౩. మహావేదల్లసుత్తం

౪౪౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ –

‘‘‘దుప్పఞ్ఞో దుప్పఞ్ఞో’తి, ఆవుసో, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, దుప్పఞ్ఞోతి వుచ్చతీ’’తి?

‘‘‘నప్పజానాతి నప్పజానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా దుప్పఞ్ఞోతి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ నప్పజానాతి? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి నప్పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి నప్పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి నప్పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి నప్పజానాతి. ‘నప్పజానాతి నప్పజానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా దుప్పఞ్ఞోతి వుచ్చతీ’’తి.

‘‘‘సాధావుసో’తి ఖో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఉత్తరిం పఞ్హం అపుచ్ఛి –

‘‘‘పఞ్ఞవా పఞ్ఞవా’తి, ఆవుసో, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, పఞ్ఞవాతి వుచ్చతీ’’తి?

‘‘‘పజానాతి పజానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా పఞ్ఞవాతి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ పజానాతి? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి పజానాతి, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి పజానాతి. ‘పజానాతి పజానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా పఞ్ఞవాతి వుచ్చతీ’’తి.

‘‘‘విఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణ’న్తి, ఆవుసో, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, విఞ్ఞాణన్తి వుచ్చతీ’’తి?

‘‘‘విజానాతి విజానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా విఞ్ఞాణన్తి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ విజానాతి? సుఖన్తిపి విజానాతి, దుక్ఖన్తిపి విజానాతి, అదుక్ఖమసుఖన్తిపి విజానాతి. ‘విజానాతి విజానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా విఞ్ఞాణన్తి వుచ్చతీ’’తి.

‘‘యా చావుసో, పఞ్ఞా యఞ్చ విఞ్ఞాణం – ఇమే ధమ్మా సంసట్ఠా ఉదాహు విసంసట్ఠా? లబ్భా చ పనిమేసం ధమ్మానం వినిబ్భుజిత్వా [వినిబ్భుజ్జిత్వా వినిబ్భుజ్జిత్వా (క.)] వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతు’’న్తి? ‘‘యా చావుసో, పఞ్ఞా యఞ్చ విఞ్ఞాణం – ఇమే ధమ్మా సంసట్ఠా, నో విసంసట్ఠా. న చ లబ్భా ఇమేసం ధమ్మానం వినిబ్భుజిత్వా వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతుం. యం హావుసో [యఞ్చావుసో (స్యా. కం. క.)], పజానాతి తం విజానాతి, యం విజానాతి తం పజానాతి. తస్మా ఇమే ధమ్మా సంసట్ఠా, నో విసంసట్ఠా. న చ లబ్భా ఇమేసం ధమ్మానం వినిబ్భుజిత్వా వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతు’’న్తి.

‘‘యా చావుసో, పఞ్ఞా యఞ్చ విఞ్ఞాణం – ఇమేసం ధమ్మానం సంసట్ఠానం నో విసంసట్ఠానం కిం నానాకరణ’’న్తి? ‘‘యా చావుసో, పఞ్ఞా యఞ్చ విఞ్ఞాణం – ఇమేసం ధమ్మానం సంసట్ఠానం నో విసంసట్ఠానం పఞ్ఞా భావేతబ్బా, విఞ్ఞాణం పరిఞ్ఞేయ్యం. ఇదం నేసం నానాకరణ’’న్తి.

౪౫౦. ‘‘‘వేదనా వేదనా’తి, ఆవుసో, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, వేదనాతి వుచ్చతీ’’తి?

‘‘‘వేదేతి వేదేతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా వేదనాతి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ వేదేతి? సుఖమ్పి వేదేతి, దుక్ఖమ్పి వేదేతి, అదుక్ఖమసుఖమ్పి వేదేతి. ‘వేదేతి వేదేతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా వేదనాతి వుచ్చతీ’’తి.

‘‘‘సఞ్ఞా సఞ్ఞా’తి, ఆవుసో, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, ఆవుసో, సఞ్ఞాతి వుచ్చతీ’’తి?

