౯. ద్వేధావితక్కసుత్తం

౨౦౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘పుబ్బేవ మే, భిక్ఖవే, సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో ఏతదహోసి – ‘యంనూనాహం ద్విధా కత్వా ద్విధా కత్వా వితక్కే విహరేయ్య’న్తి. సో ఖో అహం, భిక్ఖవే, యో చాయం కామవితక్కో యో చ బ్యాపాదవితక్కో యో చ విహింసావితక్కో – ఇమం ఏకం భాగమకాసిం; యో చాయం నేక్ఖమ్మవితక్కో యో చ అబ్యాపాదవితక్కో యో చ అవిహింసావితక్కో – ఇమం దుతియం భాగమకాసిం.

౨౦౭. ‘‘తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏవం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో ఉప్పజ్జతి కామవితక్కో. సో ఏవం పజానామి – ‘ఉప్పన్నో ఖో మే అయం కామవితక్కో. సో చ ఖో అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పఞ్ఞానిరోధికో విఘాతపక్ఖికో అనిబ్బానసంవత్తనికో’ [అనిబ్బానసంవత్తనికో’’తి (?)]. ‘అత్తబ్యాబాధాయ సంవత్తతీ’తిపి మే, భిక్ఖవే, పటిసఞ్చిక్ఖతో అబ్భత్థం గచ్ఛతి; ‘పరబ్యాబాధాయ సంవత్తతీ’తిపి మే, భిక్ఖవే, పటిసఞ్చిక్ఖతో అబ్భత్థం గచ్ఛతి; ‘ఉభయబ్యాబాధాయ సంవత్తతీ’తిపి మే, భిక్ఖవే, పటిసఞ్చిక్ఖతో అబ్భత్థం గచ్ఛతి; ‘పఞ్ఞానిరోధికో విఘాతపక్ఖికో అనిబ్బానసంవత్తనికో’తిపి మే, భిక్ఖవే, పటిసఞ్చిక్ఖతో అబ్భత్థం గచ్ఛతి. సో ఖో అహం, భిక్ఖవే, ఉప్పన్నుప్పన్నం కామవితక్కం పజహమేవ [అతీతకాలికకిరియాపదానియేవ] వినోదమేవ [అతీతకాలికకిరియాపదానియేవ] బ్యన్తమేవ [బ్యన్తేవ (సీ. స్యా. పీ.)] నం అకాసిం.

౨౦౮. ‘‘తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏవం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో ఉప్పజ్జతి బ్యాపాదవితక్కో…పే… ఉప్పజ్జతి విహింసావితక్కో. సో ఏవం పజానామి – ‘ఉప్పన్నో ఖో మే అయం విహింసావితక్కో. సో చ ఖో అత్తబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పరబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, ఉభయబ్యాబాధాయపి సంవత్తతి, పఞ్ఞానిరోధికో విఘాతపక్ఖికో అనిబ్బానసంవత్తనికో’. ‘అత్తబ్యాబాధాయ సంవత్తతీ’తిపి మే, భిక్ఖవే, పటిసఞ్చిక్ఖతో అబ్భత్థం గచ్ఛతి; ‘పరబ్యాబాధాయ సంవత్తతీ’తిపి మే, భిక్ఖవే, పటిసఞ్చిక్ఖతో అబ్భత్థం గచ్ఛతి; ‘ఉభయబ్యాబాధాయ సంవత్తతీ’తిపి మే, భిక్ఖవే, పటిసఞ్చిక్ఖతో అబ్భత్థం గచ్ఛతి; ‘పఞ్ఞానిరోధికో విఘాతపక్ఖికో అనిబ్బానసంవత్తనికో’తిపి మే, భిక్ఖవే, పటిసఞ్చిక్ఖతో అబ్భత్థం గచ్ఛతి. సో ఖో అహం, భిక్ఖవే, ఉప్పన్నుప్పన్నం విహింసావితక్కం పజహమేవ వినోదమేవ బ్యన్తమేవ నం అకాసిం.

