౪. వోదానఞాణనిద్దేసో

౧౫౮. కతమాని తేరస వోదానే ఞాణాని? అతీతానుధావనం చిత్తం విక్ఖేపానుపతితం; తం వివజ్జయిత్వా ఏకట్ఠానే సమాదహతి – ఏవమ్పి చిత్తం న విక్ఖేపం గచ్ఛతి. అనాగతపటికఙ్ఖనం చిత్తం వికమ్పితం; తం వివజ్జయిత్వా తత్థేవ అధిమోచేతి – ఏవమ్పి చిత్తం న విక్ఖేపం గచ్ఛతి. లీనం చిత్తం కోసజ్జానుపతితం; తం పగ్గణ్హిత్వా కోసజ్జం పజహతి – ఏవమ్పి చిత్తం న విక్ఖేపం గచ్ఛతి. అతిపగ్గహితం చిత్తం ఉద్ధచ్చానుపతితం; తం వినిగ్గణ్హిత్వా ఉద్ధచ్చం పజహతి – ఏవమ్పి చిత్తం న విక్ఖేపం గచ్ఛతి. అభినతం చిత్తం రాగానుపతితం; తం సమ్పజానో హుత్వా రాగం పజహతి – ఏవమ్పి చిత్తం న విక్ఖేపం గచ్ఛతి. అపనతం చిత్తం బ్యాపాదానుపతితం; తం సమ్పజానో హుత్వా బ్యాపాదం పజహతి – ఏవమ్పి చిత్తం న విక్ఖేపం గచ్ఛతి. ఇమేహి ఛహి ఠానేహి పరిసుద్ధం చిత్తం పరియోదాతం ఏకత్తగతం హోతి.

కతమే తే ఏకత్తా? దానవోసగ్గుపట్ఠానేకత్తం, సమథనిమిత్తుపట్ఠానేకత్తం, వయలక్ఖణుపట్ఠానేకత్తం, నిరోధుపట్ఠానేకత్తం. దానవోసగ్గుపట్ఠానేకత్తం చాగాధిముత్తానం, సమథనిమిత్తుపట్ఠానేకత్తఞ్చ అధిచిత్తమనుయుత్తానం, వయలక్ఖణుపట్ఠానేకత్తఞ్చ విపస్సకానం, నిరోధుపట్ఠానేకత్తఞ్చ అరియపుగ్గలానం – ఇమేహి చతూహి ఠానేహి ఏకత్తగతం చిత్తం పటిపదావిసుద్ధిపక్ఖన్దఞ్చేవ హోతి, ఉపేక్ఖానుబ్రూహితఞ్చ, ఞాణేన చ సమ్పహంసితం.

పఠమస్స ఝానస్స కో ఆది, కిం మజ్ఝే, కిం పరియోసానం? పఠమస్స ఝానస్స పటిపదావిసుద్ధి ఆది, ఉపేక్ఖానుబ్రూహనా మజ్ఝే, సమ్పహంసనా పరియోసానం. పఠమస్స ఝానస్స పటిపదావిసుద్ధి ఆది. ఆదిస్స కతి లక్ఖణాని? ఆదిస్స తీణి లక్ఖణాని. యో తస్స పరిపన్థో తతో చిత్తం విసుజ్ఝతి, విసుద్ధత్తా చిత్తం మజ్ఝిమం సమథనిమిత్తం పటిపజ్జతి, పటిపన్నత్తా తత్థ చిత్తం పక్ఖన్దతి. యఞ్చ పరిపన్థతో చిత్తం విసుజ్ఝతి, యఞ్చ విసుద్ధత్తా చిత్తం మజ్ఝిమం సమథనిమిత్తం పటిపజ్జతి, యఞ్చ పటిపన్నత్తా తత్థ చిత్తం పక్ఖన్దతి. పఠమస్స ఝానస్స పటిపదావిసుద్ధి ఆది. ఆదిస్స ఇమాని తీణి లక్ఖణాని. తేన వుచ్చతి – ‘‘పఠమం ఝానం ఆదికల్యాణఞ్చేవ హోతి లక్ఖణసమ్పన్నఞ్చ’’.

