౯. ఏకన్తసుఖనిబ్బానపఞ్హో

౯. ‘‘భన్తే నాగసేన, కిం ఏకన్తసుఖం నిబ్బానం, ఉదాహు దుక్ఖేన మిస్స’’న్తి? ‘‘ఏకన్తసుఖం, మహారాజ, నిబ్బానం, దుక్ఖేన అమిస్స’’న్తి.

‘‘న మయం తం, భన్తే నాగసేన, వచనం సద్దహామ ‘ఏకన్తసుఖం నిబ్బాన’న్తి, ఏవమేత్థ మయం, భన్తే నాగసేన, పచ్చేమ ‘నిబ్బానం దుక్ఖేన మిస్స’న్తి, కారణఞ్చేత్థ ఉపలభామ ‘నిబ్బానం దుక్ఖేన మిస్స’న్తి. కతమం ఏత్థ కారణం? యే తే, భన్తే నాగసేన, నిబ్బానం పరియేసన్తి, తేసం దిస్సతి కాయస్స చ చిత్తస్స చ ఆతాపో పరితాపో ఠానచఙ్కమనిసజ్జాసయనాహారపరిగ్గహో మిద్ధస్స చ ఉపరోధో ఆయతనానఞ్చ పటిపీళనం ధనధఞ్ఞపియఞాతిమిత్తప్పజహనం. యే కేచి లోకే సుఖితా సుఖసమప్పితా, తే సబ్బేపి పఞ్చహి కామగుణేహి ఆయతనే రమేన్తి బ్రూహేన్తి, మనాపికమనాపికబహువిధసుభనిమిత్తేన రూపేన చక్ఖుం రమేన్తి బ్రూహేన్తి, మనాపికమనాపికగీతవాదితబహువిధసుభనిమిత్తేన సద్దేన సోతం రమేన్తి బ్రూహేన్తి, మనాపికమనాపికపుప్ఫఫలపత్తతచమూలసారబహువిధసుభనిమిత్తేన గన్ధేన ఘానం రమేన్తి బ్రూహేన్తి, మనాపికమనాపికఖజ్జభోజ్జలేయ్యపేయ్యసాయనీయబహువిధసుభనిమిత్తేన రసేన జివ్హం రమేన్తి బ్రుహేన్తి, మనాపికమనాపికసణ్హసుఖుమముదుమద్దవబహువిధసుభనిమిత్తేన ఫస్సేన కాయం రమేన్తి బ్రూహేన్తి, మనాపికమనాపికకల్యాణపాపకసుభాసుభబహువిధవితక్కమనసికారేన మనం రమేన్తి బ్రూహేన్తి. తుమ్హే తం చక్ఖుసోతఘానజివ్హాకాయమనోబ్రూహనం హనథ ఉపహనథ, ఛిన్దథ ఉపచ్ఛిన్దథ, రున్ధథ ఉపరున్ధథ. తేన కాయోపి పరితపతి, చిత్తమ్పి పరితపతి, కాయే పరితత్తే కాయికదుక్ఖవేదనం వేదియతి, చిత్తే పరితత్తే చేతసికదుక్ఖవేదనం వేదయతి. నను మాగణ్డియోపి [మాగన్దియోపి (సీ. పీ.)] పరిబ్బాజకో భగవన్తం గరహమానో ఏవమాహ ‘భూనహు [భూతహచ్చో (పీ.), భూనహచ్చో (క.)] సమణో గోతమో’తి. ఇదమేత్థ కారణం, యేనాహం కారణేన బ్రూమి ‘నిబ్బానం దుక్ఖేన మిస్స’’’న్తి.

