౬. జచ్చన్ధవగ్గో

౧. ఆయుసఙ్ఖారోస్సజ్జనసుత్తం

౫౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ వేసాలిం పిణ్డాయ పావిసి. వేసాలియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘గణ్హాహి, ఆనన్ద, నిసీదనం. యేన చాపాలం [పావాలం (స్యా.)] చేతియం తేనుపసఙ్కమిస్సామ దివావిహారాయా’’తి.

‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పటిస్సుత్వా నిసీదనం ఆదాయ భగవన్తం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధి. అథ ఖో భగవా యేన చాపాలం చేతియం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి –

‘‘రమణీయా, ఆనన్ద, వేసాలీ; రమణీయం ఉదేనం చేతియం; రమణీయం గోతమకం చేతియం; రమణీయం సత్తమ్బం చేతియం; రమణీయం బహుపుత్తం చేతియం; రమణీయం సారన్దదం చేతియం; రమణీయం చాపాలం చేతియం. యస్స కస్సచి, ఆనన్ద, చత్తారో ఇద్ధిపాదా భావితా బహులీకతా యానీకతా వత్థుకతా అనుట్ఠితా పరిచితా సుసమారద్ధా, సో ఆకఙ్ఖమానో ( ) [(ఆనన్ద) (క.)] కప్పం వా తిట్ఠేయ్య కప్పావసేసం వా. తథాగతస్స ఖో, ఆనన్ద, చత్తారో ఇద్ధిపాదా భావితా బహులీకతా యానీకతా వత్థుకతా అనుట్ఠితా పరిచితా సుసమారద్ధా. ఆకఙ్ఖమానో, ఆనన్ద, తథాగతో కప్పం వా తిట్ఠేయ్య కప్పావసేసం వా’’తి.

ఏవమ్పి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతా ఓళారికే నిమిత్తే కయిరమానే, ఓళారికే ఓభాసే కయిరమానే, నాసక్ఖి పటివిజ్ఝితుం; న భగవన్తం యాచి – ‘‘తిట్ఠతు, భన్తే, భగవా కప్పం; తిట్ఠతు సుగతో కప్పం బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’’న్తి, యథా తం మారేన పరియుట్ఠితచిత్తో. దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి –

‘‘రమణీయా, ఆనన్ద, వేసాలీ; రమణీయం ఉదేనం చేతియం; రమణీయం గోతమకం చేతియం; రమణీయం సత్తమ్బం చేతియం; రమణీయం బహుపుత్తం చేతియం; రమణీయం సారన్దదం చేతియం; రమణీయం చాపాలం చేతియం. యస్స కస్సచి, ఆనన్ద, చత్తారో ఇద్ధిపాదా భావితా బహులీకతా యానీకతా వత్థుకతా అనుట్ఠితా పరిచితా సుసమారద్ధా, సో ఆకఙ్ఖమానో కప్పం వా తిట్ఠేయ్య కప్పావసేసం వా. తథాగతస్స ఖో, ఆనన్ద, చత్తారో ఇద్ధిపాదా భావితా బహులీకతా యానీకతా వత్థుకతా అనుట్ఠితా పరిచితా సుసమారద్ధా. ఆకఙ్ఖమానో, ఆనన్ద, తథాగతో కప్పం వా తిట్ఠేయ్య కప్పావసేసం వా’’తి.

ఏవమ్పి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతా ఓళారికే నిమిత్తే కయిరమానే, ఓళారికే ఓభాసే కయిరమానే, నాసక్ఖి పటివిజ్ఝితుం; న భగవన్తం యాచి – ‘‘తిట్ఠతు, భన్తే, భగవా కప్పం; తిట్ఠతు సుగతో కప్పం బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’’న్తి, యథా తం మారేన పరియుట్ఠితచిత్తో.

అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘గచ్ఛ త్వం, ఆనన్ద, యస్సదాని కాలం మఞ్ఞసీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో పటిస్సుత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా అవిదూరే అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసీది.