‘‘యఞ్ఞదేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బహులమనువితక్కేతి అనువిచారేతి, తథా తథా నతి హోతి చేతసో. కామవితక్కం చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బహులమనువితక్కేతి అనువిచారేతి, పహాసి నేక్ఖమ్మవితక్కం, కామవితక్కం బహులమకాసి, తస్స తం కామవితక్కాయ చిత్తం నమతి. బ్యాపాదవితక్కం చే, భిక్ఖవే…పే… విహింసావితక్కం చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బహులమనువితక్కేతి అనువిచారేతి, పహాసి అవిహింసావితక్కం, విహింసావితక్కం బహులమకాసి, తస్స తం విహింసావితక్కాయ చిత్తం నమతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, వస్సానం పచ్ఛిమే మాసే సరదసమయే కిట్ఠసమ్బాధే గోపాలకో గావో రక్ఖేయ్య. సో తా గావో తతో తతో దణ్డేన ఆకోటేయ్య పటికోటేయ్య సన్నిరున్ధేయ్య సన్నివారేయ్య. తం కిస్స హేతు? పస్సతి హి సో, భిక్ఖవే, గోపాలకో తతోనిదానం వధం వా బన్ధనం వా జానిం వా గరహం వా. ఏవమేవ ఖో అహం, భిక్ఖవే, అద్దసం అకుసలానం ధమ్మానం ఆదీనవం ఓకారం సంకిలేసం, కుసలానం ధమ్మానం నేక్ఖమ్మే ఆనిసంసం వోదానపక్ఖం.

౨౦౯. ‘‘తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏవం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో ఉప్పజ్జతి నేక్ఖమ్మవితక్కో. సో ఏవం పజానామి – ‘ఉప్పన్నో ఖో మే అయం నేక్ఖమ్మవితక్కో. సో చ ఖో నేవత్తబ్యాబాధాయ సంవత్తతి, న పరబ్యాబాధాయ సంవత్తతి, న ఉభయబ్యాబాధాయ సంవత్తతి, పఞ్ఞావుద్ధికో అవిఘాతపక్ఖికో నిబ్బానసంవత్తనికో’. రత్తిం చేపి నం, భిక్ఖవే, అనువితక్కేయ్యం అనువిచారేయ్యం, నేవ తతోనిదానం భయం సమనుపస్సామి. దివసం చేపి నం, భిక్ఖవే, అనువితక్కేయ్యం అనువిచారేయ్యం, నేవ తతోనిదానం భయం సమనుపస్సామి. రత్తిన్దివం చేపి నం, భిక్ఖవే, అనువితక్కేయ్యం అనువిచారేయ్యం, నేవ తతోనిదానం భయం సమనుపస్సామి. అపి చ ఖో మే అతిచిరం అనువితక్కయతో అనువిచారయతో కాయో కిలమేయ్య. కాయే కిలన్తే [కిలమన్తే (క.)] చిత్తం ఊహఞ్ఞేయ్య. ఊహతే చిత్తే ఆరా చిత్తం సమాధిమ్హాతి. సో ఖో అహం, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సణ్ఠపేమి సన్నిసాదేమి ఏకోదిం కరోమి [ఏకోది కరోమి (పీ.)] సమాదహామి. తం కిస్స హేతు? ‘మా మే చిత్తం ఊహఞ్ఞీ’తి [ఉగ్ఘాటీతి (స్యా. క.), ఊహనీతి (పీ.)].

౨౧౦. ‘‘తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏవం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో ఉప్పజ్జతి అబ్యాపాదవితక్కో…పే… ఉప్పజ్జతి అవిహింసావితక్కో. సో ఏవం పజానామి – ‘ఉప్పన్నో ఖో మే అయం అవిహింసావితక్కో. సో చ ఖో నేవత్తబ్యాబాధాయ సంవత్తతి, న పరబ్యాబాధాయ సంవత్తతి, న ఉభయబ్యాబాధాయ సంవత్తతి, పఞ్ఞావుద్ధికో అవిఘాతపక్ఖికో నిబ్బానసంవత్తనికో’. రత్తిం చేపి నం, భిక్ఖవే, అనువితక్కేయ్యం అనువిచారేయ్యం, నేవ తతోనిదానం భయం సమనుపస్సామి. దివసం చేపి నం, భిక్ఖవే, అనువితక్కేయ్యం అనువిచారేయ్యం, నేవ తతోనిదానం భయం సమనుపస్సామి. రత్తిన్దివం చేపి నం, భిక్ఖవే, అనువితక్కేయ్యం అనువిచారేయ్యం, నేవ తతోనిదానం భయం సమనుపస్సామి. అపి చ ఖో మే అతిచిరం అనువితక్కయతో అనువిచారయతో కాయో కిలమేయ్య. కాయే కిలన్తే చిత్తం ఊహఞ్ఞేయ్య. ఊహతే చిత్తే ఆరా చిత్తం సమాధిమ్హాతి. సో ఖో అహం, భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తమేవ చిత్తం సణ్ఠపేమి, సన్నిసాదేమి, ఏకోదిం కరోమి సమాదహామి. తం కిస్స హేతు? ‘మా మే చిత్తం ఊహఞ్ఞీ’తి.