‘‘న హి, మహారాజ, నిబ్బానం దుక్ఖేన మిస్సం, ఏకన్తసుఖం నిబ్బానం. యం పన త్వం, మహారాజ, బ్రూసి ‘నిబ్బానం దుక్ఖ’న్తి, నేతం దుక్ఖం నిబ్బానం నామ, నిబ్బానస్స పన సచ్ఛికిరియాయ పుబ్బభాగో ఏసో, నిబ్బానపరియేసనం ఏతం, ఏకన్తసుఖం యేవ, మహారాజ, నిబ్బానం, న దుక్ఖేన మిస్సం. ఏత్థ కారణం వదామి. అత్థి, మహారాజ, రాజూనం రజ్జసుఖం నామా’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, అత్థి రాజూనం రజ్జసుఖ’’న్తి. ‘‘అపి ను ఖో తం, మహారాజ, రజ్జసుఖం దుక్ఖేన మిస్స’’న్తి? ‘‘న హి, భన్తే’’తి. ‘‘కిస్స పన తే, మహారాజ, రాజానో పచ్చన్తే కుపితే తేసం పచ్చన్తనిస్సితానం పటిసేధాయ అమచ్చేహి పరిణాయకేహి భటేహి బలత్థేహి పరివుతా పవాసం గన్త్వా డంసమకసవాతాతపపటిపీళితా సమవిసమే పరిధావన్తి, మహాయుద్ధఞ్చ కరోన్తి, జీవితసంసయఞ్చ పాపుణన్తీ’’తి? ‘‘నేతం, భన్తే నాగసేన, రజ్జసుఖం నామ, రజ్జసుఖస్స పరియేసనాయ పుబ్బభాగో ఏసో, దుక్ఖేన, భన్తే నాగసేన, రాజానో రజ్జం పరియేసిత్వా రజ్జసుఖం అనుభవన్తి, ఏవం, భన్తే నాగసేన, రజ్జసుఖం దుక్ఖేన అమిస్సం, అఞ్ఞం తం రజ్జసుఖం, అఞ్ఞం దుక్ఖ’’న్తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, ఏకన్తసుఖం నిబ్బానం, న దుక్ఖేన మిస్సం. యే పన తం నిబ్బానం పరియేసన్తి, తే కాయఞ్చ చిత్తఞ్చ ఆతాపేత్వా ఠానచఙ్కమనిసజ్జాసయనాహారం పరిగ్గహేత్వా మిద్ధం ఉపరున్ధిత్వా ఆయతనాని పటిపీళేత్వా కాయఞ్చ జీవితఞ్చ పరిచ్చజిత్వా దుక్ఖేన నిబ్బానం పరియేసిత్వా ఏకన్తసుఖం నిబ్బానం అనుభవన్తి, నిహతపచ్చామిత్తా వియ రాజానో రజ్జసుఖం. ఏవం, మహారాజ, ఏకన్తసుఖం నిబ్బానం, న దుక్ఖేన మిస్సం, అఞ్ఞం నిబ్బానం, అఞ్ఞం దుక్ఖన్తి.

‘‘అపరమ్పి, మహారాజ, ఉత్తరిం కారణం సుణోహి ఏకన్తసుఖం నిబ్బానం, న దుక్ఖేన మిస్సం, అఞ్ఞం దుక్ఖం, అఞ్ఞం నిబ్బానన్తి. అత్థి, మహారాజ, ఆచరియానం సిప్పవన్తానం సిప్పసుఖం నామా’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, అత్థి ఆచరియానం సిప్పవన్తానం సిప్పసుఖ’’న్తి. ‘‘అపి ను ఖో తం, మహారాజ, సిప్పసుఖం దుక్ఖేన మిస్స’’న్తి? ‘‘న హి, భన్తే’’తి. ‘‘కిస్స పన తే, మహారాజ, ఆచరియా [ఇదం పదం సీ. పీ. పోత్థకేసు నత్థి] ఆచరియానం అభివాదనపచ్చుట్ఠానేన ఉదకాహరణఘరసమ్మజ్జనదన్తకట్ఠముఖోదకానుప్పదానేన ఉచ్ఛిట్ఠపటిగ్గహణఉచ్ఛాదననహాపనపాదపరికమ్మేన సకచిత్తం నిక్ఖిపిత్వా పరచిత్తానువత్తనేన దుక్ఖసేయ్యాయ విసమభోజనేన కాయం ఆతాపేన్తీ’’తి? ‘‘నేతం, భన్తే నాగసేన, సిప్పసుఖం నామ, సిప్పపరియేసనాయ పుబ్బభాగో ఏసో, దుక్ఖేన, భన్తే నాగసేన, ఆచరియా సిప్పం పరియేసిత్వా సిప్పసుఖం అనుభవన్తి, ఏవం, భన్తే నాగసేన, సిప్పసుఖం దుక్ఖేన అమిస్సం, అఞ్ఞం తం సిప్పసుఖం, అఞ్ఞం దుక్ఖ’’న్తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, ఏకన్తసుఖం నిబ్బానం, న దుక్ఖేన మిస్సం. యే పన తం నిబ్బానం పరియేసన్తి, తే కాయఞ్చ చిత్తఞ్చ ఆతాపేత్వా ఠానచఙ్కమనిసజ్జాసయనాహారం పరిగ్గహేత్వా మిద్ధం ఉపరున్ధిత్వా ఆయతనాని పటిపీళేత్వా కాయఞ్చ జీవితఞ్చ పరిచ్చజిత్వా దుక్ఖేన నిబ్బానం పరియేసిత్వా ఏకన్తసుఖం నిబ్బానం అనుభవన్తి, ఆచరియా వియ సిప్పసుఖం. ఏవం, మహారాజ, ఏకన్తసుఖం నిబ్బానం, న దుక్ఖేన మిస్సం, అఞ్ఞం దుక్ఖం, అఞ్ఞం నిబ్బాన’’న్తి. ‘‘సాధు, భన్తే నాగసేన, ఏవమేతం తథా సమ్పటిచ్ఛామీ’’తి.

ఏకన్తసుఖనిబ్బానపఞ్హో నవమో.