౫. విరాగకథా

౨౮. విరాగో మగ్గో, విముత్తి ఫలం. కథం విరాగో మగ్గో? సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠియా విరజ్జతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ విరజ్జతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి విరజ్జతి. విరాగో విరాగారమ్మణో విరాగగోచరో విరాగే సముదాగతో [సముపాగతో (స్యా.)] విరాగే ఠితో విరాగే పతిట్ఠితో.

విరాగోతి ద్వే విరాగా – నిబ్బానఞ్చ విరాగో, యే చ నిబ్బానారమ్మణతాజాతా ధమ్మా సబ్బే విరాగా హోన్తీతి – విరాగా. సహజాతాని సత్తఙ్గాని విరాగం గచ్ఛన్తీతి – విరాగో మగ్గో. ఏతేన మగ్గేన బుద్ధా చ సావకా చ అగతం దిసం నిబ్బానం గచ్ఛన్తీతి – అట్ఠఙ్గికో మగ్గో. యావతా పుథుసమణబ్రాహ్మణానం పరప్పవాదానం మగ్గా, అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో అగ్గో చ సేట్ఠో చ పామోక్ఖో [విమోక్ఖో (స్యా.), మోక్ఖో (అట్ఠ.)] చ ఉత్తమో చ పవరో చాతి – మగ్గానం అట్ఠఙ్గికో సేట్ఠో.

అభినిరోపనట్ఠేన సమ్మాసఙ్కప్పో మిచ్ఛాసఙ్కప్పా విరజ్జతి. పరిగ్గహట్ఠేన సమ్మావాచా మిచ్ఛావాచాయ విరజ్జతి. సముట్ఠానట్ఠేన సమ్మాకమ్మన్తో మిచ్ఛాకమ్మన్తా విరజ్జతి. వోదానట్ఠేన సమ్మాఆజీవో మిచ్ఛాఆజీవా విరజ్జతి. పగ్గహట్ఠేన సమ్మావాయామో మిచ్ఛావాయామా విరజ్జతి. ఉపట్ఠానట్ఠేన సమ్మాసతి మిచ్ఛాసతియా విరజ్జతి. అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధి మిచ్ఛాసమాధితో విరజ్జతి. తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ విరజ్జతి. బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి విరజ్జతి. విరాగో విరాగారమ్మణో విరాగగోచరో విరాగే సముదాగతో విరాగే ఠితో విరాగే పతిట్ఠితో.

విరాగోతి ద్వే విరాగా – నిబ్బానఞ్చ విరాగో, యే చ నిబ్బానారమ్మణతాజాతా ధమ్మా సబ్బే విరాగా హోన్తీతి – విరాగా. సహజాతాని సత్తఙ్గాని విరాగం గచ్ఛన్తీతి – విరాగో మగ్గో. ఏతేన మగ్గేన బుద్ధా చ సావకా చ అగతం దిసం నిబ్బానం గచ్ఛన్తీతి – అట్ఠఙ్గికో మగ్గో. యావతా పుథుసమణబ్రాహ్మణానం పరప్పవాదానం మగ్గా, అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో అగ్గో చ సేట్ఠో చ పామోక్ఖో చ ఉత్తమో చ పవరో చాతి – మగ్గానం అట్ఠఙ్గికో సేట్ఠో.

సకదాగామిమగ్గక్ఖణే దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠి…పే… అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధి ఓళారికా కామరాగసఞ్ఞోజనా పటిఘసఞ్ఞోజనా ఓళారికా కామరాగానుసయా పటిఘానుసయా విరజ్జతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ విరజ్జతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి విరజ్జతి. విరాగో విరాగారమ్మణో విరాగగోచరో విరాగే సముదాగతో విరాగే ఠితో విరాగే పతిట్ఠితో.

విరాగోతి ద్వే విరాగా – నిబ్బానఞ్చ విరాగో, యే చ నిబ్బానారమ్మణతాజాతా ధమ్మా సబ్బే విరాగా హోన్తీతి – విరాగా. సహజాతాని సత్తఙ్గాని విరాగం గచ్ఛన్తీతి – విరాగో మగ్గో. ఏతేన మగ్గేన బుద్ధా చ సావకా చ అగతం దిసం నిబ్బానం గచ్ఛన్తీతి – అట్ఠఙ్గికో మగ్గో. యావతా పుథుసమణబ్రాహ్మణానం పరప్పవాదానం మగ్గా. అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో అగ్గో చ సేట్ఠో చ పామోక్ఖో చ ఉత్తమో చ పవరో చాతి – మగ్గానం అట్ఠఙ్గికో సేట్ఠో.

