౭. బ్రాహ్మణధమ్మికసుత్తం
ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో సమ్బహులా కోసలకా బ్రాహ్మణమహాసాలా జిణ్ణా వుడ్ఢా మహల్లకా అద్ధగతా వయోఅనుప్పత్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే బ్రాహ్మణమహాసాలా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘సన్దిస్సన్తి ను ఖో, భో గోతమ, ఏతరహి బ్రాహ్మణా పోరాణానం బ్రాహ్మణానం బ్రాహ్మణధమ్మే’’తి? ‘‘న ఖో, బ్రాహ్మణా, సన్దిస్సన్తి ఏతరహి బ్రాహ్మణా పోరాణానం బ్రాహ్మణానం బ్రాహ్మణధమ్మే’’తి. ‘‘సాధు నో భవం గోతమో పోరాణానం బ్రాహ్మణానం బ్రాహ్మణధమ్మం భాసతు, సచే భోతో గోతమస్స అగరూ’’తి. ‘‘తేన హి, బ్రాహ్మణా, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ, భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో తే బ్రాహ్మణమహాసాలా భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –
౨౮౬. ‘‘ఇసయో పుబ్బకా ఆసుం, సఞ్ఞతత్తా తపస్సినో;
పఞ్చ కామగుణే హిత్వా, అత్తదత్థమచారిసుం.
౨౮౭. ‘‘న పసూ బ్రాహ్మణానాసుం, న హిరఞ్ఞం న ధానియం;
సజ్ఝాయధనధఞ్ఞాసుం, బ్రహ్మం నిధిమపాలయుం.
౨౮౮. ‘‘యం నేసం పకతం ఆసి, ద్వారభత్తం ఉపట్ఠితం;
సద్ధాపకతమేసానం, దాతవే తదమఞ్ఞిసుం.
౨౮౯. ‘‘నానారత్తేహి వత్థేహి, సయనేహావసథేహి చ;
ఫీతా జనపదా రట్ఠా, తే నమస్సింసు బ్రాహ్మణే.
౨౯౦. ‘‘అవజ్ఝా బ్రాహ్మణా ఆసుం, అజేయ్యా ధమ్మరక్ఖితా;
న నే కోచి నివారేసి, కులద్వారేసు సబ్బసో.
౨౯౧. ‘‘అట్ఠచత్తాలీసం వస్సాని, (కోమార) బ్రహ్మచరియం చరింసు తే;
విజ్జాచరణపరియేట్ఠిం, అచరుం బ్రాహ్మణా పురే.
౨౯౨. ‘‘న బ్రాహ్మణా అఞ్ఞమగముం, నపి భరియం కిణింసు తే;
సమ్పియేనేవ సంవాసం, సఙ్గన్త్వా సమరోచయుం.
౨౯౩. ‘‘అఞ్ఞత్ర తమ్హా సమయా, ఉతువేరమణిం పతి;
అన్తరా మేథునం ధమ్మం, నాస్సు గచ్ఛన్తి బ్రాహ్మణా.
౨౯౪. ‘‘బ్రహ్మచరియఞ్చ సీలఞ్చ, అజ్జవం మద్దవం తపం;
సోరచ్చం అవిహింసఞ్చ, ఖన్తిఞ్చాపి అవణ్ణయుం.
౨౯౫. ‘‘యో నేసం పరమో ఆసి, బ్రహ్మా దళ్హపరక్కమో;
స వాపి మేథునం ధమ్మం, సుపినన్తేపి నాగమా.
౨౯౬. ‘‘తస్స వత్తమనుసిక్ఖన్తా, ఇధేకే విఞ్ఞుజాతికా;
బ్రహ్మచరియఞ్చ సీలఞ్చ, ఖన్తిఞ్చాపి అవణ్ణయుం.
౨౯౭. ‘‘తణ్డులం సయనం వత్థం, సప్పితేలఞ్చ యాచియ;
ధమ్మేన సమోధానేత్వా, తతో యఞ్ఞమకప్పయుం.
౨౯౮. ‘‘ఉపట్ఠితస్మిం యఞ్ఞస్మిం, నాస్సు గావో హనింసు తే;
యథా మాతా పితా భాతా, అఞ్ఞే వాపి చ ఞాతకా;
గావో నో పరమా మిత్తా, యాసు జాయన్తి ఓసధా.
౨౯౯. ‘‘అన్నదా బలదా చేతా, వణ్ణదా సుఖదా తథా [సుఖదా చ తా (క.)];
ఏతమత్థవసం ఞత్వా, నాస్సు గావో హనింసు తే.
౩౦౦. ‘‘సుఖుమాలా మహాకాయా, వణ్ణవన్తో యసస్సినో;
బ్రాహ్మణా సేహి ధమ్మేహి, కిచ్చాకిచ్చేసు ఉస్సుకా;
యావ లోకే అవత్తింసు, సుఖమేధిత్థయం పజా.