అథ ఖో మారో పాపిమా, అచిరపక్కన్తే ఆయస్మన్తే ఆనన్దే, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో మారో పాపిమా భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘పరినిబ్బాతు దాని, భన్తే, భగవా; పరినిబ్బాతు సుగతో; పరినిబ్బానకాలో దాని, భన్తే, భగవతో. భాసితా ఖో పనేసా, భన్తే, భగవతా వాచా – ‘న తావాహం, పాపిమ, పరినిబ్బాయిస్సామి యావ మే భిక్ఖూ న సావకా భవిస్సన్తి వియత్తా వినీతా విసారదా [విసారదా పత్తయోగఖేమా (అ. ని. ౮.౭౦), విసారదప్పత్తా యోగఖేమా (సీ. పీ. క.), విసారదప్పత్తా యోగఖేమకామా (స్యా.)] బహుస్సుతా ధమ్మధరా ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నా సామీచిప్పటిపన్నా అనుధమ్మచారినో, సకం ఆచరియకం ఉగ్గహేత్వా ఆచిక్ఖిస్సన్తి దేసేస్సన్తి పఞ్ఞపేస్సన్తి పట్ఠపేస్సన్తి వివరిస్సన్తి విభజిస్సన్తి ఉత్తానీకరిస్సన్తి ఉప్పన్నం పరప్పవాదం సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గహేత్వా సప్పాటిహారియం ధమ్మం దేసేస్సన్తీ’తి. ఏతరహి ఖో పన, భన్తే [సన్తి ఖో పన భన్తే ఏతరహి (సీ. పీ. సం. ని. ౫.౮౨౨)] భిక్ఖూ భగవతో సావకా వియత్తా వినీతా విసారదా బహుస్సుతా ధమ్మధరా ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నా సామీచిప్పటిపన్నా అనుధమ్మచారినో సకం ఆచరియకం ఉగ్గహేత్వా ఆచిక్ఖన్తి దేసేన్తి పఞ్ఞపేన్తి పట్ఠపేన్తి వివరన్తి విభజన్తి ఉత్తానీకరోన్తి ఉప్పన్నం పరప్పవాదం సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గహేత్వా సప్పాటిహారియం ధమ్మం దేసేన్తి. పరినిబ్బాతు దాని, భన్తే, భగవా; పరినిబ్బాతు సుగతో; పరినిబ్బానకాలో దాని, భన్తే, భగవతో.

‘‘భాసితా ఖో పనేసా, భన్తే, భగవతా వాచా – ‘న తావాహం, పాపిమ, పరినిబ్బాయిస్సామి యావ మే భిక్ఖునియో న సావికా భవిస్సన్తి వియత్తా వినీతా విసారదా బహుస్సుతా ధమ్మధరా ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నా సామీచిప్పటిపన్నా అనుధమ్మచారినియో సకం ఆచరియకం ఉగ్గహేత్వా ఆచిక్ఖిస్సన్తి దేసేస్సన్తి పఞ్ఞపేస్సన్తి పట్ఠపేస్సన్తి వివరిస్సన్తి విభజిస్సన్తి ఉత్తానీకరిస్సన్తి ఉప్పన్నం పరప్పవాదం సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గహేత్వా సప్పాటిహారియం ధమ్మం దేసేస్సన్తీ’తి. ఏతరహి ఖో పన, భన్తే, భిక్ఖునియో భగవతో సావికా వియత్తా వినీతా విసారదా బహుస్సుతా ధమ్మధరా ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నా సామీచిప్పటిపన్నా అనుధమ్మచారినియో సకం ఆచరియకం ఉగ్గహేత్వా ఆచిక్ఖన్తి దేసేన్తి పఞ్ఞపేన్తి పట్ఠపేన్తి వివరన్తి విభజన్తి ఉత్తానీకరోన్తి ఉప్పన్నం పరప్పవాదం సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గహేత్వా సప్పాటిహారియం ధమ్మం దేసేన్తి. పరినిబ్బాతు దాని, భన్తే, భగవా; పరినిబ్బాతు సుగతో; పరినిబ్బానకాలో దాని, భన్తే, భగవతో.

‘‘భాసితా ఖో పనేసా, భన్తే, భగవతా వాచా – ‘న తావాహం, పాపిమ, పరినిబ్బాయిస్సామి యావ మే ఉపాసకా న సావకా భవిస్సన్తి వియత్తా వినీతా విసారదా బహుస్సుతా ధమ్మధరా ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నా సామీచిప్పటిపన్నా అనుధమ్మచారినో సకం ఆచరియకం ఉగ్గహేత్వా ఆచిక్ఖిస్సన్తి దేసేస్సన్తి పఞ్ఞపేస్సన్తి పట్ఠపేస్సన్తి వివరిస్సన్తి విభజిస్సన్తి ఉత్తానీకరిస్సన్తి ఉప్పన్నం పరప్పవాదం సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గహేత్వా సప్పాటిహారియం ధమ్మం దేసేస్సన్తీ’తి. ఏతరహి ఖో పన, భన్తే, ఉపాసకా భగవతో సావకా వియత్తా వినీతా విసారదా బహుస్సుతా ధమ్మధరా ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నా సామీచిప్పటిపన్నా అనుధమ్మచారినో సకం ఆచరియకం ఉగ్గహేత్వా ఆచిక్ఖన్తి దేసేన్తి పఞ్ఞపేన్తి పట్ఠపేన్తి వివరన్తి విభజన్తి ఉత్తానీకరోన్తి ఉప్పన్నం పరప్పవాదం సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గహేత్వా సప్పాటిహారియం ధమ్మం దేసేన్తి. పరినిబ్బాతు దాని, భన్తే, భగవా; పరినిబ్బాతు సుగతో; పరినిబ్బానకాలో దాని, భన్తే, భగవతో.

