౨. చూళవగ్గో
౧. రతనసుత్తం
౨౨౪. యానీధ భూతాని సమాగతాని, భుమ్మాని [భూమాని (క.)] వా యాని వ అన్తలిక్ఖే;
సబ్బేవ భూతా సుమనా భవన్తు, అథోపి సక్కచ్చ సుణన్తు భాసితం.
౨౨౫. తస్మా హి భూతా నిసామేథ సబ్బే, మేత్తం కరోథ మానుసియా పజాయ;
దివా చ రత్తో చ హరన్తి యే బలిం, తస్మా హి నే రక్ఖథ అప్పమత్తా.
౨౨౬. యం కిఞ్చి విత్తం ఇధ వా హురం వా, సగ్గేసు వా యం రతనం పణీతం;
న నో సమం అత్థి తథాగతేన, ఇదమ్పి బుద్ధే రతనం పణీతం;
ఏతేన సచ్చేన సువత్థి హోతు.
౨౨౭. ఖయం విరాగం అమతం పణీతం, యదజ్ఝగా సక్యమునీ సమాహితో;
న తేన ధమ్మేన సమత్థి కిఞ్చి, ఇదమ్పి ధమ్మే రతనం పణీతం;
ఏతేన సచ్చేన సువత్థి హోతు.
౨౨౮. యం బుద్ధసేట్ఠో పరివణ్ణయీ సుచిం, సమాధిమానన్తరికఞ్ఞమాహు;
సమాధినా తేన సమో న విజ్జతి, ఇదమ్పి ధమ్మే రతనం పణీతం;
ఏతేన సచ్చేన సువత్థి హోతు.
౨౨౯. యే పుగ్గలా అట్ఠ సతం పసత్థా, చత్తారి ఏతాని యుగాని హోన్తి;
తే దక్ఖిణేయ్యా సుగతస్స సావకా, ఏతేసు దిన్నాని మహప్ఫలాని;
ఇదమ్పి సఙ్ఘే రతనం పణీతం, ఏతేన సచ్చేన సువత్థి హోతు.
౨౩౦. యే సుప్పయుత్తా మనసా దళ్హేన, నిక్కామినో గోతమసాసనమ్హి;
తే పత్తిపత్తా అమతం విగయ్హ, లద్ధా ముధా నిబ్బుతిం [నిబ్బుతి (క.)] భుఞ్జమానా;
ఇదమ్పి సఙ్ఘే రతనం పణీతం, ఏతేన సచ్చేన సువత్థి హోతు.
౨౩౧. యథిన్దఖీలో పథవిస్సితో [పదవిస్సితో (క. సీ.), పఠవిం సితో (క. సీ. స్యా. కం. పీ.)] సియా, చతుబ్భి వాతేహి అసమ్పకమ్పియో;
తథూపమం సప్పురిసం వదామి, యో అరియసచ్చాని అవేచ్చ పస్సతి;
ఇదమ్పి సఙ్ఘే రతనం పణీతం, ఏతేన సచ్చేన సువత్థి హోతు.
౨౩౨. యే అరియసచ్చాని విభావయన్తి, గమ్భీరపఞ్ఞేన సుదేసితాని;
కిఞ్చాపి తే హోన్తి భుసం పమత్తా, న తే భవం అట్ఠమమాదియన్తి;
ఇదమ్పి సఙ్ఘే రతనం పణీతం, ఏతేన సచ్చేన సువత్థి హోతు.
౨౩౩. సహావస్స దస్సనసమ్పదాయ [సహావసద్దస్సనసమ్పదాయ (క.)], తయస్సు ధమ్మా జహితా భవన్తి;
సక్కాయదిట్ఠి విచికిచ్ఛితఞ్చ, సీలబ్బతం వాపి యదత్థి కిఞ్చి.
౨౩౪. చతూహపాయేహి చ విప్పముత్తో, ఛచ్చాభిఠానాని [ఛ చాభిఠానాని (సీ. స్యా.)] భబ్బ కాతుం [అభబ్బో కాతుం (సీ.)];
ఇదమ్పి సఙ్ఘే రతనం పణీతం, ఏతేన సచ్చేన సువత్థి హోతు.