‘‘‘సఞ్జానాతి సఞ్జానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా సఞ్ఞాతి వుచ్చతి.

‘‘కిఞ్చ సఞ్జానాతి? నీలకమ్పి సఞ్జానాతి, పీతకమ్పి సఞ్జానాతి, లోహితకమ్పి సఞ్జానాతి, ఓదాతమ్పి సఞ్జానాతి. ‘సఞ్జానాతి సఞ్జానాతీ’తి ఖో, ఆవుసో, తస్మా సఞ్ఞాతి వుచ్చతీ’’తి.

‘‘యా చావుసో, వేదనా యా చ సఞ్ఞా యఞ్చ విఞ్ఞాణం – ఇమే ధమ్మా సంసట్ఠా ఉదాహు విసంసట్ఠా? లబ్భా చ పనిమేసం ధమ్మానం వినిబ్భుజిత్వా వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతు’’న్తి? ‘‘యా చావుసో, వేదనా యా చ సఞ్ఞా యఞ్చ విఞ్ఞాణం – ఇమే ధమ్మా సంసట్ఠా, నో విసంసట్ఠా. న చ లబ్భా ఇమేసం ధమ్మానం వినిబ్భుజిత్వా వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతుం. యం హావుసో [యఞ్చావుసో (స్యా. కం. క.)], వేదేతి తం సఞ్జానాతి, యం సఞ్జానాతి తం విజానాతి. తస్మా ఇమే ధమ్మా సంసట్ఠా నో విసంసట్ఠా. న చ లబ్భా ఇమేసం ధమ్మానం వినిబ్భుజిత్వా వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతు’’న్తి.

౪౫౧. ‘‘నిస్సట్ఠేన హావుసో [నిస్సట్ఠేన పనావుసో (?)], పఞ్చహి ఇన్ద్రియేహి పరిసుద్ధేన మనోవిఞ్ఞాణేన కిం నేయ్య’’న్తి?

‘‘నిస్సట్ఠేన ఆవుసో, పఞ్చహి ఇన్ద్రియేహి పరిసుద్ధేన మనోవిఞ్ఞాణేన ‘అనన్తో ఆకాసో’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం నేయ్యం, ‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం నేయ్యం, ‘నత్థి కిఞ్చీ’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం నేయ్య’’న్తి.

‘‘నేయ్యం పనావుసో, ధమ్మం కేన పజానాతీ’’తి?

‘‘నేయ్యం ఖో, ఆవుసో, ధమ్మం పఞ్ఞాచక్ఖునా పజానాతీ’’తి.

‘‘పఞ్ఞా పనావుసో, కిమత్థియా’’తి?

‘‘పఞ్ఞా ఖో, ఆవుసో, అభిఞ్ఞత్థా పరిఞ్ఞత్థా పహానత్థా’’తి.

౪౫౨. ‘‘కతి పనావుసో, పచ్చయా సమ్మాదిట్ఠియా ఉప్పాదాయా’’తి?

‘‘ద్వే ఖో, ఆవుసో, పచ్చయా సమ్మాదిట్ఠియా ఉప్పాదాయ – పరతో చ ఘోసో, యోనిసో చ మనసికారో. ఇమే ఖో, ఆవుసో, ద్వే పచ్చయా సమ్మాదిట్ఠియా ఉప్పాదాయా’’తి.

‘‘కతిహి పనావుసో, అఙ్గేహి అనుగ్గహితా సమ్మాదిట్ఠి చేతోవిముత్తిఫలా చ హోతి చేతోవిముత్తిఫలానిసంసా చ, పఞ్ఞావిముత్తిఫలా చ హోతి పఞ్ఞావిముత్తిఫలానిసంసా చా’’తి?

