౧. సోళసపఞ్ఞానిద్దేసో

౪. పఞ్ఞాపటిలాభాయ సంవత్తన్తీతి కతమో పఞ్ఞాపటిలాభో? చతున్నం మగ్గఞాణానం, చతున్నం ఫలఞాణానం, చతున్నం పటిసమ్భిదాఞాణానం, ఛన్నం అభిఞ్ఞాఞాణానం, తేసత్తతీనం ఞాణానం, సత్తసత్తతీనం ఞాణానం లాభో పటిలాభో పత్తి సమ్పత్తి ఫస్సనా [ఫుసనా (క.)] సచ్ఛికిరియా ఉపసమ్పదా. పఞ్ఞాపటిలాభాయ సంవత్తన్తీతి – అయం పఞ్ఞా పటిలాభో.

పఞ్ఞాబుద్ధియా సంవత్తన్తీతి కతమా పఞ్ఞాబుద్ధి? సత్తన్నఞ్చ సేక్ఖానం పుథుజ్జనకల్యాణకస్స చ పఞ్ఞా వడ్ఢతి, అరహతో పఞ్ఞా వడ్ఢతి. వడ్ఢితవడ్ఢనా పఞ్ఞాబుద్ధియా సంవత్తన్తీతి – అయం పఞ్ఞాబుద్ధి.

పఞ్ఞావేపుల్లాయ సంవత్తన్తీతి కతమం పఞ్ఞావేపుల్లం? సత్తన్నం సేక్ఖానం పుథుజ్జనకల్యాణకస్స చ పఞ్ఞావేపుల్లం గచ్ఛతి. అరహతో పఞ్ఞా వేపుల్లగతా పఞ్ఞావేపుల్లాయ సంవత్తన్తీతి – ఇదం పఞ్ఞావేపుల్లం.

మహాపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి కతమా మహాపఞ్ఞా? మహన్తే అత్థే పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తే ధమ్మే పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తా నిరుత్తియో పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తాని పటిభానాని పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తే సీలక్ఖన్ధే పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తే సమాధిక్ఖన్ధే పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తే పఞ్ఞాక్ఖన్ధే పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తే విముత్తిక్ఖన్ధే పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తే విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధే పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తాని ఠానాట్ఠానాని పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తా విహారసమాపత్తియో పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తాని అరియసచ్చాని పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తే సతిపట్ఠానే పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తే సమ్మప్పధానే పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తే ఇద్ధిపాదే పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తాని ఇన్ద్రియాని పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తాని బలాని పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తే బోజ్ఝఙ్గే పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తం అరియమగ్గం [మహన్తే అరియమగ్గే (క.)] పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తాని సామఞ్ఞఫలాని పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తా అభిఞ్ఞాయో [మహాభిఞ్ఞాయో (క.)] పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహన్తం పరమత్థం నిబ్బానం పరిగ్గణ్హాతీతి – మహాపఞ్ఞా. మహాపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి – అయం మహాపఞ్ఞా.

పుథుపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి కతమా పుథుపఞ్ఞా? పుథునానాఖన్ధేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాధాతూసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాఆయతనేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాపటిచ్చసముప్పాదేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాసుఞ్ఞతమనుపలబ్భేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాఅత్థేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాధమ్మేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానానిరుత్తీసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాపటిభానేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాసీలక్ఖన్ధేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాసమాధిక్ఖన్ధేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాపఞ్ఞాక్ఖన్ధేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానావిముత్తిక్ఖన్ధేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానావిముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాఠానాట్ఠానేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానావిహారసమాపత్తీసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాఅరియసచ్చేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాసతిపట్ఠానేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాసమ్మప్పధానేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాఇద్ధిపాదేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాఇన్ద్రియేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాబలేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాబోజ్ఝఙ్గేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాఅరియమగ్గేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాసామఞ్ఞఫలేసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథునానాఅభిఞ్ఞాసు ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథుజ్జనసాధారణే ధమ్మే అతిక్కమ్మ [సమతిక్కమ్మ (స్యా.)] పరమత్థే నిబ్బానే ఞాణం పవత్తతీతి – పుథుపఞ్ఞా. పుథుపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి – అయం పుథుపఞ్ఞా.

విపులపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి కతమా విపులపఞ్ఞా? విపులే అత్థే పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులే ధమ్మే పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులా నిరుత్తియో పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులాని పటిభానాని పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులే సీలక్ఖన్ధే పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులే సమాధిక్ఖన్ధే పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులే పఞ్ఞాక్ఖన్ధే పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులే విముత్తిక్ఖన్ధే పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులే విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధే పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులాని ఠానాట్ఠానాని పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులా విహారసమాపత్తియో పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులాని అరియసచ్చాని పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులే సతిపట్ఠానే పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులే సమ్మప్పధానే పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులే ఇద్ధిపాదే పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులాని ఇన్ద్రియాని పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులాని బలాని పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులే బోజ్ఝఙ్గే పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులే అరియమగ్గే పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులాని సామఞ్ఞఫలాని పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులా అభిఞ్ఞాయో పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులం పరమత్థం నిబ్బానం పరిగ్గణ్హాతీతి – విపులపఞ్ఞా. విపులపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి – అయం విపులపఞ్ఞా.

గమ్భీరపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి కతమా గమ్భీరపఞ్ఞా? గమ్భీరేసు ఖన్ధేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరాసు ధాతూసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు ఆయతనేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు పటిచ్చసముప్పాదేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు సుఞ్ఞతమనుపలబ్భేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు అత్థేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు ధమ్మేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరాసు నిరుత్తీసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు పటిభానేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు సీలక్ఖన్ధేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు సమాధిక్ఖన్ధేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు పఞ్ఞాక్ఖన్ధేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు విముత్తిక్ఖన్ధేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు ఠానాట్ఠానేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరాసు విహారసమాపత్తీసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు అరియసచ్చేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు సతిపట్ఠానేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు సమ్మప్పధానేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు ఇద్ధిపాదేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు ఇన్ద్రియేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు బలేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు బోజ్ఝఙ్గేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు అరియమగ్గేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరేసు సామఞ్ఞఫలేసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరాసు అభిఞ్ఞాసు ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరే పరమత్థే నిబ్బానే ఞాణం పవత్తతీతి – గమ్భీరపఞ్ఞా. గమ్భీరపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి – అయం గమ్భీరపఞ్ఞా.

అసామన్తపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి కతమా అసామన్తపఞ్ఞా? యస్స పుగ్గలస్స అత్థవవత్థానతో అత్థపటిసమ్భిదా అధిగతా హోతి సచ్ఛికతా ఫస్సితా పఞ్ఞాయ, ధమ్మవవత్థానతో ధమ్మపటిసమ్భిదా అధిగతా హోతి సచ్ఛికతా ఫస్సితా పఞ్ఞాయ, నిరుత్తివవత్థానతో నిరుత్తిపటిసమ్భిదా అధిగతా హోతి సచ్ఛికతా ఫస్సితా పఞ్ఞాయ, పటిభానవవత్థానతో పటిభానపటిసమ్భిదా అధిగతా హోతి సచ్ఛికతా ఫస్సితా పఞ్ఞాయ, తస్స అత్థే చ ధమ్మే చ నిరుత్తియా చ పటిభానే చ న అఞ్ఞో కోచి సక్కోతి అభిసమ్భవితుం. అనభిసమ్భవనీయో చ సో అఞ్ఞేహీతి – అసామన్తపఞ్ఞో.