౨౩౫. కిఞ్చాపి సో కమ్మ [కమ్మం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] కరోతి పాపకం, కాయేన వాచా ఉద చేతసా వా;
అభబ్బ [అభబ్బో (బహూసు)] సో తస్స పటిచ్ఛదాయ [పటిచ్ఛాదాయ (సీ.)], అభబ్బతా దిట్ఠపదస్స వుత్తా;
ఇదమ్పి సఙ్ఘే రతనం పణీతం, ఏతేన సచ్చేన సువత్థి హోతు.
౨౩౬. వనప్పగుమ్బే యథ [యథా (సీ. స్యా.)] ఫుస్సితగ్గే, గిమ్హానమాసే పఠమస్మిం [పఠమస్మి (?)] గిమ్హే;
తథూపమం ధమ్మవరం అదేసయి [అదేసయీ (సీ.)], నిబ్బానగామిం పరమం హితాయ;
ఇదమ్పి బుద్ధే రతనం పణీతం, ఏతేన సచ్చేన సువత్థి హోతు.
౨౩౭. వరో వరఞ్ఞూ వరదో వరాహరో, అనుత్తరో ధమ్మవరం అదేసయి;
ఇదమ్పి బుద్ధే రతనం పణీతం, ఏతేన సచ్చేన సువత్థి హోతు.
౨౩౮. ఖీణం పురాణం నవ నత్థి సమ్భవం, విరత్తచిత్తాయతికే భవస్మిం;
తే ఖీణబీజా అవిరూళ్హిఛన్దా, నిబ్బన్తి ధీరా యథాయం [యథయం (క.)] పదీపో;
ఇదమ్పి సఙ్ఘే రతనం పణీతం, ఏతేన సచ్చేన సువత్థి హోతు.
౨౩౯. యానీధ భూతాని సమాగతాని, భుమ్మాని వా యాని వ అన్తలిక్ఖే;
తథాగతం దేవమనుస్సపూజితం, బుద్ధం నమస్సామ సువత్థి హోతు.
౨౪౦. యానీధ భూతాని సమాగతాని, భుమ్మాని వా యాని వ అన్తలిక్ఖే;
తథాగతం దేవమనుస్సపూజితం, ధమ్మం నమస్సామ సువత్థి హోతు.
౨౪౧. యానీధ భూతాని సమాగతాని, భుమ్మాని వా యాని వ అన్తలిక్ఖే;
తథాగతం దేవమనుస్సపూజితం, సఙ్ఘం నమస్సామ సువత్థి హోతూతి.
రతనసుత్తం పఠమం నిట్ఠితం.
౨. ఆమగన్ధసుత్తం
౨౪౨. ‘‘సామాకచిఙ్గూలకచీనకాని చ, పత్తప్ఫలం మూలఫలం గవిప్ఫలం;
ధమ్మేన లద్ధం సతమస్నమానా [సతమసమానా (సీ. పీ.), సతమస్సమానా (స్యా. కం.)], న కామకామా అలికం భణన్తి.
౨౪౩. ‘‘యదస్నమానో సుకతం సునిట్ఠితం, పరేహి దిన్నం పయతం పణీతం;
సాలీనమన్నం పరిభుఞ్జమానో, సో భుఞ్జసీ కస్సప ఆమగన్ధం.
౨౪౪. ‘‘న ఆమగన్ధో మమ కప్పతీతి, ఇచ్చేవ త్వం భాససి బ్రహ్మబన్ధు;
సాలీనమన్నం పరిభుఞ్జమానో, సకున్తమంసేహి సుసఙ్ఖతేహి;
పుచ్ఛామి తం కస్సప ఏతమత్థం, కథం పకారో తవ ఆమగన్ధో’’.
౨౪౫. ‘‘పాణాతిపాతో వధఛేదబన్ధనం, థేయ్యం ముసావాదో నికతివఞ్చనాని చ;
అజ్ఝేనకుత్తం [అజ్ఝేన కుజ్జం (సీ. పీ.)] పరదారసేవనా, ఏసామగన్ధో న హి మంసభోజనం.
౨౪౬. ‘‘యే ఇధ కామేసు అసఞ్ఞతా జనా, రసేసు గిద్ధా అసుచిభావమస్సితా [అసుచీకమిస్సితా (సీ. స్యా. కం. పీ.)];
నత్థికదిట్ఠీ విసమా దురన్నయా, ఏసామగన్ధో న హి మంసభోజనం.