౩౦౧. ‘‘తేసం ఆసి విపల్లాసో, దిస్వాన అణుతో అణుం;
రాజినో చ వియాకారం, నారియో సమలఙ్కతా.
౩౦౨. ‘‘రథే చాజఞ్ఞసంయుత్తే, సుకతే చిత్తసిబ్బనే;
నివేసనే నివేసే చ, విభత్తే భాగసో మితే.
౩౦౩. ‘‘గోమణ్డలపరిబ్యూళ్హం, నారీవరగణాయుతం;
ఉళారం మానుసం భోగం, అభిజ్ఝాయింసు బ్రాహ్మణా.
౩౦౪. ‘‘తే తత్థ మన్తే గన్థేత్వా, ఓక్కాకం తదుపాగముం;
పహూతధనధఞ్ఞోసి, యజస్సు బహు తే విత్తం;
యజస్సు బహు తే ధనం.
౩౦౫. ‘‘తతో చ రాజా సఞ్ఞత్తో, బ్రాహ్మణేహి రథేసభో;
అస్సమేధం పురిసమేధం, సమ్మాపాసం వాజపేయ్యం నిరగ్గళం;
ఏతే యాగే యజిత్వాన, బ్రాహ్మణానమదా ధనం.
౩౦౬. ‘‘గావో సయనఞ్చ వత్థఞ్చ, నారియో సమలఙ్కతా;
రథే చాజఞ్ఞసంయుత్తే, సుకతే చిత్తసిబ్బనే.
౩౦౭. ‘‘నివేసనాని రమ్మాని, సువిభత్తాని భాగసో;
నానాధఞ్ఞస్స పూరేత్వా, బ్రాహ్మణానమదా ధనం.
౩౦౮. ‘‘తే చ తత్థ ధనం లద్ధా, సన్నిధిం సమరోచయుం;
తేసం ఇచ్ఛావతిణ్ణానం, భియ్యో తణ్హా పవడ్ఢథ;
తే తత్థ మన్తే గన్థేత్వా, ఓక్కాకం పునముపాగముం.
౩౦౯. ‘‘యథా ఆపో చ పథవీ చ, హిరఞ్ఞం ధనధానియం;
ఏవం గావో మనుస్సానం, పరిక్ఖారో సో హి పాణినం;
యజస్సు బహు తే విత్తం, యజస్సు బహు తే ధనం.
౩౧౦. ‘‘తతో చ రాజా సఞ్ఞత్తో, బ్రాహ్మణేహి రథేసభో;
నేకా సతసహస్సియో, గావో యఞ్ఞే అఘాతయి.
౩౧౧. ‘‘న పాదా న విసాణేన, నాస్సు హింసన్తి కేనచి;
గావో ఏళకసమానా, సోరతా కుమ్భదూహనా;
తా విసాణే గహేత్వాన, రాజా సత్థేన ఘాతయి.
౩౧౨. ‘‘తతో దేవా పితరో చ [తతో చ దేవా పితరో (సీ. స్యా.)], ఇన్దో అసురరక్ఖసా;
అధమ్మో ఇతి పక్కన్దుం, యం సత్థం నిపతీ గవే.
౩౧౩. ‘‘తయో రోగా పురే ఆసుం, ఇచ్ఛా అనసనం జరా;
పసూనఞ్చ సమారమ్భా, అట్ఠానవుతిమాగముం.
౩౧౪. ‘‘ఏసో అధమ్మో దణ్డానం, ఓక్కన్తో పురాణో అహు;
అదూసికాయో హఞ్ఞన్తి, ధమ్మా ధంసన్తి [ధంసేన్తి (సీ. పీ.)] యాజకా.
౩౧౫. ‘‘ఏవమేసో అణుధమ్మో, పోరాణో విఞ్ఞుగరహితో;
యత్థ ఏదిసకం పస్సతి, యాజకం గరహతీ [గరహీ (క.)] జనో.
౩౧౬. ‘‘ఏవం ధమ్మే వియాపన్నే, విభిన్నా సుద్దవేస్సికా;
పుథూ విభిన్నా ఖత్తియా, పతిం భరియావమఞ్ఞథ.
౩౧౭. ‘‘ఖత్తియా బ్రహ్మబన్ధూ చ, యే చఞ్ఞే గోత్తరక్ఖితా;
జాతివాదం నిరంకత్వా [నిరాకత్వా (?) యథా అనిరాకతజ్ఝానోతి], కామానం వసమన్వగు’’న్తి.
ఏవం వుత్తే, తే బ్రాహ్మణమహాసాలా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ…పే. … ఉపాసకే నో భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతే సరణం గతే’’తి.
బ్రాహ్మణధమ్మికసుత్తం సత్తమం నిట్ఠితం.