నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స

మజ్ఝిమనికాయో

మూలపణ్ణాసపాళి

౧. మూలపరియాయవగ్గో

౧. మూలపరియాయసుత్తం

౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా ఉక్కట్ఠాయం విహరతి సుభగవనే సాలరాజమూలే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘సబ్బధమ్మమూలపరియాయం వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

౨. ‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో అరియానం అదస్సావీ అరియధమ్మస్స అకోవిదో అరియధమ్మే అవినీతో, సప్పురిసానం అదస్సావీ సప్పురిసధమ్మస్స అకోవిదో సప్పురిసధమ్మే అవినీతో – పథవిం [పఠవిం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పథవితో సఞ్జానాతి; పథవిం పథవితో సఞ్ఞత్వా పథవిం మఞ్ఞతి, పథవియా మఞ్ఞతి, పథవితో మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి మఞ్ఞతి, పథవిం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘ఆపం ఆపతో సఞ్జానాతి; ఆపం ఆపతో సఞ్ఞత్వా ఆపం మఞ్ఞతి, ఆపస్మిం మఞ్ఞతి, ఆపతో మఞ్ఞతి, ఆపం మేతి మఞ్ఞతి, ఆపం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘తేజం తేజతో సఞ్జానాతి; తేజం తేజతో సఞ్ఞత్వా తేజం మఞ్ఞతి, తేజస్మిం మఞ్ఞతి, తేజతో మఞ్ఞతి, తేజం మేతి మఞ్ఞతి, తేజం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘వాయం వాయతో సఞ్జానాతి; వాయం వాయతో సఞ్ఞత్వా వాయం మఞ్ఞతి, వాయస్మిం మఞ్ఞతి, వాయతో మఞ్ఞతి, వాయం మేతి మఞ్ఞతి, వాయం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

౩. ‘‘భూతే భూతతో సఞ్జానాతి; భూతే భూతతో సఞ్ఞత్వా భూతే మఞ్ఞతి, భూతేసు మఞ్ఞతి, భూతతో మఞ్ఞతి, భూతే మేతి మఞ్ఞతి, భూతే అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘దేవే దేవతో సఞ్జానాతి; దేవే దేవతో సఞ్ఞత్వా దేవే మఞ్ఞతి, దేవేసు మఞ్ఞతి, దేవతో మఞ్ఞతి, దేవే మేతి మఞ్ఞతి, దేవే అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘పజాపతిం పజాపతితో సఞ్జానాతి; పజాపతిం పజాపతితో సఞ్ఞత్వా పజాపతిం మఞ్ఞతి, పజాపతిస్మిం మఞ్ఞతి, పజాపతితో మఞ్ఞతి, పజాపతిం మేతి మఞ్ఞతి, పజాపతిం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘బ్రహ్మం బ్రహ్మతో సఞ్జానాతి; బ్రహ్మం బ్రహ్మతో సఞ్ఞత్వా బ్రహ్మం మఞ్ఞతి, బ్రహ్మస్మిం మఞ్ఞతి, బ్రహ్మతో మఞ్ఞతి, బ్రహ్మం మేతి మఞ్ఞతి, బ్రహ్మం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘ఆభస్సరే ఆభస్సరతో సఞ్జానాతి; ఆభస్సరే ఆభస్సరతో సఞ్ఞత్వా ఆభస్సరే మఞ్ఞతి, ఆభస్సరేసు మఞ్ఞతి, ఆభస్సరతో మఞ్ఞతి, ఆభస్సరే మేతి మఞ్ఞతి, ఆభస్సరే అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘సుభకిణ్హే సుభకిణ్హతో సఞ్జానాతి; సుభకిణ్హే సుభకిణ్హతో సఞ్ఞత్వా సుభకిణ్హే మఞ్ఞతి, సుభకిణ్హేసు మఞ్ఞతి, సుభకిణ్హతో మఞ్ఞతి, సుభకిణ్హే మేతి మఞ్ఞతి, సుభకిణ్హే అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘వేహప్ఫలే వేహప్ఫలతో సఞ్జానాతి; వేహప్ఫలే వేహప్ఫలతో సఞ్ఞత్వా వేహప్ఫలే మఞ్ఞతి, వేహప్ఫలేసు మఞ్ఞతి, వేహప్ఫలతో మఞ్ఞతి, వేహప్ఫలే మేతి మఞ్ఞతి, వేహప్ఫలే అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘అభిభుం అభిభూతో సఞ్జానాతి; అభిభుం అభిభూతో సఞ్ఞత్వా అభిభుం మఞ్ఞతి, అభిభుస్మిం మఞ్ఞతి, అభిభూతో మఞ్ఞతి, అభిభుం మేతి మఞ్ఞతి, అభిభుం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

౪. ‘‘ఆకాసానఞ్చాయతనం ఆకాసానఞ్చాయతనతో సఞ్జానాతి; ఆకాసానఞ్చాయతనం ఆకాసానఞ్చాయతనతో సఞ్ఞత్వా ఆకాసానఞ్చాయతనం మఞ్ఞతి, ఆకాసానఞ్చాయతనస్మిం మఞ్ఞతి, ఆకాసానఞ్చాయతనతో మఞ్ఞతి, ఆకాసానఞ్చాయతనం మేతి మఞ్ఞతి, ఆకాసానఞ్చాయతనం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనతో సఞ్జానాతి; విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం విఞ్ఞాణఞ్చాయతనతో సఞ్ఞత్వా విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనస్మిం మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనతో మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం మేతి మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనతో సఞ్జానాతి; ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనతో సఞ్ఞత్వా ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం మఞ్ఞతి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనస్మిం మఞ్ఞతి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనతో మఞ్ఞతి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం మేతి మఞ్ఞతి, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనతో సఞ్జానాతి; నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనతో సఞ్ఞత్వా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం మఞ్ఞతి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనస్మిం మఞ్ఞతి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనతో మఞ్ఞతి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం మేతి మఞ్ఞతి, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

౫. ‘‘దిట్ఠం దిట్ఠతో సఞ్జానాతి; దిట్ఠం దిట్ఠతో సఞ్ఞత్వా దిట్ఠం మఞ్ఞతి, దిట్ఠస్మిం మఞ్ఞతి, దిట్ఠతో మఞ్ఞతి, దిట్ఠం మేతి మఞ్ఞతి, దిట్ఠం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘సుతం సుతతో సఞ్జానాతి; సుతం సుతతో సఞ్ఞత్వా సుతం మఞ్ఞతి, సుతస్మిం మఞ్ఞతి, సుతతో మఞ్ఞతి, సుతం మేతి మఞ్ఞతి, సుతం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘ముతం ముతతో సఞ్జానాతి; ముతం ముతతో సఞ్ఞత్వా ముతం మఞ్ఞతి, ముతస్మిం మఞ్ఞతి, ముతతో మఞ్ఞతి, ముతం మేతి మఞ్ఞతి, ముతం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘విఞ్ఞాతం విఞ్ఞాతతో సఞ్జానాతి; విఞ్ఞాతం విఞ్ఞాతతో సఞ్ఞత్వా విఞ్ఞాతం మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాతస్మిం మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాతతో మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాతం మేతి మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాతం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

౬. ‘‘ఏకత్తం ఏకత్తతో సఞ్జానాతి; ఏకత్తం ఏకత్తతో సఞ్ఞత్వా ఏకత్తం మఞ్ఞతి, ఏకత్తస్మిం మఞ్ఞతి, ఏకత్తతో మఞ్ఞతి, ఏకత్తం మేతి మఞ్ఞతి, ఏకత్తం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘నానత్తం నానత్తతో సఞ్జానాతి; నానత్తం నానత్తతో సఞ్ఞత్వా నానత్తం మఞ్ఞతి, నానత్తస్మిం మఞ్ఞతి, నానత్తతో మఞ్ఞతి, నానత్తం మేతి మఞ్ఞతి, నానత్తం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘సబ్బం సబ్బతో సఞ్జానాతి; సబ్బం సబ్బతో సఞ్ఞత్వా సబ్బం మఞ్ఞతి, సబ్బస్మిం మఞ్ఞతి, సబ్బతో మఞ్ఞతి, సబ్బం మేతి మఞ్ఞతి, సబ్బం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘నిబ్బానం నిబ్బానతో సఞ్జానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో సఞ్ఞత్వా నిబ్బానం మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి మఞ్ఞతి, నిబ్బానం అభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘అపరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

పుథుజ్జనవసేన పఠమనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౭. ‘‘యోపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సేక్ఖో [సేఖో (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అప్పత్తమానసో అనుత్తరం యోగక్ఖేమం పత్థయమానో విహరతి, సోపి పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ [అభిఞ్ఞత్వా (క.)] పథవిం మా మఞ్ఞి [వా మఞ్ఞతి], పథవియా మా మఞ్ఞి, పథవితో మా మఞ్ఞి, పథవిం మేతి మా మఞ్ఞి, పథవిం మాభినన్ది [వా అభినన్దతి (సీ.) టీకా ఓలోకేతబ్బా]. తం కిస్స హేతు? ‘పరిఞ్ఞేయ్యం తస్సా’తి వదామి.