పఠమస్స ఝానస్స ఉపేక్ఖానుబ్రూహనా మజ్ఝే. మజ్ఝస్స కతి లక్ఖణాని? మజ్ఝస్స తీణి లక్ఖణాని. విసుద్ధం చిత్తం అజ్ఝుపేక్ఖతి, సమథపటిపన్నం అజ్ఝుపేక్ఖతి, ఏకత్తుపట్ఠానం అజ్ఝుపేక్ఖతి. యఞ్చ విసుద్ధం చిత్తం అజ్ఝుపేక్ఖతి, యఞ్చ సమథపటిపన్నం అజ్ఝుపేక్ఖతి, యఞ్చ ఏకత్తుపట్ఠానం అజ్ఝుపేక్ఖతి – పఠమస్స ఝానస్స ఉపేక్ఖానుబ్రూహనా మజ్ఝే. మజ్ఝస్స ఇమాని తీణి లక్ఖణాని. తేన వుచ్చతి – ‘‘పఠమం ఝానం మజ్ఝేకల్యాణఞ్చేవ హోతి లక్ఖణసమ్పన్నఞ్చ’’.

పఠమస్స ఝానస్స సమ్పహంసనా పరియోసానం. పరియోసానస్స కతి లక్ఖణాని? పరియోసానస్స చత్తారి లక్ఖణాని. తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన సమ్పహంసనా, ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన సమ్పహంసనా, తదుపగవీరియవాహనట్ఠేన సమ్పహంసనా, ఆసేవనట్ఠేన సమ్పహంసనా. పఠమస్స ఝానస్స సమ్పహంసనా పరియోసానం. పరియోసానస్స ఇమాని చత్తారి లక్ఖణాని. తేన వుచ్చతి – ‘‘పఠమం ఝానం పరియోసానకల్యాణఞ్చేవ హోతి లక్ఖణసమ్పన్నఞ్చ’’. ఏవం తివత్తగతం చిత్తం తివిధకల్యాణకం దసలక్ఖణసమ్పన్నం వితక్కసమ్పన్నఞ్చేవ హోతి విచారసమ్పన్నఞ్చ పీతిసమ్పన్నఞ్చ సుఖసమ్పన్నఞ్చ చిత్తస్స అధిట్ఠానసమ్పన్నఞ్చ సద్ధాసమ్పన్నఞ్చ వీరియసమ్పన్నఞ్చ సతిసమ్పన్నఞ్చ సమాధిసమ్పన్నఞ్చ పఞ్ఞాసమ్పన్నఞ్చ.

దుతియస్స ఝానస్స కో ఆది, కిం మజ్ఝే, కిం పరియోసానం? దుతియస్స ఝానస్స పటిపదావిసుద్ధి ఆది, ఉపేక్ఖానుబ్రూహనా మజ్ఝే, సమ్పహంసనా పరియోసానం…పే… ఏవం తివత్తగతం చిత్తం తివిధకల్యాణకం దసలక్ఖణసమ్పన్నం పీతిసమ్పన్నఞ్చేవ హోతి సుఖసమ్పన్నఞ్చ చిత్తస్స అధిట్ఠానసమ్పన్నఞ్చ సద్ధాసమ్పన్నఞ్చ వీరియసమ్పన్నఞ్చ సతిసమ్పన్నఞ్చ సమాధిసమ్పన్నఞ్చ పఞ్ఞాసమ్పన్నఞ్చ.

తతియస్స ఝానస్స కో ఆది, కిం మజ్ఝే, కిం పరియోసానం…పే… ఏవం తివత్తగతం చిత్తం తివిధకల్యాణకం దసలక్ఖణసమ్పన్నం సుఖసమ్పన్నఞ్చేవ హోతి చిత్తస్స అధిట్ఠానసమ్పన్నఞ్చ సద్ధాసమ్పన్నఞ్చ వీరియసమ్పన్నఞ్చ సతిసమ్పన్నఞ్చ సమాధిసమ్పన్నఞ్చ పఞ్ఞాసమ్పన్నఞ్చ.

