౪. మచ్చుపాసముత్తిపఞ్హో

౪. ‘‘భన్తే నాగసేన, భాసితమ్పేతం భగవతా –

‘‘‘న అన్తలిక్ఖే న సముద్దమజ్ఝే, న పబ్బతానం వివరం పవిస్స;

న విజ్జతీ సో జగతిప్పదేసో, యత్థట్ఠితో ముచ్చేయ్య మచ్చుపాసా’తి.

‘‘పున భగవతా పరిత్తా చ ఉద్దిట్ఠా. సేయ్యథిదం, రతనసుత్తం మేత్తసుత్తం ఖన్ధపరిత్తం మోరపరిత్తం ధజగ్గపరిత్తం ఆటానాటియపరిత్తం అఙ్గులిమాలపరిత్తం. యది, భన్తే నాగసేన, ఆకాసగతోపి సముద్దమజ్ఝగతోపి పాసాదకుటిలేణగుహాపబ్భారదరిబిలగిరి వివరపబ్బతన్తరగతోపి న ముచ్చతి మచ్చుపాసా, తేన హి పరిత్తకమ్మం మిచ్ఛా. యది పరిత్తకరణేన మచ్చుపాసా పరిముత్తి భవతి, తేన హి ‘న అన్తలిక్ఖే…పే… మచ్చుపాసా’తి తమ్పి వచనం మిచ్ఛా. అయమ్పి ఉభతో కోటికో పఞ్హో గణ్ఠితోపి గణ్ఠితరో తవానుప్పత్తో, సో తయా నిబ్బాహితబ్బో’’తి.

‘‘భాసితమ్పేతం, మహారాజ, భగవతా ‘న అన్తలిక్ఖే…పే… మచ్చుపాసా’తి, పరిత్తా చ భగవతా ఉద్దిట్ఠా, తఞ్చ పన సావసేసాయుకస్స వయసమ్పన్నస్స అపేతకమ్మావరణస్స, నత్థి, మహారాజ, ఖీణాయుకస్స ఠితియా కిరియా వా ఉపక్కమో వా.

‘‘యథా మహారాజ మతస్స రుక్ఖస్స సుక్ఖస్స కోళాపస్స నిస్నేహస్స ఉపరుద్ధజీవితస్స గతాయుసఙ్ఖారస్స కుమ్భసహస్సేనపి ఉదకే ఆకిరన్తే అల్లత్తం వా పల్లవితహరితభావో వా న భవేయ్య. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, భేసజ్జపరిత్తకమ్మేన నత్థి ఖీణాయుకస్స ఠితియా కిరియా వా ఉపక్కమో వా, యాని తాని, మహారాజ, మహియా ఓసధాని భేసజ్జాని, తానిపి ఖీణాయుకస్స అకిచ్చకరాని భవన్తి. సావసేసాయుకం, మహారాజ, వయసమ్పన్నం అపేతకమ్మావరణం పరిత్తం రక్ఖతి గోపేతి, తస్సత్థాయ భగవతా పరిత్తా ఉద్దిట్ఠా.

‘‘యథా, మహారాజ, కస్సకో పరిపక్కే ధఞ్ఞే మతే సస్సనాళే ఉదకప్పవేసనం వారేయ్య, యం పన సస్సం తరుణం మేఘసన్నిభం వయసమ్పన్నం, తం ఉదకవడ్ఢియా వడ్ఢతి. ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, ఖీణాయుకస్స భేసజ్జపరిత్తకిరియా ఠపితా పటిక్ఖిత్తా, యే పన తే మనుస్సా సావసేసాయుకా వయసమ్పన్నా, తేసం అత్థాయ పరిత్తభేసజ్జాని భణితాని, తే పరిత్తభేసజ్జేహి వడ్ఢన్తీ’’తి.

‘‘యది, భన్తే నాగసేన, ఖీణాయుకో మరతి, సావసేసాయుకో జీవతి, తేన హి పరిత్తభేసజ్జాని నిరత్థకాని హోన్తీ’’తి? ‘‘దిట్ఠపుబ్బో పన తయా, మహారాజ, కోచి రోగో భేసజ్జేహి పటినివత్తితో’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, అనేకసతాని దిట్ఠానీ’’తి. ‘‘తేన హి, మహారాజ, ‘పరిత్తభేసజ్జకిరియా నిరత్థకా’తి యం వచనం, తం మిచ్ఛా భవతీ’’తి.

