౧. ఇద్ధికమ్మవిపాకపఞ్హో

౧. ‘‘భన్తే నాగసేన, భాసితమ్పేతం భగవతా ‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం ఇద్ధిమన్తానం యదిదం మహామోగ్గల్లానో’తి. పున చ కిర సో లగుళేహి పరిపోథితో భిన్నసీసో సఞ్చుణ్ణితట్ఠిమంసధమనిఛిన్నపరిగత్తో పరినిబ్బుతో [ధమనిమజ్జపరికత్తో (సీ. పీ.), ధమ్మనిమిఞ్జపరిగత్తో (స్యా.)]. యది, భన్తే నాగసేన, థేరో మహామోగ్గల్లానో ఇద్ధియా కోటిం గతో, తేన హి లగుళేహి పోథితో పరినిబ్బుతోతి యం వచనం, తం మిచ్ఛా. యది లగుళేహి పరిపోథితో పరినిబ్బుతో, తేన హి ఇద్ధియా కోటిం గతోతి తమ్పి వచనం మిచ్ఛా. కిం న సమత్థో ఇద్ధియా అత్తనో ఉపఘాతం అపనయితుం, సదేవకస్సపి లోకస్స పటిసరణం భవితుం అరహోతి? అయమ్పి ఉభతో కోటికో పఞ్హో తవానుప్పత్తో, సో తయా నిబ్బాహితబ్బో’’తి.

‘‘భాసితమ్పేతం, మహారాజ, భగవతా ‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం ఇద్ధిమన్తానం యదిదం మహామోగ్గల్లానో’తి. ఆయస్మా చ మహామోగ్గల్లానో లగుళహతో పరినిబ్బుతో, తఞ్చ పన కమ్మాధిగ్గహితేనా’’తి.

‘‘నను, భన్తే నాగసేన, ఇద్ధిమతో ఇద్ధివిసయోపి కమ్మవిపాకోపి ద్వే అచిన్తియా, అచిన్తియేన అచిన్తియం అపనయితబ్బం. యథా నామ, భన్తే, కేచి ఫలకామా కపిత్థేన కపిత్థం పోథేన్తి, అమ్బేన అమ్బం పోథేన్తి, ఏవమేవ ఖో, భన్తే నాగసేన, అచిన్తియేన అచిన్తియం పోథయిత్వా అపనేతబ్బ’’న్తి? ‘‘అచిన్తియానమ్పి, మహారాజ, ఏకం అధిమత్తం బలవతరం, యథా, మహారాజ, మహియా రాజానో హోన్తి సమజచ్చా, సమజచ్చానమ్పి తేసం ఏకో సబ్బే అభిభవిత్వా ఆణం పవత్తేతి. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, తేసం అచిన్తియానం కమ్మవిపాకం యేవ అధిమత్తం బలవతరం, కమ్మవిపాకం యేవ సబ్బే అభిభవియ ఆణం పవత్తేతి, కమ్మాధిగ్గహితస్స అవసేసా కిరియా ఓకాసం న లభన్తి.

‘‘ఇధ పన, మహారాజ, కోచి పురిసో కిస్మిఞ్చిదేవ పకరణే అపరజ్ఝతి, న తస్స మాతా వా పితా వా భగినీ వా భాతరో వా సఖీ వా సహాయకా వా [భగినిభాతరో వా సఖిసహాయకా వా (సీ. పీ. క.)] తాయన్తి, అథ ఖో రాజా యేవ తత్థ అభిభవియ ఆణం పవత్తేతి. కిం తత్థ కారణం? అపరాధికతా. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, తేసం అచిన్తియానం కమ్మవిపాకం యేవ అధిమత్తం బలవతరం, కమ్మవిపాకం యేవ సబ్బే అభిభవియ ఆణం పవత్తేతి, కమ్మాధిగ్గహితస్స అవసేసా కిరియా ఓకాసం న లభన్తి.

‘‘యథా వా పన, మహారాజ, మహియా దవడాహే సముట్ఠితే ఘటసహస్సమ్పి ఉదకం న సక్కోతి నిబ్బాపేతుం, అథ ఖో అగ్గి యేవ తత్థ అభిభవియ ఆణం పవత్తేతి. కిం తత్థ కారణం? బలవతా తేజస్స. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, తేసం అచిన్తియానం కమ్మవిపాకం యేవ అధిమత్తం బలవతరం, కమ్మవిపాకం యేవ సబ్బే అభిభవియ ఆణం పవత్తేతి, కమ్మాధిగ్గహితస్స అవసేసా కిరియా ఓకాసం న లభన్తి, తస్మా, మహారాజ, ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స కమ్మాధిగ్గహితస్స లగుళేహి పోథియమానస్స ఇద్ధియా సమన్నాహారో నాహోసీ’’తి. ‘‘సాధు, భన్తే నాగసేన, ఏవమేతం తథా సమ్పటిచ్ఛామీ’’తి.

ఇద్ధికమ్మవిపాకపఞ్హో పఠమో.