౨. యుగనద్ధవగ్గో

౧. యుగనద్ధకథా

౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం ఆయస్మా ఆనన్దో కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. తత్ర ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో భిక్ఖవో’’తి. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో ఆనన్దస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా ఆనన్దో ఏతదవోచ –

‘‘యో హి కోచి, ఆవుసో, భిక్ఖు వా భిక్ఖునీ వా మమ సన్తికే అరహత్తపత్తం [అరహత్తం (స్యా.), అరహత్తపత్తిం అ. ని. ౪.౧౭౦] బ్యాకరోతి, సబ్బసో చతూహి మగ్గేహి ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేన. కతమేహి చతూహి?

‘‘ఇధావుసో, భిక్ఖు సమథపుబ్బఙ్గమం విపస్సనం భావేతి. తస్స సమథపుబ్బఙ్గమం విపస్సనం భావయతో మగ్గో సఞ్జాయతి. సో తం మగ్గం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి [బహులిం కరోతి (క.) అ. ని. ౪.౧౭౦ పస్సితబ్బా]. తస్స తం మగ్గం ఆసేవతో భావయతో బహులీకరోతో సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, భిక్ఖు విపస్సనాపుబ్బఙ్గమం సమథం భావేతి. తస్స విపస్సనాపుబ్బఙ్గమం సమథం భావయతో మగ్గో సఞ్జాయతి. సో తం మగ్గం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తస్స తం మగ్గం ఆసేవతో భావయతో బహులీకరోతో సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, భిక్ఖు సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం [యుగనన్ధం (క. సీ. అట్ఠ.)] భావేతి. తస్స సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావయతో మగ్గో సఞ్జాయతి. సో తం మగ్గం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తస్స తం మగ్గం ఆసేవతో భావయతో బహులీకరోతో సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

‘‘పున చపరం, ఆవుసో, భిక్ఖునో ధమ్ముద్ధచ్చవిగ్గహితం మానసం హోతి. సో, ఆవుసో, సమయో యం తం చిత్తం అజ్ఝత్తమేవ [అజ్ఝత్తఞ్ఞేవ (స్యా. క.)] సన్తిట్ఠతి సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి సమాధియతి. తస్స మగ్గో సఞ్జాయతి. సో తం మగ్గం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి. తస్స తం మగ్గం ఆసేవతో భావయతో బహులీకరోతో సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

‘‘యో హి కోచి, ఆవుసో, భిక్ఖు వా భిక్ఖునీ వా మమ సన్తికే అరహత్తపత్తం బ్యాకరోతి, సబ్బసో ఇమేహి చతూహి మగ్గేహి, ఏతేసం వా అఞ్ఞతరేనా’’తి.

౧. సుత్తన్తనిద్దేసో

౨. కథం సమథపుబ్బఙ్గమం విపస్సనం భావేతి? నేక్ఖమ్మవసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి. తత్థ జాతే ధమ్మే అనిచ్చతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా, దుక్ఖతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా, అనత్తతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా. ఇతి పఠమం సమథో, పచ్ఛా విపస్సనా. తేన వుచ్చతి – ‘‘సమథపుబ్బఙ్గమం విపస్సనం భావేతీ’’తి. భావేతీతి చతస్సో భావనా – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా, ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా, తదుపగవీరియవాహనట్ఠేన భావనా, ఆసేవనట్ఠేన భావనా.

మగ్గో సఞ్జాయతీతి కథం మగ్గో సఞ్జాయతి? దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠి మగ్గో సఞ్జాయతి, అభినిరోపనట్ఠేన సమ్మాసఙ్కప్పో మగ్గో సఞ్జాయతి, పరిగ్గహట్ఠేన సమ్మావాచా మగ్గో సఞ్జాయతి, సముట్ఠానట్ఠేన సమ్మాకమ్మన్తో మగ్గో సఞ్జాయతి, వోదానట్ఠేన సమ్మాఆజీవో మగ్గో సఞ్జాయతి, పగ్గహట్ఠేన సమ్మావాయామో మగ్గో సఞ్జాయతి, ఉపట్ఠానట్ఠేన సమ్మాసతి మగ్గో సఞ్జాయతి, అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధి మగ్గో సఞ్జాయతి – ఏవం మగ్గో సఞ్జాయతి.

సో తం మగ్గం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి ఆసేవతీతి కథం ఆసేవతి? ఆవజ్జన్తో ఆసేవతి, జానన్తో ఆసేవతి, పస్సన్తో ఆసేవతి, పచ్చవేక్ఖన్తో ఆసేవతి, చిత్తం అధిట్ఠహన్తో ఆసేవతి, సద్ధాయ అధిముచ్చన్తో ఆసేవతి, వీరియం పగ్గణ్హన్తో ఆసేవతి, సతిం ఉపట్ఠాపేన్తో ఆసేవతి, చిత్తం సమాదహన్తో ఆసేవతి, పఞ్ఞాయ పజానన్తో ఆసేవతి, అభిఞ్ఞేయ్యం అభిజానన్తో ఆసేవతి, పరిఞ్ఞేయ్యం పరిజానన్తో ఆసేవతి, పహాతబ్బం పజహన్తో ఆసేవతి, భావేతబ్బం భావేన్తో ఆసేవతి, సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికరోన్తో ఆసేవతి – ఏవం ఆసేవతి.

భావేతీతి కథం భావేతి? ఆవజ్జన్తో భావేతి, జానన్తో భావేతి, పస్సన్తో భావేతి, పచ్చవేక్ఖన్తో భావేతి, చిత్తం అధిట్ఠహన్తో భావేతి, సద్ధాయ అధిముచ్చన్తో భావేతి, వీరియం పగ్గణ్హన్తో భావేతి, సతిం ఉపట్ఠాపేన్తో భావేతి, చిత్తం సమాదహన్తో భావేతి, పఞ్ఞాయ పజానన్తో భావేతి, అభిఞ్ఞేయ్యం అభిజానన్తో భావేతి, పరిఞ్ఞేయ్యం పరిజానన్తో భావేతి, పహాతబ్బం పజహన్తో భావేతి, భావేతబ్బం భావేన్తో భావేతి, సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికరోన్తో భావేతి – ఏవం భావేతి.

బహులీకరోతీతి కథం బహులీకరోతి? ఆవజ్జన్తో బహులీకరోతి, జానన్తో బహులీకరోతి, పస్సన్తో బహులీకరోతి, పచ్చవేక్ఖన్తో బహులీకరోతి, చిత్తం అధిట్ఠహన్తో బహులీకరోతి, సద్ధాయ అధిముచ్చన్తో బహులీకరోతి, వీరియం పగ్గణ్హన్తో బహులీకరోతి, సతిం ఉపట్ఠాపేన్తో బహులీకరోతి, చిత్తం సమాదహన్తో బహులీకరోతి, పఞ్ఞాయ పజానన్తో బహులీకరోతి, అభిఞ్ఞేయ్యం అభిజానన్తో బహులీకరోతి, పరిఞ్ఞేయ్యం పరిజానన్తో బహులీకరోతి, పహాతబ్బం పజహన్తో బహులీకరోతి, భావేతబ్బం భావేన్తో బహులీకరోతి, సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికరోన్తో బహులీకరోతి – ఏవం బహులీకరోతి.

తస్స తం మగ్గం ఆసేవతో భావయతో బహులీకరోతో సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి అనుసయా బ్యన్తీహోన్తీతి కథం సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి? సోతాపత్తిమగ్గేన, సక్కాయదిట్ఠి, విచికిచ్ఛా, సీలబ్బతపరామాసో – ఇమాని తీణి సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి; దిట్ఠానుసయో, విచికిచ్ఛానుసయో – ఇమే ద్వే అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. సకదాగామిమగ్గేన ఓళారికం కామరాగసఞ్ఞోజనం, పటిఘసఞ్ఞోజనం – ఇమాని ద్వే సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి; ఓళారికో కామరాగానుసయో, పటిఘానుసయో – ఇమే ద్వే అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. అనాగామిమగ్గేన అనుసహగతం కామరాగసఞ్ఞోజనం, పటిఘసఞ్ఞోజనం – ఇమాని ద్వే సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి; అనుసహగతో కామరాగానుసయో, పటిఘానుసయో – ఇమే ద్వే అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. అరహత్తమగ్గేన రూపరాగో, అరూపరాగో, మానో, ఉద్ధచ్చం, అవిజ్జా – ఇమాని పఞ్చ సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి; మానానుసయో, భవరాగానుసయో, అవిజ్జానుసయో – ఇమే తయో అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. ఏవం సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

౩. అబ్యాపాదవసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి…పే… ఆలోకసఞ్ఞావసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి…పే… పటినిస్సగ్గానుపస్సీ అస్సాసవసేన పటినిస్సగ్గానుపస్సీ పస్సాసవసేన చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి. తత్థ జాతే ధమ్మే అనిచ్చతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా, దుక్ఖతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా, అనత్తతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా. ఇతి పఠమం సమథో, పచ్ఛా విపస్సనా. తేన వుచ్చతి – ‘‘సమథపుబ్బఙ్గమం విపస్సనం భావేతీ’’తి. భావేతీతి చతస్సో భావనా – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా, ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా, తదుపగవీరియవాహనట్ఠేన భావనా, ఆసేవనట్ఠేన భావనా.

మగ్గో సఞ్జాయతీతి కథం మగ్గో సఞ్జాయతి? దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠి మగ్గో సఞ్జాయతి, అభినిరోపనట్ఠేన సమ్మాసఙ్కప్పో మగ్గో సఞ్జాయతి…పే… అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధి మగ్గో సఞ్జాయతి. ఏవం మగ్గో సఞ్జాయతి.

