౪. చతుత్థవగ్గో

౧. వితక్కసుత్తం

౮౦. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, అకుసలవితక్కా. కతమే తయో? అనవఞ్ఞత్తిపటిసంయుత్తో వితక్కో, లాభసక్కారసిలోకపటిసంయుత్తో వితక్కో, పరానుద్దయతాపటిసంయుత్తో వితక్కో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో అకుసలవితక్కా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘అనవఞ్ఞత్తిసంయుత్తో, లాభసక్కారగారవో;

సహనన్దీ అమచ్చేహి, ఆరా సంయోజనక్ఖయా.

‘‘యో చ పుత్తపసుం హిత్వా, వివాహే సంహరాని [సఙ్గహాని (క. సీ. స్యా. పీ.)] చ;

భబ్బో సో తాదిసో భిక్ఖు, ఫుట్ఠుం సమ్బోధిముత్తమ’’న్తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. పఠమం.

౨. సక్కారసుత్తం

౮౧. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘దిట్ఠా మయా, భిక్ఖవే, సత్తా సక్కారేన అభిభూతా, పరియాదిన్నచిత్తా, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా.

‘‘దిట్ఠా మయా, భిక్ఖవే, సత్తా అసక్కారేన అభిభూతా, పరియాదిన్నచిత్తా, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా.

‘‘దిట్ఠా మయా, భిక్ఖవే, సత్తా సక్కారేన చ అసక్కారేన చ తదుభయేన అభిభూతా, పరియాదిన్నచిత్తా, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా.

‘‘తం ఖో పనాహం, భిక్ఖవే, నాఞ్ఞస్స సమణస్స వా బ్రాహ్మణస్స వా సుత్వా వదామి; ( ) [(దిట్ఠా మయా భిక్ఖవే సత్తా సక్కారేన అభిభూతా. …పే… అసక్కారేన అభిభూతా …పే… సక్కారేన చ అసక్కారేన చ తదుభయేన అభిభూతా పరియాదిన్నచిత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా.) (స్యా.) పురిమవగ్గే మిచ్ఛాదిట్ఠికసమ్మాదిట్ఠికసుత్తేహి పన సమేతి, అన్వయబ్యతిరేకవాక్యానం పన అనన్తరితత్తా పాసంసతరా.)] అపి చ, భిక్ఖవే, యదేవ మే సామం ఞాతం సామం దిట్ఠం సామం విదితం తమేవాహం వదామి.

‘‘దిట్ఠా మయా, భిక్ఖవే, సత్తా సక్కారేన అభిభూతా, పరియాదిన్నచిత్తా, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా.

‘‘దిట్ఠా మయా, భిక్ఖవే, సత్తా అసక్కారేన అభిభూతా, పరియాదిన్నచిత్తా, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా.

‘‘దిట్ఠా మయా, భిక్ఖవే, సత్తా సక్కారేన చ అసక్కారేన చ తదుభయేన అభిభూతా, పరియాదిన్నచిత్తా, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘యస్స సక్కరియమానస్స, అసక్కారేన చూభయం;

సమాధి న వికమ్పతి, అప్పమాదవిహారినో [అప్పమాణవిహారినో (సీ. అట్ఠ.)].

‘‘తం ఝాయినం సాతతికం, సుఖుమం దిట్ఠివిపస్సకం;

ఉపాదానక్ఖయారామం, ఆహు సప్పురిసో ఇతీ’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. దుతియం.

౩. దేవసద్దసుత్తం

౮౨. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, దేవేసు దేవసద్దా నిచ్ఛరన్తి సమయా సమయం ఉపాదాయ. కతమే తయో? యస్మిం, భిక్ఖవే, సమయే అరియసావకో కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజ్జాయ చేతేతి, తస్మిం సమయే [తస్మిం భిక్ఖవే సమయే (పీ. క.)] దేవేసు దేవసద్దో నిచ్ఛరతి – ‘ఏసో అరియసావకో మారేన సద్ధిం సఙ్గామాయ చేతేతీ’తి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో దేవేసు దేవసద్దో నిచ్ఛరతి సమయా సమయం ఉపాదాయ.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, యస్మిం సమయే అరియసావకో సత్తన్నం బోధిపక్ఖియానం ధమ్మానం భావనానుయోగమనుయుత్తో విహరతి, తస్మిం సమయే దేవేసు దేవసద్దో నిచ్ఛరతి – ‘ఏసో అరియసావకో మారేన సద్ధిం సఙ్గామేతీ’తి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో దేవేసు దేవసద్దో నిచ్ఛరతి సమయా సమయం ఉపాదాయ.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, యస్మిం సమయే అరియసావకో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, తస్మిం సమయే దేవేసు దేవసద్దో నిచ్ఛరతి – ‘ఏసో అరియసావకో విజితసఙ్గామో తమేవ సఙ్గామసీసం అభివిజియ అజ్ఝావసతీ’తి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో దేవేసు దేవసద్దో నిచ్ఛరతి సమయా సమయం ఉపాదాయ. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో దేవేసు దేవసద్దా నిచ్ఛరన్తి సమయా సమయం ఉపాదాయా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘దిస్వా విజితసఙ్గామం, సమ్మాసమ్బుద్ధసావకం;

దేవతాపి నమస్సన్తి, మహన్తం వీతసారదం.