౨౪౭. ‘‘యే లూఖసా దారుణా పిట్ఠిమంసికా [యే లూఖరసా దారుణా పరపిట్ఠిమంసికా (క.)], మిత్తద్దునో నిక్కరుణాతిమానినో;
అదానసీలా న చ దేన్తి కస్సచి, ఏసామగన్ధో న హి మంసభోజనం.
౨౪౮. ‘‘కోధో మదో థమ్భో పచ్చుపట్ఠాపనా [పచ్చుట్ఠాపనా చ (సీ. స్యా.), పచ్చుట్ఠాపనా (పీ.)], మాయా ఉసూయా భస్ససముస్సయో చ;
మానాతిమానో చ అసబ్భి సన్థవో, ఏసామగన్ధో న హి మంసభోజనం.
౨౪౯. ‘‘యే పాపసీలా ఇణఘాతసూచకా, వోహారకూటా ఇధ పాటిరూపికా [పాతిరూపికా (?)];
నరాధమా యేధ కరోన్తి కిబ్బిసం, ఏసామగన్ధో న హి మంసభోజనం.
౨౫౦. ‘‘యే ఇధ పాణేసు అసఞ్ఞతా జనా, పరేసమాదాయ విహేసముయ్యుతా;
దుస్సీలలుద్దా ఫరుసా అనాదరా, ఏసామగన్ధో న హి మంసభోజనం.
౨౫౧. ‘‘ఏతేసు గిద్ధా విరుద్ధాతిపాతినో, నిచ్చుయ్యుతా పేచ్చ తమం వజన్తి యే;
పతన్తి సత్తా నిరయం అవంసిరా, ఏసామగన్ధో న హి మంసభోజనం.
౨౫౨. ‘‘న మచ్ఛమంసానమనాసకత్తం [న మచ్ఛమంసం న అనాసకత్తం (సీ. అట్ఠ మూలపాఠో), న మంచ్ఛమంసానానాసకత్తం (స్యా. క.)], న నగ్గియం న ముణ్డియం జటాజల్లం;
ఖరాజినాని నాగ్గిహుత్తస్సుపసేవనా, యే వాపి లోకే అమరా బహూ తపా;
మన్తాహుతీ యఞ్ఞముతూపసేవనా, సోధేన్తి మచ్చం అవితిణ్ణకఙ్ఖం.
౨౫౩. ‘‘యో తేసు [సోతేసు (సీ. పీ.)] గుత్తో విదితిన్ద్రియో చరే, ధమ్మే ఠితో అజ్జవమద్దవే రతో;
సఙ్గాతిగో సబ్బదుక్ఖప్పహీనో, న లిప్పతి [న లిమ్పతి (స్యా. కం క.)] దిట్ఠసుతేసు ధీరో’’.
౨౫౪. ఇచ్చేతమత్థం భగవా పునప్పునం, అక్ఖాసి నం [తం (సీ. పీ.)] వేదయి మన్తపారగూ;
చిత్రాహి గాథాహి మునీ పకాసయి, నిరామగన్ధో అసితో దురన్నయో.
౨౫౫. సుత్వాన బుద్ధస్స సుభాసితం పదం, నిరామగన్ధం సబ్బదుక్ఖప్పనూదనం;
నీచమనో వన్ది తథాగతస్స, తత్థేవ పబ్బజ్జమరోచయిత్థాతి.
ఆమగన్ధసుత్తం దుతియం నిట్ఠితం.
౩. హిరిసుత్తం
౨౫౬. హిరిం తరన్తం విజిగుచ్ఛమానం, తవాహమస్మి [సఖాహమస్మి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఇతి భాసమానం;
సయ్హాని కమ్మాని అనాదియన్తం, నేసో మమన్తి ఇతి నం విజఞ్ఞా.
౨౫౭. అనన్వయం [అత్థన్వయం (క.)] పియం వాచం, యో మిత్తేసు పకుబ్బతి;
అకరోన్తం భాసమానం, పరిజానన్తి పణ్డితా.
౨౫౮. న సో మిత్తో యో సదా అప్పమత్తో, భేదాసఙ్కీ రన్ధమేవానుపస్సీ;
యస్మిఞ్చ సేతి ఉరసీవ పుత్తో, స వే మిత్తో యో పరేహి అభేజ్జో.