సో తం మగ్గం ఆసేవతి భావేతి బహులీకరోతి ఆసేవతీతి కథం ఆసేవతి? ఆవజ్జన్తో ఆసేవతి…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికరోన్తో ఆసేవతి, ఏవం ఆసేవతి. భావేతీతి కథం భావేతి? ఆవజ్జన్తో భావేతి, జానన్తో భావేతి…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికరోన్తో భావేతి, ఏవం భావేతి. బహులీకరోతీతి కథం బహులీకరోతి? ఆవజ్జన్తో బహులీకరోతి, జానన్తో బహులీకరోతి…పే… సచ్ఛికాతబ్బం సచ్ఛికరోన్తో బహులీకరోతి, ఏవం బహులీకరోతి.

తస్స తం మగ్గం ఆసేవతో భావయతో బహులీకరోతో సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తీతి కథం సఞ్ఞోజనా పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి? సోతాపత్తిమగ్గేన సక్కాయదిట్ఠి విచికిచ్ఛా సీలబ్బతపరామాసో – ఇమాని తీణి సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి; దిట్ఠానుసయో, విచికిచ్ఛానుసయో – ఇమే ద్వే అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. సకదాగామిమగ్గేన ఓళారికం కామరాగసఞ్ఞోజనం, పటిఘసఞ్ఞోజనం – ఇమాని ద్వే సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి; ఓళారికో కామరాగానుసయో పటిఘానుసయో – ఇమే ద్వే అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. అనాగామిమగ్గేన అనుసహగతం కామరాగసఞ్ఞోజనం, పటిఘసఞ్ఞోజనం – ఇమాని ద్వే సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి; అనుసహగతో కామరాగానుసయో, పటిఘానుసయో – ఇమే ద్వే అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. అరహత్తమగ్గేన రూపరాగో, అరూపరాగో, మానో, ఉద్ధచ్చం, అవిజ్జా – ఇమాని పఞ్చ సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి; మానానుసయో, భవరాగానుసయో, అవిజ్జానుసయో – ఇమే తయో అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. ఏవం సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. ఏవం సమథపుబ్బఙ్గమం విపస్సనం భావేతి.

౪. కథం విపస్సనాపుబ్బఙ్గమం సమథం భావేతి? అనిచ్చతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా, దుక్ఖతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా, అనత్తతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా. తత్థ జాతానం ధమ్మానఞ్చ వోసగ్గారమ్మణతా [వోస్సగ్గారమ్మణతా (స్యా. క.)] చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో. సమాధి ఇతి పఠమం విపస్సనా, పచ్ఛా సమథో. తేన వుచ్చతి – ‘‘విపస్సనాపుబ్బఙ్గమం సమథం భావేతీ’’తి. భావేతీతి చతస్సో భావనా – ఆసేవనట్ఠేన భావనా…పే… మగ్గో సఞ్జాయతీతి కథం మగ్గో సఞ్జాయతి…పే… ఏవం మగ్గో సఞ్జాయతి. ఏవం సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

రూపం అనిచ్చతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా, రూపం దుక్ఖతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా, రూపం అనత్తతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా. తత్థ జాతానం ధమ్మానఞ్చ వోసగ్గారమ్మణతా చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి. ఇతి పఠమం విపస్సనా, పచ్ఛా సమథో. తేన వుచ్చతి – ‘‘విపస్సనాపుబ్బఙ్గమం సమథం భావేతీ’’తి. భావేతీతి చతస్సో భావనా – ఆసేవనట్ఠేన భావనా…పే… మగ్గో సఞ్జాయతీతి కథం మగ్గో సఞ్జాయతి…పే… ఏవం మగ్గో సఞ్జాయతి. ఏవం సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

వేదనం…పే… సఞ్ఞం … సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… చక్ఖుం…పే… జరామరణం అనిచ్చతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా, జరామరణం దుక్ఖతో…పే… అనత్తతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా. తత్థ జాతానం ధమ్మానఞ్చ వోసగ్గారమ్మణతా చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి. ఇతి పఠమం విపస్సనా, పచ్ఛా సమథో. తేన వుచ్చతి – ‘‘విపస్సనాపుబ్బఙ్గమం సమథం భావేతీ’’తి. భావేతీతి చతస్సో భావనా – ఆసేవనట్ఠేన భావనా…పే… మగ్గో సఞ్జాయతీతి కథం మగ్గో సఞ్జాయతి…పే… ఏవం మగ్గో సఞ్జాయతి. ఏవం సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. ఏవం విపస్సనాపుబ్బఙ్గమం సమథం భావేతి.

౫. కథం సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? సోళసహి ఆకారేహి సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి. ఆరమ్మణట్ఠేన గోచరట్ఠేన పహానట్ఠేన పరిచ్చాగట్ఠేన వుట్ఠానట్ఠేన వివట్టనట్ఠేన సన్తట్ఠేన పణీతట్ఠేన విముత్తట్ఠేన అనాసవట్ఠేన తరణట్ఠేన అనిమిత్తట్ఠేన అప్పణిహితట్ఠేన సుఞ్ఞతట్ఠేన ఏకరసట్ఠేన అనతివత్తనట్ఠేన యుగనద్ధట్ఠేన.

కథం ఆరమ్మణట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చం పజహతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి నిరోధారమ్మణో, అవిజ్జం పజహతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా నిరోధారమ్మణా. ఇతి ఆరమ్మణట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘ఆరమ్మణట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి. భావేతీతి చతస్సో భావనా – ఆసేవనట్ఠేన భావనా…పే… మగ్గో సఞ్జాయతీతి కథం మగ్గో సఞ్జాయతి…పే… ఏవం మగ్గో సఞ్జాయతి. ఏవం సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. ఏవం ఆరమ్మణట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి.

కథం గోచరట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చం పజహతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి నిరోధగోచరో, అవిజ్జం పజహతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా నిరోధగోచరా. ఇతి గోచరట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘గోచరట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి.

కథం పహానట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చసహగతకిలేసే చ ఖన్ధే చ పజహతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి నిరోధగోచరో, అవిజ్జాసహగతకిలేసే చ ఖన్ధే చ పజహతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా నిరోధగోచరా. ఇతి పహానట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘పహానట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి.

కథం పరిచ్చాగట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చసహగతకిలేసే చ ఖన్ధే చ పరిచ్చజతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి నిరోధగోచరో, అవిజ్జాసహగతకిలేసే చ ఖన్ధే చ పరిచ్చజతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా నిరోధగోచరా. ఇతి పరిచ్చాగట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘పరిచ్చాగట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి.

కథం వుట్ఠానట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చసహగతకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ వుట్ఠహతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి నిరోధగోచరో, అవిజ్జాసహగతకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ వుట్ఠహతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా నిరోధగోచరా. ఇతి వుట్ఠానట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘వుట్ఠానట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి.

కథం వివట్టనట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చసహగతకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ వివట్టతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి నిరోధగోచరో, అవిజ్జాసహగతకిలేసేహి చ ఖన్ధేహి చ వివట్టతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా నిరోధగోచరా. ఇతి వివట్టనట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘వివట్టనట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి.

కథం సన్తట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చం పజహతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి సన్తో హోన్తి నిరోధగోచరో, అవిజ్జం పజహతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా సన్తా హోతి నిరోధగోచరా. ఇతి సన్తట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘సన్తట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి.

కథం పణీతట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చం పజహతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి పణీతో హోతి నిరోధగోచరో, అవిజ్జం పజహతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా పణీతా హోతి నిరోధగోచరా. ఇతి పణీతట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘పణీతట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి.

కథం విముత్తట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చం పజహతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి కామాసవా విముత్తో హోతి నిరోధగోచరో, అవిజ్జం పజహతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా అవిజ్జాసవా విముత్తా హోతి నిరోధగోచరా. ఇతి రాగవిరాగా చేతోవిముత్తి అవిజ్జావిరాగా పఞ్ఞా విముత్తట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘విముత్తట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి.

కథం అనాసవట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చం పజహతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి కామాసవేన అనాసవో హోతి నిరోధగోచరో, అవిజ్జం పజహతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా అవిజ్జాసవేన అనాసవా హోతి నిరోధగోచరా. ఇతి అనాసవట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘అనాసవట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి.

కథం తరణట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చసహగతకిలేసే చ ఖన్ధే చ తరతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి నిరోధగోచరో, అవిజ్జాసహగతకిలేసే చ ఖన్ధే చ తరతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా నిరోధగోచరా. ఇతి తరణట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘తరణట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి.

కథం అనిమిత్తట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చం పజహతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి సబ్బనిమిత్తేహి అనిమిత్తో హోతి నిరోధగోచరో, అవిజ్జం పజహతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా సబ్బనిమిత్తేహి అనిమిత్తా హోతి నిరోధగోచరా. ఇతి అనిమిత్తట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘అనిమిత్తట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి.

కథం అప్పణిహితట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చం పజహతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి సబ్బపణిధీహి అప్పణిహితో హోతి నిరోధగోచరో, అవిజ్జం పజహతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా సబ్బపణిధీహి అప్పణిహితా హోతి నిరోధగోచరా. ఇతి అప్పణిహితట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘అప్పణిహితట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి.

కథం సుఞ్ఞతట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి? ఉద్ధచ్చం పజహతో చిత్తస్స ఏకగ్గతా అవిక్ఖేపో సమాధి సబ్బాభినివేసేహి సుఞ్ఞో హోతి నిరోధగోచరో, అవిజ్జం పజహతో అనుపస్సనట్ఠేన విపస్సనా సబ్బాభినివేసేహి సుఞ్ఞా హోతి నిరోధగోచరా. ఇతి సుఞ్ఞతట్ఠేన సమథవిపస్సనా ఏకరసా హోన్తి, యుగనద్ధా హోన్తి, అఞ్ఞమఞ్ఞం నాతివత్తన్తీతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘సుఞ్ఞతట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతీ’’తి. భావేతీతి చతస్సో భావనా – ఆసేవనట్ఠేన భావనా…పే… మగ్గో సఞ్జాయతీతి కథం మగ్గో సఞ్జాయతి…పే… ఏవం మగ్గో సఞ్జాయతి. ఏవం సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. ఏవం సుఞ్ఞతట్ఠేన సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి. ఇమేహి సోళసహి ఆకారేహి సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి, ఏవం సమథవిపస్సనం యుగనద్ధం భావేతి.

