౯. గాథాభిగీతభోజనకథాపఞ్హో

౯. ‘‘భన్తే నాగసేన, భాసితమ్పేతం భగవతా –

‘‘‘గాథాభిగీతం మే అభోజనేయ్యం [అభోజనీయం (క.) సు. ని. ౮౧ పస్సితబ్బం], సమ్పస్సతం బ్రాహ్మణ నేస ధమ్మా;

గాథాభిగీతం పనుదన్తి బుద్ధా, ధమ్మే సతీ బ్రాహ్మణ వుత్తిరేసా’తి.

‘‘పున చ భగవా పరిసాయ ధమ్మం దేసేన్తో కథేన్తో అనుపుబ్బికథం పఠమం తావ దానకథం కథేతి, పచ్ఛా సీలకథం, తస్స భగవతో సబ్బలోకిస్సరస్స భాసితం సుత్వా దేవమనుస్సా అభిసఙ్ఖరిత్వా దానం దేన్తి, తస్స తం ఉయ్యోజితం దానం సావకా పరిభుఞ్జన్తి. యది, భన్తే నాగసేన, భగవతా భణితం ‘గాథాభిగీతం మే అభోజనేయ్య’న్తి, తేన హి ‘భగవా దానకథం పఠమం కథేతీ’తి యం వచనం, తం మిచ్ఛా. యది దానకథం పఠమం కథేతి, తేన హి ‘గాథాభిగీతం మే అభోజనేయ్య’న్తి తమ్పి వచనం మిచ్ఛా. కిం కారణం? యో సో, భన్తే, దక్ఖిణేయ్యో గిహీనం పిణ్డపాతదానస్స విపాకం కథేతి, తస్స తే ధమ్మకథం సుత్వా పసన్నచిత్తా అపరాపరం దానం దేన్తి, యే తం దానం పరిభుఞ్జన్తి, సబ్బే తే గాథాభిగీతం పరిభుఞ్జన్తి. అయమ్పి ఉభతో కోటికో పఞ్హో నిపుణో గమ్భీరో తపానుప్పత్తో, సో తయా నిబ్బాహితబ్బో’’తి.

‘‘భాసితమ్పేతం, మహారాజ, భగవతా ‘గాథాభిగీతం మే అభోజనేయ్యం, సమ్పస్సతం బ్రాహ్మణ నేస ధమ్మో. గాథాభిగీతం పనుదన్తి బుద్ధా, ధమ్మే సతీ బ్రాహ్మణ వుత్తిరేసా’తి, కథేతి చ భగవా పఠమం దానకథం, తఞ్చ పన కిరియం సబ్బేసం తథాగతానం పఠమం దానకథాయ, తత్థ చిత్తం అభిరమాపేత్వా పచ్ఛా సీలే నియోజేన్తి. యథా, మహారాజ, మనుస్సా తరుణదారకానం పఠమం తావ కీళాభణ్డకాని దేన్తి. సేయ్యథిదం, వఙ్కకం ఘటికం చిఙ్గులకం పత్తాళ్హకం రథకం ధనుకం, పచ్ఛా తే సకే సకే కమ్మే నియోజేన్తి. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, తథాగతో పఠమం దానకథాయ చిత్తం అభిరమాపేత్వా పచ్ఛా సీలే నియోజేతి.

‘‘యథా వా పన, మహారాజ, భిసక్కో నామ ఆతురానం పఠమం తావ చతూహపఞ్చాహం తేలం పాయేతి బలకరణాయ సినేహనాయ, పచ్ఛా విరేచేతి. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, తథాగతో పఠమం తావ దానకథాయ చిత్తం అభిరమాపేత్వా పచ్ఛా సీలే నియోజేతి. దాయకానం, మహారాజ, దానపతీనం చిత్తం ముదుకం హోతి మద్దవం సినిద్ధం, తేన తే దానసేతుసఙ్కమేన దాననావాయ సంసారసాగరపారమనుగచ్ఛన్తి, తస్మా తేసం పఠమం కమ్మభూమిమనుసాసతి, న చ కేనచి [తేన (సీ. పీ.)] విఞ్ఞత్తిమాపజ్జతీ’’తి.

‘‘భన్తే నాగసేన, ‘విఞ్ఞత్తి’న్తి యం వదేసి, కతి పన తా విఞ్ఞత్తియో’’తి? ‘‘ద్వేమా, మహారాజ, విఞ్ఞత్తియో కాయవిఞ్ఞత్తి వచీవిఞ్ఞత్తి చాతి. తత్థ అత్థి కాయవిఞ్ఞత్తి సావజ్జా, అత్థి అనవజ్జా. అత్థి వచీవిఞ్ఞత్తి సావజ్జా, అత్థి అనవజ్జా.