‘‘ఆపం…పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం మా మఞ్ఞి, నిబ్బానస్మిం మా మఞ్ఞి, నిబ్బానతో మా మఞ్ఞి, నిబ్బానం మేతి మా మఞ్ఞి, నిబ్బానం మాభినన్ది. తం కిస్స హేతు? ‘పరిఞ్ఞేయ్యం తస్సా’తి వదామి.

సేక్ఖవసేన [సత్థారవసేన (సీ.), సత్థువసేన (స్యా. క.)] దుతియనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౮. ‘‘యోపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరహం ఖీణాసవో వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞా విముత్తో, సోపి పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ పథవిం న మఞ్ఞతి, పథవియా న మఞ్ఞతి, పథవితో న మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి న మఞ్ఞతి, పథవిం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘పరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

‘‘ఆపం…పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘పరిఞ్ఞాతం తస్సా’తి వదామి.

ఖీణాసవవసేన తతియనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౯. ‘‘యోపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరహం ఖీణాసవో వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞా విముత్తో, సోపి పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ పథవిం న మఞ్ఞతి, పథవియా న మఞ్ఞతి, పథవితో న మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి న మఞ్ఞతి, పథవిం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ఖయా రాగస్స, వీతరాగత్తా.

‘‘ఆపం…పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం … నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం … దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ఖయా రాగస్స, వీతరాగత్తా.

ఖీణాసవవసేన చతుత్థనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౧౦. ‘‘యోపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరహం ఖీణాసవో వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞా విముత్తో, సోపి పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ పథవిం న మఞ్ఞతి, పథవియా న మఞ్ఞతి, పథవితో న మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి న మఞ్ఞతి, పథవిం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ఖయా దోసస్స, వీతదోసత్తా.

‘‘ఆపం…పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ఖయా దోసస్స, వీతదోసత్తా.

ఖీణాసవవసేన పఞ్చమనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౧౧. ‘‘యోపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అరహం ఖీణాసవో వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞా విముత్తో, సోపి పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ పథవిం న మఞ్ఞతి, పథవియా న మఞ్ఞతి, పథవితో న మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి న మఞ్ఞతి, పథవిం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ఖయా మోహస్స, వీతమోహత్తా.

‘‘ఆపం…పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం … నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ఖయా మోహస్స, వీతమోహత్తా.

ఖీణాసవవసేన ఛట్ఠనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౧౨. ‘‘తథాగతోపి, భిక్ఖవే, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ పథవిం న మఞ్ఞతి, పథవియా న మఞ్ఞతి, పథవితో న మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి న మఞ్ఞతి, పథవిం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘పరిఞ్ఞాతన్తం తథాగతస్సా’తి వదామి.

‘‘ఆపం…పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం … ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘పరిఞ్ఞాతన్తం తథాగతస్సా’తి వదామి.

తథాగతవసేన సత్తమనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

౧౩. ‘‘తథాగతోపి, భిక్ఖవే, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో పథవిం పథవితో అభిజానాతి; పథవిం పథవితో అభిఞ్ఞాయ పథవిం న మఞ్ఞతి, పథవియా న మఞ్ఞతి, పథవితో న మఞ్ఞతి, పథవిం మేతి న మఞ్ఞతి, పథవిం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘నన్దీ [నన్ది (సీ. స్యా.)] దుక్ఖస్స మూల’న్తి – ఇతి విదిత్వా ‘భవా జాతి భూతస్స జరామరణ’న్తి. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘తథాగతో సబ్బసో తణ్హానం ఖయా విరాగా నిరోధా చాగా పటినిస్సగ్గా అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి వదామి.

‘‘ఆపం …పే… తేజం… వాయం… భూతే… దేవే… పజాపతిం… బ్రహ్మం… ఆభస్సరే… సుభకిణ్హే… వేహప్ఫలే… అభిభుం… ఆకాసానఞ్చాయతనం… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… ఏకత్తం… నానత్తం… సబ్బం… నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిజానాతి; నిబ్బానం నిబ్బానతో అభిఞ్ఞాయ నిబ్బానం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానస్మిం న మఞ్ఞతి, నిబ్బానతో న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం మేతి న మఞ్ఞతి, నిబ్బానం నాభినన్దతి. తం కిస్స హేతు? ‘నన్దీ దుక్ఖస్స మూల’న్తి – ఇతి విదిత్వా ‘భవా జాతి భూతస్స జరామరణ’న్తి. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘తథాగతో సబ్బసో తణ్హానం ఖయా విరాగా నిరోధా చాగా పటినిస్సగ్గా అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి వదామీ’’తి.

తథాగతవసేన అట్ఠమనయభూమిపరిచ్ఛేదో నిట్ఠితో.

ఇదమవోచ భగవా. న తే భిక్ఖూ [న అత్తమనా తేభిక్ఖూ (స్యా.), తే భిక్ఖూ (పీ. క.)] భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

మూలపరియాయసుత్తం నిట్ఠితం పఠమం.

౨. సబ్బాసవసుత్తం

౧౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘సబ్బాసవసంవరపరియాయం వో, భిక్ఖవే, దేసేస్సామి. తం సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

౧౫. ‘‘జానతో అహం, భిక్ఖవే, పస్సతో ఆసవానం ఖయం వదామి, నో అజానతో నో అపస్సతో. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, జానతో కిఞ్చ పస్సతో ఆసవానం ఖయం వదామి? యోనిసో చ మనసికారం అయోనిసో చ మనసికారం. అయోనిసో, భిక్ఖవే, మనసికరోతో అనుప్పన్నా చేవ ఆసవా ఉప్పజ్జన్తి, ఉప్పన్నా చ ఆసవా పవడ్ఢన్తి; యోనిసో చ ఖో, భిక్ఖవే, మనసికరోతో అనుప్పన్నా చేవ ఆసవా న ఉప్పజ్జన్తి, ఉప్పన్నా చ ఆసవా పహీయన్తి.

౧౬. ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, ఆసవా దస్సనా పహాతబ్బా, అత్థి ఆసవా సంవరా పహాతబ్బా, అత్థి ఆసవా పటిసేవనా పహాతబ్బా, అత్థి ఆసవా అధివాసనా పహాతబ్బా, అత్థి ఆసవా పరివజ్జనా పహాతబ్బా, అత్థి ఆసవా వినోదనా పహాతబ్బా, అత్థి ఆసవా భావనా పహాతబ్బా.

దస్సనా పహాతబ్బాసవా

౧౭. ‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ఆసవా దస్సనా పహాతబ్బా? ఇధ, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో – అరియానం అదస్సావీ అరియధమ్మస్స అకోవిదో అరియధమ్మే అవినీతో, సప్పురిసానం అదస్సావీ సప్పురిసధమ్మస్స అకోవిదో సప్పురిసధమ్మే అవినీతో – మనసికరణీయే ధమ్మే నప్పజానాతి, అమనసికరణీయే ధమ్మే నప్పజానాతి. సో మనసికరణీయే ధమ్మే అప్పజానన్తో అమనసికరణీయే ధమ్మే అప్పజానన్తో, యే ధమ్మా న మనసికరణీయా, తే ధమ్మే మనసి కరోతి, యే ధమ్మా మనసికరణీయా తే ధమ్మే న మనసి కరోతి.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా న మనసికరణీయా యే ధమ్మే మనసి కరోతి? యస్స, భిక్ఖవే, ధమ్మే మనసికరోతో అనుప్పన్నో వా కామాసవో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా కామాసవో పవడ్ఢతి; అనుప్పన్నో వా భవాసవో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా భవాసవో పవడ్ఢతి; అనుప్పన్నో వా అవిజ్జాసవో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా అవిజ్జాసవో పవడ్ఢతి – ఇమే ధమ్మా న మనసికరణీయా యే ధమ్మే మనసి కరోతి.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా మనసికరణీయా యే ధమ్మే న మనసి కరోతి? యస్స, భిక్ఖవే, ధమ్మే మనసికరోతో అనుప్పన్నో వా కామాసవో న ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా కామాసవో పహీయతి; అనుప్పన్నో వా భవాసవో న ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా భవాసవో పహీయతి; అనుప్పన్నో వా అవిజ్జాసవో న ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా అవిజ్జాసవో పహీయతి – ఇమే ధమ్మా మనసికరణీయా యే ధమ్మే న మనసి కరోతి.

‘‘తస్స అమనసికరణీయానం ధమ్మానం మనసికారా మనసికరణీయానం ధమ్మానం అమనసికారా అనుప్పన్నా చేవ ఆసవా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ ఆసవా పవడ్ఢన్తి.