సుత్తన్తనిద్దేసో.

౨. ధమ్ముద్ధచ్చవారనిద్దేసో

౬. కథం ధమ్ముద్ధచ్చవిగ్గహితం మానసం హోతి? అనిచ్చతో మనసికరోతో ఓభాసో ఉప్పజ్జతి, ఓభాసో ధమ్మోతి ఓభాసం ఆవజ్జతి, తతో విక్ఖేపో ఉద్ధచ్చం. తేన ఉద్ధచ్చేన విగ్గహితమానసో అనిచ్చతో ఉపట్ఠానం యథాభూతం నప్పజానాతి, దుక్ఖతో ఉపట్ఠానం యథాభూతం నప్పజానాతి, అనత్తతో ఉపట్ఠానం యథాభూతం నప్పజానాతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘ధమ్ముద్ధచ్చవిగ్గహితమానసో హోతి సో సమయో, యం తం చిత్తం అజ్ఝత్తమేవ సన్తిట్ఠతి సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి సమాధియతి. తస్స మగ్గో సఞ్జాయతీ’’తి కథం మగ్గో సఞ్జాయతి…పే… ఏవం మగ్గో సఞ్జాయతి, ఏవం సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

అనిచ్చతో మనసికరోతో ఞాణం ఉప్పజ్జతి, పీతి ఉప్పజ్జతి, పస్సద్ధి ఉప్పజ్జతి, సుఖం ఉప్పజ్జతి, అధిమోక్ఖో ఉప్పజ్జతి, పగ్గహో ఉప్పజ్జతి, ఉపట్ఠానం ఉప్పజ్జతి, ఉపేక్ఖా ఉప్పజ్జతి, నికన్తి ఉప్పజ్జతి, ‘నికన్తి ధమ్మో’తి నికన్తిం ఆవజ్జతి. తతో విక్ఖేపో ఉద్ధచ్చం. తేన ఉద్ధచ్చేన విగ్గహితమానసో అనిచ్చతో ఉపట్ఠానం యథాభూతం నప్పజానాతి, దుక్ఖతో ఉపట్ఠానం యథాభూతం నప్పజానాతి, అనత్తతో ఉపట్ఠానం యథాభూతం నప్పజానాతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘ధమ్ముద్ధచ్చవిగ్గహితమానసో హోతి సో సమయో, యం తం చిత్తం అజ్ఝత్తమేవ సన్తిట్ఠతి సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి సమాధియతి. తస్స మగ్గో సఞ్జాయతీ’’తి. కథం మగ్గో సఞ్జాయతి…పే… ఏవం మగ్గో సఞ్జాయతి, ఏవం సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి.

దుక్ఖతో మనసికరోతో…పే… అనత్తతో మనసికరోతో ఓభాసో ఉప్పజ్జతి…పే… ఞాణం ఉప్పజ్జతి, పీతి ఉప్పజ్జతి, పస్సద్ధి ఉప్పజ్జతి, సుఖం ఉప్పజ్జతి, అధిమోక్ఖో ఉప్పజ్జతి, పగ్గహో ఉప్పజ్జతి, ఉపట్ఠానం ఉప్పజ్జతి, ఉపేక్ఖా ఉప్పజ్జతి, నికన్తి ఉప్పజ్జతి, ‘నికన్తి ధమ్మో’తి నికన్తిం ఆవజ్జతి. తతో విక్ఖేపో ఉద్ధచ్చం. తేన ఉద్ధచ్చేన విగ్గహితమానసో అనత్తతో ఉపట్ఠానం, అనిచ్చతో ఉపట్ఠానం, దుక్ఖతో ఉపట్ఠానం యథాభూతం నప్పజానాతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘ధమ్ముద్ధచ్చవిగ్గహితమానసో…పే… ఏవం సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి’’.

రూపం అనిచ్చతో మనసికరోతో…పే… రూపం దుక్ఖతో మనసికరోతో… రూపం అనత్తతో మనసికరోతో… వేదనం…పే… సఞ్ఞం… సఙ్ఖారే… విఞ్ఞాణం… చక్ఖుం…పే… జరామరణం అనిచ్చతో మనసికరోతో…పే… జరామరణం దుక్ఖతో మనసికరోతో, జరామరణం అనత్తతో మనసికరోతో ఓభాసో ఉప్పజ్జతి…పే… ఞాణం ఉప్పజ్జతి, పీతి ఉప్పజ్జతి, పస్సద్ధి ఉప్పజ్జతి, సుఖం ఉప్పజ్జతి, అధిమోక్ఖో ఉప్పజ్జతి, పగ్గహో ఉప్పజ్జతి, ఉపట్ఠానం ఉప్పజ్జతి, ఉపేక్ఖా ఉప్పజ్జతి, నికన్తి ఉప్పజ్జతి, ‘నికన్తి ధమ్మో’తి నికన్తిం ఆవజ్జతి. తతో విక్ఖేపో ఉద్ధచ్చం. తేన ఉద్ధచ్చేన విగ్గహితమానసో. జరామరణం అనత్తతో ఉపట్ఠానం యథాభూతం నప్పజానాతి. జరామరణం అనిచ్చతో ఉపట్ఠానం యథాభూతం నప్పజానాతి, జరామరణం దుక్ఖతో ఉపట్ఠానం యథాభూతం నప్పజానాతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘ధమ్ముద్ధచ్చవిగ్గహితమానసో హోతి. సో సమయో, యం తం చిత్తం అజ్ఝత్తమేవ సన్తిట్ఠతి సన్నిసీదతి ఏకోది హోతి సమాధియతి. తస్స మగ్గో సఞ్జాయతీ’’తి. కథం మగ్గో సఞ్జాయతి…పే… ఏవం మగ్గో సఞ్జాయతి. ఏవం సఞ్ఞోజనాని పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి. ఏవం ధమ్ముద్ధచ్చవిగ్గహితం మానసం హోతి.

౭. ఓభాసే చేవ ఞాణే చ, పీతియా చ వికమ్పతి;

పస్సద్ధియా సుఖే చేవ, యేహి చిత్తం పవేధతి.

అధిమోక్ఖే చ పగ్గాహే, ఉపట్ఠానే చ కమ్పతి;

ఉపేక్ఖావజ్జనాయ చేవ, ఉపేక్ఖాయ చ నికన్తియా.

ఇమాని దస ఠానాని, పఞ్ఞా యస్స పరిచ్చితా;

ధమ్ముద్ధచ్చకుసలో హోతి, న చ సమ్మోహ గచ్ఛతి.

విక్ఖిపతి చేవ కిలిస్సతి చ, చవతి చిత్తభావనా;

విక్ఖిపతి న కిలిస్సతి, భావనా పరిహాయతి.

విక్ఖిపతి న కిలిస్సతి, భావనా న పరిహాయతి;

న చ విక్ఖిపతే చిత్తం న కిలిస్సతి, న చవతి చిత్తభావనా.

ఇమేహి చతూహి ఠానేహి చిత్తస్స సఙ్ఖేపవిక్ఖేపవిగ్గహితం [సఙ్ఖేపం విక్ఖేపం విగ్గహితం (స్యా.)] దస ఠానే సమ్పజానాతీతి.

యుగనద్ధకథా నిట్ఠితా.

౨. సచ్చకథా

౮. పురిమనిదానం. ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే [సం. ని. ౫.౧౦౯౦], తథాని అవితథాని అనఞ్ఞథాని. కతమాని చత్తారి? ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి, భిక్ఖవే, తథమేతం అవితథమేతం అనఞ్ఞథమేతం; ‘అయం దుక్ఖసముదయో’తి తథమేతం అవితథమేతం అనఞ్ఞథమేతం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధో’తి తథమేతం అవితథమేతం అనఞ్ఞథమేతం, ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి తథమేతం అవితథమేతం అనఞ్ఞథమేతం. ఇమాని ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారి తథాని అవితథాని అనఞ్ఞథాని’’.

౧. పఠమసుత్తన్తనిద్దేసో

కథం దుక్ఖం తథట్ఠేన సచ్చం? చత్తారో దుక్ఖస్స దుక్ఖట్ఠా తథా అవితథా అనఞ్ఞథా. దుక్ఖస్స పీళనట్ఠో, సఙ్ఖతట్ఠో, సన్తాపట్ఠో, విపరిణామట్ఠో – ఇమే చత్తారో దుక్ఖస్స దుక్ఖట్ఠా తథా అవితథా అనఞ్ఞథా. ఏవం దుక్ఖం తథట్ఠేన సచ్చం.

కథం సముదయో తథట్ఠేన సచ్చం? చత్తారో సముదయస్స సముదయట్ఠా తథా అవితథా అనఞ్ఞథా. సముదయస్స ఆయూహనట్ఠో, నిదానట్ఠో, సంయోగట్ఠో పలిబోధట్ఠో – ఇమే చత్తారో సముదయస్స సముదయట్ఠా తథా అవితథా అనఞ్ఞథా. ఏవం సముదయో తథట్ఠేన సచ్చం.

కథం నిరోధో తథట్ఠేన సచ్చం? చత్తారో నిరోధస్స నిరోధట్ఠా తథా అవితథా అనఞ్ఞథా. నిరోధస్స నిస్సరణట్ఠో, వివేకట్ఠో, అసఙ్ఖతట్ఠో, అమతట్ఠో – ఇమే చత్తారో నిరోధస్స నిరోధట్ఠా తథా అవితథా అనఞ్ఞథా. ఏవం నిరోధో తథట్ఠేన సచ్చం.

కథం మగ్గో తథట్ఠేన సచ్చం? చత్తారో మగ్గస్స మగ్గట్ఠా తథా అవితథా అనఞ్ఞథా. మగ్గస్స నియ్యానట్ఠో, హేతుట్ఠో, దస్సనట్ఠో, ఆధిపతేయ్యట్ఠో – ఇమే చత్తారో మగ్గస్స మగ్గట్ఠా తథా అవితథా అనఞ్ఞథా. ఏవం మగ్గో తథట్ఠేన సచ్చం.