‘‘నమో తే పురిసాజఞ్ఞ, యో త్వం దుజ్జయమజ్ఝభూ;

జేత్వాన మచ్చునో సేనం, విమోక్ఖేన అనావరం.

‘‘ఇతి హేతం నమస్సన్తి, దేవతా పత్తమానసం;

తఞ్హి తస్స న పస్సన్తి, యేన మచ్చువసం వజే’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. తతియం.

౪. పఞ్చపుబ్బనిమిత్తసుత్తం

౮౩. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘యదా, భిక్ఖవే, దేవో దేవకాయా చవనధమ్మో హోతి, పఞ్చస్స పుబ్బనిమిత్తాని పాతుభవన్తి – మాలా మిలాయన్తి, వత్థాని కిలిస్సన్తి, కచ్ఛేహి సేదా ముచ్చన్తి, కాయే దుబ్బణ్ణియం ఓక్కమతి, సకే దేవో దేవాసనే నాభిరమతీతి. తమేనం, భిక్ఖవే, దేవా ‘చవనధమ్మో అయం దేవపుత్తో’తి ఇతి విదిత్వా తీహి వాచాహి అనుమోదేన్తి [అనుమోదన్తి (సీ. స్యా. పీ.)] – ‘ఇతో, భో, సుగతిం గచ్ఛ, సుగతిం గన్త్వా సులద్ధలాభం లభ, సులద్ధలాభం లభిత్వా సుప్పతిట్ఠితో భవాహీ’’’తి.

ఏవం వుత్తే, అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిన్ను ఖో, భన్తే, దేవానం సుగతిగమనసఙ్ఖాతం; కిఞ్చ, భన్తే, దేవానం సులద్ధలాభసఙ్ఖాతం; కిం పన, భన్తే, దేవానం సుప్పతిట్ఠితసఙ్ఖాత’’న్తి?

‘‘మనుస్సత్తం ఖో, భిక్ఖు [భిక్ఖవే (స్యా. పీ.)], దేవానం సుగతిగమనసఙ్ఖాతం; యం మనుస్సభూతో సమానో తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే సద్ధం పటిలభతి. ఇదం ఖో, భిక్ఖు [భిక్ఖవే (స్యా. పీ.)], దేవానం సులద్ధలాభసఙ్ఖాతం; సా ఖో పనస్స సద్ధా నివిట్ఠా హోతి మూలజాతా పతిట్ఠితా దళ్హా అసంహారియా సమణేన వా బ్రాహ్మణేన వా దేవేన వా మారేన వా బ్రహ్మునా వా కేనచి వా లోకస్మిం. ఇదం ఖో, భిక్ఖు [భిక్ఖవే (స్యా. పీ.)], దేవానం సుప్పతిట్ఠితసఙ్ఖాత’’న్తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘యదా దేవో దేవకాయా, చవతి ఆయుసఙ్ఖయా;

తయో సద్దా నిచ్ఛరన్తి, దేవానం అనుమోదతం.

‘‘‘ఇతో భో సుగతిం గచ్ఛ, మనుస్సానం సహబ్యతం;

మనుస్సభూతో సద్ధమ్మే, లభ సద్ధం అనుత్తరం.

‘‘‘సా తే సద్ధా నివిట్ఠస్స, మూలజాతా పతిట్ఠితా;

యావజీవం అసంహీరా, సద్ధమ్మే సుప్పవేదితే.

‘‘‘కాయదుచ్చరితం హిత్వా, వచీదుచ్చరితాని చ;

మనోదుచ్చరితం హిత్వా, యఞ్చఞ్ఞం దోససఞ్హితం.

‘‘‘కాయేన కుసలం కత్వా, వాచాయ కుసలం బహుం;

మనసా కుసలం కత్వా, అప్పమాణం నిరూపధిం.

‘‘‘తతో ఓపధికం పుఞ్ఞం, కత్వా దానేన తం బహుం;

అఞ్ఞేపి మచ్చే సద్ధమ్మే, బ్రహ్మచరియే నివేసయ’ [నివేసయే (సీ. స్యా.)].

‘‘ఇమాయ అనుకమ్పాయ, దేవా దేవం యదా విదూ;

చవన్తం అనుమోదేన్తి, ఏహి దేవ పునప్పున’’న్తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. చతుత్థం.