౧౮. ‘‘సో ఏవం అయోనిసో మనసి కరోతి – ‘అహోసిం ను ఖో అహం అతీతమద్ధానం? న ను ఖో అహోసిం అతీతమద్ధానం? కిం ను ఖో అహోసిం అతీతమద్ధానం? కథం ను ఖో అహోసిం అతీతమద్ధానం? కిం హుత్వా కిం అహోసిం ను ఖో అహం అతీతమద్ధానం? భవిస్సామి ను ఖో అహం అనాగతమద్ధానం? న ను ఖో భవిస్సామి అనాగతమద్ధానం? కిం ను ఖో భవిస్సామి అనాగతమద్ధానం? కథం ను ఖో భవిస్సామి అనాగతమద్ధానం? కిం హుత్వా కిం భవిస్సామి ను ఖో అహం అనాగతమద్ధాన’న్తి? ఏతరహి వా పచ్చుప్పన్నమద్ధానం [పచ్చుప్పన్నమద్ధానం ఆరబ్భ (స్యా.)] అజ్ఝత్తం కథంకథీ హోతి – ‘అహం ను ఖోస్మి? నో ను ఖోస్మి? కిం ను ఖోస్మి? కథం ను ఖోస్మి? అయం ను ఖో సత్తో కుతో ఆగతో? సో కుహిం గామీ భవిస్సతీ’తి?

౧౯. ‘‘తస్స ఏవం అయోనిసో మనసికరోతో ఛన్నం దిట్ఠీనం అఞ్ఞతరా దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి. ‘అత్థి మే అత్తా’తి వా అస్స [వాస్స (సీ. స్యా. పీ.)] సచ్చతో థేతతో దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి; ‘నత్థి మే అత్తా’తి వా అస్స సచ్చతో థేతతో దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి; ‘అత్తనావ అత్తానం సఞ్జానామీ’తి వా అస్స సచ్చతో థేతతో దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి; ‘అత్తనావ అనత్తానం సఞ్జానామీ’తి వా అస్స సచ్చతో థేతతో దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి; ‘అనత్తనావ అత్తానం సఞ్జానామీ’తి వా అస్స సచ్చతో థేతతో దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి; అథ వా పనస్స ఏవం దిట్ఠి హోతి – ‘యో మే అయం అత్తా వదో వేదేయ్యో తత్ర తత్ర కల్యాణపాపకానం కమ్మానం విపాకం పటిసంవేదేతి సో ఖో పన మే అయం అత్తా నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతీ’తి. ఇదం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, దిట్ఠిగతం దిట్ఠిగహనం దిట్ఠికన్తారం దిట్ఠివిసూకం దిట్ఠివిప్ఫన్దితం దిట్ఠిసంయోజనం. దిట్ఠిసంయోజనసంయుత్తో, భిక్ఖవే, అస్సుతవా పుథుజ్జనో న పరిముచ్చతి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి; ‘న పరిముచ్చతి దుక్ఖస్మా’తి వదామి.

౨౦. ‘‘సుతవా చ ఖో, భిక్ఖవే, అరియసావకో – అరియానం దస్సావీ అరియధమ్మస్స కోవిదో అరియధమ్మే సువినీతో, సప్పురిసానం దస్సావీ సప్పురిసధమ్మస్స కోవిదో సప్పురిసధమ్మే సువినీతో – మనసికరణీయే ధమ్మే పజానాతి అమనసికరణీయే ధమ్మే పజానాతి. సో మనసికరణీయే ధమ్మే పజానన్తో అమనసికరణీయే ధమ్మే పజానన్తో యే ధమ్మా న మనసికరణీయా తే ధమ్మే న మనసి కరోతి, యే ధమ్మా మనసికరణీయా తే ధమ్మే మనసి కరోతి.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా న మనసికరణీయా యే ధమ్మే న మనసి కరోతి? యస్స, భిక్ఖవే, ధమ్మే మనసికరోతో అనుప్పన్నో వా కామాసవో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా కామాసవో పవడ్ఢతి; అనుప్పన్నో వా భవాసవో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా భవాసవో పవడ్ఢతి; అనుప్పన్నో వా అవిజ్జాసవో ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా అవిజ్జాసవో పవడ్ఢతి – ఇమే ధమ్మా న మనసికరణీయా, యే ధమ్మే న మనసి కరోతి.

‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ధమ్మా మనసికరణీయా యే ధమ్మే మనసి కరోతి? యస్స, భిక్ఖవే, ధమ్మే మనసికరోతో అనుప్పన్నో వా కామాసవో న ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా కామాసవో పహీయతి; అనుప్పన్నో వా భవాసవో న ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా భవాసవో పహీయతి; అనుప్పన్నో వా అవిజ్జాసవో న ఉప్పజ్జతి, ఉప్పన్నో వా అవిజ్జాసవో పహీయతి – ఇమే ధమ్మా మనసికరణీయా యే ధమ్మే మనసి కరోతి.

‘‘తస్స అమనసికరణీయానం ధమ్మానం అమనసికారా మనసికరణీయానం ధమ్మానం మనసికారా అనుప్పన్నా చేవ ఆసవా న ఉప్పజ్జన్తి, ఉప్పన్నా చ ఆసవా పహీయన్తి.

౨౧. ‘‘సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోనిసో మనసి కరోతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యోనిసో మనసి కరోతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యోనిసో మనసి కరోతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోనిసో మనసి కరోతి. తస్స ఏవం యోనిసో మనసికరోతో తీణి సంయోజనాని పహీయన్తి – సక్కాయదిట్ఠి, విచికిచ్ఛా, సీలబ్బతపరామాసో. ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ఆసవా దస్సనా పహాతబ్బా.

సంవరా పహాతబ్బాసవా

౨౨. ‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ఆసవా సంవరా పహాతబ్బా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పటిసఙ్ఖా యోనిసో చక్ఖున్ద్రియసంవరసంవుతో విహరతి. యఞ్హిస్స, భిక్ఖవే, చక్ఖున్ద్రియసంవరం అసంవుతస్స విహరతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, చక్ఖున్ద్రియసంవరం సంవుతస్స విహరతో ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. పటిసఙ్ఖా యోనిసో సోతిన్ద్రియసంవరసంవుతో విహరతి…పే… ఘానిన్ద్రియసంవరసంవుతో విహరతి…పే… జివ్హిన్ద్రియసంవరసంవుతో విహరతి…పే… కాయిన్ద్రియసంవరసంవుతో విహరతి…పే… మనిన్ద్రియసంవరసంవుతో విహరతి. యఞ్హిస్స, భిక్ఖవే, మనిన్ద్రియసంవరం అసంవుతస్స విహరతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, మనిన్ద్రియసంవరం సంవుతస్స విహరతో ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి.

‘‘యఞ్హిస్స, భిక్ఖవే, సంవరం అసంవుతస్స విహరతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, సంవరం సంవుతస్స విహరతో ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ఆసవా సంవరా పహాతబ్బా.

పటిసేవనా పహాతబ్బాసవా

౨౩. ‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ఆసవా పటిసేవనా పహాతబ్బా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పటిసఙ్ఖా యోనిసో చీవరం పటిసేవతి – ‘యావదేవ సీతస్స పటిఘాతాయ, ఉణ్హస్స పటిఘాతాయ, డంసమకసవాతాతపసరీంసప- [సిరింసప (సీ. స్యా. పీ.)] సమ్ఫస్సానం పటిఘాతాయ, యావదేవ హిరికోపీనప్పటిచ్ఛాదనత్థం’.

‘‘పటిసఙ్ఖా యోనిసో పిణ్డపాతం పటిసేవతి – ‘నేవ దవాయ, న మదాయ, న మణ్డనాయ, న విభూసనాయ, యావదేవ ఇమస్స కాయస్స ఠితియా యాపనాయ, విహింసూపరతియా, బ్రహ్మచరియానుగ్గహాయ, ఇతి పురాణఞ్చ వేదనం పటిహఙ్ఖామి నవఞ్చ వేదనం న ఉప్పాదేస్సామి, యాత్రా చ మే భవిస్సతి అనవజ్జతా చ ఫాసువిహారో చ’ [చాతి (సీ.)].

‘‘పటిసఙ్ఖా యోనిసో సేనాసనం పటిసేవతి – ‘యావదేవ సీతస్స పటిఘాతాయ, ఉణ్హస్స పటిఘాతాయ, డంసమకసవాతాతపసరీంసపసమ్ఫస్సానం పటిఘాతాయ, యావదేవ ఉతుపరిస్సయవినోదనపటిసల్లానారామత్థం’.

‘‘పటిసఙ్ఖా యోనిసో గిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం పటిసేవతి – ‘యావదేవ ఉప్పన్నానం వేయ్యాబాధికానం వేదనానం పటిఘాతాయ, అబ్యాబజ్ఝపరమతాయ’ [అబ్యాపజ్ఝపరమతాయ (సీ. స్యా. పీ.), అబ్యాపజ్జపరమతాయ (క.)].

‘‘యఞ్హిస్స, భిక్ఖవే, అప్పటిసేవతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, పటిసేవతో ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ఆసవా పటిసేవనా పహాతబ్బా.

