౫. అత్తనిపాతనపఞ్హో

౫. ‘‘భన్తే నాగసేన, భాసితమ్పేతం భగవతా ‘న, భిక్ఖవే, అత్తానం పాతేతబ్బం, యో పాతేయ్య, యథాధమ్మో కారేతబ్బో’తి. పున చ తుమ్హే భణథ ‘యత్థ కత్థచి భగవా సావకానం ధమ్మం దేసయమానో అనేకపరియాయేన జాతియా జరాయ బ్యాధినో మరణస్స సముచ్ఛేదాయ ధమ్మం దేసేతి, యో హి కోచి జాతిజరాబ్యాధిమరణం సమతిక్కమతి, తం పరమాయ పసంసాయ పసంసతీ’తి. యది, భన్తే నాగసేన, భగవతా భణితం ‘న, భిక్ఖవే, అత్తానం పాతేతబ్బం, యో పాతేయ్య, యథాధమ్మో కారేతబ్బో’తి, తేన హి ‘జాతియా జరాయ బ్యాధినో మరణస్స సముచ్ఛేదాయ ధమ్మం దేసేతీ’తి యం వచనం, తం మిచ్ఛా. యది జాతియా జరాయ బ్యాధినో మరణస్స సముచ్ఛేదాయ ధమ్మం దేసేతి, తేన హి ‘న, భిక్ఖవే, అత్తానం పాతేతబ్బం, యో పాతేయ్య, యథాధమ్మో కారేతబ్బో’’తి తమ్పి వచనం మిచ్ఛా. అయమ్పి ఉభతో కోటికో పఞ్హో తవానుప్పత్తో, సో తయా నిబ్బాహితబ్బో’’తి.

‘‘భాసితమ్పేతం, మహారాజ, భగవతా ‘న, భిక్ఖవే, అత్తానం పాతేతబ్బం, యో పాతేయ్య, యథాధమ్మో కారేతబ్బో’తి. యత్థ కత్థచి భగవతా సావకానం ధమ్మం దేసయామానేన చ అనేకపరియాయేన జాతియా జరాయ బ్యాధినో మరణస్స సముచ్ఛేదాయ ధమ్మో దేసితో, తత్థ పన కారణం అత్థి, యేన భగవా కారణేన పటిక్ఖిపి సమాదపేసి చా’’తి.

‘‘కిం పనేత్థ, భన్తే నాగసేన, కారణం, యేన భగవా కారణేన పటిక్ఖిపి సమాదపేసి చా’’తి? ‘‘సీలవా, మహారాజ, సీలసమ్పన్నో అగదసమో సత్తానం కిలేసవిసవినాసనే, ఓసధసమో సత్తానం కిలేసబ్యాధివూపసమే, ఉదకసమో సత్తానం కిలేసరజోజల్లాపహరణే, మణిరతనసమో సత్తానం సబ్బసమ్పత్తిదానే, నావాసమో సత్తానం చతురోఘపారగమనే, సత్థవాహసమో సత్తానం జాతికన్తారతారణే, వాతసమో సత్తానం తివిధగ్గిసన్తాపనిబ్బాపనే, మహామేఘసమో సత్తానం మానసపరిపూరణే, ఆచరియసమో సత్తానం కుసలసిక్ఖాపనే, సుదేసకసమో సత్తానం ఖేమపథమాచిక్ఖణే. ఏవరూపో, మహారాజ, బహుగుణో అనేకగుణో అప్పమాణగుణో గుణరాసి గుణపుఞ్జో సత్తానం వడ్ఢికరో సీలవా ‘మా వినస్సీ’తి సత్తానం అనుకమ్పాయ భగవా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేసి ‘న, భిక్ఖవే, అత్తానం పాతేతబ్బం, యో పాతేయ్య, యథాధమ్మో కారేతబ్బో’తి. ఇదమేత్థ, మహారాజ, కారణం, యేన కారణేన భగవా పటిక్ఖిపి. భాసితమ్పేతం, మహారాజ, థేరేన కుమారకస్సపేన విచిత్రకథికేన పాయాసిరాజఞ్ఞస్స పరలోకం దీపయమానేన ‘యథా యథా ఖో రాజఞ్ఞ సమణబ్రాహ్మణా సీలవన్తో కల్యాణధమ్మా చిరం దీఘమద్ధానం తిట్ఠన్తి, తథా తథా బహుం పుఞ్ఞం పసవన్తి, బహుజనహితాయ చ పటిపజ్జన్తి బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’న్తి.