‘‘యఞ్ఞదేవ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బహులమనువితక్కేతి అనువిచారేతి, తథా తథా నతి హోతి చేతసో. నేక్ఖమ్మవితక్కఞ్చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బహులమనువితక్కేతి అనువిచారేతి, పహాసి కామవితక్కం, నేక్ఖమ్మవితక్కం బహులమకాసి, తస్సం తం నేక్ఖమ్మవితక్కాయ చిత్తం నమతి. అబ్యాపాదవితక్కఞ్చే, భిక్ఖవే…పే… అవిహింసావితక్కఞ్చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు బహులమనువితక్కేతి అనువిచారేతి, పహాసి విహింసావితక్కం, అవిహింసావితక్కం బహులమకాసి, తస్స తం అవిహింసావితక్కాయ చిత్తం నమతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, గిమ్హానం పచ్ఛిమే మాసే సబ్బసస్సేసు గామన్తసమ్భతేసు గోపాలకో గావో రక్ఖేయ్య, తస్స రుక్ఖమూలగతస్స వా అబ్భోకాసగతస్స వా సతికరణీయమేవ హోతి – ‘ఏతా [ఏతే (క.)] గావో’తి. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, సతికరణీయమేవ అహోసి – ‘ఏతే ధమ్మా’తి.

౨౧౧. ‘‘ఆరద్ధం ఖో పన మే, భిక్ఖవే, వీరియం అహోసి అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా, పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గం. సో ఖో అహం, భిక్ఖవే, వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహాసిం సతో చ సమ్పజానో, సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేసిం, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి ‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’తి, తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం. సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహాసిం.

౨౧౨. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి. సేయ్యథిదం, ఏకమ్పి జాతిం…పే… ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరామి. అయం ఖో మే, భిక్ఖవే, రత్తియా పఠమే యామే పఠమా విజ్జా అధిగతా; అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా; తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో; యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో.

౨౧౩. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే సత్తానం చుతూపపాతఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే…పే… ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా…పే… ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సామి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే, యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానామి. అయం ఖో మే, భిక్ఖవే, రత్తియా మజ్ఝిమే యామే దుతియా విజ్జా అధిగతా; అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా; తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో; యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో.

౨౧౪. ‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనేఞ్జప్పత్తే ఆసవానం ఖయఞాణాయ చిత్తం అభినిన్నామేసిం. సో ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం. ‘ఇమే ఆసవా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవసముదయో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవనిరోధో’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, ‘అయం ఆసవనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం. తస్స మే ఏవం జానతో ఏవం పస్సతో కామాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ, భవాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ, అవిజ్జాసవాపి చిత్తం విముచ్చిత్థ, విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం అహోసి – ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి అబ్భఞ్ఞాసిం. అయం ఖో మే, భిక్ఖవే, రత్తియా పచ్ఛిమే యామే తతియా విజ్జా అధిగతా; అవిజ్జా విహతా విజ్జా ఉప్పన్నా; తమో విహతో ఆలోకో ఉప్పన్నో; యథా తం అప్పమత్తస్స ఆతాపినో పహితత్తస్స విహరతో.