అధివాసనా పహాతబ్బాసవా

౨౪. ‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ఆసవా అధివాసనా పహాతబ్బా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పటిసఙ్ఖా యోనిసో ఖమో హోతి సీతస్స ఉణ్హస్స, జిఘచ్ఛాయ పిపాసాయ. డంసమకసవాతాతపసరీంసపసమ్ఫస్సానం, దురుత్తానం దురాగతానం వచనపథానం, ఉప్పన్నానం సారీరికానం వేదనానం దుక్ఖానం తిబ్బానం [తిప్పానం (సీ. స్యా. పీ.)] ఖరానం కటుకానం అసాతానం అమనాపానం పాణహరానం అధివాసకజాతికో హోతి.

‘‘యఞ్హిస్స, భిక్ఖవే, అనధివాసయతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, అధివాసయతో ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ఆసవా అధివాసనా పహాతబ్బా.

పరివజ్జనా పహాతబ్బాసవా

౨౫. ‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ఆసవా పరివజ్జనా పహాతబ్బా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పటిసఙ్ఖా యోనిసో చణ్డం హత్థిం పరివజ్జేతి, చణ్డం అస్సం పరివజ్జేతి, చణ్డం గోణం పరివజ్జేతి, చణ్డం కుక్కురం పరివజ్జేతి, అహిం ఖాణుం కణ్టకట్ఠానం సోబ్భం పపాతం చన్దనికం ఓళిగల్లం. యథారూపే అనాసనే నిసిన్నం యథారూపే అగోచరే చరన్తం యథారూపే పాపకే మిత్తే భజన్తం విఞ్ఞూ సబ్రహ్మచారీ పాపకేసు ఠానేసు ఓకప్పేయ్యుం, సో తఞ్చ అనాసనం తఞ్చ అగోచరం తే చ పాపకే మిత్తే పటిసఙ్ఖా యోనిసో పరివజ్జేతి.

‘‘యఞ్హిస్స, భిక్ఖవే, అపరివజ్జయతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, పరివజ్జయతో ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ఆసవా పరివజ్జనా పహాతబ్బా.

వినోదనా పహాతబ్బాసవా

౨౬. ‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ఆసవా వినోదనా పహాతబ్బా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పటిసఙ్ఖా యోనిసో ఉప్పన్నం కామవితక్కం నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి, ఉప్పన్నం బ్యాపాదవితక్కం…పే… ఉప్పన్నం విహింసావితక్కం…పే… ఉప్పన్నుప్పన్నే పాపకే అకుసలే ధమ్మే నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి.

‘‘యఞ్హిస్స, భిక్ఖవే, అవినోదయతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, వినోదయతో ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ఆసవా వినోదనా పహాతబ్బా.

భావనా పహాతబ్బాసవా

౨౭. ‘‘కతమే చ, భిక్ఖవే, ఆసవా భావనా పహాతబ్బా? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు పటిసఙ్ఖా యోనిసో సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం; పటిసఙ్ఖా యోనిసో ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి…పే… వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం భావేతి వివేకనిస్సితం విరాగనిస్సితం నిరోధనిస్సితం వోస్సగ్గపరిణామిం.

‘‘యఞ్హిస్స, భిక్ఖవే, అభావయతో ఉప్పజ్జేయ్యుం ఆసవా విఘాతపరిళాహా, భావయతో ఏవంస తే ఆసవా విఘాతపరిళాహా న హోన్తి. ఇమే వుచ్చన్తి, భిక్ఖవే, ఆసవా భావనా పహాతబ్బా.

౨౮. ‘‘యతో ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో యే ఆసవా దస్సనా పహాతబ్బా తే దస్సనా పహీనా హోన్తి, యే ఆసవా సంవరా పహాతబ్బా తే సంవరా పహీనా హోన్తి, యే ఆసవా పటిసేవనా పహాతబ్బా తే పటిసేవనా పహీనా హోన్తి, యే ఆసవా అధివాసనా పహాతబ్బా తే అధివాసనా పహీనా హోన్తి, యే ఆసవా పరివజ్జనా పహాతబ్బా తే పరివజ్జనా పహీనా హోన్తి, యే ఆసవా వినోదనా పహాతబ్బా తే వినోదనా పహీనా హోన్తి, యే ఆసవా భావనా పహాతబ్బా తే భావనా పహీనా హోన్తి; అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే – ‘భిక్ఖు సబ్బాసవసంవరసంవుతో విహరతి, అచ్ఛేచ్ఛి [అచ్ఛేజ్జి (క.)] తణ్హం, వివత్తయి [వావత్తయి (సీ. పీ.)] సంయోజనం, సమ్మా మానాభిసమయా అన్తమకాసి దుక్ఖస్సా’’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

సబ్బాసవసుత్తం నిట్ఠితం దుతియం.

౩. ధమ్మదాయాదసుత్తం

౨౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘ధమ్మదాయాదా మే, భిక్ఖవే, భవథ, మా ఆమిసదాయాదా. అత్థి మే తుమ్హేసు అనుకమ్పా – ‘కిన్తి మే సావకా ధమ్మదాయాదా భవేయ్యుం, నో ఆమిసదాయాదా’తి. తుమ్హే చ మే, భిక్ఖవే, ఆమిసదాయాదా భవేయ్యాథ నో ధమ్మదాయాదా, తుమ్హేపి తేన ఆదియా [ఆదిస్సా (సీ. స్యా. పీ.)] భవేయ్యాథ – ‘ఆమిసదాయాదా సత్థుసావకా విహరన్తి, నో ధమ్మదాయాదా’తి; అహమ్పి తేన ఆదియో భవేయ్యం – ‘ఆమిసదాయాదా సత్థుసావకా విహరన్తి, నో ధమ్మదాయాదా’తి. తుమ్హే చ మే, భిక్ఖవే, ధమ్మదాయాదా భవేయ్యాథ, నో ఆమిసదాయాదా, తుమ్హేపి తేన న ఆదియా భవేయ్యాథ – ‘ధమ్మదాయాదా సత్థుసావకా విహరన్తి, నో ఆమిసదాయాదా’తి; అహమ్పి తేన న ఆదియో భవేయ్యం – ‘ధమ్మదాయాదా సత్థుసావకా విహరన్తి, నో ఆమిసదాయాదా’తి. తస్మాతిహ మే, భిక్ఖవే, ధమ్మదాయాదా భవథ, మా ఆమిసదాయాదా. అత్థి మే తుమ్హేసు అనుకమ్పా – ‘కిన్తి మే సావకా ధమ్మదాయాదా భవేయ్యుం, నో ఆమిసదాయాదా’తి.