౫. బహుజనహితసుత్తం

౮౪. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘తయోమే పుగ్గలా లోకే ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జన్తి బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. కతమే తయో? ఇధ, భిక్ఖవే, తథాగతో లోకే ఉప్పజ్జతి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా. సో ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం, కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతి. అయం, భిక్ఖవే, పఠమో పుగ్గలో లోకే ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, తస్సేవ సత్థు [సత్థునో (స్యా.)] సావకో అరహం హోతి ఖీణాసవో వుసితవా కతకరణీయో ఓహితభారో అనుప్పత్తసదత్థో పరిక్ఖీణభవసంయోజనో సమ్మదఞ్ఞా విముత్తో. సో ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం, కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతి. అయం, భిక్ఖవే, దుతియో పుగ్గలో లోకే ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, తస్సేవ సత్థు సావకో సేఖో హోతి పాటిపదో బహుస్సుతో సీలవతూపపన్నో. సోపి [సో (?)] ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం సాత్థం సబ్యఞ్జనం, కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతి. అయం, భిక్ఖవే, తతియో పుగ్గలో లోకే ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో పుగ్గలా లోకే ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జన్తి బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’’న్తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘సత్థా హి లోకే పఠమో మహేసి, తస్సన్వయో సావకో భావితత్తో;

అథాపరో పాటిపదోపి సేఖో, బహుస్సుతో సీలవతూపపన్నో.

‘‘ఏతే తయో దేవమనుస్ససేట్ఠా, పభఙ్కరా ధమ్మముదీరయన్తా;

అపాపురన్తి [అపాపురేన్తి (క.)] అమతస్స ద్వారం, యోగా పమోచేన్తి [యాగా పముచ్చన్తి (సీ.), యోగా మోచన్తి (స్యా.)] హుజ్జనం తే.

‘‘యే సత్థవాహేన అనుత్తరేన, సుదేసితం మగ్గమనుక్కమన్తి [మగ్గమనుగ్గమన్తి (సీ. క.)];

ఇధేవ దుక్ఖస్స కరోన్తి అన్తం, యే అప్పమత్తా సుగతస్స సాసనే’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. పఞ్చమం.

౬. అసుభానుపస్సీసుత్తం

౮౫. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘అసుభానుపస్సీ, భిక్ఖవే, కాయస్మిం విహరథ; ఆనాపానస్సతి చ వో అజ్ఝత్తం పరిముఖం సూపట్ఠితా హోతు; సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సినో విహరథ. అసుభానుపస్సీనం, భిక్ఖవే, కాయస్మిం విహరతం యో సుభాయ ధాతుయా రాగానుసయో సో పహీయతి [పహియ్యతి (క.)]. ఆనాపానస్సతియా అజ్ఝత్తం పరిముఖం సూపట్ఠితితాయ యే బాహిరా వితక్కాసయా విఘాతపక్ఖికా, తే న హోన్తి. సబ్బసఙ్ఖారేసు అనిచ్చానుపస్సీనం విహరతం యా అవిజ్జా సా పహీయతి, యా విజ్జా సా ఉప్పజ్జతీ’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘అసుభానుపస్సీ కాయస్మిం, ఆనాపానే పటిస్సతో;

సబ్బసఙ్ఖారసమథం, పస్సం ఆతాపి సబ్బదా.

‘‘స వే సమ్మద్దసో భిక్ఖు, యతో తత్థ విముచ్చతి;

అభిఞ్ఞావోసితో సన్తో, స వే యోగాతిగో మునీ’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. ఛట్ఠం.

౭. ధమ్మానుధమ్మపటిపన్నసుత్తం

౮౬. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ధమ్మానుధమ్మపటిపన్నస్స భిక్ఖునో అయమనుధమ్మో హోతి వేయ్యాకరణాయ – ధమ్మానుధమ్మపటిపన్నోయన్తి భాసమానో ధమ్మఞ్ఞేవ భాసతి నో అధమ్మం, వితక్కయమానో వా ధమ్మవితక్కఞ్ఞేవ వితక్కేతి నో అధమ్మవితక్కం, తదుభయం వా పన అభినివేజ్జేత్వా ఉపేక్ఖకో విహరతి సతో సమ్పజానో’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘ధమ్మారామో ధమ్మరతో, ధమ్మం అనువిచిన్తయం;

ధమ్మం అనుస్సరం భిక్ఖు, సద్ధమ్మా న పరిహాయతి.

‘‘చరం వా యది వా తిట్ఠం, నిసిన్నో ఉద వా సయం;

అజ్ఝత్తం సమయం చిత్తం, సన్తిమేవాధిగచ్ఛతీ’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. సత్తమం.