౯. కతిహాకారేహి చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని? చతూహాకారేహి చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని. తథట్ఠేన, అనత్తట్ఠేన, సచ్చట్ఠేన, పటివేధట్ఠేన – ఇమేహి చతూహాకారేహి చత్తారి సచ్చాని ఏకసఙ్గహితాని. యం ఏకసఙ్గహితం తం ఏకత్తం. ఏకత్తం ఏకేన ఞాణేన పటివిజ్ఝతీతి – చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని.

కథం తథట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని? చతూహాకారేహి తథట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని. దుక్ఖస్స దుక్ఖట్ఠో తథట్ఠో, సముదయస్స సముదయట్ఠో తథట్ఠో, నిరోధస్స నిరోధట్ఠో తథట్ఠో, మగ్గస్స మగ్గట్ఠో తథట్ఠో – ఇమేహి చతూహాకారేహి తథట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకసఙ్గహితాని. యం ఏకసఙ్గహితం తం ఏకత్తం. ఏకత్తం ఏకేన ఞాణేన పటివిజ్ఝతీతి – చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని.

కథం అనత్తట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని? చతూహాకారేహి అనత్తట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని. దుక్ఖస్స దుక్ఖట్ఠో అనత్తట్ఠో, సముదయస్స సముదయట్ఠో అనత్తట్ఠో, నిరోధస్స నిరోధట్ఠో అనత్తట్ఠో, మగ్గస్స మగ్గట్ఠో అనత్తట్ఠో – ఇమేహి చతూహాకారేహి అనత్తట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకసఙ్గహితాని. యం ఏకసఙ్గహితం తం ఏకత్తం. ఏకత్తం ఏకేన ఞాణేన పటివిజ్ఝతీతి – చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని.

కథం సచ్చట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని? చతూహాకారేహి సచ్చట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని. దుక్ఖస్స దుక్ఖట్ఠో సచ్చట్ఠో, సముదయస్స సముదయట్ఠో సచ్చట్ఠో, నిరోధస్స నిరోధట్ఠో సచ్చట్ఠో, మగ్గస్స మగ్గట్ఠో సచ్చట్ఠో – ఇమేహి చతూహాకారేహి సచ్చట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకసఙ్గహితాని. యం ఏకసఙ్గహితం తం ఏకత్తం. ఏకత్తం ఏకేన ఞాణేన పటివిజ్ఝతీతి – చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని.

కథం పటివేధట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని? చతూహాకారేహి పటివేధట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని. దుక్ఖస్స దుక్ఖట్ఠో పటివేధట్ఠో, సముదయస్స సముదయట్ఠో పటివేధట్ఠో నిరోధస్స నిరోధట్ఠో పటివేధట్ఠో, మగ్గస్స మగ్గట్ఠో పటివేధట్ఠో – ఇమేహి చతూహాకారేహి పటివేధట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకసఙ్గహితాని యం ఏకసఙ్గహితం తం ఏకత్తం. ఏకత్తం ఏకేన ఞాణేన పటివిజ్ఝతీతి – చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని.

౧౦. కతిహాకారేహి చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని? యం అనిచ్చం తం దుక్ఖం, యం దుక్ఖం తం అనిచ్చం, యం అనిచ్చఞ్చ దుక్ఖఞ్చ తం అనత్తా. యం అనిచ్చఞ్చ దుక్ఖఞ్చ అనత్తా చ తం తథం. యం అనిచ్చం చ దుక్ఖఞ్చ అనత్తా చ తథఞ్చ తం సచ్చం. యం అనిచ్చఞ్చ దుక్ఖఞ్చ అనత్తా చ తథఞ్చ సచ్చఞ్చ తం ఏకసఙ్గహితం. యం ఏకసఙ్గహితం తం ఏకత్తం. ఏకత్తం ఏకేన ఞాణేన పటివిజ్ఝతీతి – చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని.

కతిహాకారేహి చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని? నవహాకారేహి చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని. తథట్ఠేన, అనత్తట్ఠేన, సచ్చట్ఠేన, పటివేధట్ఠేన, అభిఞ్ఞట్ఠేన, పరిఞ్ఞట్ఠేన, పహానట్ఠేన, భావనట్ఠేన, సచ్ఛికిరియట్ఠేన – ఇమేహి నవహాకారేహి చత్తారి సచ్చాని ఏకసఙ్గహితాని. యం ఏకసఙ్గహితం తం ఏకత్తం. ఏకత్తం ఏకేన ఞాణేన పటివిజ్ఝతీతి – చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని.

కథం తథట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని? నవహాకారేహి తథట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని. దుక్ఖస్స దుక్ఖట్ఠో తథట్ఠో, సముదయస్స సముదయట్ఠో తథట్ఠో, నిరోధస్స నిరోధట్ఠో తథట్ఠో, మగ్గస్స మగ్గట్ఠో తథట్ఠో, అభిఞ్ఞాయ అభిఞ్ఞట్ఠో తథట్ఠో, పరిఞ్ఞాయ పరిఞ్ఞట్ఠో తథట్ఠో, పహానస్స పహానట్ఠో తథట్ఠో, భావనాయ భావనట్ఠో తథట్ఠో, సచ్ఛికిరియాయ సచ్ఛికిరియట్ఠో తథట్ఠో – ఇమేహి నవహాకారేహి తథట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకసఙ్గహితాని. యం ఏకసఙ్గహితం తం ఏకత్తం. ఏకత్తం ఏకేన ఞాణేన పటివిజ్ఝతీతి – చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని.

కథం అనత్తట్ఠేన… సచ్చట్ఠేన… పటివేధట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని? నవహాకారేహి పటివేధట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని. దుక్ఖస్స దుక్ఖట్ఠో పటివేధట్ఠో, సముదయస్స సముదయట్ఠో పటివేధట్ఠో, నిరోధస్స నిరోధట్ఠో పటివేధట్ఠో, మగ్గస్స మగ్గట్ఠో పటివేధట్ఠో, అభిఞ్ఞాయ అభిఞ్ఞట్ఠో పటివేధట్ఠో, పరిఞ్ఞాయ పరిఞ్ఞట్ఠో పటివేధట్ఠో, పహానస్స పహానట్ఠో పటివేధట్ఠో, భావనాయ భావనట్ఠో పటివేధట్ఠో, సచ్ఛికిరియాయ సచ్ఛికిరియట్ఠో పటివేధట్ఠో – ఇమేహి నవహాకారేహి పటివేధట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకసఙ్గహితాని. యం ఏకసఙ్గహితం తం ఏకత్తం. ఏకత్తం ఏకేన ఞాణేన పటివిజ్ఝతీతి – చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని.

౧౧. కతిహాకారేహి చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని? ద్వాదసహి ఆకారేహి చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని. తథట్ఠేన, అనత్తట్ఠేన, సచ్చట్ఠేన, పటివేధట్ఠేన, అభిజాననట్ఠేన, పరిజాననట్ఠేన, ధమ్మట్ఠేన, తథట్ఠేన, ఞాతట్ఠేన, సచ్ఛికిరియట్ఠేన, ఫస్సనట్ఠేన, అభిసమయట్ఠేన – ఇమేహి ద్వాదసహి ఆకారేహి చత్తారి సచ్చాని ఏకసఙ్గహితాని. యం ఏకసఙ్గహితం తం ఏకత్తం. ఏకత్తం ఏకేన ఞాణేన పటివిజ్ఝతీతి – చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని.

కథం తథట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని? సోళసహి ఆకారేహి తథట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని. దుక్ఖస్స పీళనట్ఠో, సఙ్ఖతట్ఠో, సన్తాపట్ఠో, విపరిణామట్ఠో, తథట్ఠో; సముదయస్స ఆయూహనట్ఠో, నిదానట్ఠో, సంయోగట్ఠో, పలిబోధట్ఠో తథట్ఠో; నిరోధస్స నిస్సరణట్ఠో, వివేకట్ఠో, అసఙ్ఖతట్ఠో, అమతట్ఠో తథట్ఠో; మగ్గస్స నియ్యానట్ఠో, హేతుట్ఠో, దస్సనట్ఠో, ఆధిపతేయ్యట్ఠో తథట్ఠో – ఇమేహి సోళసహి ఆకారేహి తథట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకసఙ్గహితాని. యం ఏకసఙ్గహితం తం ఏకత్తం. ఏకత్తం ఏకేన ఞాణేన పటివిజ్ఝతీతి – చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని.

కథం అనత్తట్ఠేన…పే… సచ్చట్ఠేన… పటివేధట్ఠేన… అభిజాననట్ఠేన… పరిజాననట్ఠేన… ధమ్మట్ఠేన… తథట్ఠేన… ఞాతట్ఠేన… సచ్ఛికిరియట్ఠేన… ఫస్సనట్ఠేన… అభిసమయట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని? సోళసహి ఆకారేహి అభిసమయట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని. దుక్ఖస్స పీళనట్ఠో, సఙ్ఖతట్ఠో, సన్తాపట్ఠో, విపరిణామట్ఠో, అభిసమయట్ఠో; సముదయస్స ఆయూహనట్ఠో, నిదానట్ఠో, సంయోగట్ఠో, పలిబోధట్ఠో, అభిసమయట్ఠో; నిరోధస్స నిస్సరణట్ఠో, వివేకట్ఠో, అసఙ్ఖతట్ఠో, అమతట్ఠో, అభిసమయట్ఠో; మగ్గస్స నియ్యానట్ఠో, హేతుట్ఠో, దస్సనట్ఠో, ఆధిపతేయ్యట్ఠో, అభిసమయట్ఠో – ఇమేహి సోళసహి ఆకారేహి అభిసమయట్ఠేన చత్తారి సచ్చాని ఏకసఙ్గహితాని. యం ఏకసఙ్గహితం తం ఏకత్తం. ఏకత్తం ఏకేన ఞాణేన పటివిజ్ఝతీతి – చత్తారి సచ్చాని ఏకప్పటివేధాని.