౩౦. ‘‘ఇధాహం, భిక్ఖవే, భుత్తావీ అస్సం పవారితో పరిపుణ్ణో పరియోసితో సుహితో యావదత్థో; సియా చ మే పిణ్డపాతో అతిరేకధమ్మో ఛడ్డనీయధమ్మో [ఛడ్డియధమ్మో (సీ. స్యా. పీ.)]. అథ ద్వే భిక్ఖూ ఆగచ్ఛేయ్యుం జిఘచ్ఛాదుబ్బల్య- [జిఘచ్ఛాదుబ్బల్ల (సీ. పీ.)] పరేతా. త్యాహం ఏవం వదేయ్యం – ‘అహం ఖోమ్హి, భిక్ఖవే, భుత్తావీ పవారితో పరిపుణ్ణో పరియోసితో సుహితో యావదత్థో; అత్థి చ మే అయం పిణ్డపాతో అతిరేకధమ్మో ఛడ్డనీయధమ్మో. సచే ఆకఙ్ఖథ, భుఞ్జథ, నో చే తుమ్హే భుఞ్జిస్సథ [సచే తుమ్హే న భుఞ్జిస్సథ (సీ. స్యా. పీ.)], ఇదానాహం అప్పహరితే వా ఛడ్డేస్సామి, అప్పాణకే వా ఉదకే ఓపిలాపేస్సామీ’తి. తత్రేకస్స భిక్ఖునో ఏవమస్స – ‘భగవా ఖో భుత్తావీ పవారితో పరిపుణ్ణో పరియోసితో సుహితో యావదత్థో; అత్థి చాయం భగవతో పిణ్డపాతో అతిరేకధమ్మో ఛడ్డనీయధమ్మో. సచే మయం న భుఞ్జిస్సామ, ఇదాని భగవా అప్పహరితే వా ఛడ్డేస్సతి, అప్పాణకే వా ఉదకే ఓపిలాపేస్సతి’. వుత్తం ఖో పనేతం భగవతా – ‘ధమ్మదాయాదా మే, భిక్ఖవే, భవథ, మా ఆమిసదాయాదా’తి. ఆమిసఞ్ఞతరం ఖో పనేతం, యదిదం పిణ్డపాతో. యంనూనాహం ఇమం పిణ్డపాతం అభుఞ్జిత్వా ఇమినావ జిఘచ్ఛాదుబ్బల్యేన ఏవం ఇమం రత్తిన్దివం [రత్తిదివం (క.)] వీతినామేయ్య’’న్తి. సో తం పిణ్డపాతం అభుఞ్జిత్వా తేనేవ జిఘచ్ఛాదుబ్బల్యేన ఏవం తం రత్తిన్దివం వీతినామేయ్య. అథ దుతియస్స భిక్ఖునో ఏవమస్స – ‘భగవా ఖో భుత్తావీ పవారితో పరిపుణ్ణో పరియోసితో సుహితో యావదత్థో; అత్థి చాయం భగవతో పిణ్డపాతో అతిరేకధమ్మో ఛడ్డనీయధమ్మో. సచే మయం న భుఞ్జిస్సామ, ఇదాని భగవా అప్పహరితే వా ఛడ్డేస్సతి, అప్పాణకే వా ఉదకే ఓపిలాపేస్సతి. యంనూనాహం ఇమం పిణ్డపాతం భుఞ్జిత్వా జిఘచ్ఛాదుబ్బల్యం పటివినోదేత్వా [పటివినేత్వా (సీ. స్యా. పీ.)] ఏవం ఇమం రత్తిన్దివం వీతినామేయ్య’న్తి. సో తం పిణ్డపాతం భుఞ్జిత్వా జిఘచ్ఛాదుబ్బల్యం పటివినోదేత్వా ఏవం తం రత్తిన్దివం వీతినామేయ్య. కిఞ్చాపి సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తం పిణ్డపాతం భుఞ్జిత్వా జిఘచ్ఛాదుబ్బల్యం పటివినోదేత్వా ఏవం తం రత్తిన్దివం వీతినామేయ్య, అథ ఖో అసుయేవ మే పురిమో భిక్ఖు పుజ్జతరో చ పాసంసతరో చ. తం కిస్స హేతు? తఞ్హి తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో దీఘరత్తం అప్పిచ్ఛతాయ సన్తుట్ఠియా సల్లేఖాయ సుభరతాయ వీరియారమ్భాయ సంవత్తిస్సతి. తస్మాతిహ మే, భిక్ఖవే, ధమ్మదాయాదా భవథ, మా ఆమిసదాయాదా. అత్థి మే తుమ్హేసు అనుకమ్పా – ‘కిన్తి మే సావకా ధమ్మదాయాదా భవేయ్యుం, నో ఆమిసదాయాదా’’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన [వత్వా (సీ. పీ.) ఏవమీదిసేసు ఠానేసు] సుగతో ఉట్ఠాయాసనా విహారం పావిసి.

౩౧. తత్ర ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో అచిరపక్కన్తస్స భగవతో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో భిక్ఖవే’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ –

‘‘కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, సత్థు పవివిత్తస్స విహరతో సావకా వివేకం నానుసిక్ఖన్తి, కిత్తావతా చ పన సత్థు పవివిత్తస్స విహరతో సావకా వివేకమనుసిక్ఖన్తీ’’తి? ‘‘దూరతోపి ఖో మయం, ఆవుసో, ఆగచ్ఛామ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స సన్తికే ఏతస్స భాసితస్స అత్థమఞ్ఞాతుం. సాధు వతాయస్మన్తంయేవ సారిపుత్తం పటిభాతు ఏతస్స భాసితస్స అత్థో; ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి. ‘‘తేన హావుసో, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ –

‘‘కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, సత్థు పవివిత్తస్స విహరతో సావకా వివేకం నానుసిక్ఖన్తి? ఇధావుసో, సత్థు పవివిత్తస్స విహరతో సావకా వివేకం నానుసిక్ఖన్తి, యేసఞ్చ ధమ్మానం సత్థా పహానమాహ, తే చ ధమ్మే నప్పజహన్తి, బాహులికా [బాహుల్లికా (స్యా.)] చ హోన్తి, సాథలికా, ఓక్కమనే పుబ్బఙ్గమా, పవివేకే నిక్ఖిత్తధురా. తత్రావుసో, థేరా భిక్ఖూ తీహి ఠానేహి గారయ్హా భవన్తి. ‘సత్థు పవివిత్తస్స విహరతో సావకా వివేకం నానుసిక్ఖన్తీ’తి – ఇమినా పఠమేన ఠానేన థేరా భిక్ఖూ గారయ్హా భవన్తి. ‘యేసఞ్చ ధమ్మానం సత్థా పహానమాహ తే చ ధమ్మే నప్పజహన్తీ’తి – ఇమినా దుతియేన ఠానేన థేరా భిక్ఖూ గారయ్హా భవన్తి. ‘బాహులికా చ, సాథలికా, ఓక్కమనే పుబ్బఙ్గమా, పవివేకే నిక్ఖిత్తధురా’తి – ఇమినా తతియేన ఠానేన థేరా భిక్ఖూ గారయ్హా భవన్తి. థేరా, ఆవుసో, భిక్ఖూ ఇమేహి తీహి ఠానేహి గారయ్హా భవన్తి. తత్రావుసో, మజ్ఝిమా భిక్ఖూ…పే… నవా భిక్ఖూ తీహి ఠానేహి గారయ్హా భవన్తి. ‘సత్థు పవివిత్తస్స విహరతో సావకా వివేకం నానుసిక్ఖన్తీ’తి – ఇమినా పఠమేన ఠానేన నవా భిక్ఖూ గారయ్హా భవన్తి. ‘యేసఞ్చ ధమ్మానం సత్థా పహానమాహ తే చ ధమ్మే నప్పజహన్తీ’తి – ఇమినా దుతియేన ఠానేన నవా భిక్ఖూ గారయ్హా భవన్తి. ‘బాహులికా చ హోన్తి, సాథలికా, ఓక్కమనే పుబ్బఙ్గమా, పవివేకే నిక్ఖిత్తధురా’తి – ఇమినా తతియేన ఠానేన నవా భిక్ఖూ గారయ్హా భవన్తి. నవా, ఆవుసో, భిక్ఖూ ఇమేహి తీహి ఠానేహి గారయ్హా భవన్తి. ఏత్తావతా ఖో, ఆవుసో, సత్థు పవివిత్తస్స విహరతో సావకా వివేకం నానుసిక్ఖన్తి.

౩౨. ‘‘కిత్తావతా చ, పనావుసో, సత్థు పవివిత్తస్స విహరతో సావకా వివేకమనుసిక్ఖన్తి? ఇధావుసో, సత్థు పవివిత్తస్స విహరతో సావకా వివేకమనుసిక్ఖన్తి – యేసఞ్చ ధమ్మానం సత్థా పహానమాహ తే చ ధమ్మే పజహన్తి; న చ బాహులికా హోన్తి, న సాథలికా ఓక్కమనే నిక్ఖిత్తధురా పవివేకే పుబ్బఙ్గమా. తత్రావుసో, థేరా భిక్ఖూ తీహి ఠానేహి పాసంసా భవన్తి. ‘సత్థు పవివిత్తస్స విహరతో సావకా వివేకమనుసిక్ఖన్తీ’తి – ఇమినా పఠమేన ఠానేన థేరా భిక్ఖూ పాసంసా భవన్తి. ‘యేసఞ్చ ధమ్మానం సత్థా పహానమాహ తే చ ధమ్మే పజహన్తీ’తి – ఇమినా దుతియేన ఠానేన థేరా భిక్ఖూ పాసంసా భవన్తి. ‘న చ బాహులికా, న సాథలికా ఓక్కమనే నిక్ఖిత్తధురా పవివేకే పుబ్బఙ్గమా’తి – ఇమినా తతియేన ఠానేన థేరా భిక్ఖూ పాసంసా భవన్తి. థేరా, ఆవుసో, భిక్ఖూ ఇమేహి తీహి ఠానేహి పాసంసా భవన్తి. తత్రావుసో, మజ్ఝిమా భిక్ఖూ…పే… నవా భిక్ఖూ తీహి ఠానేహి పాసంసా భవన్తి. ‘సత్థు పవివిత్తస్స విహరతో సావకా వివేకమనుసిక్ఖన్తీ’తి – ఇమినా పఠమేన ఠానేన నవా భిక్ఖూ పాసంసా భవన్తి. ‘యేసఞ్చ ధమ్మానం సత్థా పహానమాహ తే చ ధమ్మే పజహన్తీ’తి – ఇమినా దుతియేన ఠానేన నవా భిక్ఖూ పాసంసా భవన్తి. ‘న చ బాహులికా, న సాథలికా ఓక్కమనే నిక్ఖిత్తధురా పవివేకే పుబ్బఙ్గమా’తి – ఇమినా తతియేన ఠానేన నవా భిక్ఖూ పాసంసా భవన్తి. నవా, ఆవుసో, భిక్ఖూ ఇమేహి తీహి ఠానేహి పాసంసా భవన్తి. ఏత్తావతా ఖో, ఆవుసో, సత్థు పవివిత్తస్స విహరతో సావకా వివేకమనుసిక్ఖన్తి.

