౧౦. కోకాలికసుత్తం
ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో కోకాలికో భిక్ఖు యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో కోకాలికో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘పాపిచ్ఛా, భన్తే, సారిపుత్తమోగ్గల్లానా, పాపికానం ఇచ్ఛానం వసం గతా’’తి.
ఏవం వుత్తే, భగవా కోకాలికం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘మా హేవం, కోకాలిక, మా హేవం, కోకాలిక! పసాదేహి, కోకాలిక, సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం. పేసలా సారిపుత్తమోగ్గల్లానా’’తి.
దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో కోకాలికో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిఞ్చాపి మే, భన్తే, భగవా సద్ధాయికో పచ్చయికో, అథ ఖో పాపిచ్ఛావ సారిపుత్తమోగ్గల్లానా, పాపికానం ఇచ్ఛానం వసం గతా’’తి. తతియమ్పి ఖో భగవా కోకాలికం భిక్ఖుం ఏతదవోచ – ‘‘మా హేవం, కోకాలిక, మా హేవం, కోకాలిక! పసాదేహి, కోకాలిక, సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం. పేసలా సారిపుత్తమోగ్గల్లానా’’తి.
అథ ఖో కోకాలికో భిక్ఖు ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అచిరప్పక్కన్తస్స చ కోకాలికస్స భిక్ఖునో సాసపమత్తీహి పిళకాహి సబ్బో కాయో ఫుటో [ఫుట్ఠో (స్యా.)] అహోసి; సాసపమత్తియో హుత్వా ముగ్గమత్తియో అహేసుం; ముగ్గమత్తియో హుత్వా కళాయమత్తియో అహేసుం; కళాయమత్తియో హుత్వా కోలట్ఠిమత్తియో అహేసుం; కోలట్ఠిమత్తియో హుత్వా కోలమత్తియో అహేసుం; కోలమత్తియో హుత్వా ఆమలకమత్తియో అహేసుం; ఆమలకమత్తియో హుత్వా బేళువసలాటుకమత్తియో అహేసుం; బేళువసలాటుకమత్తియో హుత్వా బిల్లమత్తియో అహేసుం; బిల్లమత్తియో హుత్వా పభిజ్జింసు; పుబ్బఞ్చ లోహితఞ్చ పగ్ఘరింసు. అథ ఖో కోకాలికో భిక్ఖు తేనేవాబాధేన కాలమకాసి. కాలఙ్కతో చ కోకాలికో భిక్ఖు పదుమం నిరయం ఉపపజ్జి సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం ఆఘాతేత్వా.
అథ ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణో కేవలకప్పం జేతవనం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం, ఠితో ఖో బ్రహ్మా సహమ్పతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కోకాలికో, భన్తే, భిక్ఖు కాలఙ్కతో; కాలఙ్కతో చ, భన్తే, కోకాలికో భిక్ఖు పదుమం నిరయం ఉపపన్నో సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం ఆఘాతేత్వా’’తి. ఇదమవోచ బ్రహ్మా సహమ్పతి; ఇదం వత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయి.
అథ ఖో భగవా తస్సా రత్తియా అచ్చయేన భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఇమం, భిక్ఖవే, రత్తిం బ్రహ్మా సహమ్పతి అభిక్కన్తాయ రత్తియా…పే… ఇదమవోచ, భిక్ఖవే, బ్రహ్మా సహమ్పతి, ఇదం వత్వా మం పదక్ఖిణం కత్వా తత్థేవన్తరధాయీ’’తి.
