాణం – ఇమేసం ధమ్మానం సంసట్ఠానం నో విసంసట్ఠానం కిం నానాకరణ’’న్తి? ‘‘యా చావుసో, పఞ్ఞా యఞ్చ విఞ్ఞాణం – ఇమేసం ధమ్మానం సంసట్ఠానం నో విసంసట్ఠానం పఞ్ఞా భావేతబ్బా, విఞ్ఞాణం పరిఞ్ఞేయ్యం. ఇదం నేసం నానాకరణ’’న్తి.

౪౫౦. ‘‘‘వేదనా వేదనా’తి, ఆవుసో, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, వేదనాతి వుచ్చతీ’’తి?

‘‘‘వేదేతి వేదేతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా వేదనాతి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ వేదేతి? సుఖమ్పి వేదేతి, దుక్ఖమ్పి వేదేతి, అదుక్ఖమసుఖమ్పి వేదేతి. ‘వేదేతి వేదేతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా వేదనాతి వుచ్చతీ’’తి.

‘‘‘సఞ్ఞా సఞ్ఞా’తి, ఆవుసో, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, సఞ్ఞాతి వుచ్చతీ’’తి?

‘‘‘సఞ్జానాతి సఞ్జానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా సఞ్ఞాతి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ సఞ్జానాతి? నీలకమ్పి సఞ్జానాతి, పీతకమ్పి సఞ్జానాతి, లోహితకమ్పి సఞ్జానాతి, ఓదాతమ్పి సఞ్జానాతి. ‘సఞ్జానాతి సఞ్జానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా సఞ్ఞాతి వుచ్చతీ’’తి.

‘‘యా చావుసో, వేదనా యా చ సఞ్ఞా యఞ్చ విఞ్ఞాణం – ఇమే ధమ్మా సంసట్ఠా ఉదాహు విసంసట్ఠా? లబ్భా చ పనిమేసం ధమ్మానం వినిబ్భుజిత్వా వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతు’’న్తి? ‘‘యా చావుసో, వేదనా యా చ సఞ్ఞా యఞ్చ విఞ్ఞాణం – ఇమే ధమ్మా సంసట్ఠా, నో విసంసట్ఠా. న చ లబ్భా ఇమేసం ధమ్మానం వినిబ్భుజిత్వా వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతుం. యం హావుసో [యఞ్చావుసో (స్యా. కం. క.)], వేదేతి తం సఞ్జానాతి, యం సఞ్జానాతి తం విజానాతి. తస్మా ఇమే ధమ్మా సంసట్ఠా నో విసంసట్ఠా. న చ లబ్భా ఇమేసం ధమ్మానం వినిబ్భుజిత్వా వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతు’’న్తి.

౪౫౧. ‘‘నిస్సట్ఠేన హావుసో [నిస్సట్ఠేన పనావుసో (?)], పఞ్చహి ఇన్ద్రియేహి పరిసుద్ధేన మనోవిఞ్ఞాణేన కిం నేయ్య’’న్తి?

‘‘నిస్సట్ఠేన ఆవుసో, పఞ్చహి ఇన్ద్రియేహి పరిసుద్ధేన మనోవిఞ్ఞాణేన ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం నేయ్యం, ‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం నేయ్యం, ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం నేయ్య’’న్తి.

‘‘నేయ్యం పనావుసో, ధమ్మం కేన పజానాతీ’’తి?

‘‘నేయ్యం ఖో, ఆవుసో, ధమ్మం పఞ్ఞాచక్ఖునా పజానాతీ’’తి.

‘‘పఞ్ఞా పనావుసో, కిమత్థియా’’తి?

‘‘పఞ్ఞా ఖో, ఆవుసో, అభిఞ్ఞత్థా పరిఞ్ఞత్థా పహానత్థా’’తి.

౪౫౨. ‘‘కతి పనావుసో, పచ్చయా సమ్మాదిట్ఠియా ఉప్పాదాయా’’తి?

