౯. విపస్సనాకథా

౩౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘సో వత, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కఞ్చి [కిఞ్చి (క.) అ. ని. ౬.౯౯-౧౦౦ పస్సితబ్బా] సఙ్ఖారం నిచ్చతో సమనుపస్సన్తో అనులోమికాయ ఖన్తియా సమన్నాగతో భవిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి; అనులోమికాయ ఖన్తియా అసమన్నాగతో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి; సమ్మత్తనియామం అనోక్కమమానో సోతాపత్తిఫలం వా సకదాగామిఫలం వా అనాగామిఫలం వా అరహత్తం వా [అరహత్తఫలం వా (స్యా. క.) అ. ని. ౬.౯౮ పస్సితబ్బా] సచ్ఛికరిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వత, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్బసఙ్ఖారే అనిచ్చతో సమనుపస్సన్తో అనులోమికాయ ఖన్తియా సమన్నాగతో భవిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి; అనులోమికాయ ఖన్తియా సమన్నాగతో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి, సమ్మత్తనియామం ఓక్కమమానో సోతాపత్తిఫలం వా సకదాగామిఫలం వా అనాగామిఫలం వా అరహత్తం వా సచ్ఛికరిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వత, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కఞ్చి సఙ్ఖారం సుఖతో సమనుపస్సన్తో అనులోమికాయ ఖన్తియా సమన్నాగతో భవిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి; అనులోమికాయ ఖన్తియా అసమన్నాగతో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి; సమ్మత్తనియామం అనోక్కమమానో సోతాపత్తిఫలం వా సకదాగామిఫలం వా అనాగామిఫలం వా అరహత్తం వా సచ్ఛికరిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వత, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్బసఙ్ఖారే దుక్ఖతో సమనుపస్సన్తో అనులోమికాయ ఖన్తియా సమన్నాగతో భవిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి; అనులోమికాయ ఖన్తియా సమన్నాగతో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి; సమ్మత్తనియామం ఓక్కమమానో సోతాపత్తిఫలం వా సకదాగామిఫలం వా అనాగామిఫలం వా అరహత్తం వా సచ్ఛికరిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వత, భిక్ఖవే, భిక్ఖు కఞ్చి ధమ్మం అత్తతో సమనుపస్సన్తో అనులోమికాయ ఖన్తియా సమన్నాగతో భవిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి; అనులోమికాయ ఖన్తియా అసమన్నాగతో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి; సమ్మత్తనియామం అనోక్కమమానో సోతాపత్తిఫలం వా సకదాగామిఫలం వా అనాగామిఫలం వా అరహత్తం వా సచ్ఛికరిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వత, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్బధమ్మే [కఞ్చి ధమ్మం (స్యా.), కిఞ్చి ధమ్మం (క.) అ. ని. ౬.౧౦౦ పస్సితబ్బా] అనత్తతో సమనుపస్సన్తో అనులోమికాయ ఖన్తియా సమన్నాగతో భవిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి; అనులోమికాయ ఖన్తియా సమన్నాగతో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి; సమ్మత్తనియామం ఓక్కమమానో సోతాపత్తిఫలం వా సకదాగామిఫలం వా అనాగామిఫలం వా అరహత్తం వా సచ్ఛికరిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి.

‘‘సో వత, భిక్ఖవే, భిక్ఖు నిబ్బానం దుక్ఖతో సమనుపస్సన్తో అనులోమికాయ ఖన్తియా సమన్నాగతో భవిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి; అనులోమికాయ ఖన్తియా అసమన్నాగతో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి; సమ్మత్తనియామం అనోక్కమమానో సోతాపత్తిఫలం వా సకదాగామిఫలం వా అనాగామిఫలం వా అరహత్తం వా సచ్ఛికరిస్సతీతి – నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘సో వత, భిక్ఖవే, భిక్ఖు నిబ్బానం సుఖతో సమనుపస్సన్తో అనులోమికాయ ఖన్తియా సమన్నాగతో భవిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి; అనులోమికాయ ఖన్తియా సమన్నాగతో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి; సమ్మత్తనియామం ఓక్కమమానో సోతాపత్తిఫలం వా సకదాగామిఫలం వా అనాగామిఫలం వా అరహత్తం వా సచ్ఛికరిస్సతీతి – ఠానమేతం విజ్జతి’’.

౩౭. కతిహాకారేహి అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి, కతిహాకారేహి సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి? చత్తారీసాయ ఆకారేహి అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి, చత్తారీసాయ ఆకారేహి సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి.

కతమేహి చత్తారీసాయ ఆకారేహి అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి, కతమహి చత్తారీసాయ ఆకారేహి సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి? పఞ్చక్ఖన్ధే అనిచ్చతో దుక్ఖతో రోగతో గణ్డతో సల్లతో అఘతో ఆబాధతో పరతో పలోకతో ఈతితో ఉపద్దవతో భయతో ఉపసగ్గతో చలతో పభఙ్గుతో [పభఙ్గతో (స్యా.)] అద్ధువతో అతాణతో [అత్తాణతో (స్యా.)] అలేణతో అసరణతో రిత్తతో తుచ్ఛతో సుఞ్ఞతో అనత్తతో ఆదీనవతో విపరిణామధమ్మతో అసారకతో అఘమూలతో వధకతో విభవతో సాసవతో సఙ్ఖతతో మారామిసతో జాతిధమ్మతో జరాధమ్మతో బ్యాధిధమ్మతో మరణధమ్మతో సోకధమ్మతో పరిదేవధమ్మతో ఉపాయాసధమ్మతో సంకిలేసికధమ్మతో.

