౫. రుక్ఖఅచేతనాభావపఞ్హో

౫. ‘‘భన్తే నాగసేన, భాసితమ్పేతం తథాగతేన –

‘‘‘అచేతనం బ్రాహ్మణ అస్సుణన్తం, జానో అజానన్తమిమం పలాసం;

ఆరద్ధవీరియో ధువం అప్పమత్తో, సుఖసేయ్యం పుచ్ఛసి కిస్స హేతూ’తి [జా. ౧.౪.౨౫].

పున చ భణితం –

‘‘‘ఇతి ఫన్దనరుక్ఖోపి, తావదే అజ్ఝభాసథ;

మయ్హమ్పి వచనం అత్థి, భారద్వాజ సుణోహి మే’తి [జా. ౧.౧౩.౨౦].

‘‘యది, భన్తే నాగసేన, రుక్ఖో అచేతనో, తేన హి ఫన్దనేన రుక్ఖేన భారద్వాజేన సహ సల్లపితన్తి యం వచనం, తం మిచ్ఛా. యది ఫన్దనేన రుక్ఖేన భారద్వాజేన సద్ధిం సల్లపితం, తేన హి రుక్ఖో అచేతనోతి తమ్పి వచనం మిచ్ఛా. అయమ్పి ఉభతో కోటికో పఞ్హో తవానుప్పతో, సో తయా నిబ్బాహితబ్బో’’తి.

‘‘భాసితమ్పేతం, మహారాజ, భగవతా ‘రుక్ఖో అచేతనో’తి, ఫన్దనేన చ రుక్ఖేన భారద్వాజేన సద్ధిం సల్లపితం, తఞ్చ పన వచనం లోకసమఞ్ఞాయ భణితం. నత్థి, మహారాజ, అచేతనస్స రుక్ఖస్స సల్లాపో నామ, అపి చ, మహారాజ, తస్మిం రుక్ఖే అధివత్థాయ దేవతాయేతం అధివచనం రుక్ఖోతి, రుక్ఖో సల్లపతీతి చేసా లోకపణ్ణత్తి, యథా, మహారాజ, సకటం ధఞ్ఞస్స పరిపూరితం ధఞ్ఞసకటన్తి జనో వోహరతి, న చ తం ధఞ్ఞమయం సకటం, రుక్ఖమయం సకటం, తస్మిం సకటే ధఞ్ఞస్స పన ఆకిరితత్తా ధఞ్ఞసకటన్తి జనో వోహరతి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, న రుక్ఖో సల్లపతి, రుక్ఖో అచేతనో, యా పన తస్మిం రుక్ఖే అధివత్థా దేవతా, తస్సా యేవ తం అధివచనం రుక్ఖోతి, రుక్ఖో సల్లపతీతి చేసా లోకపణ్ణత్తి.

‘‘యథా వా పన, మహారాజ, దధిం మన్థయమానో తక్కం మన్థేమీతి వోహరతి, న తం తక్కం, యం సో మన్థేతి, దధిం యేవ సో మన్థేన్తో తక్కం మన్థేమీతి వోహరతి, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, న రుక్ఖో సల్లపతి, రుక్ఖో అచేతనో. యా పన తస్మిం రుక్ఖే అధివత్థా దేవతా, తస్సాయేవ తం అధివచనం రుక్ఖోతి, రుక్ఖో సల్లపతీతి చేసా లోకపణ్ణత్తి.

‘‘యథా వా పన, మహారాజ, అసన్తం సాధేతుకామో సన్తం సాధేమీతి వోహరతి, అసిద్ధం సిద్ధన్తి వోహరతి, ఏవమేసా లోకసమఞ్ఞా, ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, న రుక్ఖో సల్లపతి, రుక్ఖో అచేతనో. యా పన తస్మిం రుక్ఖే అధివత్థా దేవతా, తస్సాయేవ తం అధివచనం రుక్ఖోతి, రుక్ఖో సల్లపతీతి చేసా లోకపణ్ణత్తి, యాయ, మహారాజ, లోకసమఞ్ఞాయ జనో వోహరతి, తథాగతోపి తాయేవ లోకసమఞ్ఞాయ సత్తానం ధమ్మం దేసేతీ’’తి. ‘‘సాధు, భన్తే నాగసేన, ఏవమేతం తథా సమ్పటిచ్ఛామీ’’తి.

రుక్ఖఅచేతనాభావపఞ్హో పఞ్చమో.