‘‘ద్వే ఖో, ఆవుసో, పచ్చయా సమ్మాదిట్ఠియా ఉప్పాదాయ – పరతో చ ఘోసో, యోనిసో చ మనసికారో. ఇమే ఖో, ఆవుసో, ద్వే పచ్చయా సమ్మాదిట్ఠియా ఉప్పాదాయా’’తి.

‘‘కతిహి పనావుసో, అఙ్గేహి అనుగ్గహితా సమ్మాదిట్ఠి చేతోవిముత్తిఫలా చ హోతి చేతోవిముత్తిఫలానిసంసా చ, పఞ్ఞావిముత్తిఫలా చ హోతి పఞ్ఞావిముత్తిఫలానిసంసా చా’’తి?

‘‘పఞ్చహి ఖో, ఆవుసో, అఙ్గేహి అనుగ్గహితా సమ్మాదిట్ఠి చేతోవిముత్తిఫలా చ హోతి చేతోవిముత్తిఫలానిసంసా చ, పఞ్ఞావిముత్తిఫలా చ హోతి పఞ్ఞావిముత్తిఫలానిసంసా చ. ఇధావుసో, సమ్మాదిట్ఠి సీలానుగ్గహితా చ హోతి, సుతానుగ్గహితా చ హోతి, సాకచ్ఛానుగ్గహితా చ హోతి, సమథానుగ్గహితా చ హోతి, విపస్సనానుగ్గహితా చ హోతి. ఇమేహి ఖో, ఆవుసో, పఞ్చహఙ్గేహి అనుగ్గహితా సమ్మాదిట్ఠి చేతోవిముత్తిఫలా చ హోతి చేతోవిముత్తిఫలానిసంసా చ, పఞ్ఞావిముత్తిఫలా చ హోతి పఞ్ఞావిముత్తిఫలానిసంసా చా’’తి.

౪౫౩. ‘‘కతి పనావుసో, భవా’’తి?

‘‘తయోమే, ఆవుసో, భవా – కామభవో, రూపభవో, అరూపభవో’’తి.

‘‘కథం పనావుసో, ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తి హోతీ’’తి?

‘‘అవిజ్జానీవరణానం ఖో, ఆవుసో, సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం తత్రతత్రాభినన్దనా – ఏవం ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తి హోతీ’’తి.

‘‘కథం పనావుసో, ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తి న హోతీ’’తి?

‘‘అవిజ్జావిరాగా ఖో, ఆవుసో, విజ్జుప్పాదా తణ్హానిరోధా – ఏవం ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తి న హోతీ’’తి.

౪౫౪. ‘‘కతమం పనావుసో, పఠమం ఝాన’’న్తి?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – ఇదం వుచ్చతి, ఆవుసో, పఠమం ఝాన’’న్తి.

‘‘పఠమం పనావుసో, ఝానం కతిఅఙ్గిక’’న్తి?

‘‘పఠమం ఖో, ఆవుసో, ఝానం పఞ్చఙ్గికం. ఇధావుసో, పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స భిక్ఖునో వితక్కో చ వత్తతి, విచారో చ పీతి చ సుఖఞ్చ చిత్తేకగ్గతా చ. పఠమం ఖో, ఆవుసో, ఝానం ఏవం పఞ్చఙ్గిక’’న్తి.

‘‘పఠమం పనావుసో, ఝానం కతఙ్గవిప్పహీనం కతఙ్గసమన్నాగత’’న్తి?

‘‘పఠమం ఖో, ఆవుసో, ఝానం పఞ్చఙ్గవిప్పహీనం, పఞ్చఙ్గసమన్నాగతం. ఇధావుసో, పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స భిక్ఖునో కామచ్ఛన్దో పహీనో హోతి, బ్యాపాదో పహీనో హోతి, థీనమిద్ధం పహీనం హోతి, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం పహీనం హోతి, విచికిచ్ఛా పహీనా హోతి; వితక్కో చ వత్తతి, విచారో చ పీతి చ సుఖఞ్చ చిత్తేకగ్గతా చ. పఠమం ఖో, ఆవుసో, ఝానం ఏవం పఞ్చఙ్గవిప్పహీనం పఞ్చఙ్గసమన్నాగత’’న్తి.

