౯. వాసేట్ఠసుత్తం

ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా ఇచ్ఛానఙ్గలే విహరతి ఇచ్ఛానఙ్గలవనసణ్డే. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా బ్రాహ్మణమహాసాలా ఇచ్ఛానఙ్గలే పటివసన్తి, సేయ్యథిదం – చఙ్కీ బ్రాహ్మణో, తారుక్ఖో బ్రాహ్మణో, పోక్ఖరసాతి బ్రాహ్మణో, జాణుస్సోణి [జాణుసోణి (క.)] బ్రాహ్మణో, తోదేయ్యో బ్రాహ్మణో, అఞ్ఞే చ అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా బ్రాహ్మణమహాసాలా. అథ ఖో వాసేట్ఠభారద్వాజానం మాణవానం జఙ్ఘావిహారం అనుచఙ్కమన్తానం అనువిచరన్తానం [అనుచఙ్కమమానానం అనువిచరమానానం (సీ. పీ.)] అయమన్తరాకథా ఉదపాది – ‘‘కథం, భో, బ్రాహ్మణో హోతీ’’తి?

భారద్వాజో మాణవో ఏవమాహ – ‘‘యతో ఖో, భో, ఉభతో సుజాతో హోతి మాతితో చ పితితో చ సంసుద్ధగహణికో యావ సత్తమా పితామహయుగా అక్ఖిత్తో అనుపక్కుట్ఠో జాతివాదేన, ఏత్తావతా ఖో భో బ్రాహ్మణో హోతీ’’తి.

వాసేట్ఠో మాణవో ఏవమాహ – ‘‘యతో ఖో, భో, సీలవా చ హోతి వతసమ్పన్నో [వత్తసమ్పన్నో (సీ. స్యా. మ. ని. ౨.౪౫౪)] చ, ఏత్తావతా ఖో, భో, బ్రాహ్మణో హోతీ’’తి. నేవ ఖో అసక్ఖి భారద్వాజో మాణవో వాసేట్ఠం మాణవం సఞ్ఞాపేతుం, న పన అసక్ఖి వాసేట్ఠో మాణవో భారద్వాజం మాణవం సఞ్ఞాపేతుం.

అథ ఖో వాసేట్ఠో మాణవో భారద్వాజం మాణవం ఆమన్తేసి – ‘‘అయం ఖో, భో [అయం భో (సీ. స్యా. క.), అయం ఖో (పీ.)] భారద్వాజ, సమణో గోతమో సక్యపుత్తో సక్యకులా పబ్బజితో ఇచ్ఛానఙ్గలే విహరతి ఇచ్ఛానఙ్గలవనసణ్డే; తం ఖో పన భవన్తం గోతమం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘ఇతిపి…పే… బుద్ధో భగవా’తి. ఆయామ, భో భారద్వాజ, యేన సమణో గోతమో తేనుపసఙ్కమిస్సామ; ఉపసఙ్కమిత్వా సమణం గోతమం ఏతమత్థం పుచ్ఛిస్సామ. యథా నో సమణో గోతమో బ్యాకరిస్సతి తథా నం ధారేస్సామా’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో భారద్వాజో మాణవో వాసేట్ఠస్స మాణవస్స పచ్చస్సోసి.

అథ ఖో వాసేట్ఠభారద్వాజా మాణవా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వాసేట్ఠో మాణవో భగవన్తం గాథాహి అజ్ఝభాసి –

౫౯౯. ‘‘అనుఞ్ఞాతపటిఞ్ఞాతా, తేవిజ్జా మయమస్ముభో;

అహం పోక్ఖరసాతిస్స, తారుక్ఖస్సాయం మాణవో.

౬౦౦. ‘‘తేవిజ్జానం యదక్ఖాతం, తత్ర కేవలినోస్మసే;

పదకస్మ వేయ్యాకరణా, జప్పే ఆచరియసాదిసా.

౬౦౧. ‘‘తేసం నో జాతివాదస్మిం, వివాదో అత్థి గోతమ;

జాతియా బ్రాహ్మణో హోతి, భారద్వాజో ఇతి భాసతి;

అహఞ్చ కమ్మునా [కమ్మనా (సీ. పీ.) ఏవముపరిపి] బ్రూమి, ఏవం జానాహి చక్ఖుమ.