‘‘భాసితా ఖో పనేసా, భన్తే, భగవతా వాచా – ‘న తావాహం, పాపిమ, పరినిబ్బాయిస్సామి యావ మే ఉపాసికా న సావికా భవిస్సన్తి వియత్తా వినీతా విసారదా బహుస్సుతా ధమ్మధరా ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నా సామీచిప్పటిపన్నా అనుధమ్మచారినియో సకం ఆచరియకం ఉగ్గహేత్వా ఆచిక్ఖిస్సన్తి దేసేస్సన్తి పఞ్ఞపేస్సన్తి పట్ఠపేస్సన్తి వివరిస్సన్తి విభజిస్సన్తి ఉత్తానీకరిస్సన్తి ఉప్పన్నం పరప్పవాదం సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గహేత్వా సప్పాటిహారియం ధమ్మం దేసేస్సన్తీ’తి. ఏతరహి ఖో పన, భన్తే, ఉపాసికా భగవతో సావికా వియత్తా వినీతా విసారదా బహుస్సుతా ధమ్మధరా ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నా సామీచిప్పటిపన్నా అనుధమ్మచారినియో సకం ఆచరియకం ఉగ్గహేత్వా ఆచిక్ఖన్తి దేసేన్తి పఞ్ఞపేన్తి పట్ఠపేన్తి వివరన్తి విభజన్తి ఉత్తానీకరోన్తి ఉప్పన్నం పరప్పవాదం సహధమ్మేన సునిగ్గహితం నిగ్గహేత్వా సప్పాటిహారియం ధమ్మం దేసేన్తి. పరినిబ్బాతు దాని, భన్తే, భగవా; పరినిబ్బాతు సుగతో; పరినిబ్బానకాలో దాని, భన్తే, భగవతో.

‘‘భాసితా ఖో పనేసా, భన్తే, భగవతా వాచా – ‘న తావాహం, పాపిమ, పరినిబ్బాయిస్సామి యావ మే ఇదం బ్రహ్మచరియం న ఇద్ధఞ్చేవ భవిస్సతి ఫీతఞ్చ విత్థారికం బాహుజఞ్ఞం పుథుభూతం యావ దేవమనుస్సేహి సుప్పకాసిత’న్తి. ఏతరహి ఖో పన, భన్తే [తయిదం భన్తే (సం. ని. ౫.౮౨౨)], భగవతో బ్రహ్మచరియం ఇద్ధఞ్చేవ ఫీతఞ్చ విత్థారికం బాహుజఞ్ఞం పుథుభూతం యావ దేవమనుస్సేహి సుప్పకాసితం. పరినిబ్బాతు దాని, భన్తే, భగవా; పరినిబ్బాతు సుగతో; పరినిబ్బానకాలో దాని, భన్తే, భగవతో’’తి.

ఏవం వుత్తే, భగవా మారం పాపిమన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అప్పోస్సుక్కో త్వం, పాపిమ, హోహి. న చిరం తథాగతస్స పరినిబ్బానం భవిస్సతి. ఇతో తిణ్ణం మాసానం అచ్చయేన తథాగతో పరినిబ్బాయిస్సతీ’’తి.

అథ ఖో భగవా చాపాలే చేతియే సతో సమ్పజానో ఆయుసఙ్ఖారం ఓస్సజ్జి. ఓస్సట్ఠే చ భగవతా ఆయుసఙ్ఖారే మహాభూమిచాలో అహోసి భింసనకో లోమహంసో, దేవదున్దుభియో [దేవదుద్రభియో (క.)] చ ఫలింసు.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘తులమతులఞ్చ సమ్భవం,

భవసఙ్ఖారమవస్సజి ముని;

అజ్ఝత్తరతో సమాహితో,

అభిన్ది కవచమివత్తసమ్భవ’’న్తి. పఠమం;

౨. సత్తజటిలసుత్తం

౫౨. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతుపాసాదే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో బహిద్వారకోట్ఠకే నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది.

తేన ఖో పన సమయేన సత్త చ జటిలా, సత్త చ నిగణ్ఠా, సత్త చ అచేలకా, సత్త చ ఏకసాటకా, సత్త చ పరిబ్బాజకా, పరూళ్హకచ్ఛనఖలోమా ఖారివివిధమాదాయ [ఖారీవిధమాదాయ (క. సం. ని. ౧.౧౨౨; దీ. ని. ౧.౨౮౦)] భగవతో అవిదూరే అతిక్కమన్తి.