౧౨. సచ్చానం కతి లక్ఖణాని? సచ్చానం ద్వే లక్ఖణాని. సఙ్ఖతలక్ఖణఞ్చ, అసఙ్ఖతలక్ఖణఞ్చ – సచ్చానం ఇమాని ద్వే లక్ఖణాని.

సచ్చానం కతి లక్ఖణాని? సచ్చానం ఛ లక్ఖణాని. సఙ్ఖతానం సచ్చానం ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితానం అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి అసఙ్ఖతస్స సచ్చస్స న ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, న వయో పఞ్ఞాయతి, న ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి – సచ్చానం ఇమాని ఛ లక్ఖణాని.

సచ్చానం కతి లక్ఖణాని? సచ్చానం ద్వాదస లక్ఖణాని. దుక్ఖసచ్చస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి; సముదయసచ్చస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి; మగ్గసచ్చస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి; నిరోధసచ్చస్స న ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, న వయో పఞ్ఞాయతి, న ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి – సచ్చానం ఇమాని ద్వాదస లక్ఖణాని.

చతున్నం సచ్చానం కతి కుసలా, కతి అకుసలా, కతి అబ్యాకతా? సముదయసచ్చం అకుసలం, మగ్గసచ్చం కుసలం, నిరోధసచ్చం అబ్యాకతం. దుక్ఖసచ్చం సియా కుసలం, సియా అకుసలం, సియా అబ్యాకతం.

సియా తీణి సచ్చాని ఏకసచ్చేన సఙ్గహితాని, ఏకసచ్చం తీహి సచ్చేహి సఙ్గహితం? వత్థువసేన పరియాయేన సియాతి. కథఞ్చ సియా? యం దుక్ఖసచ్చం అకుసలం, సముదయసచ్చం అకుసలం – ఏవం అకుసలట్ఠేన ద్వే సచ్చాని ఏకసచ్చేన సఙ్గహితాని, ఏకసచ్చం ద్వీహి సచ్చేహి సఙ్గహితం. యం దుక్ఖసచ్చం కుసలం, మగ్గసచ్చం కుసలం – ఏవం కుసలట్ఠేన ద్వే సచ్చాని ఏకసచ్చేన సఙ్గహితాని, ఏకసచ్చం ద్వీహి సచ్చేహి సఙ్గహితం. యం దుక్ఖసచ్చం అబ్యాకతం, నిరోధసచ్చం అబ్యాకతం – ఏవం అబ్యాకతట్ఠేన ద్వే సచ్చాని ఏకసచ్చేన సఙ్గహితాని, ఏకసచ్చం ద్వీహి సచ్చేహి సఙ్గహితం. ఏవం సియా తీణి సచ్చాని ఏకసచ్చేన సఙ్గహితాని, ఏకసచ్చం తీహి సచ్చేహి సఙ్గహితం వత్థువసేన పరియాయేనాతి.

౨. దుతియసుత్తన్తపాళి

౧౩. ‘‘పుబ్బే మే, భిక్ఖవే [సం. ని. ౩.౨౬], సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో రూపస్స అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణం; కో వేదనాయ అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణం; కో సఞ్ఞాయ అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణం; కో సఙ్ఖారానం అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణం; కో విఞ్ఞాణస్స అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణ’న్తి? తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – ‘యం ఖో రూపం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం – అయం రూపస్స అస్సాదో. యం రూపం అనిచ్చం, తం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం – అయం రూపస్స ఆదీనవో. యో రూపస్మిం ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానం – ఇదం రూపస్స నిస్సరణం. యం వేదనం పటిచ్చ…పే… యం సఞ్ఞం పటిచ్చ… యం సఙ్ఖారే పటిచ్చ… యం విఞ్ఞాణం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం – అయం విఞ్ఞాణస్స అస్సాదో. యం విఞ్ఞాణం అనిచ్చం తం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం – అయం విఞ్ఞాణస్స ఆదీనవో. యో విఞ్ఞాణస్మిం ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానం – ఇదం విఞ్ఞాణస్స నిస్సరణం’’.

‘‘యావకీవఞ్చాహం, భిక్ఖవే, ఇమేసం పఞ్చన్నం ఉపాదానక్ఖన్ధానం ఏవం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం నాబ్భఞ్ఞాసిం, నేవ తావాహం, భిక్ఖవే, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ ‘అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి పచ్చఞ్ఞాసిం [అభిసమ్బుద్ధో పచ్చఞ్ఞాసిం (స్యా.) సం. ని. ౩.౨౬ పస్సితబ్బా] యతో చ ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, ఇమేసం పఞ్చన్నం ఉపాదానక్ఖన్ధానం ఏవం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, అథాహం, భిక్ఖవే, ‘సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో’తి పచ్చఞ్ఞాసిం. ఞాణఞ్చ పన మే దస్సనం ఉదపాది – ‘అకుప్పా మే విముత్తి [చేతోవిముత్తి (స్యా. క.) సం. ని. ౩.౨౭ పస్సితబ్బా]. అయమన్తిమా జాతి, నత్థి దాని పునబ్భవో’’’తి.

౩. దుతియసుత్తన్తనిద్దేసో

౧౪. యం రూపం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం, అయం రూపస్స అస్సాదోతి – పహానప్పటివేధో సముదయసచ్చం. యం రూపం అనిచ్చం తం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, అయం రూపస్స ఆదీనవోతి – పరిఞ్ఞాపటివేధో దుక్ఖసచ్చం. యో రూపస్మిం ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానం, ఇదం రూపస్స నిస్సరణన్తి – సచ్ఛికిరియాపటివేధో నిరోధసచ్చం. యా ఇమేసు తీసు ఠానేసు దిట్ఠి సఙ్కప్పో వాచా కమ్మన్తో ఆజీవో వాయామో సతి సమాధి – భావనాపటివేధో మగ్గసచ్చం.

యం వేదనం పటిచ్చ…పే… యం సఞ్ఞం పటిచ్చ… యం సఙ్ఖారే పటిచ్చ… యం విఞ్ఞాణం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం, అయం విఞ్ఞాణస్స అస్సాదోతి – పహానప్పటివేధో సముదయసచ్చం. యం విఞ్ఞాణం అనిచ్చం తం దుక్ఖం విపరిణామధమ్మం, అయం విఞ్ఞాణస్స ఆదీనవోతి – పరిఞ్ఞాపటివేధో దుక్ఖసచ్చం. యో విఞ్ఞాణస్మిం ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానం, ఇదం విఞ్ఞాణస్స నిస్సరణన్తి – సచ్ఛికిరియాపటివేధో నిరోధసచ్చం. యా ఇమేసు తీసు ఠానేసు దిట్ఠి సఙ్కప్పో వాచా కమ్మన్తో ఆజీవో వాయామో సతి సమాధి – భావనాపటివేధో మగ్గసచ్చం.

౧౫. సచ్చన్తి కతిహాకారేహి సచ్చం? ఏసనట్ఠేన, పరిగ్గహట్ఠేన, పటివేధట్ఠేన. కథం ఏసనట్ఠేన సచ్చం? జరామరణం కింనిదానం, కింసముదయం, కింజాతికం, కింపభవన్తి – ఏవం ఏసనట్ఠేన సచ్చం. జరామరణం జాతినిదానం, జాతిసముదయం, జాతిజాతికం, జాతిప్పభవన్తి – ఏవం పరిగ్గహట్ఠేన సచ్చం. జరామరణఞ్చ పజానాతి, జరామరణసముదయఞ్చ పజానాతి, జరామరణనిరోధఞ్చ పజానాతి, జరామరణనిరోధగామినిం పటిపదఞ్చ పజానాతి – ఏవం పటివేధట్ఠేన సచ్చం.

జాతి కింనిదానా, కింసముదయా, కింజాతికా, కింపభవాతి – ఏవం ఏసనట్ఠేన సచ్చం. జాతి భవనిదానా, భవసముదయా, భవజాతికా, భవప్పభవాతి – ఏవం పరిగ్గహట్ఠేన సచ్చం. జాతిఞ్చ పజానాతి, జాతిసముదయఞ్చ పజానాతి, జాతినిరోధఞ్చ పజానాతి, జాతినిరోధగామినిం పటిపదఞ్చ పజానాతి – ఏవం పటివేధట్ఠేన సచ్చం.

భవో కింనిదానో, కింసముదయో, కింజాతికో, కింపభవోతి – ఏవం ఏసనట్ఠేన సచ్చం. భవో ఉపాదాననిదానో, ఉపాదానసముదయో, ఉపాదానజాతికో, ఉపాదానప్పభవోతి – ఏవం పరిగ్గహట్ఠేన సచ్చం. భవం చ పజానాతి, భవసముదయఞ్చ పజానాతి, భవనిరోధఞ్చ పజానాతి, భవనిరోధగామినిం పటిపదఞ్చ పజానాతి – ఏవం పటివేధట్ఠేన సచ్చం.

ఉపాదానం కింనిదానం, కింసముదయం, కింజాతికం, కింపభవన్తి – ఏవం ఏసనట్ఠేన సచ్చం. ఉపాదానం తణ్హానిదానం, తణ్హాసముదయం, తణ్హాజాతికం, తణ్హాపభవన్తి – ఏవం పరిగ్గహట్ఠేన సచ్చం. ఉపాదానఞ్చ పజానాతి, ఉపాదానసముదయఞ్చ పజానాతి, ఉపాదాననిరోధఞ్చ పజానాతి ఉపాదాననిరోధగామినిం పటిపదఞ్చ పజానాతి – ఏవం పటివేధట్ఠేన సచ్చం.

తణ్హా కింనిదానా, కింసముదయా, కింజాతికా, కింపభవాతి – ఏవం ఏసనట్ఠేన సచ్చం. తణ్హా వేదనానిదానా, వేదనాసముదయా, వేదనాజాతికా, వేదనాపభవాతి – ఏవం పరిగ్గహట్ఠేన సచ్చం. తణ్హఞ్చ పజానాతి, తణ్హాసముదయఞ్చ పజానాతి, తణ్హానిరోధఞ్చ పజానాతి, తణ్హానిరోధగామినిం పటిపదఞ్చ పజానాతి – ఏవం పటివేధట్ఠేన సచ్చం.

