౩. వమ్మికసుత్తం

౨౪౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా కుమారకస్సపో అన్ధవనే విహరతి. అథ ఖో అఞ్ఞతరా దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం అన్ధవనం ఓభాసేత్వా యేనాయస్మా కుమారకస్సపో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో సా దేవతా ఆయస్మన్తం కుమారకస్సపం ఏతదవోచ –

‘‘భిక్ఖు భిక్ఖు, అయం వమ్మికో [వమ్మీకో (కత్థచి) సక్కతానురూపం] రత్తిం ధూమాయతి, దివా పజ్జలతి. బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయా’తి. అభిక్ఖణన్తో సుమేధో సత్థం ఆదాయ అద్దస లఙ్గిం ‘లఙ్గీ, భదన్తే’తి. బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘ఉక్ఖిప లఙ్గిం; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయా’తి. అభిక్ఖణన్తో సుమేధో సత్థం ఆదాయ అద్దస ఉద్ధుమాయికం. ‘ఉద్ధుమాయికా, భదన్తే’తి. బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘ఉక్ఖిప ఉద్ధుమాయికం; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయా’తి. అభిక్ఖణన్తో సుమేధో సత్థం ఆదాయ అద్దస ద్విధాపథం. ‘ద్విధాపథో, భదన్తే’తి. బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘ఉక్ఖిప ద్విధాపథం; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయా’తి. అభిక్ఖణన్తో సుమేధో సత్థం ఆదాయ అద్దస చఙ్గవారం [పఙ్కవారం (స్యా.), చఙ్కవారం (క.)]. ‘చఙ్గవారో, భదన్తే’తి. బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘ఉక్ఖిప చఙ్గవారం; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయా’తి. అభిక్ఖణన్తో సుమేధో సత్థం ఆదాయ అద్దస కుమ్మం. ‘కుమ్మో, భదన్తే’తి. బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘ఉక్ఖిప కుమ్మం; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయా’తి. అభిక్ఖణన్తో సుమేధో సత్థం ఆదాయ అద్దస అసిసూనం. ‘అసిసూనా, భదన్తే’తి. బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘ఉక్ఖిప అసిసూనం; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయా’తి. అభిక్ఖణన్తో సుమేధో సత్థం ఆదాయ అద్దస మంసపేసిం. ‘మంసపేసి, భదన్తే’తి. బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘ఉక్ఖిప మంసపేసిం; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయా’తి. అభిక్ఖణన్తో సుమేధో సత్థం ఆదాయ అద్దస నాగం. ‘నాగో, భదన్తే’తి. బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘తిట్ఠతు నాగో, మా నాగం ఘట్టేసి; నమో కరోహి నాగస్సా’’’తి.

‘‘ఇమే ఖో త్వం, భిక్ఖు, పఞ్హే భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛేయ్యాసి, యథా చ తే భగవా బ్యాకరోతి తథా నం ధారేయ్యాసి. నాహం తం, భిక్ఖు, పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ, యో ఇమేసం పఞ్హానం వేయ్యాకరణేన చిత్తం ఆరాధేయ్య అఞ్ఞత్ర తథాగతేన వా, తథాగతసావకేన వా, ఇతో వా పన సుత్వా’’తి – ఇదమవోచ సా దేవతా. ఇదం వత్వా తత్థేవన్తరధాయి.

౨౫౦. అథ ఖో ఆయస్మా కుమారకస్సపో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా కుమారకస్సపో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇమం, భన్తే, రత్తిం అఞ్ఞతరా దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం అన్ధవనం ఓభాసేత్వా యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో, భన్తే, సా దేవతా మం ఏతదవోచ – ‘భిక్ఖు భిక్ఖు, అయం వమ్మికో రత్తిం ధూమాయతి, దివా పజ్జలతి’. బ్రాహ్మణో ఏవమాహ – ‘అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయా’తి. అభిక్ఖణన్తో సుమేధో సత్థం ఆదాయ…పే… ఇతో వా పన సుత్వాతి. ఇదమవోచ, భన్తే, సా దేవతా. ఇదం వత్వా తత్థేవన్తరధాయి. ‘కో ను ఖో, భన్తే, వమ్మికో, కా రత్తిం ధూమాయనా, కా దివా పజ్జలనా, కో బ్రాహ్మణో, కో సుమేధో, కిం సత్థం, కిం అభిక్ఖణం, కా లఙ్గీ, కా ఉద్ధుమాయికా, కో ద్విధాపథో, కిం చఙ్గవారం, కో కుమ్మో, కా అసిసూనా, కా మంసపేసి, కో నాగో’’’తి?