పుథుజ్జనకల్యాణకస్స పఞ్ఞా అట్ఠమకస్స పఞ్ఞాయ దూరే విదూరే సువిదూరే న సన్తికే న సామన్తా. పుథుజ్జనకల్యాణకం ఉపాదాయ అట్ఠమకో అసామన్తపఞ్ఞో. అట్ఠమకస్స పఞ్ఞా సోతాపన్నస్స పఞ్ఞాయ దూరే విదూరే సువిదూరే న సన్తికే న సామన్తా. అట్ఠమకం ఉపాదాయ సోతాపన్నో అసామన్తపఞ్ఞో. సోతాపన్నస్స పఞ్ఞా సకదాగామిస్స పఞ్ఞాయ దూరే విదూరే సువిదూరే న సన్తికే న సామన్తా. సోతాపన్నం ఉపాదాయ సకదాగామి అసామన్తపఞ్ఞో. సకదాగామిస్స పఞ్ఞా అనాగామిస్స పఞ్ఞాయ దూరే విదూరే సువిదూరే న సన్తికే న సామన్తా. సకదాగామిం ఉపాదాయ అనాగామీ అసామన్తపఞ్ఞో. అనాగామిస్స పఞ్ఞా అరహతో పఞ్ఞాయ దూరే విదూరే సువిదూరే న సన్తికే న సామన్తా. అనాగామిం ఉపాదాయ అరహా అసామన్తపఞ్ఞో. అరహతో పఞ్ఞా పచ్చేకసమ్బుద్ధస్స [పచ్చేకబుద్ధస్స (స్యా. క.) అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా] పఞ్ఞాయ దూరే విదూరే సువిదూరే న సన్తికే న సామన్తా. అరహన్తం ఉపాదాయ పచ్చేకబుద్ధో అసామన్తపఞ్ఞో. పచ్చేకబుద్ధఞ్చ సదేవకఞ్చ లోకం ఉపాదాయ తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో అగ్గో అసామన్తపఞ్ఞో.

౫. పఞ్ఞాపభేదకుసలో పభిన్నఞాణో అధిగతప్పటిసమ్భిదో చతువేసారజ్జప్పత్తో దసబలధారీ పురిసాసభో పురిససీహో పురిసనాగో పురిసాజఞ్ఞో పురిసధోరయ్హో అనన్తఞాణో అనన్తతేజో అనన్తయసో అడ్ఢో మహద్ధనో ధనవా నేతా వినేతా అనునేతా పఞ్ఞాపేతా నిజ్ఝాపేతా పేక్ఖేతా పసాదేతా. సో హి భగవా అనుప్పన్నస్స మగ్గస్స ఉప్పాదేతా, అసఞ్జాతస్స మగ్గస్స సఞ్జనేతా [సఞ్జానేతా (స్యా.)], అనక్ఖాతస్స మగ్గస్స అక్ఖాతా, మగ్గఞ్ఞూ మగ్గవిదూ మగ్గకోవిదో మగ్గానుగామీ [మగ్గానుగా (స్యా.) మహాని. ౬౯ పస్సితబ్బో] చ పనస్స ఏతరహి సావకా విహరన్తి పచ్ఛా సమన్నాగతా.

సో హి భగవా జానం జానాతి, పస్సం పస్సతి, చక్ఖుభూతో ఞాణభూతో ధమ్మభూతో బ్రహ్మభూతో వత్తా పవత్తా అత్థస్స నిన్నేతా అమతస్స దాతా ధమ్మస్సామీ తథాగతో. నత్థి తస్స భగవతో అఞ్ఞాతం అదిట్ఠం అవిదితం అసచ్ఛికతం అఫస్సితం పఞ్ఞాయ. అతీతం అనాగతం పచ్చుప్పన్నం [అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం (స్యా.) మహాని. ౬౯] ఉపాదాయ సబ్బే ధమ్మా సబ్బాకారేన బుద్ధస్స భగవతో ఞాణముఖే ఆపాథం ఆగచ్ఛన్తి. యం కిఞ్చి నేయ్యం నామ అత్థి తం సబ్బం జానితబ్బం [సబ్బం ధమ్మం జానితబ్బం (క.)]. అత్తత్థో వా పరత్థో వా ఉభయత్థో వా దిట్ఠధమ్మికో వా అత్థో సమ్పరాయికో వా అత్థో ఉత్తానో వా అత్థో గమ్భీరో వా అత్థో గూళ్హో వా అత్థో పటిచ్ఛన్నో వా అత్థో నేయ్యో వా అత్థో నీతో వా అత్థో అనవజ్జో వా అత్థో నిక్కిలేసో వా అత్థో వోదానో వా అత్థో పరమత్థో వా అత్థో, సబ్బం తం అన్తోబుద్ధఞాణే పరివత్తతి.