అనాగామిమగ్గక్ఖణే దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠి…పే… అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధి అనుసహగతా కామరాగసఞ్ఞోజనా పటిఘసఞ్ఞోజనా అనుసహగతా కామరాగానుసయా పటిఘానుసయా విరజ్జతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ విరజ్జతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి విరజ్జతి. విరాగో విరాగారమ్మణో…పే… మగ్గానం అట్ఠఙ్గికో సేట్ఠో.

అరహత్తమగ్గక్ఖణే దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠి…పే… అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధి రూపరాగా అరూపరాగా మానా ఉద్ధచ్చా అవిజ్జాయ మానానుసయా భవరాగానుసయా అవిజ్జానుసయా విరజ్జతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ విరజ్జతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి విరజ్జతి విరాగో విరాగారమ్మణో విరాగగోచరో విరాగే సముదాగతో విరాగే ఠితో విరాగే పతిట్ఠితో.

విరాగోతి ద్వే విరాగా – నిబ్బానఞ్చ విరాగో, యే చ నిబ్బానారమ్మణతాజాతా ధమ్మా సబ్బే విరాగా హోన్తీతి – విరాగా. సహజాతాని సత్తఙ్గాని విరాగం గచ్ఛన్తీతి – విరాగో మగ్గో. ఏతేన మగ్గేన బుద్ధా చ సావకా చ అగతం దిసం నిబ్బానం గచ్ఛన్తీతి – అట్ఠఙ్గికో మగ్గో. యావతా పుథుసమణబ్రాహ్మణానం పరప్పవాదానం మగ్గా. అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో అగ్గో చ సేట్ఠో చ పామోక్ఖో చ ఉత్తమో చ పవరో చాతి – మగ్గానం అట్ఠఙ్గికో సేట్ఠో.

దస్సనవిరాగో సమ్మాదిట్ఠి. అభినిరోపనవిరాగో సమ్మాసఙ్కప్పో. పరిగ్గహవిరాగో సమ్మావాచా. సముట్ఠానవిరాగో సమ్మాకమ్మన్తో. వోదానవిరాగో సమ్మాఆజీవో. పగ్గహవిరాగో సమ్మావాయామో. ఉపట్ఠానవిరాగో సమ్మాసతి. అవిక్ఖేపవిరాగో సమ్మాసమాధి. ఉపట్ఠానవిరాగో సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో. పవిచయవిరాగో ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో. పగ్గహవిరాగో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో. ఫరణవిరాగో పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో. ఉపసమవిరాగో పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో. అవిక్ఖేపవిరాగో సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో. పటిసఙ్ఖానవిరాగో ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో. అస్సద్ధియే అకమ్పియవిరాగో సద్ధాబలం. కోసజ్జే అకమ్పియవిరాగో వీరియబలం. పమాదే అకమ్పియవిరాగో సతిబలం. ఉద్ధచ్చే అకమ్పియవిరాగో సమాధిబలం. అవిజ్జాయ అకమ్పియవిరాగో పఞ్ఞాబలం. అధిమోక్ఖవిరాగో సద్ధిన్ద్రియం. పగ్గహవిరాగో వీరియిన్ద్రియం. ఉపట్ఠానవిరాగో సతిన్ద్రియం. అవిక్ఖేపవిరాగో సమాధిన్ద్రియం. దస్సనవిరాగో పఞ్ఞిన్ద్రియం. ఆధిపతేయ్యట్ఠేన ఇన్ద్రియాని విరాగో. అకమ్పియట్ఠేన బలం విరాగో. నియ్యానట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా విరాగో. హేతుట్ఠేన మగ్గో విరాగో. ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిపట్ఠానా విరాగో. పదహనట్ఠేన సమ్మప్పధానా విరాగో. ఇజ్ఝనట్ఠేన ఇద్ధిపాదా విరాగో. తథట్ఠేన సచ్చా విరాగో. అవిక్ఖేపట్ఠేన సమథో విరాగో. అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా విరాగో. ఏకరసట్ఠేన సమథవిపస్సనా విరాగో. అనతివత్తనట్ఠేన యుగనద్ధం విరాగో. సంవరట్ఠేన సీలవిసుద్ధి విరాగో. అవిక్ఖేపట్ఠేన చిత్తవిసుద్ధి విరాగో. దస్సనట్ఠేన దిట్ఠివిసుద్ధి విరాగో. విముత్తట్ఠేన విమోక్ఖో విరాగో. పటివేధట్ఠేన విజ్జా విరాగో. పరిచ్చాగట్ఠేన విముత్తి విరాగో. సముచ్ఛేదట్ఠేన ఖయే ఞాణం విరాగో. ఛన్దో మూలట్ఠేన విరాగో. మనసికారో సముట్ఠానట్ఠేన విరాగో. ఫస్సో సమోధానట్ఠేన విరాగో. వేదనా సమోసరణట్ఠేన విరాగో. సమాధి పముఖట్ఠేన విరాగో. సతి ఆధిపతేయ్యట్ఠేన విరాగో. పఞ్ఞా తతుత్తరట్ఠేన విరాగో. విముత్తి సారట్ఠేన విరాగో. అమతోగధం నిబ్బానం పరియోసానట్ఠేన మగ్గో.