౪౫౫. ‘‘పఞ్చిమాని, ఆవుసో, ఇన్ద్రియాని నానావిసయాని నానాగోచరాని, న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తి, సేయ్యథిదం – చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం, ఘానిన్ద్రియం, జివ్హిన్ద్రియం, కాయిన్ద్రియం. ఇమేసం ఖో, ఆవుసో, పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నానావిసయానం నానాగోచరానం, న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తానం, కిం పటిసరణం, కో చ నేసం గోచరవిసయం పచ్చనుభోతీ’’తి?

‘‘పఞ్చిమాని, ఆవుసో, ఇన్ద్రియాని నానావిసయాని నానాగోచరాని, న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తి, సేయ్యథిదం – చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం, ఘానిన్ద్రియం, జివ్హిన్ద్రియం, కాయిన్ద్రియం. ఇమేసం ఖో, ఆవుసో, పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నానావిసయానం నానాగోచరానం, న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తానం, మనో పటిసరణం, మనో చ నేసం గోచరవిసయం పచ్చనుభోతీ’’తి.

౪౫౬. ‘‘పఞ్చిమాని, ఆవుసో, ఇన్ద్రియాని, సేయ్యథిదం – చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం, ఘానిన్ద్రియం, జివ్హిన్ద్రియం, కాయిన్ద్రియం. ఇమాని ఖో, ఆవుసో, పఞ్చిన్ద్రియాని కిం పటిచ్చ తిట్ఠన్తీ’’తి?

‘‘పఞ్చిమాని, ఆవుసో, ఇన్ద్రియాని, సేయ్యథిదం – చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం, ఘానిన్ద్రియం, జివ్హిన్ద్రియం, కాయిన్ద్రియం. ఇమాని ఖో, ఆవుసో, పఞ్చిన్ద్రియాని ఆయుం పటిచ్చ తిట్ఠన్తీ’’తి.

‘‘ఆయు పనావుసో, కిం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’’తి?

‘‘ఆయు ఉస్మం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’’తి.

‘‘ఉస్మా పనావుసో, కిం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’’తి?

‘‘ఉస్మా ఆయుం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’’తి.

‘‘ఇదానేవ ఖో మయం, ఆవుసో, ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భాసితం ఏవం ఆజానామ – ‘ఆయు ఉస్మం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’తి. ఇదానేవ పన మయం, ఆవుసో, ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భాసితం ఏవం ఆజానామ – ‘ఉస్మా ఆయుం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’తి.

‘‘యథా కథం పనావుసో, ఇమస్స భాసితస్స అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి?

‘‘తేన హావుసో, ఉపమం తే కరిస్సామి; ఉపమాయపిధేకచ్చే విఞ్ఞూ పురిసా భాసితస్స అత్థం ఆజానన్తి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, తేలప్పదీపస్స ఝాయతో అచ్చిం పటిచ్చ ఆభా పఞ్ఞాయతి, ఆభం పటిచ్చ అచ్చి పఞ్ఞాయతి; ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, ఆయు ఉస్మం పటిచ్చ తిట్ఠతి, ఉస్మా ఆయుం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’’తి.