చతుత్థస్స ఝానస్స కో ఆది, కిం మజ్ఝే, కిం పరియోసానం…పే… ఏవం తివత్తగతం చిత్తం తివిధకల్యాణకం దసలక్ఖణసమ్పన్నఞ్చ ఉపేక్ఖాసమ్పన్నఞ్చేవ హోతి చిత్తస్స అధిట్ఠానసమ్పన్నఞ్చ సద్ధాసమ్పన్నఞ్చ వీరియసమ్పన్నఞ్చ సతిసమ్పన్నఞ్చ సమాధిసమ్పన్నఞ్చ పఞ్ఞాసమ్పన్నఞ్చ.

ఆకాసానఞ్చాయతనసమాపత్తియా…పే… విఞ్ఞాణఞ్చాయతనసమాపత్తియా… ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా కో ఆది, కిం మజ్ఝే, కిం పరియోసానం…పే… ఏవం తివత్తగతం చిత్తం తివిధకల్యాణకం దసలక్ఖణసమ్పన్నం ఉపేక్ఖాసమ్పన్నఞ్చేవ హోతి చిత్తస్స అధిట్ఠానసమ్పన్నం చ…పే… పఞ్ఞాసమ్పన్నఞ్చ.

అనిచ్చానుపస్సనాయ కో ఆది, కిం మజ్ఝే, కిం పరియోసానం…పే… ఏవం తివత్తగతం చిత్తం తివిధకల్యాణకం దసలక్ఖణసమ్పన్నం వితక్కసమ్పన్నఞ్చేవ హోతి విచారసమ్పన్నఞ్చ పీతిసమ్పన్నఞ్చ సుఖసమ్పన్నఞ్చ చిత్తస్స అధిట్ఠానసమ్పన్నఞ్చ సద్ధాసమ్పన్నఞ్చ వీరియసమ్పన్నఞ్చ సతిసమ్పన్నఞ్చ సమాధిసమ్పన్నఞ్చ పఞ్ఞాసమ్పన్నఞ్చ. దుక్ఖానుపస్సనాయ…పే… అనత్తానుపస్సనాయ… నిబ్బిదానుపస్సనాయ… విరాగానుపస్సనాయ… నిరోధానుపస్సనాయ… పటినిస్సగ్గానుపస్సనాయ… ఖయానుపస్సనాయ… వయానుపస్సనాయ… విపరిణామానుపస్సనాయ… అనిమిత్తానుపస్సనాయ… అప్పణిహితానుపస్సనాయ… సుఞ్ఞతానుపస్సనాయ… అధిపఞ్ఞాధమ్మవిపస్సనాయ… యథాభూతఞాణదస్సనాయ… ఆదీనవానుపస్సనాయ… పటిసఙ్ఖానుపస్సనాయ… వివట్టనానుపస్సనాయ… పఞ్ఞాసమ్పన్నఞ్చ.

సోతాపత్తిమగ్గస్స…పే… సకదాగామిమగ్గస్స… అనాగామిమగ్గస్స… అరహత్తమగ్గస్స కో ఆది, కిం మజ్ఝే, కిం పరియోసానం? అరహత్తమగ్గస్స పటిపదావిసుద్ధి ఆది ఉపేక్ఖానుబ్రూహనా మజ్ఝే, సమ్పహంసనా పరియోసానం. అరహత్తమగ్గస్స పటిపదావిసుద్ధి ఆది. ఆదిస్స కతి లక్ఖణాని? ఆదిస్స తీణి లక్ఖణాని. యో తస్స పరిపన్థో తతో చిత్తం విసుజ్ఝతి, విసుద్ధత్తా చిత్తం మజ్ఝిమం సమథనిమిత్తం పటిపజ్జతి, పటిపన్నత్తా తత్థ చిత్తం పక్ఖన్దతి. యఞ్చ పరిపన్థతో చిత్తం విసుజ్ఝతి, యఞ్చ విసుద్ధత్తా చిత్తం మజ్ఝిమం సమథనిమిత్తం పటిపజ్జతి, యఞ్చ పటిపన్నత్తా తత్థ చిత్తం పక్ఖన్దతి – అరహత్తమగ్గస్స పటిపదావిసుద్ధి ఆది. ఆదిస్స ఇమాని తీణి లక్ఖణాని. తేన వుచ్చతి – ‘‘అరహత్తమగ్గో ఆదికల్యాణో చేవ హోతి లక్ఖణసమ్పన్నో చ’’.