దస్సనమగ్గో సమ్మాదిట్ఠి, అభినిరోపనమగ్గో సమ్మాసఙ్కప్పో…పే… అమతోగధం నిబ్బానం పరియోసానట్ఠేన మగ్గో. ఏవం విరాగో మగ్గో.

౨౯. కథం విముత్తి ఫలం? సోతాపత్తిఫలక్ఖణే దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠియా విముత్తా హోతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ విముత్తా హోతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి విముత్తా హోతి, విముత్తి విముత్తారమ్మణా విముత్తిగోచరా విముత్తియా సముదాగతా విముత్తియా ఠితా విముత్తియా పతిట్ఠితా. విముత్తీతి ద్వే ముత్తియో – నిబ్బానఞ్చ విముత్తి, యే చ నిబ్బానారమ్మణతాజాతా ధమ్మా సబ్బే చ విముత్తా హోన్తీతి – విముత్తి ఫలం.

అభినిరోపనట్ఠేన సమ్మాసఙ్కప్పో మిచ్ఛాసఙ్కప్పా విముత్తో హోతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ విముత్తో హోతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి విముత్తో హోతి, విముత్తి విముత్తారమ్మణా విముత్తిగోచరా విముత్తియా సముదాగతా విముత్తియా ఠితా విముత్తియా పతిట్ఠితా. విముత్తీతి ద్వే విముత్తియో – నిబ్బానఞ్చ విముత్తి, యే చ నిబ్బానారమ్మణతాజాతా ధమ్మా సబ్బే విముత్తా హోన్తీతి – విముత్తి ఫలం.

పరిగ్గహట్ఠేన సమ్మావాచా మిచ్ఛావాచాయ విముత్తా హోతి, సముట్ఠానట్ఠేన సమ్మాకమ్మన్తో మిచ్ఛాకమ్మన్తా విముత్తో హోతి, వోదానట్ఠేన సమ్మాఆజీవో మిచ్ఛాఆజీవా విముత్తో హోతి, పగ్గహట్ఠేన సమ్మావాయామో మిచ్ఛావాయామా విముత్తో హోతి, ఉపట్ఠానట్ఠేన సమ్మాసతి మిచ్ఛాసతియా విముత్తా హోతి, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధి మిచ్ఛాసమాధితో విముత్తో హోతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ విముత్తో హోతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి విముత్తో హోతి, విముత్తి విముత్తారమ్మణా విముత్తిగోచరా విముత్తియా సముదాగతా విముత్తియా ఠితా విముత్తియా పతిట్ఠితా. విముత్తీతి. ద్వే విముత్తియో – నిబ్బానఞ్చ విముత్తి, యే చ నిబ్బానారమ్మణతాజాతా ధమ్మా సబ్బే విముత్తా హోన్తీతి – విముత్తి ఫలం.

సకదాగామిఫలక్ఖణే దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠి…పే… అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధి ఓళారికా కామరాగసఞ్ఞోజనా పటిఘసఞ్ఞోజనా ఓళారికా కామరాగానుసయా పటిఘానుసయా విముత్తో హోతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ విముత్తో హోతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి విముత్తో హోతి, విముత్తి విముత్తారమ్మణా విముత్తిగోచరా విముత్తియా సముదాగతా విముత్తియా ఠితా విముత్తియా పతిట్ఠితా. విముత్తీతి ద్వే విముత్తియో – నిబ్బానఞ్చ విముత్తి, యే చ నిబ్బానారమ్మణతాజాతా ధమ్మా సబ్బే విముత్తా హోన్తీతి – విముత్తి ఫలం.