వేదనా కింనిదానా, కింసముదయా, కింజాతికా, కింపభవాతి – ఏవం ఏసనట్ఠేన సచ్చం. వేదనా ఫస్సనిదానా, ఫస్ససముదయా, ఫస్సజాతికా, ఫస్సప్పభవాతి – ఏవం పరిగ్గహట్ఠేన సచ్చం. వేదనఞ్చ పజానాతి, వేదనాసముదయఞ్చ పజానాతి, వేదనానిరోధఞ్చ పజానాతి, వేదనానిరోధగామినిం పటిపదఞ్చ పజానాతి – ఏవం పటివేధట్ఠేన సచ్చం.

ఫస్సో కింనిదానో, కింసముదయో, కింజాతికో, కింపభవోతి – ఏవం ఏసనట్ఠేన సచ్చం. ఫస్సో సళాయతననిదానో, సళాయతనసముదయో, సళాయతనజాతికో, సళాయతనప్పభవోతి – ఏవం పరిగ్గహట్ఠేన సచ్చం. ఫస్సఞ్చ పజానాతి, ఫస్ససముదయఞ్చ పజానాతి, ఫస్సనిరోధఞ్చ పజానాతి, ఫస్సనిరోధగామినిం పటిపదఞ్చ పజానాతి – ఏవం పటివేధట్ఠేన సచ్చం.

సళాయతనం కింనిదానం, కింసముదయం, కింజాతికం, కింపభవన్తి – ఏవం ఏసనట్ఠేన సచ్చం. సళాయతనం నామరూపనిదానం, నామరూపసముదయం, నామరూపజాతికం, నామరూపప్పభవన్తి – ఏవం పరిగ్గహట్ఠేన సచ్చం. సళాయతనఞ్చ పజానాతి, సళాయతనసముదయఞ్చ పజానాతి, సళాయతననిరోధఞ్చ పజానాతి, సళాయతననిరోధగామినిం పటిపదఞ్చ పజానాతి – ఏవం పటివేధట్ఠేన సచ్చం.

నామరూపం కింనిదానం, కింసముదయం, కింజాతికం, కింపభవన్తి – ఏవం ఏసనట్ఠేన సచ్చం. నామరూపం విఞ్ఞాణనిదానం, విఞ్ఞాణసముదయం, విఞ్ఞాణజాతికం, విఞ్ఞాణప్పభవన్తి – ఏవం పరిగ్గహట్ఠేన సచ్చం. నామరూపఞ్చ పజానాతి, నామరూపసముదయఞ్చ పజానాతి, నామరూపనిరోధఞ్చ పజానాతి, నామరూపనిరోధగామినిం పటిపదఞ్చ పజానాతి – ఏవం పటివేధట్ఠేన సచ్చం.

విఞ్ఞాణం కింనిదానం, కింసముదయం, కింజాతికం, కింపభవన్తి – ఏవం ఏసనట్ఠేన సచ్చం. విఞ్ఞాణం సఙ్ఖారనిదానం, సఙ్ఖారసముదయం, సఙ్ఖారజాతికం, సఙ్ఖారప్పభవన్తి – ఏవం పరిగ్గహట్ఠేన సచ్చం. విఞ్ఞాణఞ్చ పజానాతి, విఞ్ఞాణసముదయఞ్చ పజానాతి, విఞ్ఞాణనిరోధఞ్చ పజానాతి, విఞ్ఞాణనిరోధగామినిం పటిపదఞ్చ పజానాతి – ఏవం పటివేధట్ఠేన సచ్చం.

సఙ్ఖారా కింనిదానా, కింసముదయా, కింజాతికా, కింపభవాతి – ఏవం ఏసనట్ఠేన సచ్చం. సఙ్ఖారా అవిజ్జానిదానా, అవిజ్జాసముదయా, అవిజ్జాజాతికా, అవిజ్జాపభవాతి – ఏవం పరిగ్గహట్ఠేన సచ్చం. సఙ్ఖారే చ పజానాతి, సఙ్ఖారసముదయఞ్చ పజానాతి, సఙ్ఖారనిరోధఞ్చ పజానాతి, సఙ్ఖారనిరోధగామినిం పటిపదఞ్చ పజానాతి – ఏవం పటివేధట్ఠేన సచ్చం.

౧౬. జరామరణం దుక్ఖసచ్చం, జాతి సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చం. జాతి దుక్ఖసచ్చం, భవో సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చం. భవో దుక్ఖసచ్చం, ఉపాదానం సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చం. ఉపాదానం దుక్ఖసచ్చం, తణ్హా సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చం. తణ్హా దుక్ఖసచ్చం, వేదనా సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చం. వేదనా దుక్ఖసచ్చం, ఫస్సో సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చం. ఫస్సో దుక్ఖసచ్చం, సళాయతనం సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చం. సళాయతనం దుక్ఖసచ్చం, నామరూపం సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చం. నామరూపం దుక్ఖసచ్చం, విఞ్ఞాణం సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చం. విఞ్ఞాణం దుక్ఖసచ్చం, సఙ్ఖారా సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చం. సఙ్ఖారా దుక్ఖసచ్చం, అవిజ్జా సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చం.

జరామరణం సియా దుక్ఖసచ్చం, సియా సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చం. జాతి సియా దుక్ఖసచ్చం, సియా సముదయసచ్చం…పే… భవో సియా దుక్ఖసచ్చం, సియా సముదయసచ్చం, ఉభిన్నమ్పి నిస్సరణం నిరోధసచ్చం, నిరోధప్పజాననా మగ్గసచ్చన్తి.

భాణవారో.

సచ్చకథా నిట్ఠితా.

౩. బోజ్ఝఙ్గకథా

౧౭. సావత్థినిదానం. ‘‘సత్తిమే, భిక్ఖవే [సం. ని. ౫.౨౦౦], బోజ్ఝఙ్గా. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో, వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో, పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో – ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, సత్త బోజ్ఝఙ్గా’’.

బోజ్ఝఙ్గాతి కేనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా? బోధాయ సంవత్తన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనుబుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పటిబుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సమ్బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

బుజ్ఝనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనుబుజ్ఝనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, పటిబుజ్ఝనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, సమ్బుజ్ఝనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా.

బోధేన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనుబోధేన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పటిబోధేన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సమ్బోధేన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

బోధనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనుబోధనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, పటిబోధనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, సమ్బోధనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా.

బోధిపక్ఖియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనుబోధిపక్ఖియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, పటిబోధిపక్ఖియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, సమ్బోధిపక్ఖియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా.

బుద్ధిలభనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, బుద్ధిపటిలభనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, బుద్ధిరోపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, బుద్ధిఅభిరోపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, బుద్ధిపాపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, బుద్ధిసమ్పాపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా.

మూలమూలకాదిదసకం

౧౮. మూలట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, మూలచరియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, మూలపరిగ్గహట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, మూలపరివారట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, మూలపరిపూరణట్ఠేన [మూలపరిపూరట్ఠేన (స్యా. క.) ఏవముపరిపి] బోజ్ఝఙ్గా, మూలపరిపాకట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, మూలపటిసమ్భిదట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, మూలపటిసమ్భిదాపాపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, మూలపటిసమ్భిదాయ వసీభావట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, మూలపటిసమ్భిదాయ వసీభావప్పత్తానమ్పి బోజ్ఝఙ్గా.

హేతుట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, హేతుచరియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, హేతుపరిగ్గహట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, హేతుపరివారట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, హేతుపరిపూరణట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, హేతుపరిపాకట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, హేతుపటిసమ్భిదట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, హేతుపటిసమ్భిదాపాపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, హేతుపటిసమ్భిదాయ వసీభావట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, హేతుపటిసమ్భిదాయ వసీభావప్పత్తానమ్పి బోజ్ఝఙ్గా.

పచ్చయట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, పచ్చయచరియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, పచ్చయపరిగ్గహట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, పచ్చయపరివారట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, పచ్చయపరిపూరణట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, పచ్చయపరిపాకట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, పచ్చయపటిసమ్భిదట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, పచ్చయపటిసమ్భిదాపాపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, పచ్చయపటిసమ్భిదాయ వసీభావట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, పచ్చయపటిసమ్భిదాయ వసీభావప్పత్తానమ్పి బోజ్ఝఙ్గా.

విసుద్ధట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విసుద్ధిచరియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విసుద్ధిపరిగ్గహట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విసుద్ధిపరివారట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విసుద్ధిపరిపూరణట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విసుద్ధిపరిపాకట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విసుద్ధిపటిసమ్భిదట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విసుద్ధిపటిసమ్భిదాపాపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విసుద్ధిపటిసమ్భిదాయ వసీభావట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విసుద్ధిపటిసమ్భిదాయ వసీభావప్పత్తానమ్పి బోజ్ఝఙ్గా.

అనవజ్జట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనవజ్జచరియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనవజ్జపరిగ్గహట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనవజ్జపరివారట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనవజ్జపరిపూరణట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనవజ్జపరిపాకట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనవజ్జపటిసమ్భిదట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనవజ్జపటిసమ్భిదాపాపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనవజ్జపటిసమ్భిదాయ వసీభావట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనవజ్జపటిసమ్భిదాయ వసీభావప్పత్తానమ్పి బోజ్ఝఙ్గా.

నేక్ఖమ్మట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, నేక్ఖమ్మచరియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, నేక్ఖమ్మపరిగ్గహట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, నేక్ఖమ్మపరివారట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, నేక్ఖమ్మపరిపూరణట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, నేక్ఖమ్మపరిపాకట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, నేక్ఖమ్మపటిసమ్భిదట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, నేక్ఖమ్మపటిసమ్భిదాపాపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, నేక్ఖమ్మపటిసమ్భిదాయ వసీభావట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, నేక్ఖమ్మపటిసమ్భిదాయ వసీభావప్పత్తానమ్పి బోజ్ఝఙ్గా.