సబ్బం కాయకమ్మం బుద్ధస్స భగవతో ఞాణానుపరివత్తి. సబ్బం వచీకమ్మం బుద్ధస్స భగవతో ఞాణానుపరివత్తి. సబ్బం మనోకమ్మం బుద్ధస్స భగవతో ఞాణానుపరివత్తి. అతీతే బుద్ధస్స భగవతో అప్పటిహతం ఞాణం. అనాగతే బుద్ధస్స భగవతో అప్పటిహతం ఞాణం. పచ్చుప్పన్నే బుద్ధస్స భగవతో అప్పటిహతం ఞాణం. యావతకం నేయ్యం తావతకం ఞాణం, యావతకం ఞాణం తావతకం నేయ్యం. నేయ్యపరియన్తికం ఞాణం, ఞాణపరియన్తికం నేయ్యం. నేయ్యం అతిక్కమిత్వా ఞాణం నప్పవత్తతి. ఞాణం అతిక్కమిత్వా నేయ్యపథో నత్థి. అఞ్ఞమఞ్ఞపరియన్తట్ఠాయినో తే ధమ్మా. యథా ద్విన్నం సముగ్గపటలానం సమ్మా ఫుసితానం [సుఫుస్సితానం (స్యా. క.)] హేట్ఠిమం సముగ్గపటలం ఉపరిమం నాతివత్తతి, ఉపరిమం సముగ్గపటలం హేట్ఠిమం నాతివత్తతి, అఞ్ఞమఞ్ఞపరియన్తట్ఠాయినో; ఏవమేవ బుద్ధస్స భగవతో నేయ్యఞ్చ ఞాణఞ్చ అఞ్ఞమఞ్ఞపరియన్తట్ఠాయినో. యావతకం నేయ్యం తావతకం ఞాణం, యావతకం ఞాణం తావతకం నేయ్యం. నేయ్యపరియన్తికం ఞాణం, ఞాణపరియన్తికం నేయ్యం. నేయ్యం అతిక్కమిత్వా ఞాణం నప్పవత్తతి. ఞాణం అతిక్కమిత్వా నేయ్యపథో నత్థి. అఞ్ఞమఞ్ఞపరియన్తట్ఠాయినో తే ధమ్మా. సబ్బధమ్మేసు బుద్ధస్స భగవతో ఞాణం పవత్తతి.

సబ్బే ధమ్మా బుద్ధస్స భగవతో ఆవజ్జనప్పటిబద్ధా ఆకఙ్ఖప్పటిబద్ధా మనసికారప్పటిబద్ధా చిత్తుప్పాదప్పటిబద్ధా. సబ్బసత్తేసు బుద్ధస్స భగవతో ఞాణం పవత్తతి. సబ్బేసం సత్తానం బుద్ధో ఆసయం జానాతి, అనుసయం జానాతి, చరితం [చరియం (స్యా.) మహాని. ౬౯ పస్సితబ్బా] జానాతి, అధిముత్తిం జానాతి. అప్పరజక్ఖే మహారజక్ఖే తిక్ఖిన్ద్రియే ముదిన్ద్రియే స్వాకారే ద్వాకారే సువిఞ్ఞాపయే దువిఞ్ఞాపయే భబ్బాభబ్బే సత్తే పజానాతి. సదేవకో లోకో సమారకో సబ్రహ్మకో సస్సమణబ్రాహ్మణీ పజా సదేవమనుస్సా అన్తోబుద్ధఞాణే పరివత్తతి.