౪౫౭. ‘‘తేవ ను ఖో, ఆవుసో, ఆయుసఙ్ఖారా, తే వేదనియా ధమ్మా ఉదాహు అఞ్ఞే ఆయుసఙ్ఖారా అఞ్ఞే వేదనియా ధమ్మా’’తి? ‘‘న ఖో, ఆవుసో, తేవ ఆయుసఙ్ఖారా తే వేదనియా ధమ్మా. తే చ హావుసో, ఆయుసఙ్ఖారా అభవింసు తే వేదనియా ధమ్మా, న యిదం సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నస్స భిక్ఖునో వుట్ఠానం పఞ్ఞాయేథ. యస్మా చ ఖో, ఆవుసో, అఞ్ఞే ఆయుసఙ్ఖారా అఞ్ఞే వేదనియా ధమ్మా, తస్మా సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నస్స భిక్ఖునో వుట్ఠానం పఞ్ఞాయతీ’’తి.

‘‘యదా ను ఖో, ఆవుసో, ఇమం కాయం కతి ధమ్మా జహన్తి; అథాయం కాయో ఉజ్ఝితో అవక్ఖిత్తో సేతి, యథా కట్ఠం అచేతన’’న్తి?

‘‘యదా ఖో, ఆవుసో, ఇమం కాయం తయో ధమ్మా జహన్తి – ఆయు ఉస్మా చ విఞ్ఞాణం; అథాయం కాయో ఉజ్ఝితో అవక్ఖిత్తో సేతి, యథా కట్ఠం అచేతన’’న్తి.

‘‘య్వాయం, ఆవుసో, మతో కాలఙ్కతో, యో చాయం భిక్ఖు సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నో – ఇమేసం కిం నానాకరణ’’న్తి?

‘‘య్వాయం, ఆవుసో, మతో కాలఙ్కతో తస్స కాయసఙ్ఖారా నిరుద్ధా పటిప్పస్సద్ధా, వచీసఙ్ఖారా నిరుద్ధా పటిప్పస్సద్ధా, చిత్తసఙ్ఖారా నిరుద్ధా పటిప్పస్సద్ధా, ఆయు పరిక్ఖీణో, ఉస్మా వూపసన్తా, ఇన్ద్రియాని పరిభిన్నాని. యో చాయం భిక్ఖు సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నో తస్సపి కాయసఙ్ఖారా నిరుద్ధా పటిప్పస్సద్ధా, వచీసఙ్ఖారా నిరుద్ధా పటిప్పస్సద్ధా, చిత్తసఙ్ఖారా నిరుద్ధా పటిప్పస్సద్ధా, ఆయు న పరిక్ఖీణో, ఉస్మా అవూపసన్తా, ఇన్ద్రియాని విప్పసన్నాని. య్వాయం, ఆవుసో, మతో కాలఙ్కతో, యో చాయం భిక్ఖు సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నో – ఇదం నేసం నానాకరణ’’న్తి.

౪౫౮. ‘‘కతి పనావుసో, పచ్చయా అదుక్ఖమసుఖాయ చేతోవిముత్తియా సమాపత్తియా’’తి?

‘‘చత్తారో ఖో, ఆవుసో, పచ్చయా అదుక్ఖమసుఖాయ చేతోవిముత్తియా సమాపత్తియా. ఇధావుసో, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇమే ఖో, ఆవుసో, చత్తారో పచ్చయా అదుక్ఖమసుఖాయ చేతోవిముత్తియా సమాపత్తియా’’తి.

‘‘కతి పనావుసో, పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా సమాపత్తియా’’తి?

‘‘ద్వే ఖో, ఆవుసో, పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా సమాపత్తియా – సబ్బనిమిత్తానఞ్చ అమనసికారో, అనిమిత్తాయ చ ధాతుయా మనసికారో. ఇమే ఖో, ఆవుసో, ద్వే పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా సమాపత్తియా’’తి.

‘‘కతి పనావుసో, పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా ఠితియా’’తి?

‘‘తయో ఖో, ఆవుసో, పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా ఠితియా – సబ్బనిమిత్తానఞ్చ అమనసికారో, అనిమిత్తాయ చ ధాతుయా మనసికారో, పుబ్బే చ అభిసఙ్ఖారో. ఇమే ఖో, ఆవుసో, తయో పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా ఠితియా’’తి.