‘‘కేన పన కారణేన భగవా సమాదపేసి? జాతిపి, మహారాజ, దుక్ఖా, జరాపి దుక్ఖా, బ్యాధిపి దుక్ఖో, మరణమ్పి దుక్ఖం, సోకోపి దుక్ఖో, పరిదేవోపి దుక్ఖో, దుక్ఖమ్పి దుక్ఖం, దోమనస్సమ్పి దుక్ఖం, ఉపాయాసోపి దుక్ఖో, అప్పియేహి సమ్పయోగోపి దుక్ఖో, పియేహి విప్పయోగోపి దుక్ఖో, మాతుమరణమ్పి దుక్ఖం, పితుమరణమ్పి దుక్ఖం, భాతుమరణమ్పి దుక్ఖం, భగినిమరణమ్పి దుక్ఖం, పుత్తమరణమ్పి దుక్ఖం, దారమరణమ్పి దుక్ఖం, దాసమరణమ్పి దుక్ఖం [ఇదం వాక్యం సీ. పీ. పోత్థకేసు నత్థి], ఞాతిమరణమ్పి దుక్ఖం, ఞాతిబ్యసనమ్పి దుక్ఖం, రోగబ్యసనమ్పి దుక్ఖం, భోగబ్యసనమ్పి దుక్ఖం, సీలబ్యసనమ్పి దుక్ఖం, దిట్ఠిబ్యసనమ్పి దుక్ఖం, రాజభయమ్పి దుక్ఖం, చోరభయమ్పి దుక్ఖం, వేరిభయమ్పి దుక్ఖం, దుబ్భిక్ఖభయమ్పి దుక్ఖం, అగ్గిభయమ్పి దుక్ఖం, ఉదకభయమ్పి దుక్ఖం, ఊమిభయమ్పి దుక్ఖం, ఆవట్టభయమ్పి దుక్ఖం, కుమ్భీలభయమ్పి దుక్ఖం, సుసుకాభయమ్పి దుక్ఖం, అత్తానువాదభయమ్పి దుక్ఖం, పరానువాదభయమ్పి దుక్ఖం, దణ్డభయమ్పి దుక్ఖం, దుగ్గతిభయమ్పి దుక్ఖం, పరిసాసారజ్జభయమ్పి దుక్ఖం, ఆజీవకభయమ్పి దుక్ఖం, మరణభయమ్పి దుక్ఖం, వేత్తేహి తాళనమ్పి దుక్ఖం, కసాహి తాళనమ్పి దుక్ఖం, అద్ధదణ్డకేహి తాళనమ్పి దుక్ఖం, హత్థచ్ఛేదనమ్పి దుక్ఖం, పాదచ్ఛేదనమ్పి దుక్ఖం, హత్థపాదచ్ఛేదనమ్పి దుక్ఖం, కణ్ణచ్ఛేదనమ్పి దుక్ఖం, నాసచ్ఛేదనమ్పి దుక్ఖం, కణ్ణనాసచ్ఛేదనమ్పి దుక్ఖం, బిలఙ్గథాలికమ్పి దుక్ఖం, సఙ్ఖముణ్డికమ్పి దుక్ఖం, రాహుముఖమ్పి దుక్ఖం, జోతిమాలికమ్పి దుక్ఖం, హత్థపజ్జోతికమ్పి దుక్ఖం, ఏరకవత్తికమ్పి దుక్ఖం, చీరకవాసికమ్పి దుక్ఖం, ఏణేయ్యకమ్పి దుక్ఖం, బళిసమంసికమ్పి దుక్ఖం, కహాపణికమ్పి దుక్ఖం, ఖారాపతచ్ఛికమ్పి దుక్ఖం, పలిఘపరివత్తికమ్పి దుక్ఖం, పలాలపీఠకమ్పి దుక్ఖం, తత్తేన తేలేన ఓసిఞ్చనమ్పి దుక్ఖం, సునఖేహి ఖాదాపనమ్పి దుక్ఖం, జీవసూలారోపనమ్పి దుక్ఖం, అసినా సీసచ్ఛేదనమ్పి దుక్ఖం, ఏవరూపాని, మహారాజ, బహువిధాని అనేకవిధాని దుక్ఖాని సంసారగతో అనుభవతి.

‘‘యథా, మహారాజ, హిమవన్తపబ్బతే అభివుట్ఠం ఉదకం గఙ్గాయ నదియా పాసాణ సక్ఖర ఖర మరుమ్బ ఆవట్ట గగ్గలక ఊమికవఙ్కచదిక ఆవరణనీవరణమూలకసాఖాసు పరియోత్థరతి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, ఏవరూపాని బహువిధాని అనేకవిధాని దుక్ఖాని సంసారగతో అనుభవతి. పవత్తం, మహారాజ, దుక్ఖం, అప్పవత్తం సుఖం. అప్పవత్తస్స గుణం పవత్తస్స [పవత్తే (సీ. పీ. క.)] చ భయం దీపయమానో, మహారాజ, భగవా అప్పవత్తస్స సచ్ఛికిరియాయ జాతిజరాబ్యాధిమరణసమతిక్కమాయ సమాదపేసి, ఇదమేత్థ, మహారాజ, కారణం, యేన కారణేన భగవా సమాదపేసీ’’తి. ‘‘సాధు, భన్తే నాగసేన, సునిబ్బేఠితో పఞ్హో, సుకథితం కారణం, ఏవమేతం తథా సమ్పటిచ్ఛామీ’’తి.

అత్తనిపాతనపఞ్హో పఞ్చమో.