యథా యే కేచి మచ్ఛకచ్ఛపా, అన్తమసో తిమితిమిఙ్గలం ఉపాదాయ, అన్తోమహాసముద్దే పరివత్తన్తి, ఏవమేవం సదేవకో లోకో సమారకో సబ్రహ్మకో సస్సమణబ్రాహ్మణీ పజా సదేవమనుస్సా అన్తోబుద్ధఞాణే పరివత్తతి. యథా యే కేచి పక్ఖినో, అన్తమసో గరుళం వేనతేయ్యం ఉపాదాయ, ఆకాసస్స పదేసే పరివత్తన్తి; ఏవమేవ యేపి తే సారిపుత్తసమా పఞ్ఞాయ తేపి బుద్ధఞాణస్స పదేసే పరివత్తన్తి. బుద్ధఞాణం దేవమనుస్సానం పఞ్ఞం ఫరిత్వా అతిఘంసిత్వా తిట్ఠతి. యేపి తే ఖత్తియపణ్డితా బ్రాహ్మణపణ్డితా గహపతిపణ్డితా సమణపణ్డితా నిపుణా కతపరప్పవాదా వాలవేధిరూపా వోభిన్దన్తా [తే భిన్దన్తా (స్యా. క.)] మఞ్ఞే చరన్తి పఞ్ఞాగతేన దిట్ఠిగతాని, తే పఞ్హం అభిసఙ్ఖరిత్వా అభిసఙ్ఖరిత్వా తథాగతం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛన్తి గూళ్హాని చ పటిచ్ఛన్నాని చ, కథితా విసజ్జితా చ తే పఞ్హా భగవతా హోన్తి నిద్దిట్ఠకారణా [నిద్దిట్ఠికారణా (స్యా.)]. ఉపక్ఖిత్తకా చ తే భగవతో సమ్పజ్జన్తి. అథ ఖో భగవా తత్థ అతిరోచతి యదిదం పఞ్ఞాయాతి. అగ్గో అసామన్తపఞ్ఞో, అసామన్తపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి – అయం అసామన్తపఞ్ఞా.

౬. భూరిపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి కతమా భూరిపఞ్ఞా? రాగం అభిభుయ్యతీతి – భూరిపఞ్ఞా. అభిభవితాతి – భూరిపఞ్ఞా. దోసం అభిభుయ్యతీతి – భూరిపఞ్ఞా. అభిభవితాతి – భూరిపఞ్ఞా. మోహం అభిభుయ్యతీతి – భూరిపఞ్ఞా. అభిభవితాతి – భూరిపఞ్ఞా. కోధం…పే… ఉపనాహం … మక్ఖం… పళాసం… ఇస్సం… మచ్ఛరియం… మాయం… సాఠేయ్యం… థమ్భం… సారమ్భం… మానం… అతిమానం… మదం… పమాదం… సబ్బే కిలేసే… సబ్బే దుచ్చరితే… సబ్బే అభిసఙ్ఖారే…పే… సబ్బే భవగామికమ్మే అభిభుయ్యతీతి – భూరిపఞ్ఞా. అభిభవితాతి – భూరిపఞ్ఞా. రాగో అరి. తం అరిం మద్దనిపఞ్ఞాతి – భూరిపఞ్ఞా. దోసో అరి. తం అరిం మద్దనిపఞ్ఞాతి – భూరిపఞ్ఞా. మోహో అరి. తం అరిం మద్దనిపఞ్ఞాతి – భూరిపఞ్ఞా. కోధో…పే… ఉపనాహో… మక్ఖో… పళాసో… ఇస్సా… మచ్ఛరియం… మాయా… సాఠేయ్యం… థమ్భో… సారమ్భో… మానో… అతిమానో… మదో… పమాదో… సబ్బే కిలేసా… సబ్బే దుచ్చరితా… సబ్బే అభిసఙ్ఖారా…పే… సబ్బే భవగామికమ్మా అరి. తం అరిం మద్దనిపఞ్ఞాతి – భూరిపఞ్ఞా. భూరి వుచ్చతి పథవీ [పఠవీ (స్యా.)]. తాయ పథవిసమాయ విత్థతాయ విపులాయ పఞ్ఞాయ సమన్నాగతోతి – భూరిపఞ్ఞా. అపి చ, పఞ్ఞాయ మేతం అధివచనం. భూరి మేధా పరిణాయికాతి – భూరిపఞ్ఞా. భూరిపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి – అయం భూరిపఞ్ఞా.