‘‘కతమా కాయవిఞ్ఞత్తి సావజ్జా? ఇధేకచ్చో భిక్ఖు కులాని ఉపగన్త్వా అనోకాసే ఠితో ఠానం భఞ్జతి, అయం కాయవిఞ్ఞత్తి సావజ్జా. తాయ చ విఞ్ఞాపితం అరియా న పరిభుఞ్జన్తి, సో చ పుగ్గలో అరియానం సమయే ఓఞ్ఞాతో హోతి హీళితో ఖీళితో గరహితో పరిభూతో అచిత్తీకతో, భిన్నాజీవోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, ఇధేకచ్చో భిక్ఖు కులాని ఉపగన్త్వా అనోకాసే ఠితో గలం పణామేత్వా మోరపేక్ఖితం పేక్ఖతి ‘ఏవం ఇమే పస్సన్తీ’తి, తేన చ తే పస్సన్తి. అయమ్పి కాయవిఞ్ఞత్తి సావజ్జా. తాయ చ విఞ్ఞాపితం అరియా న పరిభుఞ్జన్తి, సో చ పుగ్గలో అరియానం సమయే ఓఞ్ఞాతో హోతి హీళితో ఖీళితో గరహితో పరిభూతో అచిత్తీకతో, భిన్నాజీవోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, ఇధేకచ్చో భిక్ఖు హనుకాయ వా భముకాయ వా అఙ్గుట్ఠేన వా విఞ్ఞాపేతి, అయమ్పి కాయవిఞ్ఞత్తి సావజ్జా, తాయ చ విఞ్ఞాపితం అరియా న పరిభుఞ్జన్తి, సో చ పుగ్గలో అరియానం సమయే ఓఞ్ఞాతో హోతి హీళితో ఖీళితో గరహితో పరిభూతో అచిత్తీకతో, భిన్నాజీవోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘కతమా కాయవిఞ్ఞత్తి అనవజ్జా? ఇధ భిక్ఖు కులాని ఉపగన్త్వా సతో సమాహితో సమ్పజానో ఠానేపి అట్ఠానేపి యథానుసిట్ఠిం గన్త్వా ఠానే తిట్ఠతి, దాతుకామేసు తిట్ఠతి, అదాతుకామేసు పక్కమతి. అయం కాయవిఞ్ఞత్తి అనవజ్జా, తాయ చ విఞ్ఞాపితం అరియా పరిభుఞ్జన్తి, సో చ పుగ్గలో అరియానం సమయే వణ్ణితో హోతి థుతో పసత్థో సల్లేఖితాచారో, పరిసుద్ధాజీవోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. భాసితమ్పేతం, మహారాజ, భగవతా దేవాతిదేవేన –

‘న వే యాచన్తి సప్పఞ్ఞా, ధీరో చ వేదితుమరహతి [అరియా గరహన్తి యాచనం (సీ. పీ.)];

ఉద్దిస్స అరియా తిట్ఠన్తి, ఏసా అరియాన యాచనా’తి.

‘‘కతమా వచీవిఞ్ఞత్తి సావజ్జా? ఇధ, మహారాజ, భిక్ఖు వాచాయ బహువిధం విఞ్ఞాపేతి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం, అయం వచీవిఞ్ఞత్తి సావజ్జా, తాయ చ విఞ్ఞాపితం అరియా న పరిభుఞ్జన్తి, సో చ పుగ్గలో అరియానం సమయే ఓఞ్ఞాతో హోతి హీళితో ఖీళితో గరహితో పరిభూతో అచిత్తీకతో, భిన్నాజీవోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, ఇధేకచ్చో భిక్ఖు పరేసం సావేన్తో ఏవం భణతి ‘ఇమినా మే అత్థో’తి, తాయ చ వాచాయ పరేసం సావితాయ తస్స లాభో ఉప్పజ్జతి, అయమ్పి వచీవిఞ్ఞత్తి సావజ్జా, తాయ చ విఞ్ఞాపితం అరియా న పరిభుఞ్జన్తి, సో చ పుగ్గలో అరియానం సమయే ఓఞ్ఞాతో హోతి హీళితో ఖీళితో గరహితో పరిభూతో అచిత్తీకతో, భిన్నాజీవోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘పున చపరం, మహారాజ, ఇధేకచ్చో భిక్ఖు వచీవిప్ఫారేన పరిసాయ సావేతి ‘ఏవఞ్చ ఏవఞ్చ భిక్ఖూనం దాతబ్బ’న్తి, తఞ్చ తే వచనం సుత్వా పరికిత్తితం అభిహరన్తి, అయమ్పి వచీవిఞ్ఞత్తి సావజ్జా, తాయ చ విఞ్ఞాపితం అరియా న పరిభుఞ్జన్తి, సో చ పుగ్గలో అరియానం సమయే ఓఞ్ఞాతో హోతి హీళితో ఖీళితో గరహితో పరిభూతో అచిత్తీకతో, భిన్నాజీవోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘నను, మహారాజ, థేరోపి సారిపుత్తో అత్థఙ్గతే సూరియే రత్తిభాగే గిలానో సమానో థేరేన మహామోగ్గల్లానేన భేసజ్జం పుచ్ఛీయమానో వాచం భిన్ది, తస్స తేన వచీభేదేన భేసజ్జం ఉప్పజ్జి. అథ థేరో సారిపుత్తో ‘వచీభేదేన మే ఇమం భేసజ్జం ఉప్పన్నం, మా మే ఆజీవో భిజ్జీ’తి ఆజీవభేదభయా తం భేసజ్జం పజహి న ఉపజీవి. ఏవమ్పి వచీవిఞ్ఞత్తి సావజ్జా, తాయ చ విఞ్ఞాపితం అరియా న పరిభుఞ్జన్తి. సో చ పుగ్గలో అరియానం సమయే ఓఞ్ఞాతో హోతి హీళితో ఖీళితో గరహితో పరిభూతో అచిత్తీకతో, భిన్నాజీవోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి.

