౬. కుమ్మఙ్గపఞ్హో

౬. ‘‘భన్తే నాగసేన, ‘కుమ్మస్స పఞ్చ అఙ్గాని గహేతబ్బానీ’తి యం వదేసి, కతమాని తాని పఞ్చ అఙ్గాని గహేతబ్బానీ’’తి? ‘‘యథా, మహారాజ, కుమ్మో ఉదకచరో ఉదకేయేవ వాసం కప్పేతి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన సబ్బపాణభూతపుగ్గలానం హితానుకమ్పినా మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన సబ్బావన్తం లోకం ఫరిత్వా విహరితబ్బం. ఇదం, మహారాజ, కుమ్మస్స పఠమం అఙ్గం గహేతబ్బం.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, కుమ్మో ఉదకే ఉప్పిలవన్తో సీసం ఉక్ఖిపిత్వా యది కోచి పస్సతి, తత్థేవ నిముజ్జతి గాళ్హమోగాహతి ‘మా మం తే పున పస్సేయ్యు’న్తి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన కిలేసేసు ఓపతన్తేసు ఆరమ్మణసరే నిముజ్జితబ్బం గాళ్హమోగాహితబ్బం ‘మా మం కిలేసా పున పస్సేయ్యు’న్తి. ఇదం, మహారాజ, కుమ్మస్స దుతియం అఙ్గం గహేతబ్బం.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, కుమ్మో ఉదకతో నిక్ఖమిత్వా కాయం ఓతాపేతి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన నిసజ్జట్ఠానసయనచఙ్కమతో మానసం నీహరిత్వా సమ్మప్పధానే మానసం ఓతాపేతబ్బం. ఇదం, మహారాజ, కుమ్మస్స తతియం అఙ్గం గహేతబ్బం.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, కుమ్మో పథవిం ఖణిత్వా వివిత్తే వాసం కప్పేతి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన లాభసక్కారసిలోకం పజహిత్వా సుఞ్ఞం వివిత్తం కాననం వనపత్థం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం అప్పసద్దం అప్పనిగ్ఘోసం పవివిత్తమోగాహిత్వా వివిత్తే యేవ వాసం ఉపగన్తబ్బం. ఇదం, మహారాజ, కుమ్మస్స చతుత్థం అఙ్గం గహేతబ్బం. భాసితమ్పేతం, మహారాజ, థేరేన ఉపసేనేన వఙ్గన్తపుత్తేన –

‘‘‘వివిత్తం అప్పనిగ్ఘోసం, వాళమిగనిసేవితం;

సేవే సేనాసనం భిక్ఖు, పటిసల్లానకారణా’తి.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, కుమ్మో చారికం చరమానో యది కఞ్చి పస్సతి వా, సద్దం సుణాతి వా, సోణ్డిపఞ్చమాని అఙ్గాని సకే కపాలే నిదహిత్వా అప్పోస్సుక్కో తుణ్హీభూతో తిట్ఠతి కాయమనురక్ఖన్తో, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన సబ్బత్థ రూపసద్దగన్ధరసఫోట్ఠబ్బధమ్మేసు ఆపతన్తేసు ఛసు ద్వారేసు సంవరకవాటం అనుగ్ఘాటేత్వా మానసం సమోదహిత్వా సంవరం కత్వా సతేన సమ్పజానేన విహాతబ్బం సమణధమ్మం అనురక్ఖమానేన. ఇదం, మహారాజ, కుమ్మస్స పఞ్చమం అఙ్గం గహేతబ్బం. భాసితమ్పేతం, మహారాజ, భగవతా దేవాతిదేవేన సంయుత్తనికాయవరే కుమ్మూపమసుత్తన్తే –

‘‘‘కుమ్మోవ అఙ్గాని సకే కపాలే, సమోదహం భిక్ఖు మనోవితక్కే;

అనిస్సితో అఞ్ఞమహేఠయానో, పరినిబ్బుతోనూపవదేయ్య కఞ్చీ’’’తి.

కుమ్మఙ్గపఞ్హో ఛట్ఠో.