అద్దసా ఖో రాజా పసేనది కోసలో తే సత్త చ జటిలే, సత్త చ నిగణ్ఠే, సత్త చ అచేలకే, సత్త చ ఏకసాటకే, సత్త చ పరిబ్బాజకే, పరూళ్హకచ్ఛనఖలోమే ఖారివివిధమాదాయ భగవతో అవిదూరే అతిక్కమన్తే. దిస్వాన ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా దక్ఖిణజాణుమణ్డలం పథవియం [పఠవియం (సీ. స్యా. పీ.)] నిహన్త్వా యేన తే సత్త చ జటిలా, సత్త చ నిగణ్ఠా, సత్త చ అచేలకా, సత్త చ ఏకసాటకా, సత్త చ పరిబ్బాజకా, తేనఞ్జలిం పణామేత్వా తిక్ఖత్తుం నామం సావేసి – ‘‘రాజాహం, భన్తే, పసేనది కోసలో; రాజాహం, భన్తే, పసేనది కోసలో; రాజాహం, భన్తే, పసేనది కోసలో’’తి.

అథ ఖో రాజా పసేనది కోసలో అచిరపక్కన్తేసు తేసు సత్తసు చ జటిలేసు, సత్తసు చ నిగణ్ఠేసు, సత్తసు చ అచేలకేసు, సత్తసు చ ఏకసాటకేసు, సత్తసు చ పరిబ్బాజకేసు, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా పసేనది కోసలో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘యే ఖో [యే చ ఖో (సీ.), యే చ తే (స్యా.), యే ను కేచి ఖో (పీ.), యే తే (సం. ని. ౧.౧౨౨), యే ను ఖో కేచి (?)] భన్తే, లోకే అరహన్తో వా అరహత్తమగ్గం వా సమాపన్నా ఏతే తేసం అఞ్ఞతరే’’తి [అఞ్ఞతరాతి (సీ. క.), అఞ్ఞతరోతి (స్యా. పీ.)].

‘‘దుజ్జానం ఖో ఏతం, మహారాజ, తయా గిహినా కామభోగినా పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసన్తేన కాసికచన్దనం పచ్చనుభోన్తేన మాలాగన్ధవిలేపనం ధారయన్తేన జాతరూపరజతం సాదియన్తేన – ఇమే వా అరహన్తో, ఇమే వా అరహత్తమగ్గం సమాపన్నాతి.

‘‘సంవాసేన ఖో, మహారాజ, సీలం వేదితబ్బం. తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా న ఇత్తరం [న ఇత్తరేన (స్యా. సీ. స్యా. అట్ఠ.)], మనసికరోతా నో అమనసికరోతా, పఞ్ఞవతా నో దుప్పఞ్ఞేన. సంవోహారేన ఖో, మహారాజ, సోచేయ్యం వేదితబ్బం. తఞ్చ ఖో దీఘేన అద్ధునా న ఇత్తరం, మనసికరోతా నో అమనసికరోతా, పఞ్ఞవతా నో దుప్పఞ్ఞేన. ఆపదాసు ఖో, మహారాజ, థామో వేదితబ్బో. సో చ ఖో దీఘేన అద్ధునా న ఇత్తరం, మనసికరోతా నో అమనసికరోతా, పఞ్ఞవతా నో దుప్పఞ్ఞేన. సాకచ్ఛాయ ఖో, మహారాజ, పఞ్ఞా వేదితబ్బా. సా చ ఖో దీఘేన అద్ధునా న ఇత్తరం, మనసికరోతా నో అమనసికరోతా, పఞ్ఞవతా నో దుప్పఞ్ఞేనా’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యావ సుభాసితం చిదం [సుభాసితమిదం (సం. ని. ౧.౧౨౨)], భన్తే, భగవతా – ‘దుజ్జానం ఖో ఏతం, మహారాజ, తయా గిహినా పుత్తసమ్బాధసయనం అజ్ఝావసన్తేన కాసికచన్దనం పచ్చనుభోన్తేన మాలాగన్ధవిలేపనం ధారయన్తేన జాతరూపరజతం సాదియన్తేన – ఇమే వా అరహన్తో, ఇమే వా అరహత్తమగ్గం సమాపన్నాతి. సంవాసేన ఖో, మహారాజ, సీలం వేదితబ్బం…పే… సాకచ్ఛాయ ఖో, మహారాజ, పఞ్ఞా వేదితబ్బా. సా చ ఖో దీఘేన అద్ధునా న ఇత్తరం, మనసికరోతా నో అమనసికరోతా, పఞ్ఞవతా నో దుప్పఞ్ఞేనా’’’తి.