౩౮. పఞ్చక్ఖన్ధే అనిచ్చతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో నిచ్చం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే దుక్ఖతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో సుఖం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే రోగతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో ఆరోగ్యం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే గణ్డతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అగణ్డం [నిగణ్డో (స్యా.)] నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే సల్లతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో విసల్లం [నిస్సల్లం (స్యా.)] నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి.

పఞ్చక్ఖన్ధే అఘతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అనఘో నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే ఆబాధతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అనాబాధో నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే పరతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అపరప్పచ్చయం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే పలోకతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అపలోకధమ్మో నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే ఈతితో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అనీతికం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి.

పఞ్చక్ఖన్ధే ఉపద్దవతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అనుపద్దవం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే భయతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అభయం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే ఉపసగ్గతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అనుపసగ్గం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే చలతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అచలం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే పభఙ్గుతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అపభఙ్గు [అప్పభఙ్గం (స్యా.)] నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి.

పఞ్చక్ఖన్ధే అద్ధువతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో ధువం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే అతాణతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో తాణం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే అలేణతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో లేణం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే అసరణతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో సరణం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే రిత్తతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అరిత్తం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి.

పఞ్చక్ఖన్ధే తుచ్ఛతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అతుచ్ఛం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే సుఞ్ఞతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో పరమసుఞ్ఞం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే అనత్తతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో పరమత్థం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే ఆదీనవతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అనాదీనవం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే విపరిణామధమ్మతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అవిపరిణామధమ్మం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి.

పఞ్చక్ఖన్ధే అసారకతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో సారం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే అఘమూలతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అనఘమూలం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే వధకతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అవధకం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే విభవతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అవిభవం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే సాసవతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అనాసవం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి.

పఞ్చక్ఖన్ధే సఙ్ఖతతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అసఙ్ఖతం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే మారామిసతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో నిరామిసం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే జాతిధమ్మతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అజాతం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే జరాధమ్మతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అజరం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే బ్యాధిధమ్మతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అబ్యాధి [అబ్యాధిధమ్మం (స్యా.)] నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి.

పఞ్చక్ఖన్ధే మరణధమ్మతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అమతం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే సోకధమ్మతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అసోకం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే పరిదేవధమ్మతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అపరిదేవం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే ఉపాయాసధమ్మతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అనుపాయాసం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి. పఞ్చక్ఖన్ధే సంకిలేసికధమ్మతో పస్సన్తో అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. పఞ్చన్నం ఖన్ధానం నిరోధో అసంకిలిట్ఠం నిబ్బానన్తి పస్సన్తో సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి.

౩౯. అనిచ్చతోతి, అనిచ్చానుపస్సనా. దుక్ఖతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. రోగతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. గణ్డతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. సల్లతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. అఘతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. ఆబాధతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. పరతోతి, అనత్తానుపస్సనా. పలోకతోతి, అనిచ్చానుపస్సనా. ఈతితోతి, దుక్ఖానుపస్సనా.

ఉపద్దవతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. భయతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. ఉపసగ్గతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. చలతోతి, అనిచ్చానుపస్సనా. పభఙ్గుతోతి, అనిచ్చానుపస్సనా. అద్ధువతోతి, అనిచ్చానుపస్సనా. అతాణతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. అలేణతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. అసరణతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. రిత్తతోతి, అనత్తానుపస్సనా.

తుచ్ఛతోతి, అనత్తానుపస్సనా. సుఞ్ఞతోతి, అనత్తానుపస్సనా. అనత్తతోతి, అనత్తానుపస్సనా. ఆదీనవతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. విపరిణామధమ్మతోతి, అనిచ్చానుపస్సనా. అసారకతోతి, అనత్తానుపస్సనా. అఘమూలతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. వధకతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. విభవతోతి, అనిచ్చానుపస్సనా. సాసవతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా.

సఙ్ఖతతోతి, అనిచ్చానుపస్సనా. మారామిసతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. జాతిధమ్మతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. జరాధమ్మతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. బ్యాధిధమ్మతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. మరణధమ్మతోతి, అనిచ్చానుపస్సనా. సోకధమ్మతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. పరిదేవధమ్మతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. ఉపాయాసధమ్మతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా. సంకిలేసికధమ్మతోతి, దుక్ఖానుపస్సనా.

ఇమేహి చత్తాలీసాయ ఆకారేహి అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభతి. ఇమేహి చత్తాలీసాయ ఆకారేహి సమ్మత్తనియామం ఓక్కమతి.

ఇమేహి చత్తాలీసాయ ఆకారేహి అనులోమికం ఖన్తిం పటిలభన్తస్స, ఇమేహి చత్తాలీసాయ ఆకారేహి సమ్మత్తనియామం ఓక్కమన్తస్స కతి అనిచ్చానుపస్సనా, కతి దుక్ఖానుపస్సనా, కతి అనత్తానుపస్సనా?

పఞ్చవీసతి అనత్తానుపస్సనా, పఞ్ఞాస అనిచ్చానుపస్సనా;

సతం పఞ్చవీసతి చేవ, యాని దుక్ఖే పవుచ్చరేతి.

విపస్సనాకథా నిట్ఠితా.