అరహత్తమగ్గస్స ఉపేక్ఖానుబ్రూహనా మజ్ఝే. మజ్ఝస్స కతి లక్ఖణాని? మజ్ఝస్స తీణి లక్ఖణాని. విసుద్ధం చిత్తం అజ్ఝుపేక్ఖతి, సమథపటిపన్నం అజ్ఝుపేక్ఖతి, ఏకత్తుపట్ఠానం అజ్ఝుపేక్ఖతి. యఞ్చ విసుద్ధం చిత్తం అజ్ఝుపేక్ఖతి, యఞ్చ సమథపటిపన్నం అజ్ఝుపేక్ఖతి, యఞ్చ ఏకత్తుపట్ఠానం అజ్ఝుపేక్ఖతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘అరహత్తమగ్గో మజ్ఝేకల్యాణో చేవ హోతి లక్ఖణసమ్పన్నో చ’’.

అరహత్తమగ్గస్స సమ్పహంసనా పరియోసానం. పరియోసానస్స కతి లక్ఖణాని? పరియోసానస్స చత్తారి లక్ఖణాని. తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన సమ్పహంసనా, ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన సమ్పహంసనా, తదుపగవీరియవాహనట్ఠేన సమ్పహంసనా, ఆసేవనట్ఠేన సమ్పహంసనా. అరహత్తమగ్గస్స సమ్పహంసనా పరియోసానం. పరియోసానస్స ఇమాని చత్తారి లక్ఖణాని. తేన వుచ్చతి – ‘‘అరహత్తమగ్గో పరియోసానకల్యాణో చేవ హోతి లక్ఖణసమ్పన్నో చ’’. ఏవం తివత్తగతం చిత్తం తివిధకల్యాణకం దసలక్ఖణసమ్పన్నం వితక్కసమ్పన్నఞ్చేవ హోతి విచారసమ్పన్నఞ్చ పీతిసమ్పన్నఞ్చ సుఖసమ్పన్నఞ్చ చిత్తస్స అధిట్ఠానసమ్పన్నఞ్చ సద్ధాసమ్పన్నఞ్చ వీరియసమ్పన్నఞ్చ సతిసమ్పన్నఞ్చ సమాధిసమ్పన్నఞ్చ పఞ్ఞాసమ్పన్నఞ్చ.

౧౫౯. నిమిత్తం అస్సాసపస్సాసా, అనారమ్మణమేకచిత్తస్స;

అజానతో చ తయో ధమ్మే, భావనా నుపలబ్భతి.

నిమిత్తం అస్సాసపస్సాసా, అనారమ్మణమేకచిత్తస్స;

జానతో చ తయో ధమ్మే, భావనా ఉపలబ్భతీతి.

కథం ఇమే తయో ధమ్మా ఏకచిత్తస్స ఆరమ్మణా న హోన్తి, న చిమే తయో ధమ్మా అవిదితా హోన్తి, న చ చిత్తం విక్ఖేపం గచ్ఛతి, పధానఞ్చ పఞ్ఞాయతి, పయోగఞ్చ సాధేతి, విసేసమధిగచ్ఛతి? సేయ్యథాపి రుక్ఖో సమే భూమిభాగే నిక్ఖిత్తో. తమేనం పురిసో కకచేన ఛిన్దేయ్య. రుక్ఖే ఫుట్ఠకకచదన్తానం వసేన పురిసస్స సతి ఉపట్ఠితా హోతి; న ఆగతే వా గతే వా కకచదన్తే మనసి కరోతి. న ఆగతా వా గతా వా కకచదన్తా అవిదితా హోన్తి, పధానఞ్చ పఞ్ఞాయతి, పయోగఞ్చ సాధేతి. యథా రుక్ఖో సమే భూమిభాగే నిక్ఖిత్తో. ఏవం ఉపనిబన్ధనా నిమిత్తం. యథా కకచదన్తా, ఏవం అస్సాసపస్సాసా. యథా రుక్ఖే ఫుట్ఠకకచదన్తానం వసేన పురిసస్స సతి ఉపట్ఠితా హోతి, న ఆగతే వా గతే వా కకచదన్తే మనసి కరోతి, న ఆగతా వా గతా వా కకచదన్తా అవిదితా హోన్తి, పధానఞ్చ పఞ్ఞాయతి, పయోగఞ్చ సాధేతి. ఏవమేవం భిక్ఖు నాసికగ్గే వా ముఖనిమిత్తే వా సతిం ఉపట్ఠపేత్వా నిసిన్నో హోతి, న ఆగతే వా గతే వా అస్సాసపస్సాసే మనసి కరోతి, న ఆగతా వా గతా వా అస్సాసపస్సాసా అవిదితా హోన్తి, పధానఞ్చ పఞ్ఞాయతి, పయోగఞ్చ సాధేతి. విసేసమధిగచ్ఛతి పధానఞ్చ.