‘‘ఏతే, భన్తే, మమ పురిసా చోరా [చరా (సం. ని. ౧.౧౨౨)] ఓచరకా జనపదం ఓచరిత్వా గచ్ఛన్తి. తేహి పఠమం ఓచిణ్ణం అహం పచ్ఛా ఓసారిస్సామి [ఓతరిస్సామి (సీ. స్యా. పీ.), ఓయాయిస్సామి (సీ. స్యా. అట్ఠ.), ఓసాపయిస్సామి (సం. ని. ౧.౧౨౨)]. ఇదాని తే, భన్తే, తం రజోజల్లం పవాహేత్వా సున్హాతా సువిలిత్తా కప్పితకేసమస్సూ ఓదాతవత్థవసనా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితా సమఙ్గిభూతా పరిచారేస్సన్తీ’’ [చారియన్తి (స్యా.)] తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘న వాయమేయ్య సబ్బత్థ, నాఞ్ఞస్స పురిసో సియా;

నాఞ్ఞం నిస్సాయ జీవేయ్య, ధమ్మేన న వణిం [వాణిం (సీ.), వణీ (స్యా. పీ.), వాణిజం (క.)] చరే’’తి. దుతియం;

౩. పచ్చవేక్ఖణసుత్తం

౫౩. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా అత్తనో అనేకే పాపకే అకుసలే ధమ్మే పహీనే పచ్చవేక్ఖమానో నిసిన్నో హోతి, అనేకే చ కుసలే ధమ్మే భావనాపారిపూరిం గతే.

అథ ఖో భగవా [ఏతమత్థం విదిత్వా (సీ. క.)] అత్తనో అనేకే పాపకే అకుసలే ధమ్మే పహీనే విదిత్వా అనేకే చ కుసలే ధమ్మే భావనాపారిపూరిం గతే [ఏతమత్థం విదిత్వా (సీ. క.)] తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘అహు పుబ్బే తదా నాహు, నాహు పుబ్బే తదా అహు;

న చాహు న చ భవిస్సతి, న చేతరహి విజ్జతీ’’తి. తతియం;

౪. పఠమనానాతిత్థియసుత్తం

౫౪. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా నానాతిత్థియసమణబ్రాహ్మణపరిబ్బాజకా సావత్థియం పటివసన్తి నానాదిట్ఠికా నానాఖన్తికా నానారుచికా నానాదిట్ఠినిస్సయనిస్సితా.

సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అసస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అన్తవా లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అనన్తవా లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘తం జీవం తం సరీరం, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరం, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి.

తే భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’తి.

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసింసు. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘ఇధ, భన్తే, సమ్బహులా నానాతిత్థియసమణబ్రాహ్మణపరిబ్బాజకా సావత్థియం పటివసన్తి నానాదిట్ఠికా నానాఖన్తికా నానారుచికా నానాదిట్ఠినిస్సయనిస్సితా.

‘‘సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘సస్సతో లోకో, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి…పే… తే భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’’ తి.

‘‘అఞ్ఞతిత్థియా, భిక్ఖవే, పరిబ్బాజకా అన్ధా అచక్ఖుకా; అత్థం న జానన్తి, అనత్థం న జానన్తి, ధమ్మం న జానన్తి, అధమ్మం న జానన్తి. తే అత్థం అజానన్తా అనత్థం అజానన్తా ధమ్మం అజానన్తా అధమ్మం అజానన్తా భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’’తి.

‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, ఇమిస్సాయేవ సావత్థియా అఞ్ఞతరో రాజా అహోసి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, సో రాజా అఞ్ఞతరం పురిసం ఆమన్తేసి – ‘ఏహి త్వం, అమ్భో పురిస, యావతకా సావత్థియా జచ్చన్ధా తే సబ్బే ఏకజ్ఝం సన్నిపాతేహీ’తి. ‘ఏవం, దేవా’తి ఖో, భిక్ఖవే, సో పురిసో తస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా యావతకా సావత్థియా జచ్చన్ధా తే సబ్బే గహేత్వా యేన సో రాజా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం రాజానం ఏతదవోచ – ‘సన్నిపాతితా ఖో తే, దేవ, యావతకా సావత్థియా జచ్చన్ధా’తి. ‘తేన హి, భణే, జచ్చన్ధానం హత్థిం దస్సేహీ’తి. ‘ఏవం, దేవా’తి ఖో, భిక్ఖవే, సో పురిసో తస్స రఞ్ఞో పటిస్సుత్వా జచ్చన్ధానం హత్థిం దస్సేసి.

‘‘ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స సీసం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స కణ్ణం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స దన్తం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స సోణ్డం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స కాయం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స పాదం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స సత్థిం [పిట్ఠిం (స్యా.)] దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స నఙ్గుట్ఠం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి. ఏకచ్చానం జచ్చన్ధానం హత్థిస్స వాలధిం దస్సేసి – ‘ఏదిసో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’’’తి.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, సో పురిసో జచ్చన్ధానం హత్థిం దస్సేత్వా యేన సో రాజా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తం రాజానం ఏతదవోచ – ‘దిట్ఠో ఖో తేహి, దేవ, జచ్చన్ధేహి హత్థీ; యస్స దాని కాలం మఞ్ఞసీ’తి.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, సో రాజా యేన తే జచ్చన్ధా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే జచ్చన్ధే ఏతదవోచ – ‘దిట్ఠో వో, జచ్చన్ధా, హత్థీ’తి? ‘ఏవం, దేవ, దిట్ఠో నో హత్థీ’తి. ‘వదేథ, జచ్చన్ధా, కీదిసో హత్థీ’తి?