౬౦౨. ‘‘తే న సక్కోమ సఞ్ఞాపేతుం, అఞ్ఞమఞ్ఞం మయం ఉభో;

భవన్తం [భగవన్తం (క.)] పుట్ఠుమాగమ్హా, సమ్బుద్ధం ఇతి విస్సుతం.

౬౦౩. ‘‘చన్దం యథా ఖయాతీతం, పేచ్చ పఞ్జలికా జనా;

వన్దమానా నమస్సన్తి, ఏవం లోకస్మి గోతమం.

౬౦౪. ‘‘చక్ఖుం లోకే సముప్పన్నం, మయం పుచ్ఛామ గోతమం;

జాతియా బ్రాహ్మణో హోతి, ఉదాహు భవతి కమ్మునా;

అజానతం నో పబ్రూహి, యథా జానేసు బ్రాహ్మణం’’.

౬౦౫. ‘‘తేసం వో అహం బ్యక్ఖిస్సం, (వాసేట్ఠాతి భగవా) అనుపుబ్బం యథాతథం;

జాతివిభఙ్గం పాణానం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

౬౦౬. ‘‘తిణరుక్ఖేపి జానాథ, న చాపి పటిజానరే;

లిఙ్గం జాతిమయం తేసం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

౬౦౭. ‘‘తతో కీటే పటఙ్గే చ, యావ కున్థకిపిల్లికే;

లిఙ్గం జాతిమయం తేసం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

౬౦౮. ‘‘చతుప్పదేపి జానాథ, ఖుద్దకే చ మహల్లకే;

లిఙ్గం జాతిమయం తేసం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

౬౦౯. ‘‘పాదూదరేపి జానాథ, ఉరగే దీఘపిట్ఠికే;

లిఙ్గం జాతిమయం తేసం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

౬౧౦. ‘‘తతో మచ్ఛేపి జానాథ, ఓదకే వారిగోచరే;

లిఙ్గం జాతిమయం తేసం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

౬౧౧. ‘‘తతో పక్ఖీపి జానాథ, పత్తయానే విహఙ్గమే;

లిఙ్గం జాతిమయం తేసం, అఞ్ఞమఞ్ఞా హి జాతియో.

౬౧౨. ‘‘యథా ఏతాసు జాతీసు, లిఙ్గం జాతిమయం పుథు;

ఏవం నత్థి మనుస్సేసు, లిఙ్గం జాతిమయం పుథు.

౬౧౩. ‘‘న కేసేహి న సీసేన, న కణ్ణేహి న అక్ఖిభి;

న ముఖేన న నాసాయ, న ఓట్ఠేహి భమూహి వా.

౬౧౪. ‘‘న గీవాయ న అంసేహి, న ఉదరేన న పిట్ఠియా;

న సోణియా న ఉరసా, న సమ్బాధే న మేథునే [న సమ్బాధా న మేథునా (స్యా. క.)].

౬౧౫. ‘‘న హత్థేహి న పాదేహి, నాఙ్గులీహి నఖేహి వా;

న జఙ్ఘాహి న ఊరూహి, న వణ్ణేన సరేన వా;

లిఙ్గం జాతిమయం నేవ, యథా అఞ్ఞాసు జాతిసు.

౬౧౬. ‘‘పచ్చత్తఞ్చ సరీరేసు [పచ్చత్తం ససరీరేసు (సీ. పీ.)], మనుస్సేస్వేతం న విజ్జతి;

వోకారఞ్చ మనుస్సేసు, సమఞ్ఞాయ పవుచ్చతి.

౬౧౭. ‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, గోరక్ఖం ఉపజీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, కస్సకో సో న బ్రాహ్మణో.

౬౧౮. ‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, పుథుసిప్పేన జీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, సిప్పికో సో న బ్రాహ్మణో.

౬౧౯. ‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, వోహారం ఉపజీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, వాణిజో సో న బ్రాహ్మణో.

౬౨౦. ‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, పరపేస్సేన జీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, పేస్సికో [పేస్సకో (క.)] సో న బ్రాహ్మణో.