కతమం పధానం? ఆరద్ధవీరియస్స కాయోపి చిత్తమ్పి కమ్మనియం హోతి – ఇదం పధానం. కతమో పయోగో? ఆరద్ధవీరియస్స ఉపక్కిలేసా పహీయన్తి, వితక్కా వూపసమన్తి – అయం పయోగో. కతమో విసేసో? ఆరద్ధవీరియస్స సఞ్ఞోజనా పహీయన్తి, అనుసయా బ్యన్తీహోన్తి [అనుసయా బ్యాసన్తి (స్యా.)]. అయం విసేసో. ఏవం ఇమే తయో ధమ్మా ఏకచిత్తస్స ఆరమ్మణా న హోన్తి, న చిమే తయో ధమ్మా అవిదితా హోన్తి, న చ చిత్తం విక్ఖేపం గచ్ఛతి, పధానఞ్చ పఞ్ఞాయతి, పయోగఞ్చ సాధేతి, విసేసమధిగచ్ఛతి.

౧౬౦. ఆనాపానస్సతి యస్స, పరిపుణ్ణా సుభావితా;

అనుపుబ్బం పరిచితా, యథా బుద్ధేన దేసితా;

సో ఇమం లోకం పభాసేతి, అబ్భా ముత్తోవ చన్దిమాతి.

ఆనన్తి అస్సాసో, నో పస్సాసో. అపానన్తి [అపానన్తి (క.)] పస్సాసో, నో అస్సాసో. అస్సాసవసేన ఉపట్ఠానం సతి, పస్సాసవసేన ఉపట్ఠానం సతి.

యో అస్ససతి తస్సుపట్ఠాతి, యో పస్ససతి తస్సుపట్ఠాతి. పరిపుణ్ణాతి పరిగ్గహట్ఠేన పరిపుణ్ణా, పరివారట్ఠేన పరిపుణ్ణా, పరిపూరట్ఠేన పరిపుణ్ణా. సుభావితాతి చతస్సో భావనా – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన భావనా, ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన భావనా, తదుపగవీరియవాహనట్ఠేన భావనా, ఆసేవనట్ఠేన భావనా. తస్సిమే చత్తారో భావనట్ఠా యానీకతా హోన్తి వత్థుకతా అనుట్ఠితా పరిచితా సుసమారద్ధా.

యానీకతాతి యత్థ యత్థ ఆకఙ్ఖతి తత్థ తత్థ వసిప్పత్తో హోతి బలప్పత్తో వేసారజ్జప్పత్తో. తస్స మే తే ధమ్మా ఆవజ్జనపటిబద్ధా [ఆవజ్జనపటిబన్ధా (క.) ఏవమీదిసేసు పదేసు] హోన్తి ఆకఙ్ఖపటిబద్ధా మనసికారపటిబద్ధా చిత్తుప్పాదపటిబద్ధా. తేన వుచ్చతి – ‘‘యానీకతా’’తి. వత్థుకతాతి యస్మిం యస్మిం వత్థుస్మిం చిత్తం స్వాధిట్ఠితం హోతి, తస్మిం తస్మిం వత్థుస్మిం సతి సుపట్ఠితా హోతి. యస్మిం యస్మిం వా పన వత్థుస్మిం సతి సూపట్ఠితా [సుపట్ఠితా (క.)] హోతి, తస్మిం తస్మిం వత్థుస్మిం చిత్తం స్వాధిట్ఠితం హోతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘వత్థుకతా’’తి. అనుట్ఠితాతి వత్థుస్మిం యేన యేన చిత్తం అభినీహరతి తేన తేన సతి అనుపరివత్తతి. యేన యేన వా పన సతి అనుపరివత్తతి తేన తేన చిత్తం అభినీహరతి. తేన వుచ్చతి – ‘‘అనుట్ఠితా’’తి. పరిచితాతి పరిగ్గహట్ఠేన పరిచితా, పరివారట్ఠేన పరిచితా, పరిపూరట్ఠేన పరిచితా. సతియా పరిగ్గణ్హన్తో జినాతి పాపకే అకుసలే ధమ్మే. తేన వుచ్చతి – ‘‘పరిచితా’’తి. సుసమారద్ధాతి చత్తారో సుసమారద్ధా – తత్థ జాతానం ధమ్మానం అనతివత్తనట్ఠేన సుసమారద్ధా, ఇన్ద్రియానం ఏకరసట్ఠేన సుసమారద్ధా, తదుపగవీరియవాహనట్ఠేన సుసమారద్ధా, తప్పచ్చనీకానం కిలేసానం సుసమూహతత్తా [సుసముహతత్తా (క.)] సుసమారద్ధా.