౨౫౯. పాముజ్జకరణం ఠానం, పసంసావహనం సుఖం;
ఫలానిసంసో భావేతి, వహన్తో పోరిసం ధురం.
౨౬౦. పవివేకరసం పిత్వా, రసం ఉపసమస్స చ;
నిద్దరో హోతి నిప్పాపో, ధమ్మపీతిరసం పివన్తి.
హిరిసుత్తం తతియం నిట్ఠితం.
౪. మఙ్గలసుత్తం
ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో అఞ్ఞతరా దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం జేతవనం ఓభాసేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో సా దేవతా భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –
౨౬౧. ‘‘బహూ దేవా మనుస్సా చ, మఙ్గలాని అచిన్తయుం;
ఆకఙ్ఖమానా సోత్థానం, బ్రూహి మఙ్గలముత్తమం’’.
౨౬౨. ‘‘అసేవనా చ బాలానం, పణ్డితానఞ్చ సేవనా;
పూజా చ పూజనేయ్యానం [పూజనీయానం (సీ. స్యా. కం. పీ.)], ఏతం మఙ్గలముత్తమం.
౨౬౩. ‘‘పతిరూపదేసవాసో చ, పుబ్బే చ కతపుఞ్ఞతా;
అత్తసమ్మాపణిధి [అత్తసమ్మాపణీధీ (కత్థచి)] చ, ఏతం మఙ్గలముత్తమం.
౨౬౪. ‘‘బాహుసచ్చఞ్చ సిప్పఞ్చ, వినయో చ సుసిక్ఖితో;
సుభాసితా చ యా వాచా, ఏతం మఙ్గలముత్తమం.
౨౬౫. ‘‘మాతాపితు ఉపట్ఠానం, పుత్తదారస్స సఙ్గహో;
అనాకులా చ కమ్మన్తా, ఏతం మఙ్గలముత్తమం.
౨౬౬. ‘‘దానఞ్చ ధమ్మచరియా చ, ఞాతకానఞ్చ సఙ్గహో;
అనవజ్జాని కమ్మాని, ఏతం మఙ్గలముత్తమం.
౨౬౭. ‘‘ఆరతీ విరతీ పాపా, మజ్జపానా చ సంయమో;
అప్పమాదో చ ధమ్మేసు, ఏతం మఙ్గలముత్తమం.
౨౬౮. ‘‘గారవో చ నివాతో చ, సన్తుట్ఠి చ కతఞ్ఞుతా;
కాలేన ధమ్మస్సవనం [ధమ్మసవణం (కత్థచి), ధమ్మసవనం (సీ. క.)], ఏతం మఙ్గలముత్తమం.
౨౬౯. ‘‘ఖన్తీ చ సోవచస్సతా, సమణానఞ్చ దస్సనం;
కాలేన ధమ్మసాకచ్ఛా, ఏతం మఙ్గలముత్తమం.
౨౭౦. ‘‘తపో చ బ్రహ్మచరియఞ్చ, అరియసచ్చాన దస్సనం;
నిబ్బానసచ్ఛికిరియా చ, ఏతం మఙ్గలముత్తమం.
౨౭౧. ‘‘ఫుట్ఠస్స లోకధమ్మేహి, చిత్తం యస్స న కమ్పతి;
అసోకం విరజం ఖేమం, ఏతం మఙ్గలముత్తమం.
౨౭౨. ‘‘ఏతాదిసాని కత్వాన, సబ్బత్థమపరాజితా;
సబ్బత్థ సోత్థిం గచ్ఛన్తి, తం తేసం మఙ్గలముత్తమ’’న్తి.
మఙ్గలసుత్తం చతుత్థం నిట్ఠితం.
౫. సూచిలోమసుత్తం
ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా గయాయం విహరతి టఙ్కితమఞ్చే సూచిలోమస్స యక్ఖస్స భవనే. తేన ఖో పన సమయేన ఖరో చ యక్ఖో సూచిలోమో చ యక్ఖో భగవతో అవిదూరే అతిక్కమన్తి. అథ ఖో ఖరో యక్ఖో సూచిలోమం యక్ఖం ఏతదవోచ – ‘‘ఏసో సమణో’’తి. ‘‘నేసో సమణో, సమణకో ఏసో. యావాహం జానామి [యావ జానామి (సీ. పీ.)] యది వా సో సమణో [యది వా సమణో (స్యా.)], యది వా సో సమణకో’’తి [యది వా సమణకోతి (సీ. స్యా. పీ.)].