ఏవం వుత్తే, అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కీవదీఘం ను ఖో, భన్తే, పదుమే నిరయే ఆయుప్పమాణ’’న్తి? ‘‘దీఘం ఖో, భిక్ఖు, పదుమే నిరయే ఆయుప్పమాణం; తం న సుకరం సఙ్ఖాతుం ఏత్తకాని వస్సాని ఇతి వా ఏత్తకాని వస్ససతాని ఇతి వా ఏత్తకాని వస్ససహస్సాని ఇతి వా ఏత్తకాని వస్ససతసహస్సాని ఇతి వా’’తి. ‘‘సక్కా పన, భన్తే, ఉపమా [ఉపమం (సీ. స్యా. క.)] కాతు’’న్తి? ‘‘సక్కా, భిక్ఖూ’’తి భగవా అవోచ –
‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతిఖారికో కోసలకో తిలవాహో; తతో పురిసో వస్ససతస్స వస్ససతస్స అచ్చయేన ఏకమేకం తిలం ఉద్ధరేయ్య. ఖిప్పతరం ఖో సో భిక్ఖు వీసతిఖారికో కోసలకో తిలవాహో ఇమినా ఉపక్కమేన పరిక్ఖయం పరియాదానం గచ్ఛేయ్య, నత్వేవ ఏకో అబ్బుదో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి అబ్బుదా నిరయా ఏవమేకో నిరబ్బుదో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి నిరబ్బుదా నిరయా ఏవమేకో అబబో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి అబబా నిరయా ఏవమేకో అహహో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి అహహా నిరయా ఏవమేకో అటటో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి అటటా నిరయా ఏవమేకో కుముదో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి కుముదా నిరయా ఏవమేకో సోగన్ధికో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి సోగన్ధికా నిరయా ఏవమేకో ఉప్పలకో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి ఉప్పలకా నిరయా ఏవమేకో పుణ్డరీకో నిరయో. సేయ్యథాపి, భిక్ఖు, వీసతి పుణ్డరీకా నిరయా ఏవమేకో పదుమో నిరయో. పదుమం ఖో పన భిక్ఖు నిరయం కోకాలికో భిక్ఖు ఉపపన్నో సారిపుత్తమోగ్గల్లానేసు చిత్తం ఆఘాతేత్వా’’తి. ఇదమవోచ భగవా, ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –
౬౬౨. ‘‘పురిసస్స హి జాతస్స, కుఠారీ [కుధారీ (క.)] జాయతే ముఖే;
యాయ ఛిన్దతి అత్తానం, బాలో దుబ్భాసితం భణం.
౬౬౩. ‘‘యో నిన్దియం పసంసతి, తం వా నిన్దతి యో పసంసియో;
విచినాతి ముఖేన సో కలిం, కలినా తేన సుఖం న విన్దతి.
౬౬౪. ‘‘అప్పమత్తో అయం కలి, యో అక్ఖేసు ధనపరాజయో;
సబ్బస్సాపి సహాపి అత్తనా, అయమేవ మహత్తరో [మహన్తకరో (సీ.)] కలి;
యో సుగతేసు మనం పదోసయే.
౬౬౫. ‘‘సతం సహస్సానం నిరబ్బుదానం, ఛత్తింసతి పఞ్చ చ అబ్బుదాని [అబ్బుదానం (క.)];
యమరియగరహీ నిరయం ఉపేతి, వాచం మనఞ్చ పణిధాయ పాపకం.
౬౬౬. ‘‘అభూతవాదీ నిరయం ఉపేతి, యో వాపి కత్వా న కరోమిచాహ;
ఉభోపి తే పేచ్చ సమా భవన్తి, నిహీనకమ్మా మనుజా పరత్థ.
౬౬౭. ‘‘యో అప్పదుట్ఠస్స నరస్స దుస్సతి, సుద్ధస్స పోసస్స అనఙ్గణస్స;
తమేవ బాలం పచ్చేతి పాపం, సుఖుమో రజో పటివాతంవ ఖిత్తో.
౬౬౮. ‘‘యో లోభగుణే అనుయుత్తో, సో వచసా పరిభాసతి అఞ్ఞే;
అసద్ధో కదరియో అవదఞ్ఞూ, మచ్ఛరి పేసుణియం [పేసుణియస్మిం (బహూసు)] అనుయుత్తో.
౬౬౯. ‘‘ముఖదుగ్గ విభూత అనరియ, భూనహు [భునహత (స్యా. క.)] పాపక దుక్కటకారి;
పురిసన్త కలీ అవజాత, మా బహుభాణిధ నేరయికోసి.