౬౨౧. ‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, అదిన్నం ఉపజీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, చోరో ఏసో న బ్రాహ్మణో.

౬౨౨. ‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, ఇస్సత్థం ఉపజీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, యోధాజీవో న బ్రాహ్మణో.

౬౨౩. ‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, పోరోహిచ్చేన జీవతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, యాజకో ఏసో న బ్రాహ్మణో.

౬౨౪. ‘‘యో హి కోచి మనుస్సేసు, గామం రట్ఠఞ్చ భుఞ్జతి;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, రాజా ఏసో న బ్రాహ్మణో.

౬౨౫. ‘‘న చాహం బ్రాహ్మణం బ్రూమి, యోనిజం మత్తిసమ్భవం;

భోవాది నామ సో హోతి, సచే [స వే (సీ. స్యా.)] హోతి సకిఞ్చనో;

అకిఞ్చనం అనాదానం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౨౬. ‘‘సబ్బసంయోజనం ఛేత్వా, సో వే న పరితస్సతి;

సఙ్గాతిగం విసంయుత్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౨౭. ‘‘ఛేత్వా నద్ధిం వరత్తఞ్చ, సన్దానం సహనుక్కమం;

ఉక్ఖిత్తపలిఘం బుద్ధం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౨౮. ‘‘అక్కోసం వధబన్ధఞ్చ, అదుట్ఠో యో తితిక్ఖతి;

ఖన్తీబలం బలానీకం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౨౯. ‘‘అక్కోధనం వతవన్తం, సీలవన్తం అనుస్సదం;

దన్తం అన్తిమసారీరం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౩౦. ‘‘వారి పోక్ఖరపత్తేవ, ఆరగ్గేరివ సాసపో;

యో న లిమ్పతి కామేసు, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౩౧. ‘‘యో దుక్ఖస్స పజానాతి, ఇధేవ ఖయమత్తనో;

పన్నభారం విసంయుత్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౩౨. ‘‘గమ్భీరపఞ్ఞం మేధావిం, మగ్గామగ్గస్స కోవిదం;

ఉత్తమత్థమనుప్పత్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౩౩. ‘‘అసంసట్ఠం గహట్ఠేహి, అనాగారేహి చూభయం;

అనోకసారిమప్పిచ్ఛం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౩౪. ‘‘నిధాయ దణ్డం భూతేసు, తసేసు థావరేసు చ;

యో న హన్తి న ఘాతేతి, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౩౫. ‘‘అవిరుద్ధం విరుద్ధేసు, అత్తదణ్డేసు నిబ్బుతం;

సాదానేసు అనాదానం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౩౬. ‘‘యస్స రాగో చ దోసో చ, మానో మక్ఖో చ పాతితో;

సాసపోరివ ఆరగ్గా, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౩౭. ‘‘అకక్కసం విఞ్ఞాపనిం, గిరం సచ్చముదీరయే;

యాయ నాభిసజే కఞ్చి, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౩౮. ‘‘యోధ దీఘం వ రస్సం వా, అణుం థూలం సుభాసుభం;

లోకే అదిన్నం నాదియతి, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౩౯. ‘‘ఆసా యస్స న విజ్జన్తి, అస్మిం లోకే పరమ్హి చ;

నిరాసాసం [నిరాసయం (సీ. స్యా. పీ.), నిరాసకం (?)] విసంయుత్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౪౦. ‘‘యస్సాలయా న విజ్జన్తి, అఞ్ఞాయ అకథంకథీ;

అమతోగధమనుప్పత్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౪౧. ‘‘యోధ పుఞ్ఞఞ్చ పాపఞ్చ, ఉభో సఙ్గముపచ్చగా;

అసోకం విరజం సుద్ధం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౪౨. ‘‘చన్దంవ విమలం సుద్ధం, విప్పసన్నమనావిలం;

నన్దీభవపరిక్ఖీణం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౪౩. ‘‘యోమం పలిపథం దుగ్గం, సంసారం మోహమచ్చగా;

తిణ్ణో పారఙ్గతో ఝాయీ, అనేజో అకథంకథీ;

అనుపాదాయ నిబ్బుతో, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౪౪. ‘‘యోధ కామే పహన్త్వాన, అనాగారో పరిబ్బజే;