‘‘కతమా వచీవిఞ్ఞత్తి అనవజ్జా? ఇధ, మహారాజ, భిక్ఖు సతి పచ్చయే భేసజ్జం విఞ్ఞాపేతి ఞాతిపవారితేసు కులేసు, అయం వచీవిఞ్ఞత్తి అనవజ్జా, తాయ చ విఞ్ఞాపితం అరియా పరిభుఞ్జన్తి, సో చ పుగ్గలో అరియానం సమయే వణ్ణితో హోతి థోమితో పసత్థో, పరిసుద్ధాజీవోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి, అనుమతో తథాగతేహి అరహన్తేహి సమ్మాసమ్బుద్ధేహి.

‘‘యం పన, మహారాజ, తథాగతో కసిభారద్వాజస్స బ్రాహ్మణస్స భోజనం పజహి [పజహతి (క.)], తం ఆవేఠనవినివేఠనకడ్ఢననిగ్గహప్పటికమ్మేన నిబ్బత్తి, తస్మా తథాగతో తం పిణ్డపాతం పటిక్ఖిపి న ఉపజీవీ’’తి.

‘‘సబ్బకాలం, భన్తే నాగసేన, తథాగతే భుఞ్జమానే దేవతా దిబ్బం ఓజం పత్తే ఆకిరన్తి, ఉదాహు ‘సూకరమద్దవే చ మధుపాయాసే చా’తి ద్వీసు యేవ పిణ్డపాతేసు ఆకిరింసూ’’తి? ‘‘సబ్బకాలం, మహారాజ, తథాగతే భుఞ్జమానే దేవతా దిబ్బం ఓజం గహేత్వా ఉపతిట్ఠిత్వా ఉద్ధటుద్ధటే ఆలోపే ఆకిరన్తి.

‘‘యథా, మహారాజ, రఞ్ఞో సూదో రఞ్ఞో భుఞ్జన్తస్స సూపం గహేత్వా ఉపతిట్ఠిత్వా కబళే కబళే సూపం ఆకిరతి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, సబ్బకాలం తథాగతే భుఞ్జమానే దేవతా దిబ్బం ఓజం గహేత్వా ఉపతిట్ఠిత్వా ఉద్ధటుద్ధటే ఆలోపే దిబ్బం ఓజం ఆకిరన్తి. వేరఞ్జాయమ్పి, మహారాజ, తథాగతస్స సుక్ఖయవపులకే [సుక్ఖయవమూలకే (క.)] భుఞ్జమానస్స దేవతా దిబ్బేన ఓజేన తేమయిత్వా తేమయిత్వా ఉపసంహరింసు, తేన తథాగతస్స కాయో ఉపచితో అహోసీ’’తి. ‘‘లాభా వత, భన్తే నాగసేన, తాసం దేవతానం, యా తథాగతస్స సరీరప్పటిజగ్గనే సతతం సమితం ఉస్సుక్కమాపన్నా. సాధు, భన్తే నాగసేన, ఏవమేతం తథా సమ్పటిచ్ఛామీ’’తి.

గాథాభిగీతభోజనకథాపఞ్హో నవమో.