పఞ్ఞాబాహుల్లాయ సంవత్తన్తీతి కతమం పఞ్ఞాబాహుల్లం? ఇధేకచ్చో పఞ్ఞాగరుకో హోతి పఞ్ఞాచరితో పఞ్ఞాసయో పఞ్ఞాధిముత్తో పఞ్ఞాధజో పఞ్ఞాకేతు పఞ్ఞాధిపతేయ్యో విచయబహులో పవిచయబహులో ఓక్ఖాయనబహులో సమోక్ఖాయనబహులో [సమ్పేక్ఖాయనబహులో (స్యా. క.) మహాని. ౨౦౪ పస్సితబ్బా] సమ్పేక్ఖాయనధమ్మో విభూతవిహారీ తచ్చరితో తగ్గరుకో తబ్బహులో తన్నిన్నో తప్పోణో తప్పబ్భారో తదధిముత్తో తదధిపతేయ్యో. యథా గణగరుకో వుచ్చతి ‘‘గణబాహులికో’’తి, చీవరగరుకో వుచ్చతి ‘‘చీవరబాహులికో’’తి, పత్తగరుకో వుచ్చతి ‘‘పత్తబాహులికో’’తి, సేనాసనగరుకో వుచ్చతి ‘‘సేనాసనబాహులికో’’తి; ఏవమేవం ఇధేకచ్చో పఞ్ఞా గరుకో హోతి పఞ్ఞాచరితో పఞ్ఞాసయో పఞ్ఞాధిముత్తో పఞ్ఞాధజో పఞ్ఞాకేతు పఞ్ఞాధిపతేయ్యో విచయబహులో పవిచయబహులో ఓక్ఖాయనబహులో సమోక్ఖాయనబహులో సమ్పేక్ఖాయనధమ్మో విభూతవిహారీ తచ్చరితో తగ్గరుకో తబ్బహులో తన్నిన్నో తప్పోణో తప్పబ్భారో తదధిముత్తో తదధిపతేయ్యో. పఞ్ఞాబాహుల్లాయ సంవత్తన్తీతి – ఇదం పఞ్ఞాబాహుల్లం.

సీఘపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి కతమా సీఘపఞ్ఞా? సీఘం సీఘం సీలాని పరిపూరేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం ఇన్ద్రియసంవరం పరిపూరేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం భోజనే మత్తఞ్ఞుతం పరిపూరేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం జాగరియానుయోగం పరిపూరేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం సీలక్ఖన్ధం పరిపూరేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం సమాధిక్ఖన్ధం పరిపూరేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం పఞ్ఞాక్ఖన్ధం పరిపూరేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం విముత్తిక్ఖన్ధం పరిపూరేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధం పరిపూరేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం ఠానాట్ఠానాని పటివిజ్ఝతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం విహారసమాపత్తియో పరిపూరేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం అరియసచ్చాని పటివిజ్ఝతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం సతిపట్ఠానే భావేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం సమ్మప్పధానే భావేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం ఇద్ధిపాదే భావేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం ఇన్ద్రియాని భావేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం బలాని భావేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం బోజ్ఝఙ్గే భావేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం అరియమగ్గం భావేతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం సామఞ్ఞఫలాని సచ్ఛికరోతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం అభిఞ్ఞాయో పటివిజ్ఝతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘం సీఘం పరమత్థం నిబ్బానం సచ్ఛికరోతీతి – సీఘపఞ్ఞా. సీఘపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి – అయం సీఘపఞ్ఞా.

లహుపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి కతమా లహుపఞ్ఞా? లహుం లహుం సీలాని పరిపూరేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం ఇన్ద్రియసంవరం పరిపూరేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం భోజనే మత్తఞ్ఞుతం పరిపూరేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం జాగరియానుయోగం పరిపూరేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం సీలక్ఖన్ధం …పే… సమాధిక్ఖన్ధం … పఞ్ఞాక్ఖన్ధం… విముత్తిక్ఖన్ధం… విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధం పరిపూరేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం ఠానాట్ఠానాని పటివిజ్ఝతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం విహారసమాపత్తియో పరిపూరేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం అరియసచ్చాని పటివిజ్ఝతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం సతిపట్ఠానే భావేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం సమ్మప్పధానే భావేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం ఇద్ధిపాదే భావేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం ఇన్ద్రియాని భావేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం బలాని భావేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం బోజ్ఝఙ్గే భావేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం అరియమగ్గం భావేతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం సామఞ్ఞఫలాని సచ్ఛికరోతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం అభిఞ్ఞాయో పటివిజ్ఝతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుం లహుం పరమత్థం నిబ్బానం సచ్ఛికరోతీతి – లహుపఞ్ఞా. లహుపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి – అయం లహుపఞ్ఞా.

హాసపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి కతమా హాసపఞ్ఞా? ఇధేకచ్చో హాసబహులో వేదబహులో తుట్ఠిబహులో పామోజ్జబహులో సీలాని పరిపూరేతీతి – హాసపఞ్ఞా. హాసబహులో వేదబహులో తుట్ఠిబహులో పామోజ్జబహులో ఇన్ద్రియసంవరం పరిపూరేతీతి – హాసపఞ్ఞా. హాసబహులో వేదబహులో తుట్ఠిబహులో పామోజ్జబహులో భోజనే మత్తఞ్ఞుతం పరిపూరేతీతి – హాసపఞ్ఞా. హాసబహులో వేదబహులో తుట్ఠిబహులో పామోజ్జబహులో జాగరియానుయోగం పరిపూరేతీతి – హాసపఞ్ఞా. హాసబహులో వేదబహులో తుట్ఠిబహులో పామోజ్జబహులో సీలక్ఖన్ధం…పే… సమాధిక్ఖన్ధం… పఞ్ఞాక్ఖన్ధం… విముత్తిక్ఖన్ధం… విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధం పరిపూరేతీతి…పే… ఠానాట్ఠానాని పటివిజ్ఝతీతి… విహారసమాపత్తియో పరిపూరేతీతి … అరియసచ్చాని పటివిజ్ఝతీతి… సతిపట్ఠానే భావేతీతి… సమ్మప్పధానే భావేతీతి… ఇద్ధిపాదే భావేతీతి… ఇన్ద్రియాని భావేతీతి… బలాని భావేతీతి… బోజ్ఝఙ్గే భావేతీతి … అరియమగ్గం భావేతీతి…పే… సామఞ్ఞఫలాని సచ్ఛికరోతీతి – హాసపఞ్ఞా. హాసబహులో వేదబహులో తుట్ఠిబహులో పామోజ్జబహులో అభిఞ్ఞాయో పటివిజ్ఝతీతి – హాసపఞ్ఞా. హాసబహులో వేదబహులో తుట్ఠిబహులో పామోజ్జబహులో పరమత్థం నిబ్బానం సచ్ఛికరోతీతి – హాసపఞ్ఞా. హాసపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి – అయం హాసపఞ్ఞా.

౭. జవనపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి కతమా జవనపఞ్ఞా? యం కిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం రూపం అనిచ్చతో ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా. దుక్ఖతో ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా. అనత్తతో ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా. యా కాచి వేదనా…పే… యా కాచి సఞ్ఞా… యే కేచి సఙ్ఖారా… యం కిఞ్చి విఞ్ఞాణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, సబ్బం విఞ్ఞాణం అనిచ్చతో ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా. దుక్ఖతో ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా. అనత్తతో ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా. చక్ఖు…పే… జరామరణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అనిచ్చతో ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా. దుక్ఖతో ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా. అనత్తతో ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా.

రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అనిచ్చం ఖయట్ఠేన దుక్ఖం భయట్ఠేన అనత్తా అసారకట్ఠేనాతి తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా రూపనిరోధే నిబ్బానే ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా. వేదనా…పే… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం… చక్ఖు…పే… జరామరణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అనిచ్చం ఖయట్ఠేన దుక్ఖం భయట్ఠేన అనత్తా అసారకట్ఠేనాతి తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా జరామరణనిరోధే [జరామరణం రూపనిరోధే (స్యా.)] నిబ్బానే ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా.

రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అనిచ్చం సఙ్ఖతం పటిచ్చసముప్పన్నం ఖయధమ్మం వయధమ్మం విరాగధమ్మం నిరోధధమ్మన్తి తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా రూపనిరోధే నిబ్బానే ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా. వేదనా…పే… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం… చక్ఖు…పే… జరామరణం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అనిచ్చం సఙ్ఖతం పటిచ్చసముప్పన్నం ఖయధమ్మం వయధమ్మం విరాగధమ్మం నిరోధధమ్మన్తి తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా జరామరణనిరోధే నిబ్బానే ఖిప్పం జవతీతి – జవనపఞ్ఞా. జవనపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి – అయం జవనపఞ్ఞా.

