౪. బోధిసత్తధమ్మతాపఞ్హో

౪. ‘‘భన్తే నాగసేన, భాసితమ్పేతం భగవతా ధమ్మతాధమ్మపరియాయే ‘పుబ్బేవ బోధిసత్తానం మాతాపితరో నియతా హోన్తి, బోధి నియతా హోతి, అగ్గసావకా నియతా హోన్తి, పుత్తో నియతో హోతి, ఉపట్ఠాకో నియతో హోతీ’తి. పున చ తుమ్హే భణథ ‘తుసితే కాయే ఠితో బోధిసత్తో అట్ఠ మహావిలోకనాని విలోకేతి, కాలం విలోకేతి, దీపం విలోకేతి, దేసం విలోకేతి, కులం విలోకేతి, జనేత్తిం విలోకేతి, ఆయుం విలోకేతి, మాసం విలోకేతి, నేక్ఖమ్మం విలోకేతీ’తి. భన్తే నాగసేన, అపరిపక్కే ఞాణే బుజ్ఝనం నత్థి, పరిపక్కే ఞాణే న సక్కా నిమేసన్తరమ్పి ఆగమేతుం, అనతిక్కమనీయం పరిపక్కమానసం. కస్మా బోధిసత్తో కాలం విలోకేహి ‘కమ్హి కాలే ఉప్పజ్జామీ’తి. అపరిపక్కే ఞాణే బుజ్ఝనం నత్థి, పరిపక్కే ఞాణే న సక్కా నిమేసన్తరమ్పి ఆగమేతుం, కస్మా బోధిసత్తో కులం విలోకేతి ‘కుమ్హి కులే ఉప్పజ్జామీ’తి. యది, భన్తే నాగసేన, పుబ్బేవ బోధిసత్తస్స మాతాపితరో నియతా, తేన హి ‘కులం విలోకేతీ’తి యం వచనం, తం మిచ్ఛా. యది కులం విలోకేతి, తేన హి ‘పుబ్బేవ బోధిసత్తస్స మాతాపితరో నియతా’తి తమ్పి వచనం మిచ్ఛా. అయమ్పి ఉభతో కోటికో పఞ్హో తవానుప్పత్తో, సో తయా నిబ్బాహితబ్బో’’తి.

‘‘నియతా, మహారాజ, పుబ్బేవ బోధిసత్తస్స మాతాపితరో, కులఞ్చ బోధిసత్తో విలోకేతి. కిన్తి పన కులం విలోకేతి ‘యే మే మాతాపితరో, తే ఖత్తియా ఉదాహు బ్రాహ్మణా’తి. ఏవం కులం విలోకేతి.

‘‘అట్ఠన్నం, మహారాజ, పుబ్బేవ అనాగతం ఓలోకేతబ్బం హోతి. కతమేసం అట్ఠన్నం? వాణిజస్స, మహారాజ, పుబ్బేవ విక్కయభణ్డం ఓలోకేతబ్బం హోతి, హత్థినాగస్స పుబ్బేవ సోణ్డాయ అనాగతో మగ్గో ఓలోకేతబ్బో హోతి, సాకటికస్స పుబ్బేవ అనాగతం తిత్థం ఓలోకేతబ్బం హోతి, నియామకస్స పుబ్బేవ అనాగతం తీరం ఓలోకేత్వా నావా పేసేతబ్బా హోతి, భిసక్కస్స పుబ్బేవ ఆయుం ఓలోకేత్వా ఆతురో ఉపసఙ్కమితబ్బో హోతి, ఉత్తరసేతుస్స పుబ్బేవ థిరాథిరభావం జానిత్వా అభిరుహితబ్బం హోతి, భిక్ఖుస్స పుబ్బేవ అనాగతం కాలం పచ్చవేక్ఖిత్వా భోజనం భుఞ్జితబ్బం హోతి, బోధిసత్తానం పుబ్బేవ కులం ఓలోకేతబ్బం హోతి ‘ఖత్తియకులం వా బ్రాహ్మణకులం వా’తి. ఇమేసం ఖో, మహారాజ, అట్ఠన్నం పుబ్బేవ అనాగతం ఓలోకేతబ్బం హోతీ’’తి. ‘‘సాధు, భన్తే నాగసేన, ఏవమేతం తథా సమ్పటిచ్ఛామీ’’తి.

బోధిసత్తధమ్మతాపఞ్హో చతుత్థో.