౨౧౫. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, అరఞ్ఞే పవనే మహన్తం నిన్నం పల్లలం. తమేనం మహామిగసఙ్ఘో ఉపనిస్సాయ విహరేయ్య. తస్స కోచిదేవ పురిసో ఉప్పజ్జేయ్య అనత్థకామో అహితకామో అయోగక్ఖేమకామో. సో య్వాస్స మగ్గో ఖేమో సోవత్థికో పీతిగమనీయో తం మగ్గం పిదహేయ్య, వివరేయ్య కుమ్మగ్గం, ఓదహేయ్య ఓకచరం, ఠపేయ్య ఓకచారికం. ఏవఞ్హి సో, భిక్ఖవే, మహామిగసఙ్ఘో అపరేన సమయేన అనయబ్యసనం [అనయబ్యసనం తనుత్తం (సీ. స్యా. పీ.)] ఆపజ్జేయ్య. తస్సేవ ఖో పన, భిక్ఖవే, మహతో మిగసఙ్ఘస్స కోచిదేవ పురిసో ఉప్పజ్జేయ్య అత్థకామో హితకామో యోగక్ఖేమకామో. సో య్వాస్స మగ్గో ఖేమో సోవత్థికో పీతిగమనీయో తం మగ్గం వివరేయ్య, పిదహేయ్య కుమ్మగ్గం, ఊహనేయ్య ఓకచరం, నాసేయ్య ఓకచారికం. ఏవఞ్హి సో, భిక్ఖవే, మహామిగసఙ్ఘో అపరేన సమయేన వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జేయ్య.

‘‘ఉపమా ఖో మే అయం, భిక్ఖవే, కతా అత్థస్స విఞ్ఞాపనాయ. అయం చేవేత్థ అత్థో – మహన్తం నిన్నం పల్లలన్తి ఖో, భిక్ఖవే, కామానమేతం అధివచనం. మహామిగసఙ్ఘోతి ఖో, భిక్ఖవే, సత్తానమేతం అధివచనం. పురిసో అనత్థకామో అహితకామో అయోగక్ఖేమకామోతి ఖో, భిక్ఖవే, మారస్సేతం పాపిమతో అధివచనం. కుమ్మగ్గోతి ఖో, భిక్ఖవే, అట్ఠఙ్గికస్సేతం మిచ్ఛామగ్గస్స అధివచనం, సేయ్యథిదం – మిచ్ఛాదిట్ఠియా మిచ్ఛాసఙ్కప్పస్స మిచ్ఛావాచాయ మిచ్ఛాకమ్మన్తస్స మిచ్ఛాఆజీవస్స మిచ్ఛావాయామస్స మిచ్ఛాసతియా మిచ్ఛాసమాధిస్స. ఓకచరోతి ఖో, భిక్ఖవే, నన్దీరాగస్సేతం అధివచనం. ఓకచారికాతి ఖో, భిక్ఖవే, అవిజ్జాయేతం అధివచనం. పురిసో అత్థకామో హితకామో యోగక్ఖేమకామోతి ఖో, భిక్ఖవే, తథాగతస్సేతం అధివచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స. ఖేమో మగ్గో సోవత్థికో పీతిగమనీయోతి ఖో, భిక్ఖవే, అరియస్సేతం అట్ఠఙ్గికస్స మగ్గస్స అధివచనం, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠియా సమ్మాసఙ్కప్పస్స సమ్మావాచాయ సమ్మాకమ్మన్తస్స సమ్మాఆజీవస్స సమ్మావాయామస్స సమ్మాసతియా సమ్మాసమాధిస్స.

‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, వివటో మయా ఖేమో మగ్గో సోవత్థికో పీతిగమనీయో, పిహితో కుమ్మగ్గో, ఊహతో ఓకచరో, నాసితా ఓకచారికా. యం, భిక్ఖవే, సత్థారా కరణీయం సావకానం హితేసినా అనుకమ్పకేన అనుకమ్పం ఉపాదాయ, కతం వో తం మయా. ఏతాని, భిక్ఖవే, రుక్ఖమూలాని, ఏతాని సుఞ్ఞాగారాని; ఝాయథ, భిక్ఖవే, మా పమాదత్థ; మా పచ్ఛా విప్పటిసారినో అహువత్థ. అయం వో అమ్హాకం అనుసాసనీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

ద్వేధావితక్కసుత్తం నిట్ఠితం నవమం.