అథ ఖో సూచిలోమో యక్ఖో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో కాయం ఉపనామేసి. అథ ఖో భగవా కాయం అపనామేసి. అథ ఖో సూచిలోమో యక్ఖో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘భాయసి మం, సమణా’’తి? ‘‘న ఖ్వాహం తం, ఆవుసో, భాయామి; అపి చ తే సప్ఫస్సో పాపకో’’తి.
‘‘పఞ్హం తం, సమణ, పుచ్ఛిస్సామి. సచే మే న బ్యాకరిస్ససి, చిత్తం వా తే ఖిపిస్సామి, హదయం వా తే ఫాలేస్సామి, పాదేసు వా గహేత్వా పారగఙ్గాయ ఖిపిస్సామీ’’తి.
‘‘న ఖ్వాహం తం, ఆవుసో, పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ యో మే చిత్తం వా ఖిపేయ్య హదయం వా ఫాలేయ్య పాదేసు వా గహేత్వా పారగఙ్గాయ ఖిపేయ్య. అపి చ త్వం, ఆవుసో, పుచ్ఛ యదాకఙ్ఖసీ’’తి. అథ ఖో సూచిలోమో యక్ఖో భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –
౨౭౩. ‘‘రాగో చ దోసో చ కుతోనిదానా, అరతీ రతీ లోమహంసో కుతోజా;
కుతో సముట్ఠాయ మనోవితక్కా, కుమారకా ధఙ్కమివోస్సజన్తి’’.
౨౭౪. ‘‘రాగో చ దోసో చ ఇతోనిదానా, అరతీ రతీ లోమహంసో ఇతోజా;
ఇతో సముట్ఠాయ మనోవితక్కా, కుమారకా ధఙ్కమివోస్సజన్తి.
౨౭౪. ‘‘స్నేహజా అత్తసమ్భూతా, నిగ్రోధస్సేవ ఖన్ధజా;
పుథూ విసత్తా కామేసు, మాలువావ వితతావనే.
౨౭౫. ‘‘యే నం పజానన్తి యతోనిదానం, తే నం వినోదేన్తి సుణోహి యక్ఖ;
తే దుత్తరం ఓఘమిమం తరన్తి, అతిణ్ణపుబ్బం అపునబ్భవాయా’’తి.
సూచిలోమసుత్తం పఞ్చమం నిట్ఠితం.
౬. ధమ్మచరియసుత్తం
౨౭౬. ధమ్మచరియం బ్రహ్మచరియం, ఏతదాహు వసుత్తమం;
పబ్బజితోపి చే హోతి, అగారా అనగారియం.
౨౭౭. సో చే ముఖరజాతికో, విహేసాభిరతో మగో;
జీవితం తస్స పాపియో, రజం వడ్ఢేతి అత్తనో.
౨౭౮. కలహాభిరతో భిక్ఖు, మోహధమ్మేన ఆవుతో;
అక్ఖాతమ్పి న జానాతి, ధమ్మం బుద్ధేన దేసితం.
౨౭౯. విహేసం భావితత్తానం, అవిజ్జాయ పురక్ఖతో;
సంకిలేసం న జానాతి, మగ్గం నిరయగామినం.
౨౮౦. వినిపాతం సమాపన్నో, గబ్భా గబ్భం తమా తమం;
స వే తాదిసకో భిక్ఖు, పేచ్చ దుక్ఖం నిగచ్ఛతి.
౨౮౧. గూథకూపో యథా అస్స, సమ్పుణ్ణో గణవస్సికో;
యో చ ఏవరూపో అస్స, దుబ్బిసోధో హి సాఙ్గణో.
౨౮౨. యం ఏవరూపం జానాథ, భిక్ఖవో గేహనిస్సితం;
పాపిచ్ఛం పాపసఙ్కప్పం, పాపఆచారగోచరం.
౨౮౩. సబ్బే సమగ్గా హుత్వాన, అభినిబ్బజ్జియాథ [అభినిబ్బజ్జయాథ (సీ. పీ. అ. ని. ౮.౧౦)] నం;