తిక్ఖపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి కతమా తిక్ఖపఞ్ఞా? ఖిప్పం కిలేసే ఛిన్దతీతి – తిక్ఖపఞ్ఞా. ఉప్పన్నం కామవితక్కం నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి [బ్యన్తిం కరోతి (క.)] అనభావం గమేతీతి – తిక్ఖపఞ్ఞా. ఉప్పన్నం బ్యాపాదవితక్కం నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతీతి – తిక్ఖపఞ్ఞా. ఉప్పన్నం విహింసావితక్కం నాధివాసేతి…పే… ఉప్పన్నుప్పన్నే పాపకే అకుసలే ధమ్మే నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతీతి – తిక్ఖపఞ్ఞా. ఉప్పన్నం రాగం నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతీతి – తిక్ఖపఞ్ఞా. ఉప్పన్నం దోసం…పే… ఉప్పన్నం మోహం … ఉప్పన్నం కోధం… ఉప్పన్నం ఉపనాహం… మక్ఖం… పళాసం… ఇస్సం… మచ్ఛరియం… మాయం… సాఠేయ్యం… థమ్భం… సారమ్భం… మానం… అతిమానం… మదం… పమాదం… సబ్బే కిలేసే… సబ్బే దుచ్చరితే… సబ్బే అభిసఙ్ఖారే…పే… సబ్బే భవగామికమ్మే నాధివాసేతి పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతీతి – తిక్ఖపఞ్ఞా. ఏకస్మిం ఆసనే చత్తారో చ అరియమగ్గా చత్తారి చ సామఞ్ఞఫలాని చతస్సో పటిసమ్భిదాయో ఛ అభిఞ్ఞాయో అధిగతా హోన్తి సచ్ఛికతా ఫస్సితా పఞ్ఞాయాతి – తిక్ఖపఞ్ఞా. తిక్ఖపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి – అయం తిక్ఖపఞ్ఞా.

నిబ్బేధికపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి కతమా నిబ్బేధికపఞ్ఞా? ఇధేకచ్చో సబ్బసఙ్ఖారేసు ఉబ్బేగబహులో హోతి ఉత్తాసబహులో ఉక్కణ్ఠనబహులో అరతిబహులో అనభిరతిబహులో. బహిముఖో న రమతి సబ్బసఙ్ఖారేసు. అనిబ్బిద్ధపుబ్బం అప్పదాలితపుబ్బం లోభక్ఖన్ధం నిబ్బిజ్ఝతి పదాలేతీతి – నిబ్బేధికపఞ్ఞా. అనిబ్బిద్ధపుబ్బం అప్పదాలితపుబ్బం దోసక్ఖన్ధం నిబ్బిజ్ఝతి పదాలేతీతి – నిబ్బేధికపఞ్ఞా. అనిబ్బిద్ధపుబ్బం అప్పదాలితపుబ్బం మోహక్ఖన్ధం నిబ్బిజ్ఝతి పదాలేతీతి – నిబ్బేధికపఞ్ఞా. అనిబ్బిద్ధపుబ్బం అప్పదాలితపుబ్బం కోధం…పే… ఉపనాహం… మక్ఖం… పళాసం… ఇస్సం… మచ్ఛరియం… మాయం… సాఠేయ్యం… థమ్భం… సారమ్భం… మానం… అతిమానం… మదం… పమాదం… సబ్బే కిలేసే… సబ్బే దుచ్చరితే… సబ్బే అభిసఙ్ఖారే…పే… సబ్బే భవగామికమ్మే నిబ్బిజ్ఝతి పదాలేతీతి – నిబ్బేధికపఞ్ఞా. నిబ్బేధికపఞ్ఞతాయ సంవత్తన్తీతి – అయం నిబ్బేధికపఞ్ఞా.

ఇమా సోళస పఞ్ఞాయో. ఇమాహి సోళసహి పఞ్ఞాహి సమన్నాగతో పుగ్గలో పటిసమ్భిదప్పత్తో.