‘‘దిస్సన్తి, భన్తే నాగసేన, వేజ్జానం ఉపక్కమా భేసజ్జపానానులేపా, తేన తేసం ఉపక్కమేన రోగో పటినివత్తతీ’’తి. ‘‘పరిత్తానమ్పి, మహారాజ, పవత్తీయమానానం సద్దో సుయ్యతి, జివ్హా సుక్ఖతి, హదయం బ్యావట్టతి, కణ్ఠో ఆతురతి. తేన తేసం పవత్తేన సబ్బే బ్యాధయో వూపసమన్తి, సబ్బా ఈతియో అపగచ్ఛన్తీతి.

‘‘దిట్ఠపుబ్బో పన తయా, మహారాజ, కోచి అహినా దట్ఠో మన్తపదేన విసం పాతీయమానో విసం చిక్ఖస్సన్తో ఉద్ధమధో ఆచమయమానో’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, అజ్జేతరహిపి తం లోకే వత్తతీ’’తి. ‘‘తేన హి, మహారాజ, ‘పరిత్తభేసజ్జకిరియా నిరత్థకా’తి యం వచనం, తం మిచ్ఛా భవతి. కతపరిత్తఞ్హి, మహారాజ, పురిసం డంసితుకామో అహి న డంసతి, వివటం ముఖం పిదహతి, చోరానం ఉక్ఖిత్తలగుళమ్పి న సమ్భవతి, తే లగుళం ముఞ్చిత్వా పేమం కరోన్తి, కుపితోపి హత్థినాగో సమాగన్త్వా ఉపరమతి, పజ్జలితమహాఅగ్గిక్ఖన్ధోపి ఉపగన్త్వా నిబ్బాయతి, విసం హలాహలమ్పి ఖాయితం అగదం సమ్పజ్జతి, ఆహారత్థం వా ఫరతి, వధకా హన్తుకామా ఉపగన్త్వా దాసభూతా సమ్పజ్జన్తి, అక్కన్తోపి పాసో న సంవరతి [న సంచరతి (సీ.)].

‘‘సుతపుబ్బం పన తయా, మహారాజ, ‘మోరస్స కతపరిత్తస్స సత్తవస్ససతాని లుద్దకో నాసక్ఖి పాసం ఉపనేతుం, అకతపరిత్తస్స తం యేవ దివసం పాసం ఉపనేసీ’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, సుయ్యతి, అబ్భుగ్గతో సో సద్దో సదేవకే లోకే’’తి. ‘‘తేన హి, మహారాజ ‘పరిత్తభేసజ్జకిరియా నిరత్థకా’తి యం వచనం, తం మిచ్ఛా భవతి.

‘‘సుతపుబ్బం పన తయా, మహారాజ, ‘దానవో భరియం పరిరక్ఖన్తో సముగ్గే పక్ఖిపిత్వా గిలిత్వా కుచ్ఛినా పరిహరతి, అథేకో విజ్జాధరో తస్స దానవస్స ముఖేన పవిసిత్వా తాయ సద్ధిం అభిరమతి, యదా సో దానవో అఞ్ఞాసి, అథ సముగ్గం వమిత్వా వివరి, సహ సముగ్గే వివటే విజ్జాధరో యథాకామం [యేన కామం (క.)] పక్కామీ’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే, సుయ్యతి, అబ్భుగ్గతో సోపి సద్దో సదేవకే లోకే’’తి. ‘‘నను సో, మహారాజ, విజ్జాధరో పరిత్తబలేన [మన్తబలేన (?)] గహణా ముత్తో’’తి. ‘‘ఆమ భన్తే’’తి. ‘‘తేన హి, మహారాజ, అత్థి పరిత్తబలం.