౩౩. ‘‘తత్రావుసో, లోభో చ పాపకో దోసో చ పాపకో. లోభస్స చ పహానాయ దోసస్స చ పహానాయ అత్థి మజ్ఝిమా పటిపదా చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి. కతమా చ సా, ఆవుసో, మజ్ఝిమా పటిపదా చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం [సేయ్యథీదం (సీ. స్యా. పీ.)] – సమ్మాదిట్ఠి సమ్మాసఙ్కప్పో సమ్మావాచా సమ్మాకమ్మన్తో సమ్మాఆజీవో సమ్మావాయామో సమ్మాసతి సమ్మాసమాధి. అయం ఖో సా, ఆవుసో, మజ్ఝిమా పటిపదా చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి.

‘‘తత్రావుసో, కోధో చ పాపకో ఉపనాహో చ పాపకో…పే… మక్ఖో చ పాపకో పళాసో చ పాపకో, ఇస్సా చ పాపికా మచ్ఛేరఞ్చ పాపకం, మాయా చ పాపికా సాఠేయ్యఞ్చ పాపకం, థమ్భో చ పాపకో సారమ్భో చ పాపకో, మానో చ పాపకో అతిమానో చ పాపకో, మదో చ పాపకో పమాదో చ పాపకో. మదస్స చ పహానాయ పమాదస్స చ పహానాయ అత్థి మజ్ఝిమా పటిపదా చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి. కతమా చ సా, ఆవుసో, మజ్ఝిమా పటిపదా చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి సమ్మాసఙ్కప్పో సమ్మావాచా సమ్మాకమ్మన్తో సమ్మాఆజీవో సమ్మావాయామో సమ్మాసతి సమ్మాసమాధి. అయం ఖో సా, ఆవుసో, మజ్ఝిమా పటిపదా చక్ఖుకరణీ ఞాణకరణీ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతీ’’తి.

ఇదమవోచాయస్మా సారిపుత్తో. అత్తమనా తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భాసితం అభినన్దున్తి.

ధమ్మదాయాదసుత్తం నిట్ఠితం తతియం.

౪. భయభేరవసుత్తం

౩౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో జాణుస్సోణి బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం [సారాణీయం (సీ. స్యా. పీ.)] వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో జాణుస్సోణి బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘యేమే, భో గోతమ, కులపుత్తా భవన్తం గోతమం ఉద్దిస్స సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, భవం తేసం గోతమో పుబ్బఙ్గమో, భవం తేసం గోతమో బహుకారో, భవం తేసం గోతమో సమాదపేతా [సమాదాపేతా (?)]; భోతో చ పన గోతమస్స సా జనతా దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జతీ’’తి. ‘‘ఏవమేతం, బ్రాహ్మణ, ఏవమేతం, బ్రాహ్మణ! యే తే, బ్రాహ్మణ, కులపుత్తా మమం ఉద్దిస్స సద్ధా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజితా, అహం తేసం పుబ్బఙ్గమో, అహం తేసం బహుకారో, అహం తేసం సమాదపేతా; మమ చ పన సా జనతా దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జతీ’’తి. ‘‘దురభిసమ్భవాని హి ఖో, భో గోతమ, అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని, దుక్కరం పవివేకం, దురభిరమం ఏకత్తే, హరన్తి మఞ్ఞే మనో వనాని సమాధిం అలభమానస్స భిక్ఖునో’’తి. ‘‘ఏవమేతం, బ్రాహ్మణ, ఏవమేతం, బ్రాహ్మణ! దురభిసమ్భవాని హి ఖో, బ్రాహ్మణ, అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని, దుక్కరం పవివేకం, దురభిరమం ఏకత్తే, హరన్తి మఞ్ఞే మనో వనాని సమాధిం అలభమానస్స భిక్ఖునో’’తి.

౩౫. ‘‘మయ్హమ్పి ఖో, బ్రాహ్మణ, పుబ్బేవ సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో ఏతదహోసి – ‘దురభిసమ్భవాని హి ఖో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని, దుక్కరం పవివేకం, దురభిరమం ఏకత్తే, హరన్తి మఞ్ఞే మనో వనాని సమాధిం అలభమానస్స భిక్ఖునో’తి. తస్స మయ్హం బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అపరిసుద్ధకాయకమ్మన్తా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, అపరిసుద్ధకాయకమ్మన్తసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం అపరిసుద్ధకాయకమ్మన్తో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; పరిసుద్ధకాయకమ్మన్తోహమస్మి. యే హి వో అరియా పరిసుద్ధకాయకమ్మన్తా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, పరిసుద్ధకాయకమ్మతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౩౬. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అపరిసుద్ధవచీకమ్మన్తా…పే… అపరిసుద్ధమనోకమ్మన్తా …పే… అపరిసుద్ధాజీవా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, అపరిసుద్ధాజీవసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం అపరిసుద్ధాజీవో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; పరిసుద్ధాజీవోహమస్మి. యే హి వో అరియా పరిసుద్ధాజీవా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, పరిసుద్ధాజీవతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౩౭. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అభిజ్ఝాలూ కామేసు తిబ్బసారాగా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, అభిజ్ఝాలుకామేసుతిబ్బసారాగసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం అభిజ్ఝాలు కామేసు తిబ్బసారాగో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; అనభిజ్ఝాలూహమస్మి. యే హి వో అరియా అనభిజ్ఝాలూ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, అనభిజ్ఝాలుతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౩౮. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా బ్యాపన్నచిత్తా పదుట్ఠమనసఙ్కప్పా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, బ్యాపన్నచిత్తపదుట్ఠమనసఙ్కప్పసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం బ్యాపన్నచిత్తో పదుట్ఠమనసఙ్కప్పో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; మేత్తచిత్తోహమస్మి. యే హి వో అరియా మేత్తచిత్తా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, మేత్తచిత్తతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౩౯. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా థీనమిద్ధపరియుట్ఠితా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, థీనమిద్ధపరియుట్ఠానసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం థీనమిద్ధపరియుట్ఠితో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; విగతథీనమిద్ధోహమస్మి. యే హి వో అరియా విగతథీనమిద్ధా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, విగతథీనమిద్ధతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౪౦. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఉద్ధతా అవూపసన్తచిత్తా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, ఉద్ధతఅవూపసన్తచిత్తసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం ఉద్ధతో అవూపసన్తచిత్తో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; వూపసన్తచిత్తోహమస్మి. యే హి వో అరియా వూపసన్తచిత్తా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, వూపసన్తచిత్తతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౪౧. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా కఙ్ఖీ విచికిచ్ఛీ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, కఙ్ఖివిచికిచ్ఛిసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం కఙ్ఖీ విచికిచ్ఛీ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; తిణ్ణవిచికిచ్ఛోహమస్మి. యే హి వో అరియా తిణ్ణవిచికిచ్ఛా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, తిణ్ణవిచికిచ్ఛతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౪౨. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అత్తుక్కంసకా పరవమ్భీ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, అత్తుక్కంసనపరవమ్భనసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం అత్తుక్కంసకో పరవమ్భీ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; అనత్తుక్కంసకో అపరవమ్భీహమస్మి. యే హి వో అరియా అనత్తుక్కంసకా అపరవమ్భీ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, అనత్తుక్కంసకతం అపరవమ్భితం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౪౩. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఛమ్భీ భీరుకజాతికా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, ఛమ్భిభీరుకజాతికసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం ఛమ్భీ భీరుకజాతికో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; విగతలోమహంసోహమస్మి. యే హి వో అరియా విగతలోమహంసా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, విగతలోమహంసతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౪౪. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా లాభసక్కారసిలోకం నికామయమానా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, లాభసక్కారసిలోకనికామన [నికామయమాన (సీ. స్యా.)] సన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం లాభసక్కారసిలోకం నికామయమానో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; అప్పిచ్ఛోహమస్మి. యే హి వో అరియా అప్పిచ్ఛా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, అప్పిచ్ఛతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౪౫. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా కుసీతా హీనవీరియా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, కుసీతహీనవీరియసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం కుసీతో హీనవీరియో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; ఆరద్ధవీరియోహమస్మి. యే హి వో అరియా ఆరద్ధవీరియా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, ఆరద్ధవీరియతం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౪౬. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ముట్ఠస్సతీ అసమ్పజానా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, ముట్ఠస్సతిఅసమ్పజానసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం ముట్ఠస్సతి అసమ్పజానో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; ఉపట్ఠితస్సతిహమస్మి. యే హి వో అరియా ఉపట్ఠితస్సతీ అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, ఉపట్ఠితస్సతితం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౪౭. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా అసమాహితా విబ్భన్తచిత్తా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, అసమాహితవిబ్భన్తచిత్తసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం అసమాహితో విబ్భన్తచిత్తో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; సమాధిసమ్పన్నోహమస్మి. యే హి వో అరియా సమాధిసమ్పన్నా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, సమాధిసమ్పదం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

౪౮. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యే ఖో కేచి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా దుప్పఞ్ఞా ఏళమూగా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి, దుప్పఞ్ఞఏళమూగసన్దోసహేతు హవే తే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా అకుసలం భయభేరవం అవ్హాయన్తి. న ఖో పనాహం దుప్పఞ్ఞో ఏళమూగో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి; పఞ్ఞాసమ్పన్నోహమస్మి. యే హి వో అరియా పఞ్ఞాసమ్పన్నా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవన్తి తేసమహం అఞ్ఞతరో’తి. ఏతమహం, బ్రాహ్మణ, పఞ్ఞాసమ్పదం అత్తని సమ్పస్సమానో భియ్యో పల్లోమమాపాదిం అరఞ్ఞే విహారాయ.