౨౫౧. ‘‘‘వమ్మికో’తి ఖో, భిక్ఖు, ఇమస్సేతం చాతుమహాభూతికస్స [చాతుమ్మహాభూతికస్స (సీ. స్యా. పీ.)] కాయస్స అధివచనం, మాతాపేత్తికసమ్భవస్స ఓదనకుమ్మాసూపచయస్స అనిచ్చుచ్ఛాదన-పరిమద్దనభేదన-విద్ధంసన-ధమ్మస్స.

‘‘యం ఖో, భిక్ఖు, దివా కమ్మన్తే [కమ్మన్తం (క.)] ఆరబ్భ రత్తిం అనువితక్కేతి అనువిచారేతి – అయం రత్తిం ధూమాయనా. యం ఖో, భిక్ఖు, రత్తిం అనువితక్కేత్వా అనువిచారేత్వా దివా కమ్మన్తే పయోజేతి కాయేన వాచాయ ‘మనసా’ [( ) నత్థి (సీ. స్యా.)] – అయం దివా పజ్జలనా.

‘‘‘బ్రాహ్మణో’తి ఖో, భిక్ఖు, తథాగతస్సేతం అధివచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. ‘సుమేధో’తి ఖో భిక్ఖు సేక్ఖస్సేతం భిక్ఖునో అధివచనం.

‘‘‘సత్థ’న్తి ఖో, భిక్ఖు, అరియాయేతం పఞ్ఞాయ అధివచనం. ‘అభిక్ఖణ’న్తి ఖో, భిక్ఖు, వీరియారమ్భస్సేతం అధివచనం.

‘‘‘లఙ్గీ’తి ఖో, భిక్ఖు, అవిజ్జాయేతం అధివచనం. ఉక్ఖిప లఙ్గిం, పజహ అవిజ్జం; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయాతి అయమేతస్స అత్థో.

‘‘‘ఉద్ధుమాయికా’తి ఖో, భిక్ఖు, కోధూపాయాసస్సేతం అధివచనం. ఉక్ఖిప ఉద్ధుమాయికం, పజహ కోధూపాయాసం; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయాతి అయమేతస్స అత్థో.

‘‘‘ద్విధాపథో’తి ఖో, భిక్ఖు, విచికిచ్ఛాయేతం అధివచనం. ఉక్ఖిప ద్విధాపథం, పజహ విచికిచ్ఛం; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయాతి అయమేతస్స అత్థో.

‘‘‘చఙ్గవార’న్తి ఖో, భిక్ఖు, పఞ్చన్నేతం నీవరణానం అధివచనం, సేయ్యథిదం – కామచ్ఛన్దనీవరణస్స, బ్యాపాదనీవరణస్స, థీనమిద్ధనీవరణస్స, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చనీవరణస్స, విచికిచ్ఛానీవరణస్స. ఉక్ఖిప చఙ్గవారం, పజహ పఞ్చ నీవరణే; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయాతి అయమేతస్స అత్థో.

‘‘‘కుమ్మో’తి ఖో, భిక్ఖు, పఞ్చన్నేతం ఉపాదానక్ఖన్ధానం అధివచనం, సేయ్యథిదం – రూపుపాదానక్ఖన్ధస్స, వేదనుపాదానక్ఖన్ధస్స, సఞ్ఞుపాదానక్ఖన్ధస్స, సఙ్ఖారుపాదానక్ఖన్ధస్స, విఞ్ఞాణుపాదానక్ఖన్ధస్స. ఉక్ఖిప కుమ్మం, పజహ పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధే; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయాతి అయమేతస్స అత్థో.

‘‘‘అసిసూనా’తి ఖో, భిక్ఖు, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం – చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యానం రూపానం ఇట్ఠానం కన్తానం మనాపానం పియరూపానం కామూపసంహితానం రజనీయానం, సోతవిఞ్ఞేయ్యానం సద్దానం…పే… ఘానవిఞ్ఞేయ్యానం గన్ధానం…పే… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యానం రసానం…పే… కాయవిఞ్ఞేయ్యానం ఫోట్ఠబ్బానం ఇట్ఠానం కన్తానం మనాపానం పియరూపానం కామూపసంహితానం రజనీయానం. ఉక్ఖిప అసిసూనం, పజహ పఞ్చ కామగుణే; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయాతి అయమేతస్స అత్థో.

‘‘‘మంసపేసీ’తి ఖో, భిక్ఖు, నన్దీరాగస్సేతం అధివచనం. ఉక్ఖిప మంసపేసిం, పజహ నన్దీరాగం; అభిక్ఖణ, సుమేధ, సత్థం ఆదాయాతి అయమేతస్స అత్థో.

‘‘‘నాగో’తి ఖో, భిక్ఖు, ఖీణాసవస్సేతం భిక్ఖునో అధివచనం. తిట్ఠతు నాగో, మా నాగం ఘట్టేసి; నమో కరోహి నాగస్సాతి అయమేతస్స అత్థో’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనో ఆయస్మా కుమారకస్సపో భగవతో భాసితం అభినన్దీతి.

వమ్మికసుత్తం నిట్ఠితం తతియం.