‘‘కతి పనావుసో, పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా వుట్ఠానాయా’’తి?

‘‘ద్వే ఖో, ఆవుసో, పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా వుట్ఠానాయ – సబ్బనిమిత్తానఞ్చ మనసికారో, అనిమిత్తాయ చ ధాతుయా అమనసికారో. ఇమే ఖో, ఆవుసో, ద్వే పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా వుట్ఠానాయా’’తి.

౪౫౯. ‘‘యా చాయం, ఆవుసో, అప్పమాణా చేతోవిముత్తి, యా చ ఆకిఞ్చఞ్ఞా చేతోవిముత్తి, యా చ సుఞ్ఞతా చేతోవిముత్తి, యా చ అనిమిత్తా చేతోవిముత్తి – ఇమే ధమ్మా నానాత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ ఉదాహు ఏకత్థా బ్యఞ్జనమేవ నాన’’న్తి?

‘‘యా చాయం, ఆవుసో, అప్పమాణా చేతోవిముత్తి, యా చ ఆకిఞ్చఞ్ఞా చేతోవిముత్తి, యా చ సుఞ్ఞతా చేతోవిముత్తి, యా చ అనిమిత్తా చేతోవిముత్తి – అత్థి ఖో, ఆవుసో, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ ఇమే ధమ్మా నానాత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ; అత్థి చ ఖో, ఆవుసో, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ ఇమే ధమ్మా ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానం’’.

‘‘కతమో చావుసో, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ ఇమే ధమ్మా నానాత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ’’?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాబజ్ఝేన ఫరిత్వా విహరతి. కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాసహగతేన చేతసా… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాబజ్ఝేన ఫరిత్వా విహరతి. అయం వుచ్చతావుసో, అప్పమాణా చేతోవిముత్తి’’.

‘‘కతమా చావుసో, ఆకిఞ్చఞ్ఞా చేతోవిముత్తి’’?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ నత్థి కిఞ్చీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతావుసో, ఆకిఞ్చఞ్ఞా చేతోవిముత్తి’’.

‘‘కతమా చావుసో, సుఞ్ఞతా చేతోవిముత్తి’’?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘సుఞ్ఞమిదం అత్తేన వా అత్తనియేన వా’తి. అయం వుచ్చతావుసో, సుఞ్ఞతా చేతోవిముత్తి’’.

‘‘కతమా చావుసో, అనిమిత్తా చేతోవిముత్తి’’?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు సబ్బనిమిత్తానం అమనసికారా అనిమిత్తం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతావుసో, అనిమిత్తా చేతోవిముత్తి. అయం ఖో, ఆవుసో, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ ఇమే ధమ్మా నానాత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ’’.

‘‘కతమో చావుసో, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ ఇమే ధమ్మా ఏకత్థా బ్యఞ్జనమేవ నానం’’?

‘‘రాగో ఖో, ఆవుసో, పమాణకరణో, దోసో పమాణకరణో, మోహో పమాణకరణో. తే ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. యావతా ఖో, ఆవుసో, అప్పమాణా చేతోవిముత్తియో, అకుప్పా తాసం చేతోవిముత్తి అగ్గమక్ఖాయతి. సా ఖో పనాకుప్పా చేతోవిముత్తి సుఞ్ఞా రాగేన, సుఞ్ఞా దోసేన, సుఞ్ఞా మోహేన. రాగో ఖో, ఆవుసో, కిఞ్చనో, దోసో కిఞ్చనో, మోహో కిఞ్చనో. తే ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. యావతా ఖో, ఆవుసో, ఆకిఞ్చఞ్ఞా చేతోవిముత్తియో, అకుప్పా తాసం చేతోవిముత్తి అగ్గమక్ఖాయతి. సా ఖో పనాకుప్పా చేతోవిముత్తి సుఞ్ఞా రాగేన, సుఞ్ఞా దోసేన, సుఞ్ఞా మోహేన. రాగో ఖో, ఆవుసో, నిమిత్తకరణో, దోసో నిమిత్తకరణో, మోహో నిమిత్తకరణో. తే ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. యావతా ఖో, ఆవుసో, అనిమిత్తా చేతోవిముత్తియో, అకుప్పా తాసం చేతోవిముత్తి అగ్గమక్ఖాయతి. సా ఖో పనాకుప్పా చేతోవిముత్తి సుఞ్ఞా రాగేన, సుఞ్ఞా దోసేన, సుఞ్ఞా మోహేన. అయం ఖో, ఆవుసో, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ ఇమే ధమ్మా ఏకత్థా బ్యఞ్జనమేవ నాన’’న్తి.

