౬. అరహన్తవేదనావేదియనపఞ్హో

౬. ‘‘భన్తే నాగసేన, తుమ్హే భణథ ‘అరహా ఏకం వేదనం వేదయతి కాయికం, న చేతసిక’న్తి. కిం ను ఖో, భన్తే నాగసేన, అరహతో చిత్తం యం కాయం నిస్సాయ పవత్తతి, తత్థ అరహా అనిస్సరో అస్సామీ అవసవత్తీ’’తి? ‘‘ఆమ, మహారాజా’’తి. ‘‘న ఖో, భన్తే నాగసేన, యుత్తమేతం, యం సో సకచిత్తస్స పవత్తమానే కాయే అనిస్సరో హోతి అస్సామీ అవసవత్తీ; సకుణోపి తావ, భన్తే, యస్మిం కులావకే పటివసతి, తత్థ సో ఇస్సరో హోతి సామీ వసవత్తీ’’తి.

‘‘దసయిమే, మహారాజ, కాయానుగతా ధమ్మా భవే భవే కాయం అనుధావన్తి అనుపరివత్తన్తి. కతమే దస? సీతం ఉణ్హం జిఘచ్ఛా పిపాసా ఉచ్చారో పస్సావో మిద్ధం జరా బ్యాధి మరణం. ఇమే ఖో, మహారాజ, దస కాయానుగతా ధమ్మా భవే భవే కాయం అనుధావన్తి అనుపరివత్తన్తి, తత్థ అరహా అనిస్సరో అస్సామీ అవసవత్తీ’’తి.

‘‘భన్తే నాగసేన, కేన కారణేన అరహతో కాయే ఆణా నప్పవత్తతి ఇస్సరియం వా, తత్థ మే కారణం బ్రూహీ’’తి? ‘‘యథా, మహారాజ, యే కేచి పథవినిస్సితా సత్తా, సబ్బే తే పథవిం నిస్సాయ చరన్తి విహరన్తి వుత్తిం కప్పేన్తి, అపి ను ఖో, మహారాజ, తేసం పథవియా ఆణా పవత్తతి ఇస్సరియం వా’’తి? ‘‘న హి, భన్తే’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, అరహతో చిత్తం కాయం నిస్సాయ పవత్తతి, న చ అరహతో కాయే ఆణా పవత్తతి ఇస్సరియం వా’’తి.

‘‘భన్తే నాగసేన, కేన కారణేన పుథుజ్జనో కాయికమ్పి చేతసికమ్పి వేదనం వేదయతీ’’తి? ‘‘అభావితత్తా, మహారాజ, చిత్తస్స పుథుజ్జనో కాయికమ్పి చేతసికమ్పి వేదనం వేదయతి. యథా, మహారాజ, గోణో ఛాతో పరితసితో అబలదుబ్బలపరిత్తకతిణేసు వా లతాయ వా ఉపనిబద్ధో అస్స, యదా సో గోణో పరికుపితో హోతి, తదా సహ ఉపనిబన్ధనేన పక్కమతి. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, అభావితచిత్తస్స వేదనా ఉప్పజ్జిత్వా చిత్తం పరికోపేతి, చిత్తం పరికుపితం కాయం ఆభుజతి నిబ్భుజతి సమ్పరివత్తకం కరోతి. అథ ఖో సో అభావితచిత్తో తసతి రవతి భేరవరావమభిరవతి, ఇదమేత్థ, మహారాజ, కారణం, యేన కారణేన పుథుజ్జనో కాయికమ్పి చేతసికమ్పి వేదనం వేదయతీ’’తి.

‘‘కిం పన తం కారణం, యేన కారణేన అరహా ఏకం వేదనం వేదయతి కాయికం, న చేతసిక’’న్తి? ‘‘అరహతో, మహారాజ, చిత్తం భావితం హోతి సుభావితం దన్తం సుదన్తం అస్సవం వచనకరం, సో దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో ‘అనిచ్చ’న్తి దళ్హం గణ్హాతి, సమాధిథమ్భే చిత్తం ఉపనిబన్ధతి, తస్స తం చిత్తం సమాధిథమ్భే ఉపనిబన్ధనం న వేధతి న చలతి, ఠితం హోతి అవిక్ఖిత్తం, తస్స వేదనావికారవిప్ఫారేన కాయో ఆభుజతి నిబ్భుజతి సమ్పరివత్తతి, ఇదమేత్థ, మహారాజ, కారణం, యేన కారణేన అరహా ఏకం వేదనం వేదయతి కాయికం, న చేతసిక’’న్తి.

‘‘భన్తే నాగసేన, తం నామ లోకే అచ్ఛరియం యం కాయే చలమానే చిత్తం న చలతి, తత్థ మే కారణం బ్రూహీ’’తి. ‘‘యథా, మహారాజ, మహతిమహారుక్ఖే ఖన్ధసాఖాపలాససమ్పన్నే అనిలబలసమాహతే సాఖా చలతి, అపి ను తస్స ఖన్ధోపి చలతీ’’తి? ‘‘న హి, భన్తే’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, అరహా దుక్ఖాయ వేదనాయ ఫుట్ఠో సమానో ‘అనిచ్చ’న్తి దళ్హం గణ్హాతి, సమాధిథమ్భే చిత్తం ఉపనిబన్ధతి, తస్స తం చిత్తం సమాధిథమ్భే ఉపనిబన్ధనం న వేధతి న చలతి, ఠితం హోతి అవిక్ఖిత్తం, తస్స వేదనావికారవిప్ఫారేన కాయో ఆభుజతి నిబ్భుజతి సమ్పరివత్తతి, చిత్తం పన తస్స న వేధతి న చలతి ఖన్ధో వియ మహారుక్ఖస్సా’’తి. ‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే నాగసేన, అబ్భుతం, భన్తే నాగసేన, న మే ఏవరూపో సబ్బకాలికో ధమ్మపదీపో దిట్ఠపుబ్బో’’తి.

అరహన్తవేదనావేదియనపఞ్హో ఛట్ఠో.