‘‘పఞ్చహి ఖో, ఆవుసో, అఙ్గేహి అనుగ్గహితా సమ్మాదిట్ఠి చేతోవిముత్తిఫలా చ హోతి చేతోవిముత్తిఫలానిసంసా చ, పఞ్ఞావిముత్తిఫలా చ హోతి పఞ్ఞావిముత్తిఫలానిసంసా చ. ఇధావుసో, సమ్మాదిట్ఠి సీలానుగ్గహితా చ హోతి, సుతానుగ్గహితా చ హోతి, సాకచ్ఛానుగ్గహితా చ హోతి, సమథానుగ్గహితా చ హోతి, విపస్సనానుగ్గహితా చ హోతి. ఇమేహి ఖో, ఆవుసో, పఞ్చహఙ్గేహి అనుగ్గహితా సమ్మాదిట్ఠి చేతోవిముత్తిఫలా చ హోతి చేతోవిముత్తిఫలానిసంసా చ, పఞ్ఞావిముత్తిఫలా చ హోతి పఞ్ఞావిముత్తిఫలానిసంసా చా’’తి.

౪౫౩. ‘‘కతి పనావుసో, భవా’’తి?

‘‘తయోమే, ఆవుసో, భవా – కామభవో, రూపభవో, అరూపభవో’’తి.

‘‘కథం పనావుసో, ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తి హోతీ’’తి?

‘‘అవిజ్జానీవరణానం ఖో, ఆవుసో, సత్తానం తణ్హాసంయోజనానం తత్రతత్రాభినన్దనా – ఏవం ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తి హోతీ’’తి.

‘‘కథం పనావుసో, ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తి న హోతీ’’తి?

‘‘అవిజ్జావిరాగా ఖో, ఆవుసో, విజ్జుప్పాదా తణ్హానిరోధా – ఏవం ఆయతిం పునబ్భవాభినిబ్బత్తి న హోతీ’’తి.

౪౫౪. ‘‘కతమం పనావుసో, పఠమం ఝాన’’న్తి?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి – ఇదం వుచ్చతి, ఆవుసో, పఠమం ఝాన’’న్తి.

‘‘పఠమం పనావుసో, ఝానం కతిఅఙ్గిక’’న్తి?

‘‘పఠమం ఖో, ఆవుసో, ఝానం పఞ్చఙ్గికం. ఇధావుసో, పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స భిక్ఖునో వితక్కో చ వత్తతి, విచారో చ పీతి చ సుఖఞ్చ చిత్తేకగ్గతా చ. పఠమం ఖో, ఆవుసో, ఝానం ఏవం పఞ్చఙ్గిక’’న్తి.

‘‘పఠమం పనావుసో, ఝానం కతఙ్గవిప్పహీనం కతఙ్గసమన్నాగత’’న్తి?

‘‘పఠమం ఖో, ఆవుసో, ఝానం పఞ్చఙ్గవిప్పహీనం, పఞ్చఙ్గసమన్నాగతం. ఇధావుసో, పఠమం ఝానం సమాపన్నస్స భిక్ఖునో కామచ్ఛన్దో పహీనో హోతి, బ్యాపాదో పహీనో హోతి, థీనమిద్ధం పహీనం హోతి, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం పహీనం హోతి, విచికిచ్ఛా పహీనా హోతి; వితక్కో చ వత్తతి, విచారో చ పీతి చ సుఖఞ్చ చిత్తేకగ్గతా చ. పఠమం ఖో, ఆవుసో, ఝానం ఏవం పఞ్చఙ్గవిప్పహీనం పఞ్చఙ్గసమన్నాగత’’న్తి.

౪౫౫. ‘‘పఞ్చిమాని, ఆవుసో, ఇన్ద్రియాని నానావిసయాని నానాగోచరాని, న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తి, సేయ్యథిదం – చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం, ఘానిన్ద్రియం, జివ్హిన్ద్రియం, కాయిన్ద్రియం. ఇమేసం ఖో, ఆవుసో, పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నానావిసయానం నానాగోచరానం, న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తానం, కిం పటిసరణం, కో చ నేసం గోచరవిసయం పచ్చనుభోతీ’’తి?

‘‘పఞ్చిమాని, ఆవుసో, ఇన్ద్రియాని నానావిసయాని నానాగోచరాని, న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తి, సేయ్యథిదం – చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం, ఘానిన్ద్రియం, జివ్హిన్ద్రియం, కాయిన్ద్రియం. ఇమేసం ఖో, ఆవుసో, పఞ్చన్నం ఇన్ద్రియానం నానావిసయానం నానాగోచరానం, న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తానం, మనో పటిసరణం, మనో చ నేసం గోచరవిసయం పచ్చనుభోతీ’’తి.