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స సీసం దిట్ఠం అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి కుమ్భో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స కణ్ణో దిట్ఠో అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి సుప్పో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స దన్తో దిట్ఠో అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి ఖీలో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స సోణ్డో దిట్ఠో అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి నఙ్గలీసా’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స కాయో దిట్ఠో అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి కోట్ఠో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స పాదో దిట్ఠో అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి థూణో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స సత్థి దిట్ఠో [పిట్ఠి దిట్టా (క. సీ. స్యా. పీ.), సత్థి దిట్ఠా (క. సీ.)] హోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి ఉదుక్ఖలో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స నఙ్గుట్ఠం దిట్ఠం అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి ముసలో’తి.

‘‘యేహి, భిక్ఖవే, జచ్చన్ధేహి హత్థిస్స వాలధి దిట్ఠో అహోసి, తే ఏవమాహంసు – ‘ఏదిసో, దేవ, హత్థీ సేయ్యథాపి సమ్మజ్జనీ’తి.

‘‘తే ‘ఏదిసో హత్థీ, నేదిసో హత్థీ; నేదిసో హత్థీ, ఏదిసో హత్థీ’’’తి అఞ్ఞమఞ్ఞం ముట్ఠీహి సంసుమ్భింసు [సంయుజ్ఝింసు (క. సీ., స్యా. పీ.)]. తేన చ పన, భిక్ఖవే, సో రాజా అత్తమనో అహోసి.

‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా అన్ధా అచక్ఖుకా. తే అత్థం న జానన్తి అనత్థం న జానన్తి, ధమ్మం న జానన్తి అధమ్మం న జానన్తి. తే అత్థం అజానన్తా అనత్థం అజానన్తా, ధమ్మం అజానన్తా అధమ్మం అజానన్తా భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘ఇమేసు కిర సజ్జన్తి, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా;

విగ్గయ్హ నం వివదన్తి, జనా ఏకఙ్గదస్సినో’’తి. చతుత్థం;

౫. దుతియనానాతిత్థియసుత్తం

౫౫. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా నానాతిత్థియసమణబ్రాహ్మణపరిబ్బాజకా సావత్థియం పటివసన్తి నానాదిట్ఠికా నానాఖన్తికా నానారుచికా నానాదిట్ఠినిస్సయనిస్సితా.

సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అసస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సస్సతో చ అసస్సతో చ [సస్సతో అసస్సతో (సీ.)] అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘నేవ సస్సతో నాసస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సయంకతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘పరంకతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సయంకతో చ పరంకతో చ [సయంకతో పరంకతో (సీ.)] అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అసయంకారో అపరంకారో [అసయంకారో చ అపరంకారో చ (స్యా. పీ.)] అధిచ్చసముప్పన్నో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సస్సతం సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అసస్సతం సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సస్సతఞ్చ అసస్సతఞ్చ [సస్సతం అసస్సతం (సీ.)] సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘నేవ సస్సతం నాసస్సతం సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సయంకతం సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవదిట్ఠినో – ‘‘పరంకతం సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సయంకతఞ్చ పరంకతఞ్చ [సయంకథం పరంకతం (సీ.)] సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి.

తే భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’తి.

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసింసు. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘ఇధ, భన్తే, సమ్బహులా నానాతిత్థియసమణబ్రాహ్మణపరిబ్బాజకా సావత్థియం పటివసన్తి నానాదిట్ఠికా నానాఖన్తికా నానారుచికా నానాదిట్ఠినిస్సయనిస్సితా.

‘‘సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి…పే… తే భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’’తి.

‘‘అఞ్ఞతిత్థియా, భిక్ఖవే, పరిబ్బాజకా అన్ధా అచక్ఖుకా; అత్థం న జానన్తి అనత్థం న జానన్తి, ధమ్మం న జానన్తి అధమ్మం న జానన్తి. తే అత్థం అజానన్తా అనత్థం అజానన్తా, ధమ్మం అజానన్తా అధమ్మం అజానన్తా భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘ఇమేసు కిర సజ్జన్తి, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా;

అన్తరావ విసీదన్తి, అప్పత్వావ తమోగధ’’న్తి. పఞ్చమం;

౬. తతియనానాతిత్థియసుత్తం

౫౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా నానాతిత్థియసమణబ్రాహ్మణపరిబ్బాజకా సావత్థియం పటివసన్తి నానాదిట్ఠికా నానాఖన్తికా నానారుచికా నానాదిట్ఠినిస్సయనిస్సితా.

సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అసస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సస్సతో చ అసస్సతో చ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘నేవ సస్సతో నాసస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సయంకతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘పరంకతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సయంకతో చ పరంకతో చ అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అసయంకారో అపరంకారో అధిచ్చసముప్పన్నో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సస్సతం సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అసస్సతం సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సస్సతఞ్చ అసస్సతఞ్చ సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘నేవ సస్సతం నాసస్సతం సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సయంకతం సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘పరంకతం సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘సయంకతఞ్చ పరంకతఞ్చ సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి. సన్తి పనేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘‘అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం సుఖదుక్ఖం అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి.

తే భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’తి.

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సావత్థిం పిణ్డాయ పావిసింసు. సావత్థియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘ఇధ, భన్తే, సమ్బహులా నానాతిత్థియసమణబ్రాహ్మణపరిబ్బాజకా సావత్థియం పటివసన్తి నానాదిట్ఠికా నానాఖన్తికా నానారుచికా నానాదిట్ఠినిస్సయనిస్సితా.

‘‘సన్తేకే సమణబ్రాహ్మణా ఏవంవాదినో ఏవందిట్ఠినో – ‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చ, ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’న్తి …పే… తే భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’’తి.

‘‘అఞ్ఞతిత్థియా, భిక్ఖవే, పరిబ్బాజకా అన్ధా అచక్ఖుకా. తే అత్థం న జానన్తి అనత్థం న జానన్తి, ధమ్మం న జానన్తి అధమ్మం న జానన్తి. తే అత్థం అజానన్తా అనత్థం అజానన్తా, ధమ్మం అజానన్తా అధమ్మం అజానన్తా భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం ముఖసత్తీహి వితుదన్తా విహరన్తి – ‘ఏదిసో ధమ్మో, నేదిసో ధమ్మో; నేదిసో ధమ్మో, ఏదిసో ధమ్మో’’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘అహఙ్కారపసుతాయం పజా, పరంకారూపసంహితా;

ఏతదేకే నాబ్భఞ్ఞంసు, న నం సల్లన్తి అద్దసుం.

‘‘ఏతఞ్చ సల్లం పటికచ్చ [పటిగచ్చ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] పస్సతో;

అహం కరోమీతి న తస్స హోతి;

పరో కరోతీతి న తస్స హోతి.

‘‘మానుపేతా అయం పజా, మానగన్థా మానవినిబద్ధా [మానవినిబన్ధా (సీ.)];

దిట్ఠీసు సారమ్భకథా, సంసారం నాతివత్తతీ’’తి. ఛట్ఠం;

౭. సుభూతిసుత్తం

౫౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సుభూతి భగవతో అవిదూరే నిసిన్నో హోతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ అవితక్కం సమాధిం సమాపజ్జిత్వా.

అద్దసా ఖో భగవా ఆయస్మన్తం సుభూతిం అవిదూరే నిసిన్నం పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ అవితక్కం సమాధిం సమాపన్నం.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘యస్స వితక్కా విధూపితా,

అజ్ఝత్తం సువికప్పితా అసేసా;

తం సఙ్గమతిచ్చ అరూపసఞ్ఞీ,

చతుయోగాతిగతో న జాతు మేతీ’’తి [న జాతిమేతీతి (స్యా. పీ. అట్ఠ. పాఠన్తరం)]. సత్తమం;

౮. గణికాసుత్తం

౫౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన రాజగహే ద్వే పూగా అఞ్ఞతరిస్సా గణికాయ సారత్తా హోన్తి పటిబద్ధచిత్తా; భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం పాణీహిపి ఉపక్కమన్తి, లేడ్డూహిపి ఉపక్కమన్తి, దణ్డేహిపి ఉపక్కమన్తి, సత్థేహిపి ఉపక్కమన్తి. తే తత్థ మరణమ్పి నిగచ్ఛన్తి మరణమత్తమ్పి దుక్ఖం.

అథ ఖో సమ్బహులా భిక్ఖూ పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ రాజగహం పిణ్డాయ పావిసింసు. రాజగహే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం –

‘‘ఇధ, భన్తే, రాజగహే ద్వే పూగా అఞ్ఞతరిస్సా గణికాయ సారత్తా పటిబద్ధచిత్తా; భణ్డనజాతా కలహజాతా వివాదాపన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం పాణీహిపి ఉపక్కమన్తి, లేడ్డూహిపి ఉపక్కమన్తి, దణ్డేహిపి ఉపక్కమన్తి, సత్థేహిపి ఉపక్కమన్తి. తే తత్థ మరణమ్పి నిగచ్ఛన్తి మరణమత్తమ్పి దుక్ఖ’’న్తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘యఞ్చ పత్తం యఞ్చ పత్తబ్బం, ఉభయమేతం రజానుకిణ్ణం, ఆతురస్సానుసిక్ఖతో. యే చ సిక్ఖాసారా సీలబ్బతం జీవితం బ్రహ్మచరియం ఉపట్ఠానసారా, అయమేకో అన్తో. యే చ ఏవంవాదినో – ‘నత్థి కామేసు దోసో’తి, అయం దుతియో అన్తో. ఇచ్చేతే ఉభో అన్తా కటసివడ్ఢనా, కటసియో దిట్ఠిం వడ్ఢేన్తి. ఏతేతే ఉభో అన్తే అనభిఞ్ఞాయ ఓలీయన్తి ఏకే, అతిధావన్తి ఏకే. యే చ ఖో తే అభిఞ్ఞాయ తత్ర చ నాహేసుం, తేన చ నామఞ్ఞింసు, వట్టం తేసం నత్థి పఞ్ఞాపనాయా’’తి. అట్ఠమం.

౯. ఉపాతిధావన్తిసుత్తం

౫౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా రత్తన్ధకారతిమిసాయం అబ్భోకాసే నిసిన్నో హోతి తేలప్పదీపేసు ఝాయమానేసు.

తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా అధిపాతకా తేసు తేలప్పదీపేసు ఆపాతపరిపాతం అనయం ఆపజ్జన్తి, బ్యసనం ఆపజ్జన్తి [నత్థి సీహళపోత్థకే], అనయబ్యసనం ఆపజ్జన్తి [నత్థి సీహళపోత్థకే]. అద్దసా ఖో భగవా తే సమ్బహులే అధిపాతకే తేసు తేలప్పదీపేసు ఆపాతపరిపాతం అనయం ఆపజ్జన్తే, బ్యసనం ఆపజ్జన్తే, అనయబ్యసనం ఆపజ్జన్తే.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘ఉపాతిధావన్తి న సారమేన్తి,

నవం నవం బన్ధనం బ్రూహయన్తి;

పతన్తి పజ్జోతమివాధిపాతకా [… ధిపాతా (సీ. స్యా.)],

దిట్ఠే సుతే ఇతిహేకే నివిట్ఠా’’తి. నవమం;

౧౦. ఉప్పజ్జన్తిసుత్తం

౬౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘యావకీవఞ్చ, భన్తే, తథాగతా లోకే నుప్పజ్జన్తి అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా తావ అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా సక్కతా హోన్తి గరుకతా మానితా పూజితా అపచితా లాభినో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. యతో చ ఖో, భన్తే, తథాగతా లోకే ఉప్పజ్జన్తి అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా అథ అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా అసక్కతా హోన్తి అగరుకతా అమానితా అపూజితా అనపచితా న లాభినో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. భగవా యేవ [భగవా చేవ (స్యా.)] దాని, భన్తే, సక్కతో హోతి గరుకతో మానితో పూజితో అపచితో లాభీ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం, భిక్ఖుసఙ్ఘో చా’’తి.

‘‘ఏవమేతం, ఆనన్ద, యావకీవఞ్చ, ఆనన్ద, తథాగతా లోకే నుప్పజ్జన్తి అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా తావ అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా సక్కతా హోన్తి గరుకతా మానితా పూజితా అపచితా లాభినో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. యతో చ ఖో, ఆనన్ద, తథాగతా లోకే ఉప్పజ్జన్తి అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా అథ అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా అసక్కతా హోన్తి అగరుకతా అమానితా అపూజితా అనపచితా న లాభినో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం. తథాగతోవ [తథాగతో చేవ (స్యా.)] దాని సక్కతో హోతి గరుకతో మానితో పూజితో అపచితో లాభీ చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారానం, భిక్ఖుసఙ్ఘో చా’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

‘‘ఓభాసతి తావ సో కిమి,

యావ న ఉన్నమతే [ఉగ్గమతి (సీ.), ఉన్నమతి (స్యా.)] పభఙ్కరో;

(స) [( ) నత్థి సీ. స్యా. పోత్థకేసు] వేరోచనమ్హి ఉగ్గతే,

హతప్పభో హోతి న చాపి భాసతి.

‘‘ఏవం ఓభాసితమేవ తక్కికానం [తిత్థియానం (సీ. స్యా. పీ.)],

యావ సమ్మాసమ్బుద్ధా లోకే నుప్పజ్జన్తి;

న తక్కికా సుజ్ఝన్తి న చాపి సావకా,

దుద్దిట్ఠీ న దుక్ఖా పముచ్చరే’’తి. దసమం;

తస్సుద్దానం –

ఆయుజటిలవేక్ఖణా, తయో తిత్థియా సుభూతి;

గణికా ఉపాతి నవమో, ఉప్పజ్జన్తి చ తే దసాతి.

జచ్చన్ధవగ్గో ఛట్ఠో నిట్ఠితో.