౧౬౧. సుసమన్తి అత్థి సమం, అత్థి సుసమం. కతమం సమం? యే తత్థ జాతా అనవజ్జా కుసలా బోధిపక్ఖియా – ఇదం సమం. కతమం సుసమం? యం తేసం తేసం ధమ్మానం ఆరమ్మణం నిరోధో నిబ్బానం – ఇదం సుసమం. ఇతి ఇదఞ్చ సమం ఇదఞ్చ సుసమం ఞాతం హోతి దిట్ఠం విదితం సచ్ఛికతం ఫస్సితం పఞ్ఞాయ. ఆరద్ధం హోతి వీరియం అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్మూళా [అపముట్ఠా (స్యా.)], పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గం. తేన వుచ్చతి – ‘‘సుసమారద్ధా’’తి.

అనుపుబ్బం పరిచితాతి దీఘం అస్సాసవసేన పురిమా పురిమా పరిచితా, పచ్ఛిమా పచ్ఛిమా అనుపరిచితా. దీఘం పస్సాసవసేన పురిమా పురిమా పరిచితా, పచ్ఛిమా పచ్ఛిమా అనుపరిచితా. రస్సం అస్సాసవసేన పురిమా పురిమా పరిచితా, పచ్ఛిమా పచ్ఛిమా అనుపరిచితా. రస్సం పస్సాసవసేన పురిమా పురిమా పరిచితా, పచ్ఛిమా పచ్ఛిమా అనుపరిచితా…పే… పటినిస్సగ్గానుపస్సీ అస్సాసవసేన పురిమా పురిమా పరిచితా, పచ్ఛిమా పచ్ఛిమా అనుపరిచితా. పటినిస్సగ్గానుపస్సీ పస్సాసవసేన పురిమా పురిమా పరిచితా, పచ్ఛిమా పచ్ఛిమా అనుపరిచితా. సబ్బాపి సోళసవత్థుకా ఆనాపానస్సతియో అఞ్ఞమఞ్ఞం పరిచితా చేవ హోన్తి అనుపరిచితా చ. తేన వుచ్చతి – ‘‘అనుపుబ్బపరిచితా’’తి.

యథాతి దస యథత్థా – అత్తదమథత్థో యథత్థో, అత్తసమథత్థో యథత్థో, అత్తపరినిబ్బాపనత్థో యథత్థో, అభిఞ్ఞత్థో యథత్థో, పరిఞ్ఞత్థో యథత్థో, పహానత్థో యథత్థో, భావనత్థో యథత్థో, సచ్ఛికిరియత్థో యథత్థో, సచ్చాభిసమయత్థో యథత్థో, నిరోధే పతిట్ఠాపకత్థో యథత్థో.

బుద్ధోతి యో సో భగవా సయమ్భూ అనాచరియకో పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు సామం సచ్చాని అభిసమ్బుజ్ఝి, తత్థ చ సబ్బఞ్ఞుతం పాపుణి, బలేసు చ వసీభావం.