౬౭౦. ‘‘రజమాకిరసీ అహితాయ, సన్తే గరహసి కిబ్బిసకారీ;
బహూని దుచ్చరితాని చరిత్వా, గచ్ఛసి ఖో పపతం చిరరత్తం.
౬౭౧. ‘‘న హి నస్సతి కస్సచి కమ్మం, ఏతి హతం లభతేవ సువామి;
దుక్ఖం మన్దో పరలోకే, అత్తని పస్సతి కిబ్బిసకారీ.
౬౭౨. ‘‘అయోసఙ్కుసమాహతట్ఠానం, తిణ్హధారమయసూలముపేతి;
అథ తత్తఅయోగుళసన్నిభం, భోజనమత్థి తథా పతిరూపం.
౬౭౩. ‘‘న హి వగ్గు వదన్తి వదన్తా, నాభిజవన్తి న తాణముపేన్తి;
అఙ్గారే సన్థతే సయన్తి [సేన్తి (సీ. స్యా. పీ.)], గినిసమ్పజ్జలితం పవిసన్తి.
౬౭౪. ‘‘జాలేన చ ఓనహియాన, తత్థ హనన్తి అయోమయకుటేభి [అయోమయకూటేహి (సీ. స్యా. పీ.)];
అన్ధంవ తిమిసమాయన్తి, తం వితతఞ్హి యథా మహికాయో.
౬౭౫. ‘‘అథ లోహమయం పన కుమ్భిం, గినిసమ్పజ్జలితం పవిసన్తి;
పచ్చన్తి హి తాసు చిరరత్తం, అగ్గినిసమాసు [గినిస్సమాసు (క.)] సముప్పిలవాతే.
౬౭౬. ‘‘అథ పుబ్బలోహితమిస్సే, తత్థ కిం పచ్చతి కిబ్బిసకారీ;
యం యం దిసకం [దిసతం (సీ. స్యా. పీ.)] అధిసేతి, తత్థ కిలిస్సతి సమ్ఫుసమానో.
౬౭౭. ‘‘పుళవావసథే సలిలస్మిం, తత్థ కిం పచ్చతి కిబ్బిసకారీ;
గన్తుం న హి తీరమపత్థి, సబ్బసమా హి సమన్తకపల్లా.
౬౭౮. ‘‘అసిపత్తవనం పన తిణ్హం, తం పవిసన్తి సముచ్ఛిదగత్తా;
జివ్హం బలిసేన గహేత్వా, ఆరజయారజయా విహనన్తి.
౬౭౯. ‘‘అథ వేతరణిం పన దుగ్గం, తిణ్హధారఖురధారముపేన్తి;
తత్థ మన్దా పపతన్తి, పాపకరా పాపాని కరిత్వా.
౬౮౦. ‘‘ఖాదన్తి హి తత్థ రుదన్తే, సామా సబలా కాకోలగణా చ;
సోణా సిఙ్గాలా [సిగాలా (సీ. పీ.)] పటిగిద్ధా [పటిగిజ్ఝా (స్యా. పీ.)], కులలా వాయసా చ [కులలా చ వాయసా (?)] వితుదన్తి.
౬౮౧. ‘‘కిచ్ఛా వతయం ఇధ వుత్తి, యం జనో ఫుసతి [పస్సతి (సీ. స్యా. పీ.)] కిబ్బిసకారీ;
తస్మా ఇధ జీవితసేసే, కిచ్చకరో సియా నరో న చప్పమజ్జే.
౬౮౨. ‘‘తే గణితా విదూహి తిలవాహా, యే పదుమే నిరయే ఉపనీతా;
నహుతాని హి కోటియో పఞ్చ భవన్తి, ద్వాదస కోటిసతాని పునఞ్ఞా [పనయ్యే (క.)].
౬౮౩. ‘‘యావ దుఖా [దుక్ఖా (సీ. స్యా.), దుక్ఖ (పీ. క.)] నిరయా ఇధ వుత్తా, తత్థపి తావ చిరం వసితబ్బం;
తస్మా సుచిపేసలసాధుగుణేసు, వాచం మనం సతతం [పకతం (స్యా.)] పరిరక్ఖే’’తి.
కోకాలికసుత్తం దసమం నిట్ఠితం.