౮. ధమ్మాభిసమయపఞ్హో

౮. ‘‘భన్తే నాగసేన, యే తే సమ్మా పటిపజ్జన్తి, తేసం సబ్బేసం యేవ ధమ్మాభిసమయో హోతి, ఉదాహు కస్సచి న హోతీ’’తి? ‘‘కస్సచి, మహారాజ, హోతి, కస్సచి న హోతీ’’తి. ‘‘కస్స భన్తే హోతి, కస్స న హోతీ’’తి? ‘‘తిరచ్ఛానగతస్స, మహారాజ, సుప్పటిపన్నస్సాపి ధమ్మాభిసమయో న హోతి, పేత్తివిసయూపపన్నస్స…పే… మిచ్ఛాదిట్ఠికస్స…పే… కుహకస్స…పే… మాతుఘాతకస్స…పే… పితుఘాతకస్స…పే… అరహన్తఘాతకస్స…పే… సఙ్ఘభేదకస్స…పే… లోహితుప్పాదకస్స…పే… థేయ్యసంవాసకస్స…పే… తిత్థియపక్కన్తస్స…పే… భిక్ఖునిదూసకస్స…పే… తేరసన్నం గరుకాపత్తీనం అఞ్ఞతరం ఆపజ్జిత్వా అవుట్ఠితస్స…పే… పణ్డకస్స…పే… ఉభతోబ్యఞ్జనకస్స సుప్పటిపన్నస్సాపి ధమ్మాభిసమయో న హోతి…పే… యోపి మనుస్సదహరకో ఊనకసత్తవస్సికో, తస్స సుప్పటిపన్నస్సాపి ధమ్మాభిసమయో న హోతి. ఇమేసం ఖో, మహారాజ, సోళసన్నం పుగ్గలానం సుప్పటిపన్నానమ్పి ధమ్మాభిసమయో న హోతీ’’తి.

‘‘భన్తే నాగసేన, యే తే పన్నరస పుగ్గలా విరుద్ధా యేవ, తేసం ధమ్మాభిసమయో హోతు వా మా వా హోతు, అథ కేన కారణేన మనుస్సదహరకస్స ఊనకసత్తవస్సికస్స సుప్పటిపన్నస్సాపి ధమ్మాభిసమయో న హోతి? ఏత్థ తావ పఞ్హో భవతి ‘నను నామ దహరకస్స న రాగో హోతి, న దోసో హోతి, న మోహో హోతి, న మానో హోతి, న మిచ్ఛాదిట్ఠి హోతి, న అరతి హోతి, న కామవితక్కో హోతి, అమిస్సితో కిలేసేహి, సో నామ దహరకో యుత్తో చ పత్తో చ అరహతి చ చత్తారి సచ్చాని ఏకపటివేధేన పటివిజ్ఝితు’’’న్తి.

‘‘తఞ్ఞేవేత్థ, మహారాజ, కారణం, యేనాహం కారణేన భణామి ‘ఊనకసత్తవస్సికస్స సుప్పటిపన్నస్సాపి ధమ్మాభిసమయో న హోతీ’తి. యది, మహారాజ, ఊనకసత్తవస్సికో రజనీయే రజ్జేయ్య, దుస్సనీయే దుస్సేయ్య, మోహనీయే ముయ్హేయ్య, మదనీయే మజ్జేయ్య, దిట్ఠిం విజానేయ్య, రతిఞ్చ అరతిఞ్చ విజానేయ్య, కుసలాకుసలం వితక్కేయ్య, భవేయ్య తస్స ధమ్మాభిసమయో, అపి చ, మహారాజ, ఊనకసత్తవస్సికస్స చిత్తం అబలం దుబ్బలం పరిత్తం అప్పం థోకం మన్దం అవిభూతం, అసఙ్ఖతా నిబ్బానధాతు గరుకా భారికా విపులా మహతీ. ఊనకసత్తవస్సికో, మహారాజ, తేన దుబ్బలేన చిత్తేన పరిత్తకేన మన్దేన అవిభూతేన న సక్కోతి గరుకం భారికం విపులం మహతిం అసఙ్ఖతం నిబ్బానధాతుం పటివిజ్ఝితుం.