ఇదమవోచాయస్మా సారిపుత్తో. అత్తమనో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భాసితం అభినన్దీతి.

మహావేదల్లసుత్తం నిట్ఠితం తతియం.

౪. చూళవేదల్లసుత్తం

౪౬౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖో విసాఖో ఉపాసకో యేన ధమ్మదిన్నా భిక్ఖునీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ధమ్మదిన్నం భిక్ఖునిం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో విసాఖో ఉపాసకో ధమ్మదిన్నం భిక్ఖునిం ఏతదవోచ – ‘‘‘సక్కాయో సక్కాయో’తి, అయ్యే, వుచ్చతి. కతమో ను ఖో, అయ్యే, సక్కాయో వుత్తో భగవతా’’తి? ‘‘పఞ్చ ఖో ఇమే, ఆవుసో విసాఖ, ఉపాదానక్ఖన్ధా సక్కాయో వుత్తో భగవతా, సేయ్యథిదం – రూపుపాదానక్ఖన్ధో, వేదనుపాదానక్ఖన్ధో, సఞ్ఞుపాదానక్ఖన్ధో, సఙ్ఖారుపాదానక్ఖన్ధో, విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధో. ఇమే ఖో, ఆవుసో విసాఖ, పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా సక్కాయో వుత్తో భగవతా’’తి.

‘‘సాధయ్యే’’తి ఖో విసాఖో ఉపాసకో ధమ్మదిన్నాయ భిక్ఖునియా భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ధమ్మదిన్నం భిక్ఖునిం ఉత్తరిం పఞ్హం అపుచ్ఛి – ‘‘‘సక్కాయసముదయో సక్కాయసముదయో’తి, అయ్యే, వుచ్చతి. కతమో ను ఖో, అయ్యే, సక్కాయసముదయో వుత్తో భగవతా’’తి? ‘‘యాయం, ఆవుసో విసాఖ, తణ్హా పోనోబ్భవికా నన్దీరాగసహగతా తత్రతత్రాభినన్దినీ, సేయ్యథిదం – కామతణ్హా భవతణ్హా విభవతణ్హా; అయం ఖో, ఆవుసో విసాఖ, సక్కాయసముదయో వుత్తో భగవతా’’తి.

‘‘‘సక్కాయనిరోధో సక్కాయనిరోధో’తి, అయ్యే, వుచ్చతి. కతమో ను ఖో, అయ్యే, సక్కాయనిరోధో వుత్తో భగవతా’’తి?

‘‘యో ఖో, ఆవుసో విసాఖ, తస్సాయేవ తణ్హాయ అసేసవిరాగనిరోధో చాగో పటినిస్సగ్గో ముత్తి అనాలయో; అయం ఖో, ఆవుసో విసాఖ, సక్కాయనిరోధో వుత్తో భగవతా’’తి.

‘‘‘సక్కాయనిరోధగామినీ పటిపదా సక్కాయనిరోధగామినీ పటిపదా’తి, అయ్యే, వుచ్చతి. కతమా ను ఖో, అయ్యే, సక్కాయనిరోధగామినీ పటిపదా వుత్తా భగవతా’’తి?