విముత్తట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విముత్తిచరియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విముత్తిపరిగ్గహట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విముత్తిపరివారట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విముత్తిపరిపూరణట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విముత్తిపరిపాకట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విముత్తిపటిసమ్భిదట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విముత్తిపటిసమ్భిదాపాపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విముత్తిపటిసమ్భిదాయ వసీభావట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, విముత్తిపటిసమ్భిదాయ వసీభావప్పత్తానమ్పి బోజ్ఝఙ్గా.

అనాసవట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనాసవచరియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనాసవపరిగ్గహట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనాసవపరివారట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనాసవపరిపూరణట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనాసవపరిపాకట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనాసవపటిసమ్భిదట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనాసవపటిసమ్భిదాపాపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనాసవపటిసమ్భిదాయ వసీభావట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, అనాసవపటిసమ్భిదాయ వసీభావప్పత్తానమ్పి బోజ్ఝఙ్గా.

వివేకట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వివేకచరియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వివేకపరిగ్గహట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వివేకపరివారట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వివేకపరిపూరణట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వివేకపరిపాకట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వివేకపటిసమ్భిదట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వివేకపటిసమ్భిదాపాపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వివేకపటిసమ్భిదాయ వసీభావట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వివేకపటిసమ్భిదాయ వసీభావప్పత్తానమ్పి బోజ్ఝఙ్గా.

వోసగ్గట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వోసగ్గచరియట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వోసగ్గపరిగ్గహట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వోసగ్గపరివారట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వోసగ్గపరిపూరణట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వోసగ్గపరిపాకట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వోసగ్గపటిసమ్భిదట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వోసగ్గపటిసమ్భిదాపాపనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వోసగ్గపటిసమ్భిదాయ వసీభావట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా, వోసగ్గపటిసమ్భిదాయ వసీభావప్పత్తానమ్పి బోజ్ఝఙ్గా.

౧౯. మూలట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. హేతుట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పచ్చయట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విసుద్ధట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనవజ్జట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. నేక్ఖమ్మట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విముత్తట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనాసవట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వివేకట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వోసగ్గట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

మూలచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. హేతుచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పచ్చయచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విసుద్ధిచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనవజ్జచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. నేక్ఖమ్మచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విముత్తిచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనాసవచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వివేకచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వోసగ్గచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

మూలపరిగ్గహట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… వోసగ్గపరిగ్గహట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. మూలపరివారట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… వోసగ్గపరివారట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. మూలపరిపూరణట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… వోసగ్గపరిపూరట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. మూలపరిపాకట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… వోసగ్గపరిపాకట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. మూలపటిసమ్భిదట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… వోసగ్గపటిసమ్భిదట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. మూలపటిసమ్భిదాపాపనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… వోసగ్గపటిసమ్భిదాపాపనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. మూలపటిసమ్భిదాయ వసీభావట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… వోసగ్గపటిసమ్భిదాయ వసీభావట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే….

పరిగ్గహట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పరివారట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పరిపూరణట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకగ్గట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అవిక్ఖేపట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పగ్గహట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అవిసారట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనావిలట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనిఞ్జనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తుపట్ఠానవసేన చిత్తస్స ఠితట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఆరమ్మణట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. గోచరట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పహానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పరిచ్చాగట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వుట్ఠానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వివట్టనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సన్తట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పణీతట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విముత్తట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనాసవట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. తరణట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనిమిత్తట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అప్పణిహితట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సుఞ్ఞతట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకరసట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనతివత్తనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. యుగనద్ధట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. నియ్యానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. హేతుట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. దస్సనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఆధిపతేయ్యట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

సమథస్స అవిక్ఖేపట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విపస్సనాయ అనుపస్సనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సమథవిపస్సనానం ఏకరసట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. యుగనద్ధస్స అనతివత్తనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సిక్ఖాయ సమాదానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఆరమ్మణస్స గోచరట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. లీనస్స చిత్తస్స పగ్గహట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఉద్ధతస్స చిత్తస్స నిగ్గహట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఉభోవిసుద్ధానం అజ్ఝుపేక్ఖనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విసేసాధిగమట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఉత్తరి పటివేధట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సచ్చాభిసమయట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. నిరోధే పతిట్ఠాపకట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

సద్ధిన్ద్రియస్స అధిమోక్ఖట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… పఞ్ఞిన్ద్రియస్స దస్సనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సద్ధాబలస్స అస్సద్ధియే అకమ్పియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… పఞ్ఞాబలస్స అవిజ్జాయ అకమ్పియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స ఉపట్ఠానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గస్స పటిసఙ్ఖానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సమ్మాదిట్ఠియా దస్సనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… సమ్మాసమాధిస్స అవిక్ఖేపట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

ఇన్ద్రియానం ఆధిపతేయ్యట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. బలానం అకమ్పియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. నియ్యానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. మగ్గస్స హేతుట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సతిపట్ఠానానం ఉపట్ఠానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సమ్మప్పధానానం పదహనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఇద్ధిపాదానం ఇజ్ఝనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సచ్చానం తథట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పయోగానం పటిప్పస్సద్ధట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఫలానం సచ్ఛికిరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

వితక్కస్స అభినిరోపనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విచారస్స ఉపవిచారట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పీతియా ఫరణట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సుఖస్స అభిసన్దనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స ఏకగ్గట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

ఆవజ్జనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విజాననట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పజాననట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సఞ్జాననట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకోదట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అభిఞ్ఞాయ ఞాతట్ఠం [అభిఞ్ఞేయ్యత్థం (స్యా.)] బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పరిఞ్ఞాయ తీరణట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పహానస్స పరిచ్చాగట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. భావనాయ ఏకరసట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సచ్ఛికిరియాయ ఫస్సనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఖన్ధానం ఖన్ధట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ధాతూనం ధాతుట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఆయతనానం ఆయతనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సఙ్ఖతానం సఙ్ఖతట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అసఙ్ఖతస్స అసఙ్ఖతట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

చిత్తట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తానన్తరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స వుట్ఠానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స వివట్టనట్ఠం [వివజ్జనట్ఠం (స్యా.)] బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స హేతుట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స పచ్చయట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స వత్థుట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స భూమట్ఠం [భుమ్మట్ఠం (స్యా.) పటి. మ. ౧.౧౪ పస్సితబ్బా] బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స ఆరమ్మణట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స గోచరట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స చరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స గతట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స అభినీహారట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స నియ్యానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. చిత్తస్స నిస్సరణట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

ఏకత్తే ఆవజ్జనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే విజాననట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే పజాననట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే సఞ్జాననట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే ఏకోదట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ( ) [(ఏకత్తే ఉపనిబన్ధనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా) (సబ్బత్థ)]. ఏకత్తే పక్ఖన్దనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే పసీదనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే సన్తిట్ఠనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే విముచ్చనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే ఏతం సన్తన్తి పస్సనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే యానీకతట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే వత్థుకతట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే అనుట్ఠితట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే పరిచితట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే సుసమారద్ధట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే పరిగ్గహట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే పరివారట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే పరిపూరణట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే సమోధానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే అధిట్ఠానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే ఆసేవనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే భావనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే బహులీకమ్మట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే సుసముగ్గతట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే సువిముత్తట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే బుజ్ఝనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే అనుబుజ్ఝనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే పటిబుజ్ఝనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే సమ్బుజ్ఝనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే బోధనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే అనుబోధనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే పటిబోధనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే సమ్బుజ్ఝనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే బోధిపక్ఖియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే అనుబోధిపక్ఖియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే పటిబోధిపక్ఖియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే సమ్బోధిపక్ఖియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే జోతనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే ఉజ్జోతనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే అనుజోతనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే పటిజోతనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఏకత్తే సఞ్జోతనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

పతాపనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విరోచనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. కిలేసానం సన్తాపనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అమలట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విమలట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. నిమ్మలట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సమట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సమయట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వివేకట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వివేకచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విరాగట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విరాగచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. నిరోధట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. నిరోధచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వోసగ్గట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వోసగ్గచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విముత్తట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విముత్తిచరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

ఛన్దట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఛన్దస్స మూలట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఛన్దస్స పాదట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఛన్దస్స పధానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఛన్దస్స ఇజ్ఝనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఛన్దస్స అధిమోక్ఖట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఛన్దస్స పగ్గహట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఛన్దస్స ఉపట్ఠానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఛన్దస్స అవిక్ఖేపట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఛన్దస్స దస్సనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

వీరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… చిత్తట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… వీమంసట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వీమంసాయ మూలట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వీమంసాయ పాదట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వీమంసాయ పధానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వీమంసాయ ఇజ్ఝనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వీమంసాయ అధిమోక్ఖట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వీమంసాయ పగ్గహట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వీమంసాయ ఉపట్ఠానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వీమంసాయ అవిక్ఖేపట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వీమంసాయ దస్సనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

దుక్ఖట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. దుక్ఖస్స పీళనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. దుక్ఖస్స సఙ్ఖతట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. దుక్ఖస్స సన్తాపట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. దుక్ఖస్స విపరిణామట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సముదయట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సముదయస్స ఆయూహనట్ఠం నిదానట్ఠం సఞ్ఞోగట్ఠం పలిబోధట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. నిరోధట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. నిరోధస్స నిస్సరణట్ఠం వివేకట్ఠం అసఙ్ఖతట్ఠం అమతట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. మగ్గట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. మగ్గస్స నియ్యానట్ఠం హేతుట్ఠం దస్సనట్ఠం ఆధిపతేయ్యట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

తథట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనత్తట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సచ్చట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పటివేధట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అభిజాననట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పరిజాననట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ధమ్మట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ధాతుట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఞాతట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సచ్ఛికిరియట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఫస్సనట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అభిసమయట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

నేక్ఖమ్మం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అబ్యాపాదం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఆలోకసఞ్ఞం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అవిక్ఖేపం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ధమ్మవవత్థానం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఞాణం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పామోజ్జం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పఠమం ఝానం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… అరహత్తమగ్గం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అరహత్తఫలసమాపత్తిం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