౧౬౨. బుద్ధోతి కేనట్ఠేన బుద్ధో? బుజ్ఝితా సచ్చానీతి – బుద్ధో. బోధేతా పజాయాతి – బుద్ధో. సబ్బఞ్ఞుతాయ బుద్ధో. సబ్బదస్సావితాయ బుద్ధో. అనఞ్ఞనేయ్యతాయ బుద్ధో. విసవితాయ [వికతితాయ (స్యా.)] బుద్ధో. ఖీణాసవసఙ్ఖాతేన బుద్ధో. నిరుపలేపసఙ్ఖాతేన [నిరుపక్కిలేససఙ్ఖాతేన (స్యా.)] బుద్ధో. ఏకన్తవీతరాగోతి – బుద్ధో. ఏకన్తవీతదోసోతి – బుద్ధో. ఏకన్తవీతమోహోతి – బుద్ధో. ఏకన్తనిక్కిలేసోతి – బుద్ధో. ఏకాయనమగ్గం గతోతి – బుద్ధో. ఏకో అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధోతి – బుద్ధో. అబుద్ధివిహతత్తా బుద్ధిపటిలాభా – బుద్ధో. బుద్ధోతి నేతం నామం మాతరా కతం, న పితరా కతం, న భాతరా కతం, న భగినియా కతం, న మిత్తామచ్చేహి కతం, న ఞాతిసాలోహితేహి కతం, న సమణబ్రాహ్మణేహి కతం, న దేవతాహి కతం. విమోక్ఖన్తికమేతం బుద్ధానం భగవన్తానం బోధియా మూలే సహ సబ్బఞ్ఞుతఞాణస్స పటిలాభా సచ్ఛికా పఞ్ఞత్తి యదిదం – బుద్ధోతి. దేసితాతి అత్తదమథత్థో యథత్థో యథా బుద్ధేన దేసితో, అత్తసమథత్థో యథత్థో యథా బుద్ధేన దేసితో, అత్తపరినిబ్బాపనత్థో యథత్థో యథా బుద్ధేన దేసితో…పే… నిరోధే పతిట్ఠాపకత్థో యథత్థో యథా బుద్ధేన దేసితో.

సోతి గహట్ఠో వా హోతి పబ్బజితో వా. లోకోతి. ఖన్ధలోకో ధాతులోకో ఆయతనలోకో విపత్తిభవలోకో విపత్తిసమ్భవలోకో సమ్పత్తిభవలోకో సమ్పత్తిసమ్భవలోకో. ఏకో లోకో – సబ్బే సత్తా ఆహారట్ఠితికా…పే… అట్ఠారస లోకా – అట్ఠారస ధాతుయో. పభాసేతీతి అత్తదమథత్థం యథత్థం అభిసమ్బుద్ధత్తా. సో ఇమం లోకం ఓభాసేతి భాసేతి పభాసేతి. అత్తసమథత్థం యథత్థం అభిసమ్బుద్ధత్తా. సో ఇమం లోకం ఓభాసేతి భాసేతి పభాసేతి. అత్తపరినిబ్బాపనత్థం యథత్థం అభిసమ్బుద్ధత్తా. సో ఇమం లోకం ఓభాసేతి భాసేతి పభాసేతి…పే… నిరోధే పతిట్ఠాపకత్థం యథత్థం అభిసమ్బుద్ధత్తా. సో ఇమం లోకం ఓభాసేతి భాసేతి పభాసేతి.

అబ్భా ముత్తోవ చన్దిమాతి యథా అబ్భా, ఏవం కిలేసా. యథా చన్దో, ఏవం అరియఞాణం. యథా చన్దిమా దేవపుత్తో, ఏవం భిక్ఖు. యథా చన్దో అబ్భా ముత్తో మహికా ముత్తో ధూమరజా ముత్తో రాహుగహణా [రాహుపాణా (స్యా.)] విప్పముత్తో భాసతే చ తపతే చ విరోచతే [విరోచతి (స్యా.)] చ, ఏవమేవం భిక్ఖు సబ్బకిలేసేహి విప్పముత్తో భాసతే చ తపతే చ విరోచతే చ. తేన వుచ్చతి – అబ్భా ముత్తోవ చన్దిమాతి. ఇమాని తేరస వోదానే ఞాణాని.

వోదానఞాణనిద్దేసో చతుత్థో.

భాణవారో.