౪౫౬. ‘‘పఞ్చిమాని, ఆవుసో, ఇన్ద్రియాని, సేయ్యథిదం – చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం, ఘానిన్ద్రియం, జివ్హిన్ద్రియం, కాయిన్ద్రియం. ఇమాని ఖో, ఆవుసో, పఞ్చిన్ద్రియాని కిం పటిచ్చ తిట్ఠన్తీ’’తి?

‘‘పఞ్చిమాని, ఆవుసో, ఇన్ద్రియాని, సేయ్యథిదం – చక్ఖున్ద్రియం, సోతిన్ద్రియం, ఘానిన్ద్రియం, జివ్హిన్ద్రియం, కాయిన్ద్రియం. ఇమాని ఖో, ఆవుసో, పఞ్చిన్ద్రియాని ఆయుం పటిచ్చ తిట్ఠన్తీ’’తి.

‘‘ఆయు పనావుసో, కిం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’’తి?

‘‘ఆయు ఉస్మం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’’తి.

‘‘ఉస్మా పనావుసో, కిం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’’తి?

‘‘ఉస్మా ఆయుం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’’తి.

‘‘ఇదానేవ ఖో మయం, ఆవుసో, ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భాసితం ఏవం ఆజానామ – ‘ఆయు ఉస్మం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’తి. ఇదానేవ పన మయం, ఆవుసో, ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భాసితం ఏవం ఆజానామ – ‘ఉస్మా ఆయుం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’తి.

‘‘యథా కథం పనావుసో, ఇమస్స భాసితస్స అత్థో దట్ఠబ్బో’’తి?

‘‘తేన హావుసో, ఉపమం తే కరిస్సామి; ఉపమాయపిధేకచ్చే విఞ్ఞూ పురిసా భాసితస్స అత్థం ఆజానన్తి. సేయ్యథాపి, ఆవుసో, తేలప్పదీపస్స ఝాయతో అచ్చిం పటిచ్చ ఆభా పఞ్ఞాయతి, ఆభం పటిచ్చ అచ్చి పఞ్ఞాయతి; ఏవమేవ ఖో, ఆవుసో, ఆయు ఉస్మం పటిచ్చ తిట్ఠతి, ఉస్మా ఆయుం పటిచ్చ తిట్ఠతీ’’తి.

౪౫౭. ‘‘తేవ ను ఖో, ఆవుసో, ఆయుసఙ్ఖారా, తే వేదనియా ధమ్మా ఉదాహు అఞ్ఞే ఆయుసఙ్ఖారా అఞ్ఞే వేదనియా ధమ్మా’’తి? ‘‘న ఖో, ఆవుసో, తేవ ఆయుసఙ్ఖారా తే వేదనియా ధమ్మా. తే చ హావుసో, ఆయుసఙ్ఖారా అభవింసు తే వేదనియా ధమ్మా, న యిదం సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నస్స భిక్ఖునో వుట్ఠానం పఞ్ఞాయేథ. యస్మా చ ఖో, ఆవుసో, అఞ్ఞే ఆయుసఙ్ఖారా అఞ్ఞే వేదనియా ధమ్మా, తస్మా సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నస్స భిక్ఖునో వుట్ఠానం పఞ్ఞాయతీ’’తి.

‘‘యదా ను ఖో, ఆవుసో, ఇమం కాయం కతి ధమ్మా జహన్తి; అథాయం కాయో ఉజ్ఝితో అవక్ఖిత్తో సేతి, యథా కట్ఠం అచేతన’’న్తి?

‘‘యదా ఖో, ఆవుసో, ఇమం కాయం తయో ధమ్మా జహన్తి – ఆయు ఉస్మా చ విఞ్ఞాణం; అథాయం కాయో ఉజ్ఝితో అవక్ఖిత్తో సేతి, యథా కట్ఠం అచేతన’’న్తి.