‘‘సుతపుబ్బం పన తయా, మహారాజ, ‘అపరోపి విజ్జాధరో బారాణసిరఞ్ఞో అన్తేపురే మహేసియా సద్ధిం సమ్పదుట్ఠో [సంసట్ఠో (సీ.)] గహణప్పత్తో సమానో ఖణేన అదస్సనం గతో మన్తబలేనా’’తి. ‘‘ఆమ, భన్తే, సుయ్యతీ’’తి. ‘‘నను సో, మహారాజ, విజ్జాధరో పరిత్తబలేన గహణా ముత్తో’’తి? ‘‘ఆమ భన్తే’’తి. ‘‘తేన హి, మహారాజ, అత్థి పరిత్తబల’’న్తి.

‘‘భన్తే నాగసేన, ‘కిం సబ్బే యేవ పరిత్తం రక్ఖతీ’తి? ‘‘ఏకచ్చే, మహారాజ, రక్ఖతి, ఏకచ్చే న రక్ఖతీ’’తి. ‘‘తేన హి, భన్తే నాగసేన, పరిత్తం న సబ్బత్థిక’’న్తి? ‘‘అపి ను ఖో, మహారాజ, భోజనం సబ్బేసం జీవితం రక్ఖతీ’’తి? ‘‘ఏకచ్చే, భన్తే, రక్ఖతి, ఏకచ్చే న రక్ఖతీ’’తి. ‘‘కిం కారణా’’తి. ‘‘యతో, భన్తే, ఏకచ్చే తం యేవ భోజనం అతిభుఞ్జిత్వా విసూచికాయ మరన్తీ’’తి. ‘‘తేన హి, మహారాజ, భోజనం న సబ్బేసం జీవితం రక్ఖతీ’’తి? ‘‘ద్వీహి, భన్తే నాగసేన, కారణేహి భోజనం జీవితం హరతి అతిభుత్తేన వా ఉస్మాదుబ్బలతాయ వా, ఆయుదదం, భన్తే నాగసేన, భోజనం దురుపచారేన జీవితం హరతీ’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, పరిత్తం ఏకచ్చే రక్ఖతి, ఏకచ్చే న రక్ఖతి.

‘‘తీహి, మహారాజ, కారణేహి పరిత్తం న రక్ఖతి కమ్మావరణేన, కిలేసావరణేన, అసద్దహనతాయ. సత్తానురక్ఖణం, మహారాజ, పరిత్తం అత్తనా కతేన ఆరక్ఖం జహతి, యథా, మహారాజ, మాతా పుత్తం కుచ్ఛిగతం పోసేతి, హితేన ఉపచారేన జనేతి, జనయిత్వా అసుచిమలసిఙ్ఘాణికమపనేత్వా ఉత్తమవరసుగన్ధం ఉపలిమ్పతి, సో అపరేన సమయేన పరేసం పుత్తే అక్కోసన్తే వా పహరన్తే వా పహారం దేతి. తే తస్స కుజ్ఝిత్వా పరిసాయ ఆకడ్ఢిత్వా తం గహేత్వా సామినో ఉపనేన్తి, యది పన తస్సా పుత్తో అపరద్ధో హోతి వేలాతివత్తో. అథ నం సామినో మనుస్సా ఆకడ్ఢయమానా దణ్డముగ్గరజాణుముట్ఠీహి తాళేన్తి పోథేన్తి, అపి ను ఖో, మహారాజ, తస్స మాతా లభతి ఆకడ్ఢనపరికడ్ఢనం గాహం సామినో ఉపనయనం కాతు’’న్తి? ‘‘న హి భన్తే’’తి. ‘‘కేన కారణేన, మహారాజా’’తి. ‘‘అత్తనో, భన్తే, అపరాధేనా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, మహారాజ, సత్తానం ఆరక్ఖం పరిత్తం అత్తనో అపరాధేన వఞ్ఝం కరోతీ’’తి [కారేతీతి (సీ.)]. ‘‘సాధు, భన్తే నాగసేన, సువినిచ్ఛితో పఞ్హో, గహనం అగహనం కతం, అన్ధకారో ఆలోకో కతో, వినివేఠితం దిట్ఠిజాలం, త్వం గణివరపవరమాసజ్జా’’తి.

మచ్చుపాసముత్తిపఞ్హో చతుత్థో.