సోళసపరియాయం నిట్ఠితం.

౪౯. ‘‘తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం యా తా రత్తియో అభిఞ్ఞాతా అభిలక్ఖితా – చాతుద్దసీ పఞ్చదసీ అట్ఠమీ చ పక్ఖస్స – తథారూపాసు రత్తీసు యాని తాని ఆరామచేతియాని వనచేతియాని రుక్ఖచేతియాని భింసనకాని సలోమహంసాని తథారూపేసు సేనాసనేసు విహరేయ్యం అప్పేవ నామాహం భయభేరవం పస్సేయ్య’న్తి. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, అపరేన సమయేన యా తా రత్తియో అభిఞ్ఞాతా అభిలక్ఖితా – చాతుద్దసీ పఞ్చదసీ అట్ఠమీ చ పక్ఖస్స – తథారూపాసు రత్తీసు యాని తాని ఆరామచేతియాని వనచేతియాని రుక్ఖచేతియాని భింసనకాని సలోమహంసాని తథారూపేసు సేనాసనేసు విహరామి. తత్థ చ మే, బ్రాహ్మణ, విహరతో మగో వా ఆగచ్ఛతి, మోరో వా కట్ఠం పాతేతి, వాతో వా పణ్ణకసటం [పణ్ణసటం (సీ. పీ.)] ఏరేతి; తస్స మయ్హం బ్రాహ్మణ ఏతదహోసి [తస్స మయ్హం ఏవం హోతి (సీ. స్యా.)] – ‘ఏతం నూన తం భయభేరవం ఆగచ్ఛతీ’తి. తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఏతదహోసి – ‘కిం ను ఖో అహం అఞ్ఞదత్థు భయపటికఙ్ఖీ [భయపాటికఙ్ఖీ (సీ.)] విహరామి? యంనూనాహం యథాభూతం యథాభూతస్స [యథాభూతస్స యథాభూతస్స (సీ. స్యా.)] మే తం భయభేరవం ఆగచ్ఛతి, తథాభూతం తథాభూతోవ [యథాభూతో యథాభూతోవ (సీ. స్యా.)] తం భయభేరవం పటివినేయ్య’న్తి. తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, చఙ్కమన్తస్స తం భయభేరవం ఆగచ్ఛతి. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, నేవ తావ తిట్ఠామి న నిసీదామి న నిపజ్జామి, యావ చఙ్కమన్తోవ తం భయభేరవం పటివినేమి. తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, ఠితస్స తం భయభేరవం ఆగచ్ఛతి. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, నేవ తావ చఙ్కమామి న నిసీదామి న నిపజ్జామి. యావ ఠితోవ తం భయభేరవం పటివినేమి. తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, నిసిన్నస్స తం భయభేరవం ఆగచ్ఛతి. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, నేవ తావ నిపజ్జామి న తిట్ఠామి న చఙ్కమామి, యావ నిసిన్నోవ తం భయభేరవం పటివినేమి. తస్స మయ్హం, బ్రాహ్మణ, నిపన్నస్స తం భయభేరవం ఆగచ్ఛతి. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, నేవ తావ నిసీదామి న తిట్ఠామి న చఙ్కమామి, యావ నిపన్నోవ తం భయభేరవం పటివినేమి.

౫౦. ‘‘సన్తి ఖో పన, బ్రాహ్మణ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా రత్తింయేవ సమానం దివాతి సఞ్జానన్తి, దివాయేవ సమానం రత్తీతి సఞ్జానన్తి. ఇదమహం తేసం సమణబ్రాహ్మణానం సమ్మోహవిహారస్మిం వదామి. అహం ఖో పన, బ్రాహ్మణ, రత్తింయేవ సమానం రత్తీతి సఞ్జానామి, దివాయేవ సమానం దివాతి సఞ్జానామి. యం ఖో తం, బ్రాహ్మణ, సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అసమ్మోహధమ్మో సత్తో లోకే ఉప్పన్నో బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’న్తి, మమేవ తం సమ్మా వదమానో వదేయ్య – ‘అసమ్మోహధమ్మో సత్తో లోకే ఉప్పన్నో బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’న్తి.

౫౧. ‘‘ఆరద్ధం ఖో పన మే, బ్రాహ్మణ, వీరియం అహోసి అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా [అప్పమ్ముట్ఠా (స్యా.)], పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గం. సో ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహాసిం, సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేసిం; యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి – ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం.

౫౨. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి, సేయ్యథిదం – ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే – ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా పఠమే యామే పఠమా విజ్జా అధిగతా, అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా, తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో, యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో.

౫౩. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే సత్తానం చుతూపపాతఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామి – ‘ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా అరియానం ఉపవాదకా మిచ్ఛాదిట్ఠికా మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా; తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా. ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా వచీసుచరితేన సమన్నాగతా మనోసుచరితేన సమన్నాగతా అరియానం అనుపవాదకా సమ్మాదిట్ఠికా సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా; తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’తి. ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామి. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా మజ్ఝిమే యామే దుతియా విజ్జా అధిగతా, అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా, తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో, యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో.

౫౪. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే ఆసవానం ఖయఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం. ‘ఇమే ఆసవా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం. తస్స మే ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ, భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ, అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ. విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం అహోసి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి అబ్భఞ్ఞాసిం. అయం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, రత్తియా పచ్ఛిమే యామే తతియా విజ్జా అధిగతా, అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా, తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో, యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో.

౫౫. ‘‘సియా ఖో పన తే, బ్రాహ్మణ, ఏవమస్స – ‘అజ్జాపి నూన సమణో గోతమో అవీతరాగో అవీతదోసో అవీతమోహో, తస్మా అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవతీ’తి. న ఖో పనేతం, బ్రాహ్మణ, ఏవం దట్ఠబ్బం. ద్వే ఖో అహం, బ్రాహ్మణ, అత్థవసే సమ్పస్సమానో అరఞ్ఞవనపత్థాని పన్తాని సేనాసనాని పటిసేవామి – అత్తనో చ దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారం సమ్పస్సమానో, పచ్ఛిమఞ్చ జనతం అనుకమ్పమానో’’తి.

౫౬. ‘‘అనుకమ్పితరూపా వతాయం భోతా గోతమేన పచ్ఛిమా జనతా, యథా తం అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన. అభిక్కన్తం, భో గోతమ! అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి; ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామి ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి.

భయభేరవసుత్తం నిట్ఠితం చతుత్థం.

౫. అనఙ్గణసుత్తం

౫౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో, భిక్ఖవే’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ –

‘‘చత్తారోమే, ఆవుసో, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే చత్తారో? ఇధావుసో, ఏకచ్చో పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఇధ పనావుసో, ఏకచ్చో పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి. ఇధావుసో, ఏకచ్చో పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి. ఇధ పనావుసో, ఏకచ్చో పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి. తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, అయం ఇమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం సాఙ్గణానంయేవ సతం హీనపురిసో అక్ఖాయతి. తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, అయం ఇమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం సాఙ్గణానంయేవ సతం సేట్ఠపురిసో అక్ఖాయతి. తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, అయం ఇమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం అనఙ్గణానంయేవ సతం హీనపురిసో అక్ఖాయతి. తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, అయం ఇమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం అనఙ్గణానంయేవ సతం సేట్ఠపురిసో అక్ఖాయతీ’’తి.

౫౮. ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ –

‘‘కో ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, హేతు కో పచ్చయో యేనిమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం సాఙ్గణానంయేవ సతం ఏకో హీనపురిసో అక్ఖాయతి, ఏకో సేట్ఠపురిసో అక్ఖాయతి? కో పనావుసో సారిపుత్త, హేతు కో పచ్చయో యేనిమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం అనఙ్గణానంయేవ సతం ఏకో హీనపురిసో అక్ఖాయతి, ఏకో సేట్ఠపురిసో అక్ఖాయతీ’’తి?