‘‘య్వాయం, ఆవుసో, మతో కాలఙ్కతో, యో చాయం భిక్ఖు సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నో – ఇమేసం కిం నానాకరణ’’న్తి?

‘‘య్వాయం, ఆవుసో, మతో కాలఙ్కతో తస్స కాయసఙ్ఖారా నిరుద్ధా పటిప్పస్సద్ధా, వచీసఙ్ఖారా నిరుద్ధా పటిప్పస్సద్ధా, చిత్తసఙ్ఖారా నిరుద్ధా పటిప్పస్సద్ధా, ఆయు పరిక్ఖీణో, ఉస్మా వూపసన్తా, ఇన్ద్రియాని పరిభిన్నాని. యో చాయం భిక్ఖు సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నో తస్సపి కాయసఙ్ఖారా నిరుద్ధా పటిప్పస్సద్ధా, వచీసఙ్ఖారా నిరుద్ధా పటిప్పస్సద్ధా, చిత్తసఙ్ఖారా నిరుద్ధా పటిప్పస్సద్ధా, ఆయు న పరిక్ఖీణో, ఉస్మా అవూపసన్తా, ఇన్ద్రియాని విప్పసన్నాని. య్వాయం, ఆవుసో, మతో కాలఙ్కతో, యో చాయం భిక్ఖు సఞ్ఞావేదయితనిరోధం సమాపన్నో – ఇదం నేసం నానాకరణ’’న్తి.

౪౫౮. ‘‘కతి పనావుసో, పచ్చయా అదుక్ఖమసుఖాయ చేతోవిముత్తియా సమాపత్తియా’’తి?

‘‘చత్తారో ఖో, ఆవుసో, పచ్చయా అదుక్ఖమసుఖాయ చేతోవిముత్తియా సమాపత్తియా. ఇధావుసో, భిక్ఖు సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇమే ఖో, ఆవుసో, చత్తారో పచ్చయా అదుక్ఖమసుఖాయ చేతోవిముత్తియా సమాపత్తియా’’తి.

‘‘కతి పనావుసో, పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా సమాపత్తియా’’తి?

‘‘ద్వే ఖో, ఆవుసో, పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా సమాపత్తియా – సబ్బనిమిత్తానఞ్చ అమనసికారో, అనిమిత్తాయ చ ధాతుయా మనసికారో. ఇమే ఖో, ఆవుసో, ద్వే పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా సమాపత్తియా’’తి.

‘‘కతి పనావుసో, పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా ఠితియా’’తి?

‘‘తయో ఖో, ఆవుసో, పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా ఠితియా – సబ్బనిమిత్తానఞ్చ అమనసికారో, అనిమిత్తాయ చ ధాతుయా మనసికారో, పుబ్బే చ అభిసఙ్ఖారో. ఇమే ఖో, ఆవుసో, తయో పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా ఠితియా’’తి.

‘‘కతి పనావుసో, పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా వుట్ఠానాయా’’తి?

‘‘ద్వే ఖో, ఆవుసో, పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా వుట్ఠానాయ – సబ్బనిమిత్తానఞ్చ మనసికారో, అనిమిత్తాయ చ ధాతుయా అమనసికారో. ఇమే ఖో, ఆవుసో, ద్వే పచ్చయా అనిమిత్తాయ చేతోవిముత్తియా వుట్ఠానాయా’’తి.

౪౫౯. ‘‘యా చాయం, ఆవుసో, అప్పమాణా చేతోవిముత్తి, యా చ ఆకిఞ్చఞ్ఞా చేతోవిముత్తి, యా చ సుఞ్ఞతా చేతోవిముత్తి, యా చ అనిమిత్తా చేతోవిముత్తి – ఇమే ధమ్మా నానాత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ ఉదాహు ఏకత్థా బ్యఞ్జనమేవ నాన’’న్తి?