అధిమోక్ఖట్ఠేన సద్ధిన్ద్రియం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… దస్సనట్ఠేన పఞ్ఞిన్ద్రియం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అస్సద్ధియే అకమ్పియట్ఠేన సద్ధాబలం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… అవిజ్జాయ అకమ్పియట్ఠేన పఞ్ఞాబలం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… పటిసఙ్ఖానట్ఠేన ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

దస్సనట్ఠేన సమ్మాదిట్ఠిం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా…పే… అవిక్ఖేపట్ఠేన సమ్మాసమాధిం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఆధిపతేయ్యట్ఠేన ఇన్ద్రియం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అకమ్పియట్ఠేన బలం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. నియ్యానట్ఠం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. హేతుట్ఠేన మగ్గం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఉపట్ఠానట్ఠేన సతిపట్ఠానం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పదహనట్ఠేన సమ్మప్పధానం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఇజ్ఝనట్ఠేన ఇద్ధిపాదం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. తథట్ఠేన సచ్చం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అవిక్ఖేపట్ఠేన సమథం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనుపస్సనట్ఠే విపస్సనం …పే… ఏకరసట్ఠేన సమథవిపస్సనం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అనతివత్తనట్ఠేన యుగనద్ధం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సంవరట్ఠేన సీలవిసుద్ధిం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అవిక్ఖేపట్ఠేన చిత్తవిసుద్ధిం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. దస్సనట్ఠేన దిట్ఠివిసుద్ధిం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ముత్తట్ఠేన విమోక్ఖం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పటివేధట్ఠేన విజ్జం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పరిచ్చాగట్ఠేన విముత్తిం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సముచ్ఛేదట్ఠేన ఖయే ఞాణం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పటిప్పస్సద్ధట్ఠేన అనుప్పాదే ఞాణం బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

ఛన్దం మూలట్ఠేన బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. మనసికారం సముట్ఠానట్ఠేన బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. ఫస్సం సమోధానట్ఠేన బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. వేదనం సమోసరణట్ఠేన బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సమాధిం పముఖట్ఠేన బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. సతిం ఆధిపతేయ్యట్ఠేన బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. పఞ్ఞం తతుత్తరట్ఠేన బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. విముత్తిం సారట్ఠేన బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా. అమతోగధం నిబ్బానం పరియోసానట్ఠేన బుజ్ఝన్తీతి – బోజ్ఝఙ్గా.

౨౦. సావత్థినిదానం. తత్ర ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆవుసో భిక్ఖవో’’తి [ఆవుసోతి (స్యా.) సం. ని. ౫.౧౮౫ పస్సితబ్బా]. ‘‘ఆవుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా సారిపుత్తో ఏతదవోచ –

‘‘సత్తిమే, ఆవుసో, బోజ్ఝఙ్గా. కతమే సత్త? సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో – ఇమే ఖో, ఆవుసో, సత్త బోజ్ఝఙ్గా. ఇమేసం ఖ్వాహం, ఆవుసో, సత్తన్నం బోజ్ఝఙ్గానం యేన యేన బోజ్ఝఙ్గేన ఆకఙ్ఖామి పుబ్బణ్హసమయం విహరితుం, తేన తేన బోజ్ఝఙ్గేన పుబ్బణ్హసమయం విహరామి. యేన యేన బోజ్ఝఙ్గేన ఆకఙ్ఖామి మజ్ఝన్హికసమయం…పే… సాయన్హసమయం విహరితుం, తేన తేన బోజ్ఝఙ్గేన సాయన్హసమయం విహరామి. సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఇతి చే మే, ‘ఆవుసో, హోతి, అప్పమాణో’తి మే హోతి, ‘సుసమారద్ధో’తి మే హోతి. తిట్ఠన్తఞ్చ నం [తిట్ఠన్తం చరం (స్యా.) సం. ని. ౫.౧౮౫ పస్సితబ్బా] ‘తిట్ఠతీ’తి పజానామి. సచేపి మే చవతి, ‘ఇదప్పచ్చయా మే చవతీ’తి పజానామి. ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఇతి చే మే, ఆవుసో, హోతి, ‘అప్పమాణో’తి మే హోతి, ‘సుసమారద్ధో’తి మే హోతి. తిట్ఠన్తఞ్చ నం ‘తిట్ఠతీ’తి పజానామి. సచేపి మే చవతి, ‘ఇదప్పచ్చయా మే చవతీ’తి పజానామి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, రఞ్ఞో వా రాజమహామత్తస్స వా నానారత్తానం దుస్సానం దుస్సకరణ్డకో పూరో అస్స. సో యఞ్ఞదేవ దుస్సయుగం ఆకఙ్ఖేయ్య పుబ్బణ్హసమయం పారుపితుం, తం తదేవ దుస్సయుగం పుబ్బణ్హసమయం పారుపేయ్య. యఞ్ఞదేవ దుస్సయుగం ఆకఙ్ఖేయ్య మజ్ఝన్హికసమయం…పే… సాయన్హసమయం పారుపితుం, తం తదేవ దుస్సయుగం సాయన్హసమయం పారుపేయ్య. ఏవమేవ ఖ్వాహం, ఆవుసో, ఇమేసం సత్తన్నం బోజ్ఝఙ్గానం యేన యేన బోజ్ఝఙ్గేన ఆకఙ్ఖామి పుబ్బణ్హసమయం విహరితుం, తేన తేన బోజ్ఝఙ్గేన పుబ్బణ్హసమయం విహరామి. యేన యేన బోజ్ఝఙ్గేన ఆకఙ్ఖామి మజ్ఝన్హికసమయం…పే… సాయన్హసమయం విహరితుం, తేన తేన బోజ్ఝఙ్గేన సాయన్హసమయం విహరామి. సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఇతి చే మే, ఆవుసో, హోతి, ‘అప్పమాణో’తి మే హోతి, ‘సుసమారద్ధో’తి మే హోతి. తిట్ఠన్తఞ్చ నం ‘తిట్ఠతీ’తి పజానామి. సచేపి మే చవతి, ‘ఇదప్పచ్చయా మే చవతీ’తి పజానామి…పే… ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఇతి చే మే, ఆవుసో, హోతి, ‘అప్పమాణో’తి మే హోతి, ‘సుసమారద్ధో’తి మే హోతి. తిట్ఠన్తఞ్చ నం ‘తిట్ఠతీ’తి పజానామి. సచేపి మే చవతి, ‘ఇదప్పచ్చయా మే చవతీ’తి పజానామి’’.

సుత్తన్తనిద్దేసో

౨౧. కథం సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఇతి చే మే హోతీతి బోజ్ఝఙ్గో? యావతా నిరోధూపట్ఠాతి తావతా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో. ఇతి చే మే హోతీతి బోజ్ఝఙ్గో. సేయ్యథాపి తేలప్పదీపస్స ఝాయతో యావతా అచ్చి తావతా వణ్ణో, యావతా వణ్ణో తావతా అచ్చి. ఏవమేవ యావతా నిరోధూపట్ఠాతి తావతా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో. ఇతి చే మే హోతీతి బోజ్ఝఙ్గో.

కథం అప్పమాణో ఇతి చే మే హోతీతి బోజ్ఝఙ్గో? పమాణబద్ధా [పమాణవన్తా (స్యా.), అట్ఠకథా ఓలోకేతబ్బా] కిలేసా, సబ్బే చ పరియుట్ఠానా, యే చ సఙ్ఖారా పోనోభవికా అప్పమాణో నిరోధో అచలట్ఠేన అసఙ్ఖతట్ఠేన. యావతా నిరోధూపట్ఠాతి తావతా అప్పమాణో. ఇతి చే మే హోతీతి బోజ్ఝఙ్గో.

కథం సుసమారద్ధో ఇతి చే మే హోతీతి – బోజ్ఝఙ్గో? విసమా కిలేసా, సబ్బే చ పరియుట్ఠానా, యే చ సఙ్ఖారా పోనోభవికా, సమధమ్మో నిరోధో సన్తట్ఠేన పణీతట్ఠేన. యావతా నిరోధూపట్ఠాతి తావతా సుసమారద్ధో ఇతి చే మే హోతీతి బోజ్ఝఙ్గో.

కథం ‘‘తిట్ఠన్తఞ్చ నం తిట్ఠతీ’’తి పజానామి; సచేపి చవతి ‘‘ఇదప్పచ్చయా చవతీ’’తి పజానామి? కతిహాకారేహి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తిట్ఠతి? కతిహాకారేహి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో చవతి? అట్ఠహాకారేహి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తిట్ఠతి. అట్ఠహాకారేహి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో చవతి.

కతమేహి అట్ఠహాకారేహి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తిట్ఠతి? అనుప్పాదం ఆవజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తిట్ఠతి, ఉప్పాదం అనావజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తిట్ఠతి, అప్పవత్తం ఆవజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తిట్ఠతి, పవత్తం అనావజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తిట్ఠతి, అనిమిత్తం ఆవజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తిట్ఠతి, నిమిత్తం అనావజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తిట్ఠతి, నిరోధం ఆవజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తిట్ఠతి, సఙ్ఖారే అనావజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తిట్ఠతి – ఇమేహి అట్ఠహాకారేహి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో తిట్ఠతి.

కతమేహి అట్ఠహాకారేహి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో చవతి? ఉప్పాదం ఆవజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో చవతి, అనుప్పాదం అనావజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో చవతి, పవత్తం ఆవజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో చవతి, అప్పవత్తం అనావజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో చవతి, నిమిత్తం ఆవజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో చవతి, అనిమిత్తం అనావజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో చవతి, సఙ్ఖారే ఆవజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో చవతి, నిరోధం అనావజ్జితత్తా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో చవతి – ఇమేహి అట్ఠహాకారేహి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో చవతి. ఏవం ‘‘తిట్ఠన్తఞ్చ నం తిట్ఠతీ’’తి పజానామి. సచేపి చవతి, ‘‘ఇదప్పచ్చయా మే చవతీ’’తి పజానామి…పే….