‘‘యథా, మహారాజ, సినేరుపబ్బతరాజా గరుకో భారికో విపులో మహన్తో, అపి ను ఖో తం, మహారాజ, పురిసో అత్తనో పాకతికేన థామబలవీరియేన సక్కుణేయ్య సినేరుపబ్బతరాజానం ఉద్ధరితు’’న్తి? ‘‘న హి, భన్తే’’తి. ‘‘కేన కారణేన మహారాజా’’తి? ‘‘దుబ్బలత్తా, భన్తే, పురిసస్స, మహన్తత్తా సినేరుపబ్బతరాజస్సా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, ఊనకసత్తవస్సికస్స చిత్తం అబలం దుబ్బలం పరిత్తం అప్పం థోకం మన్దం అవిభూతం, అసఙ్ఖతా నిబ్బానధాతు గరుకా భారికా విపులా మహతీ. ఊనకసత్తవస్సికో తేన దుబ్బలేన చిత్తేన పరిత్తేన మన్దేన అవిభూతేన న సక్కోతి గరుకం భారికం విపులం మహతిం అసఙ్ఖతం నిబ్బానధాతుం పటివిజ్ఝితుం, తేన కారణేన ఊనకసత్తవస్సికస్స సుప్పటిపన్నస్సాపి ధమ్మాభిసమయో న హోతి.

‘‘యథా వా పన, మహారాజ, అయం మహాపథవీ దీఘా ఆయతా పుథులా విత్థతా విసాలా విత్థిణ్ణా విపులా మహన్తా, అపి ను ఖో తం, మహారాజ, మహాపథవిం సక్కా పరిత్తకేన ఉదకబిన్దుకేన తేమేత్వా ఉదకచిక్ఖల్లం కాతు’’న్తి? ‘‘న హి, భన్తే’’తి. ‘‘కేన కారణేన, మహారాజా’’తి? ‘‘పరిత్తత్తా, భన్తే, ఉదకబిన్దుస్స, మహన్తత్తా మహాపథవియా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, ఊనకసత్తవస్సికస్స చిత్తం అబలం దుబ్బలం పరిత్తం అప్పం థోకం మన్దం అవిభూతం, అసఙ్ఖతా నిబ్బానధాతు దీఘా ఆయతా పుథులా విత్థతా విసాలా విత్థిణ్ణా విపులా మహన్తా. ఊనకసత్తవస్సికో తేన దుబ్బలేన చిత్తేన పరిత్తకేన మన్దేన అవిభూతేన న సక్కోతి మహతిం అసఙ్ఖతం నిబ్బానధాతుం పటివిజ్ఝితుం, తేన కారణేన ఊనకసత్తవస్సికస్స సుప్పటిపన్నస్సాపి ధమ్మాభిసమయో న హోతి.

‘‘యథా వా పన, మహారాజ, అబలదుబ్బలపరిత్తఅప్పథోకమన్దగ్గి భవేయ్య, అపి ను ఖో, మహారాజ, తావతకేన మన్దేన అగ్గినా సక్కా సదేవకే లోకే అన్ధకారం విధమిత్వా ఆలోకం దస్సేతు’’న్తి? ‘‘న హి, భన్తే’’తి. ‘‘కేన కారణేన మహారాజా’’తి? ‘‘మన్దత్తా, భన్తే, అగ్గిస్స, లోకస్స మహన్తత్తా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, ఊనకసత్తవస్సికస్స చిత్తం అబలం దుబ్బలం పరిత్తం అప్పం థోకం మన్దం అవిభూతం, మహతా చ అవిజ్జన్ధకారేన పిహితం. తస్మా దుక్కరం ఞాణాలోకం దస్సయితుం, తేన కారణేన ఊనకసత్తవస్సికస్స సుప్పటిపన్నస్సాపి ధమ్మాభిసమయో న హోతి.

‘‘యథా వా పన, మహారాజ, ఆతురో కిసో అణుపరిమితకాయో సాలకకిమి హత్థినాగం తిధా పభిన్నం నవాయతం తివిత్థతం దసపరిణాహం అట్ఠరతనికం సకట్ఠానముపగతం దిస్వా గిలితుం పరికడ్ఢేయ్య, అపి ను ఖో సో, మహారాజ, సాలకకిమి సక్కుణేయ్య తం హత్థినాగం గిలితు’’న్తి? ‘‘న హి, భన్తే’’తి. ‘‘కేన కారణేన, మహారాజా’’తి? ‘‘పరిత్తత్తా, భన్తే, సాలకకిమిస్స, మహన్తత్తా హత్థినాగస్సా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, ఊనకసత్తవస్సికస్స చిత్తం అబలం దుబ్బలం పరిత్తం అప్పం థోకం మన్దం అవిభూతం, మహతీ అసఙ్ఖతా నిబ్బానధాతు. సో తేన దుబ్బలేన చిత్తేన పరిత్తకేన మన్దేన అవిభూతేన న సక్కోతి మహతిం అసఙ్ఖతం నిబ్బానధాతుం పటివిజ్ఝితుం, తేన కారణేన ఊనకసత్తవస్సికస్స సుప్పటిపన్నస్సాపి ధమ్మాభిసమయో న హోతీ’’తి. ‘‘సాధు, భన్తే నాగసేన, ఏవమేతం తథా సమ్పటిచ్ఛామీ’’తి.

ధమ్మాభిసమయపఞ్హో అట్ఠమో.