‘‘యా చాయం, ఆవుసో, అప్పమాణా చేతోవిముత్తి, యా చ ఆకిఞ్చఞ్ఞా చేతోవిముత్తి, యా చ సుఞ్ఞతా చేతోవిముత్తి, యా చ అనిమిత్తా చేతోవిముత్తి – అత్థి ఖో, ఆవుసో, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ ఇమే ధమ్మా నానాత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ; అత్థి చ ఖో, ఆవుసో, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ ఇమే ధమ్మా ఏకత్థా, బ్యఞ్జనమేవ నానం’’.

‘‘కతమో చావుసో, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ ఇమే ధమ్మా నానాత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ’’?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాబజ్ఝేన ఫరిత్వా విహరతి. కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాసహగతేన చేతసా… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాబజ్ఝేన ఫరిత్వా విహరతి. అయం వుచ్చతావుసో, అప్పమాణా చేతోవిముత్తి’’.

‘‘కతమా చావుసో, ఆకిఞ్చఞ్ఞా చేతోవిముత్తి’’?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ నత్థి కిఞ్చీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతావుసో, ఆకిఞ్చఞ్ఞా చేతోవిముత్తి’’.

‘‘కతమా చావుసో, సుఞ్ఞతా చేతోవిముత్తి’’?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి – ‘సుఞ్ఞమిదం అత్తేన వా అత్తనియేన వా’తి. అయం వుచ్చతావుసో, సుఞ్ఞతా చేతోవిముత్తి’’.

‘‘కతమా చావుసో, అనిమిత్తా చేతోవిముత్తి’’?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు సబ్బనిమిత్తానం అమనసికారా అనిమిత్తం చేతోసమాధిం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతావుసో, అనిమిత్తా చేతోవిముత్తి. అయం ఖో, ఆవుసో, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ ఇమే ధమ్మా నానాత్థా చేవ నానాబ్యఞ్జనా చ’’.

‘‘కతమో చావుసో, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ ఇమే ధమ్మా ఏకత్థా బ్యఞ్జనమేవ నానం’’?

‘‘రాగో ఖో, ఆవుసో, పమాణకరణో, దోసో పమాణకరణో, మోహో పమాణకరణో. తే ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. యావతా ఖో, ఆవుసో, అప్పమాణా చేతోవిముత్తియో, అకుప్పా తాసం చేతోవిముత్తి అగ్గమక్ఖాయతి. సా ఖో పనాకుప్పా చేతోవిముత్తి సుఞ్ఞా రాగేన, సుఞ్ఞా దోసేన, సుఞ్ఞా మోహేన. రాగో ఖో, ఆవుసో, కిఞ్చనో, దోసో కిఞ్చనో, మోహో కిఞ్చనో. తే ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. యావతా ఖో, ఆవుసో, ఆకిఞ్చఞ్ఞా చేతోవిముత్తియో, అకుప్పా తాసం చేతోవిముత్తి అగ్గమక్ఖాయతి. సా ఖో పనాకుప్పా చేతోవిముత్తి సుఞ్ఞా రాగేన, సుఞ్ఞా దోసేన, సుఞ్ఞా మోహేన. రాగో ఖో, ఆవుసో, నిమిత్తకరణో, దోసో నిమిత్తకరణో, మోహో నిమిత్తకరణో. తే ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో పహీనా ఉచ్ఛిన్నమూలా తాలావత్థుకతా అనభావంకతా ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మా. యావతా ఖో, ఆవుసో, అనిమిత్తా చేతోవిముత్తియో, అకుప్పా తాసం చేతోవిముత్తి అగ్గమక్ఖాయతి. సా ఖో పనాకుప్పా చేతోవిముత్తి సుఞ్ఞా రాగేన, సుఞ్ఞా దోసేన, సుఞ్ఞా మోహేన. అయం ఖో, ఆవుసో, పరియాయో యం పరియాయం ఆగమ్మ ఇమే ధమ్మా ఏకత్థా బ్యఞ్జనమేవ నాన’’న్తి.

ఇదమవోచాయస్మా సారిపుత్తో. అత్తమనో ఆయస్మా మహాకోట్ఠికో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భాసితం అభినన్దీతి.

మహావేదల్లసుత్తం నిట్ఠితం తతియం.