౨. కుక్కుటఙ్గపఞ్హో

౨. ‘‘భన్తే నాగసేన, ‘కుక్కుటస్స పఞ్చ అఙ్గాని గహేతబ్బానీ’తి యం వదేసి, కతమాని తాని పఞ్చ అఙ్గాని గహేతబ్బానీ’’తి? ‘‘యథా, మహారాజ, కుక్కుటో కాలేన సమయేన పటిసల్లీయతి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన కాలేన సమయేనేవ చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జిత్వా పానీయం పరిభోజనీయం ఉపట్ఠపేత్వా సరీరం పటిజగ్గిత్వా నహాయిత్వా చేతియం వన్దిత్వా వుడ్ఢానం భిక్ఖూనం దస్సనాయ గన్త్వా కాలేన సమయేన సుఞ్ఞాగారం పవిసితబ్బం. ఇదం, మహారాజ, కుక్కుటస్స పఠమం అఙ్గం గహేతబ్బం.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, కుక్కుటో కాలేన సమయేనేవ వుట్ఠాతి. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన కాలేన సమయేనేవ వుట్ఠహిత్వా చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జిత్వా పానీయం పరిభోజనీయం ఉపట్ఠపేత్వా సరీరం పటిజగ్గిత్వా చేతియం వన్దిత్వా పునదేవ సుఞ్ఞాగారం పవిసితబ్బం. ఇదం, మహారాజ, కుక్కుటస్స దుతియం అఙ్గం గహేతబ్బం.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, కుక్కుటో పథవిం ఖణిత్వా ఖణిత్వా అజ్ఝోహారం అజ్ఝోహరతి. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన పచ్చవేక్ఖిత్వా పచ్చవేక్ఖిత్వా అజ్ఝోహారం అజ్ఝోహరితబ్బం ‘నేవ దవాయ న మదాయ న మణ్డనాయ న విభూసనాయ, యావదేవ ఇమస్స కాయస్స ఠితియా యాపనాయ విహింసూపరతియా బ్రహ్మచరియానుగ్గహాయ, ఇతి పురాణఞ్చ వేదనం పటిహఙ్ఖామి నవఞ్చ వేదనం న ఉప్పాదేస్సామి, యాత్రా చ మే భవిస్సతి అనవజ్జతా చ ఫాసువిహారో చా’తి. ఇదం, మహారాజ, కుక్కుటస్స తతియం అఙ్గం గహేతబ్బం. భాసితమ్పేతం, మహారాజ, భగవతా దేవాతిదేవేన –

‘‘‘కన్తారే పుత్తమంసంవ, అక్ఖస్సబ్భఞ్జనం యథా;

ఏవం ఆహరి ఆహారం, యాపనత్థమముచ్ఛితో’తి.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, కుక్కుటో సచక్ఖుకోపి రత్తిం అన్ధో హోతి. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన అనన్ధేనేవ అన్ధేన వియ భవితబ్బం, అరఞ్ఞేపి గోచరగామే పిణ్డాయ చరన్తేనపి రజనీయేసు రూపసద్దగన్ధరసఫోట్ఠబ్బధమ్మేసు అన్ధేన బధిరేన మూగేన వియ భవితబ్బం, న నిమిత్తం గహేతబ్బం, నానుబ్యఞ్జనం గహేతబ్బం. ఇదం, మహారాజ, కుక్కుటస్స చతుత్థం అఙ్గం గహేతబ్బం. భాసితమ్పేతం, మహారాజ, థేరేన మహాకచ్చాయనేన –

‘చక్ఖుమాస్స యథా అన్ధో, సోతవా బధిరో యథా;

పఞ్ఞవాస్స [జివ్హావస్స (సీ. పీ.)] యథా మూగో, బలవా దుబ్బలోరివ;

అత్తఅత్థే [అథ అత్థే (సీ. పీ.)] సముప్పన్నే, సయేథ మతసాయిక’న్తి.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, కుక్కుటో లేడ్డుదణ్డలగుళముగ్గరేహి పరిపాతియన్తోపి సకం గేహం న విజహతి. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, యోగినా యోగావచరేన చీవరకమ్మం కరోన్తేనపి నవకమ్మం కరోన్తేనపి వత్తప్పటివత్తం కరోన్తేనపి ఉద్దిసన్తేనపి ఉద్దిసాపేన్తేనపి యోనిసో మనసికారో న విజహితబ్బో, సకం ఖో పనేతం, మహారాజ, యోగినో గేహం, యదిదం యోనిసో మనసికారో. ఇదం, మహారాజ, కుక్కుటస్స పఞ్చమం అఙ్గం గహేతబ్బం. భాసితమ్పేతం, మహారాజ, భగవతా దేవాతిదేవేన ‘కో చ, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో గోచరో సకో పేత్తికో విసయో? యదిదం చత్తారో సతిపట్ఠానా’తి. భాసితమ్పేతం, మహారాజ, థేరేన సారిపుత్తేన ధమ్మసేనాపతినాపి –

‘‘‘యథా సుదన్తో మాతఙ్గో, సకం సోణ్డం న మద్దతి;

భక్ఖాభక్ఖం విజానాతి, అత్తనో వుత్తికప్పనం.

‘‘‘తథేవ బుద్ధపుత్తేన, అప్పమత్తేన వా పన;

జినవచనం న మద్దితబ్బం, మనసికారవరుత్తమ’’’న్తి.

కుక్కుటఙ్గపఞ్హో దుతియో.