౫౯. ‘‘తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – న ఛన్దం జనేస్సతి న వాయమిస్సతి న వీరియం ఆరభిస్సతి తస్సఙ్గణస్స పహానాయ; సో సరాగో సదోసో సమోహో సాఙ్గణో సంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కంసపాతి ఆభతా ఆపణా వా కమ్మారకులా వా రజేన చ మలేన చ పరియోనద్ధా. తమేనం సామికా న చేవ పరిభుఞ్జేయ్యుం న చ పరియోదపేయ్యుం [పరియోదాపేయ్యుం (?)], రజాపథే చ నం నిక్ఖిపేయ్యుం. ఏవఞ్హి సా, ఆవుసో, కంసపాతి అపరేన సమయేన సంకిలిట్ఠతరా అస్స మలగ్గహితా’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, య్వాయం పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – న ఛన్దం జనేస్సతి న వాయమిస్సతి న వీరియం ఆరభిస్సతి తస్సఙ్గణస్స పహానాయ; సో సరాగో సదోసో సమోహో సాఙ్గణో సంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి.

‘‘తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ఛన్దం జనేస్సతి వాయమిస్సతి వీరియం ఆరభిస్సతి తస్సఙ్గణస్స పహానాయ; సో అరాగో అదోసో అమోహో అనఙ్గణో అసంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కంసపాతి ఆభతా ఆపణా వా కమ్మారకులా వా రజేన చ మలేన చ పరియోనద్ధా. తమేనం సామికా పరిభుఞ్జేయ్యుఞ్చేవ పరియోదపేయ్యుఞ్చ, న చ నం రజాపథే నిక్ఖిపేయ్యుం. ఏవఞ్హి సా, ఆవుసో, కంసపాతి అపరేన సమయేన పరిసుద్ధతరా అస్స పరియోదాతా’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, య్వాయం పుగ్గలో సాఙ్గణోవ సమానో ‘అత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – ఛన్దం జనేస్సతి వాయమిస్సతి వీరియం ఆరభిస్సతి తస్సఙ్గణస్స పహానాయ; సో అరాగో అదోసో అమోహో అనఙ్గణో అసంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి.

‘‘తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – సుభనిమిత్తం మనసి కరిస్సతి, తస్స సుభనిమిత్తస్స మనసికారా రాగో చిత్తం అనుద్ధంసేస్సతి; సో సరాగో సదోసో సమోహో సాఙ్గణో సంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కంసపాతి ఆభతా ఆపణా వా కమ్మారకులా వా పరిసుద్ధా పరియోదాతా. తమేనం సామికా న చేవ పరిభుఞ్జేయ్యుం న చ పరియోదపేయ్యుం, రజాపథే చ నం నిక్ఖిపేయ్యుం. ఏవఞ్హి సా, ఆవుసో, కంసపాతి అపరేన సమయేన సంకిలిట్ఠతరా అస్స మలగ్గహితా’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, య్వాయం పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం నప్పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – సుభనిమిత్తం మనసి కరిస్సతి, తస్స సుభనిమిత్తస్స మనసికారా రాగో చిత్తం అనుద్ధంసేస్సతి;సో సరాగో సదోసో సమోహో సాఙ్గణో సంకిలిట్ఠచిత్తోకాలంకరిస్సతి.

‘‘తత్రావుసో, య్వాయం పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – సుభనిమిత్తం న మనసి కరిస్సతి, తస్స సుభనిమిత్తస్స అమనసికారా రాగో చిత్తం నానుద్ధంసేస్సతి; సో అరాగో అదోసో అమోహో అనఙ్గణో అసంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, కంసపాతి ఆభతా ఆపణా వా కమ్మారకులా వా పరిసుద్ధా పరియోదాతా. తమేనం సామికా పరిభుఞ్జేయ్యుఞ్చేవ పరియోదపేయ్యుఞ్చ, న చ నం రజాపథే నిక్ఖిపేయ్యుం. ఏవఞ్హి సా, ఆవుసో, కంసపాతి అపరేన సమయేన పరిసుద్ధతరా అస్స పరియోదాతా’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, య్వాయం పుగ్గలో అనఙ్గణోవ సమానో ‘నత్థి మే అజ్ఝత్తం అఙ్గణ’న్తి యథాభూతం పజానాతి, తస్సేతం పాటికఙ్ఖం – సుభనిమిత్తం న మనసి కరిస్సతి, తస్స సుభనిమిత్తస్స అమనసికారా రాగో చిత్తం నానుద్ధంసేస్సతి; సో అరాగో అదోసో అమోహో అనఙ్గణో అసంకిలిట్ఠచిత్తో కాలం కరిస్సతి.

‘‘అయం ఖో, ఆవుసో మోగ్గల్లాన, హేతు అయం పచ్చయో యేనిమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం సాఙ్గణానంయేవ సతం ఏకో హీనపురిసో అక్ఖాయతి, ఏకో సేట్ఠపురిసో అక్ఖాయతి. అయం పనావుసో మోగ్గల్లాన, హేతు అయం పచ్చయో యేనిమేసం ద్విన్నం పుగ్గలానం అనఙ్గణానంయేవ సతం ఏకో హీనపురిసో అక్ఖాయతి, ఏకో సేట్ఠపురిసో అక్ఖాయతీ’’తి.

౬౦. ‘‘అఙ్గణం అఙ్గణన్తి, ఆవుసో, వుచ్చతి. కిస్స ను ఖో ఏతం, ఆవుసో, అధివచనం యదిదం అఙ్గణ’’న్తి? ‘‘పాపకానం ఖో ఏతం, ఆవుసో, అకుసలానం ఇచ్ఛావచరానం అధివచనం, యదిదం అఙ్గణ’’న్తి.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘ఆపత్తిఞ్చ వత ఆపన్నో అస్సం, న చ మం భిక్ఖూ జానేయ్యుం ఆపత్తిం ఆపన్నో’తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం తం భిక్ఖుం భిక్ఖూ జానేయ్యుం – ‘ఆపత్తిం ఆపన్నో’తి. ‘జానన్తి మం భిక్ఖూ ఆపత్తిం ఆపన్నో’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘ఆపత్తిఞ్చ వత ఆపన్నో అస్సం, అనురహో మం భిక్ఖూ చోదేయ్యుం, నో సఙ్ఘమజ్ఝే’తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం తం భిక్ఖుం భిక్ఖూ సఙ్ఘమజ్ఝే చోదేయ్యుం, నో అనురహో. ‘సఙ్ఘమజ్ఝే మం భిక్ఖూ చోదేన్తి, నో అనురహో’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘ఆపత్తిఞ్చ వత ఆపన్నో అస్సం, సప్పటిపుగ్గలో మం చోదేయ్య, నో అప్పటిపుగ్గలో’తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం తం భిక్ఖుం అప్పటిపుగ్గలో చోదేయ్య, నో సప్పటిపుగ్గలో. ‘అప్పటిపుగ్గలో మం చోదేతి, నో సప్పటిపుగ్గలో’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మమేవ సత్థా పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేయ్య, న అఞ్ఞం భిక్ఖుం సత్థా పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేయ్యా’తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞం భిక్ఖుం సత్థా పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేయ్య, న తం భిక్ఖుం సత్థా పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేయ్య. ‘అఞ్ఞం భిక్ఖుం సత్థా పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేతి, న మం సత్థా పటిపుచ్ఛిత్వా పటిపుచ్ఛిత్వా భిక్ఖూనం ధమ్మం దేసేతీ’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత మమేవ భిక్ఖూ పురక్ఖత్వా పురక్ఖత్వా గామం భత్తాయ పవిసేయ్యుం, న అఞ్ఞం భిక్ఖుం భిక్ఖూ పురక్ఖత్వా పురక్ఖత్వా గామం భత్తాయ పవిసేయ్యు’న్తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞం భిక్ఖుం భిక్ఖూ పురక్ఖత్వా పురక్ఖత్వా గామం భత్తాయ పవిసేయ్యుం, న తం భిక్ఖుం భిక్ఖూ పురక్ఖత్వా పురక్ఖత్వా గామం భత్తాయ పవిసేయ్యుం. ‘అఞ్ఞం భిక్ఖుం భిక్ఖూ పురక్ఖత్వా పురక్ఖత్వా గామం భత్తాయ పవిసన్తి, న మం భిక్ఖూ పురక్ఖత్వా పురక్ఖత్వా గామం భత్తాయ పవిసన్తీ’తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం ఇధేకచ్చస్స భిక్ఖునో ఏవం ఇచ్ఛా ఉప్పజ్జేయ్య – ‘అహో వత అహమేవ లభేయ్యం భత్తగ్గే అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డం, న అఞ్ఞో భిక్ఖు లభేయ్య భత్తగ్గే అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’న్తి. ఠానం ఖో పనేతం, ఆవుసో, విజ్జతి యం అఞ్ఞో భిక్ఖు లభేయ్య భత్తగ్గే అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డం, న సో భిక్ఖు లభేయ్య భత్తగ్గే అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డం. ‘అఞ్ఞో భిక్ఖు లభతి భత్తగ్గే అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డం, నాహం లభామి భత్తగ్గే అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’న్తి – ఇతి సో కుపితో హోతి అప్పతీతో. యో చేవ ఖో, ఆవుసో, కోపో యో చ అప్పచ్చయో – ఉభయమేతం అఙ్గణం.