అనాగామిఫలక్ఖణే దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠి…పే… అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధి అనుసహగతా కామరాగసఞ్ఞోజనా పటిఘసఞ్ఞోజనా అనుసహగతా కామరాగానుసయా పటిఘానుసయా విముత్తో హోతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ విముత్తో హోతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి విముత్తో హోతి, విముత్తి విముత్తారమ్మణా విముత్తిగోచరా విముత్తియా సముదాగతా విముత్తియా ఠితా విముత్తియా పతిట్ఠితా…పే….

అరహత్తఫలక్ఖణే దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠి…పే… అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధి రూపరాగా అరూపరాగా మానా ఉద్ధచ్చా అవిజ్జాయ మానానుసయా భవరాగానుసయా అవిజ్జానుసయా విముత్తో హోతి, తదనువత్తకకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ విముత్తో హోతి, బహిద్ధా చ సబ్బనిమిత్తేహి విముత్తో హోతి, విముత్తి విముత్తారమ్మణా విముత్తిగోచరా విముత్తియా సముదాగతా విముత్తియా ఠితా విముత్తియా పతిట్ఠితా. విముత్తీతి ద్వే విముత్తియో – నిబ్బానఞ్చ విముత్తి, యే చ నిబ్బానారమ్మణతా జాతా ధమ్మా సబ్బే విముత్తా హోన్తీతి – విముత్తి ఫలం.

దస్సనవిముత్తి సమ్మాదిట్ఠి…పే… అవిక్ఖేపవిముత్తి సమ్మాసమాధి, ఉపట్ఠానవిముత్తి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, పటిసఙ్ఖానవిముత్తి ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో. అస్సద్ధియే అకమ్పియవిముత్తి సద్ధాబలం…పే… అవిజ్జాయ అకమ్పియవిముత్తి పఞ్ఞాబలం. అధిమోక్ఖవిముత్తి సద్ధిన్ద్రియం…పే… దస్సనవిముత్తి పఞ్ఞిన్ద్రియం.

ఆధిపతేయ్యట్ఠేన ఇన్ద్రియా విముత్తి. అకమ్పియట్ఠేన బలా విముత్తి, నియ్యానట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా విముత్తి, హేతుట్ఠేన మగ్గో విముత్తి, ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిపట్ఠానా విముత్తి, పదహనట్ఠేన సమ్మప్పధానా విముత్తి, ఇజ్ఝనట్ఠేన ఇద్ధిపాదా విముత్తి, తథట్ఠేన సచ్చా విముత్తి, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమథో విముత్తి, అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా విముత్తి, ఏకరసట్ఠేన సమథవిపస్సనా విముత్తి, అనతివత్తనట్ఠేన యుగనద్ధం విముత్తి, సంవరట్ఠేన సీలవిసుద్ధి విముత్తి, అవిక్ఖేపట్ఠేన చిత్తవిసుద్ధి విముత్తి, దస్సనట్ఠేన దిట్ఠివిసుద్ధి విముత్తి, విముత్తట్ఠేన విమోక్ఖో విముత్తి, పటివేధట్ఠేన విజ్జా విముత్తి, పరిచ్చాగట్ఠేన విముత్తి విముత్తి, పటిప్పస్సద్ధియట్ఠేన అనుప్పాదే ఞాణం విముత్తి, ఛన్దో మూలట్ఠేన విముత్తి, మనసికారో సముట్ఠానట్ఠేన విముత్తి, ఫస్సో సమోధానట్ఠేన విముత్తి, వేదనా సమోసరణట్ఠేన విముత్తి, సమాధి పముఖట్ఠేన విముత్తి, సతి ఆధిపతేయ్యట్ఠేన విముత్తి, పఞ్ఞా తతుత్తరట్ఠేన విముత్తి, విముత్తి సారట్ఠేన విముత్తి, అమతోగధం నిబ్బానం పరియోసానట్ఠేన విముత్తి. ఏవం విముత్తి ఫలం. ఏవం విరాగో మగ్గో, విముత్తి ఫలన్తి.

విరాగకథా నిట్ఠితా.