కామభవపరిక్ఖీణం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౪౫. ‘‘యోధ తణ్హం పహన్త్వాన, అనాగారో పరిబ్బజే;

తణ్హాభవపరిక్ఖీణం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౪౬. ‘‘హిత్వా మానుసకం యోగం, దిబ్బం యోగం ఉపచ్చగా;

సబ్బయోగవిసంయుత్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౪౭. ‘‘హిత్వా రతిఞ్చ అరతిం, సీతిభూతం నిరూపధిం;

సబ్బలోకాభిభుం వీరం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౪౮. ‘‘చుతిం యో వేది [యో’వేతి (?) ఇతివుత్తకే ౯౯ అట్ఠకథాసంవణనా పస్సితబ్బా] త్తానం, ఉపపత్తిఞ్చ సబ్బసో;

అసత్తం సుగతం బుద్ధం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౪౯. ‘‘యస్స గతిం న జానన్తి, దేవా గన్ధబ్బమానుసా;

ఖీణాసవం అరహన్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౫౦. ‘‘యస్స పురే చ పచ్ఛా చ, మజ్ఝే చ నత్థి కిఞ్చనం;

అకిఞ్చనం అనాదానం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౫౧. ‘‘ఉసభం పవరం వీరం, మహేసిం విజితావినం;

అనేజం న్హాతకం బుద్ధం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౫౨. ‘‘పుబ్బేనివాసం యో వేది [యో’వేతి (?) ఇతివుత్తకే ౯౯ అట్ఠకథాసంవణనా పస్సితబ్బా], సగ్గాపాయఞ్చ పస్సతి;

అథో జాతిక్ఖయం పత్తో, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.

౬౫౩. ‘‘సమఞ్ఞా హేసా లోకస్మిం, నామగోత్తం పకప్పితం;

సమ్ముచ్చా సముదాగతం, తత్థ తత్థ పకప్పితం.

౬౫౪. ‘‘దీఘరత్తమనుసయితం, దిట్ఠిగతమజానతం;

అజానన్తా నో [అజానన్తా తే (అట్ఠ.) మ. ని. ౨.౪౬౦] పబ్రువన్తి, జాతియా హోతి బ్రాహ్మణో.

౬౫౫. ‘‘న జచ్చా బ్రాహ్మణో హోతి, న జచ్చా హోతి అబ్రాహ్మణో;

కమ్మునా బ్రాహ్మణో హోతి, కమ్మునా హోతి అబ్రాహ్మణో.

౬౫౬. ‘‘కస్సకో కమ్మునా హోతి, సిప్పికో హోతి కమ్మునా;

వాణిజో కమ్మునా హోతి, పేస్సికో హోతి కమ్మునా.

౬౫౭. ‘‘చోరోపి కమ్మునా హోతి, యోధాజీవోపి కమ్మునా;

యాజకో కమ్మునా హోతి, రాజాపి హోతి కమ్మునా.

౬౫౮. ‘‘ఏవమేతం యథాభూతం, కమ్మం పస్సన్తి పణ్డితా;

పటిచ్చసముప్పాదదస్సా, కమ్మవిపాకకోవిదా.

౬౫౯. ‘‘కమ్మునా వత్తతి లోకో, కమ్మునా వత్తతి పజా;

కమ్మనిబన్ధనా సత్తా, రథస్సాణీవ యాయతో.

౬౬౦. ‘‘తపేన బ్రహ్మచరియేన, సంయమేన దమేన చ;

ఏతేన బ్రాహ్మణో హోతి, ఏతం బ్రాహ్మణముత్తమం.

౬౬౧. ‘‘తీహి విజ్జాహి సమ్పన్నో, సన్తో ఖీణపునబ్భవో;

ఏవం వాసేట్ఠ జానాహి, బ్రహ్మా సక్కో విజానత’’న్తి.

ఏవం వుత్తే, వాసేట్ఠభారద్వాజా మాణవా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే… ఉపాసకే నో భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతే [పాణుపేతం (క.)] సరణం గతే’’తి.

వాసేట్ఠసుత్తం నవమం నిట్ఠితం.