౪. పఠమనానాతిత్థియసుత్తం

౫౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా నానాతిత్థియసమణబ్రాహ్మణపరిబ్బాజకా సావత్థియం పటివసన్తి నానాదిట్ఠికా నానాఖన్తికా నానారుచికా నానాదిట్ఠినిస్సయనిస్సితా.

సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అన్తవా లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అనన్తవా లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘తం జీవం తం సరీరం, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి.

తే భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’తి.

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసింసు. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘ఇధ, భన్తే, సమ్బహులా నానాతిత్థియసమణబ్రాహ్మణపరిబ్బాజకా సావత్థియం పటివసన్తి నానాదిట్ఠికా నానాఖన్తికా నానారుచికా నానాదిట్ఠినిస్సయనిస్సితా.

‘‘సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి…పే… తే భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’’ తి.

‘‘అఞ్ఞతిత్థియా, భిక్ఖవే, పరిబ్బాజకా అన్ధా అచక్ఖుకా; అత్థం న జానన్తి, అనత్థం న జానన్తి, ధమ్మం న జానన్తి, అధమ్మం న జానన్తి. తే అత్థం అజానన్తా అనత్థం అజానన్తా ధమ్మం అజానన్తా అధమ్మం అజానన్తా భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’’తి.

‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, ఇమిస్సాయేవ సావత్థియా అఞ్ఞతరో రాజా అహోసి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, సో రాజా అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, యావతకా సావత్థియా జచ్చన్ధా తే సబ్బే ఏకజ్ఝం సన్నిపాతేహీ’తి. ‘ఏవం, దేవా’తి ఖో, భిక్ఖవే, సో పురిసో తస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా యావతకా సావత్థియా జచ్చన్ధా తే సబ్బే గహేత్వా యేన సో రాజా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం రాజానం ఏతదవోచ – ‘సన్నిపాతితా ఖో తే, దేవ, యావతకా సావత్థియా జచ్చన్ధా’తి. ‘తేన హి, భణే, జచ్చన్ధానం హత్థిం దస్సేహీ’తి. ‘ఏవం, దేవా’తి ఖో, భిక్ఖవే, సో పురిసో తస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా జచ్చన్ధానం హత్థిం దస్సేసి.

‘‘ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స సీసం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స కణ్ణం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స దన్తం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స సోణ్డం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స కాయం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స పాదం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స సత్థిం [పిట్ఠిం (స్యా.)] దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స నఙ్గుట్ఠం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స వాలధిం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’’’తి.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, సో పురిసో జచ్చన్ధానం హత్థిం దస్సేత్వా యేన సో రాజా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం రాజానం ఏతదవోచ – ‘దిట్ఠో ఖో తేహి, దేవ, జచ్చన్ధేహి హత్థీ; యస్స దాని కాలం మఞ్ఞసీ’తి.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, సో రాజా యేన తే జచ్చన్ధా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే జచ్చన్ధే ఏతదవోచ – ‘దిట్ఠో వో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి? ‘ఏవం, దేవ, దిట్ఠో నో హత్థీ’తి. ‘వదేథ, జచ్చన్ధా, కీదిసో హత్థీ’తి?

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స సీసం దిట్ఠం అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి కుమ్భో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స కణ్ణో దిట్ఠో అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి సుప్పో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స దన్తో దిట్ఠో అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి ఖీలో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స సోణ్డో దిట్ఠో అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి నఙ్గలీసా’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స కాయో దిట్ఠో అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి కోట్ఠో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స పాదో దిట్ఠో అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి థూణో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స సత్థి దిట్ఠో [పిట్ఠి దిట్టా (క. సీ. స్యా. పీ.), సత్థి దిట్ఠా (క. సీ.)] హోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి ఉదుక్ఖలో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స నఙ్గుట్ఠం దిట్ఠం అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి ముసలో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స వాలధి దిట్ఠో అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి సమ్మజ్జనీ’తి.

‘‘తే ‘ఏదిసో హత్థీ, నేదిసో హత్థీ; నేదిసో హత్థీ, ఏదిసో హత్థీ’’’తి అఞ్ఞమఞ్ఞం ముట్ఠీహి సంసుమ్భింసు [సంయుజ్ఝింసు (క. సీ., స్యా. పీ.)]. తేన చ పన, భిక్ఖవే, సో రాజా అత్తమనో అహోసి.

‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా అన్ధా అచక్ఖుకా. తే అత్థం న జానన్తి అనత్థం న జానన్తి, ధమ్మం న జానన్తి అధమ్మం న జానన్తి. తే అత్థం అజానన్తా అనత్థం అజానన్తా, ధమ్మం అజానన్తా అధమ్మం అజానన్తా భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘ఇమేసు కిర సజ్జన్తి, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా;

విగ్గయ్హ నం వివదన్తి, జనా ఏకఙ్గదస్సినో’’తి. చతుత్థం;