౮. అన్ధకరణసుత్తం

౮౭. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, అకుసలవితక్కా అన్ధకరణా అచక్ఖుకరణా అఞ్ఞాణకరణా పఞ్ఞానిరోధికా విఘాతపక్ఖికా అనిబ్బానసంవత్తనికా. కతమే తయో? కామవితక్కో, భిక్ఖవే, అన్ధకరణో అచక్ఖుకరణో అఞ్ఞాణకరణో పఞ్ఞానిరోధికో విఘాతపక్ఖికో అనిబ్బానసంవత్తనికో. బ్యాపాదవితక్కో, భిక్ఖవే, అన్ధకరణో అచక్ఖుకరణో అఞ్ఞాణకరణో పఞ్ఞానిరోధికో విఘాతపక్ఖికో అనిబ్బానసంవత్తనికో. విహింసావితక్కో, భిక్ఖవే, అన్ధకరణో అచక్ఖుకరణో అఞ్ఞాణకరణో పఞ్ఞానిరోధికో విఘాతపక్ఖికో అనిబ్బానసంవత్తనికో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో అకుసలవితక్కా అన్ధకరణా అచక్ఖుకరణా అఞ్ఞాణకరణా పఞ్ఞానిరోధికా విఘాతపక్ఖికా అనిబ్బానసంవత్తనికా.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, కుసలవితక్కా అనన్ధకరణా చక్ఖుకరణా ఞాణకరణా పఞ్ఞావుద్ధికా అవిఘాతపక్ఖికా నిబ్బానసంవత్తనికా. కతమే తయో? నేక్ఖమ్మవితక్కో, భిక్ఖవే, అనన్ధకరణో చక్ఖుకరణో ఞాణకరణో పఞ్ఞావుద్ధికో అవిఘాతపక్ఖికో నిబ్బానసంవత్తనికో. అబ్యాపాదవితక్కో, భిక్ఖవే, అనన్ధకరణో చక్ఖుకరణో ఞాణకరణో పఞ్ఞావుద్ధికో అవిఘాతపక్ఖికో నిబ్బానసంవత్తనికో. అవిహింసావితక్కో, భిక్ఖవే, అనన్ధకరణో చక్ఖుకరణో ఞాణకరణో పఞ్ఞావుద్ధికో అవిఘాతపక్ఖికో నిబ్బానసంవత్తనికో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో కుసలవితక్కా అనన్ధకరణా చక్ఖుకరణా ఞాణకరణా పఞ్ఞావుద్ధికా అవిఘాతపక్ఖికా నిబ్బానసంవత్తనికా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘తయో వితక్కే కుసలే వితక్కయే, తయో పన అకుసలే నిరాకరే;

స వే వితక్కాని విచారితాని, సమేతి వుట్ఠీవ రజం సమూహతం;

స వే వితక్కూపసమేన చేతసా, ఇధేవ సో సన్తిపదం సమజ్ఝగా’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. అట్ఠమం.

౯. అన్తరామలసుత్తం

౮౮. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, అన్తరామలా అన్తరాఅమిత్తా అన్తరాసపత్తా అన్తరావధకా అన్తరాపచ్చత్థికా. కతమే తయో? లోభో, భిక్ఖవే, అన్తరామలో అన్తరాఅమిత్తో అన్తరాసపత్తో అన్తరావధకో అన్తరాపచ్చత్థికో. దోసో, భిక్ఖవే, అన్తరామలో అన్తరాఅమిత్తో అన్తరాసపత్తో అన్తరావధకో అన్తరాపచ్చత్థికో. మోహో, భిక్ఖవే, అన్తరామలో అన్తరాఅమిత్తో అన్తరాసపత్తో అన్తరావధకో అన్తరాపచ్చత్థికో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో అన్తరామలా అన్తరాఅమిత్తా అన్తరాసపత్తా అన్తరావధకా అన్తరాపచ్చత్థికా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘అనత్థజననో లోభో, లోభో చిత్తప్పకోపనో;

భయమన్తరతో జాతం, తం జనో నావబుజ్ఝతి.

‘‘లుద్ధో అత్థం న జానాతి, లుద్ధో ధమ్మం న పస్సతి;

అన్ధతమం [అన్ధం తమం (సీ.)] తదా హోతి, యం లోభో సహతే నరం.

‘‘యో చ లోభం పహన్త్వాన, లోభనేయ్యే న లుబ్భతి;

లోభో పహీయతే తమ్హా, ఉదబిన్దూవ పోక్ఖరా.

‘‘అనత్థజననో దోసో, దోసో చిత్తప్పకోపనో;

భయమన్తరతో జాతం, తం జనో నావబుజ్ఝతి.

‘‘దుట్ఠో అత్థం న జానాతి, దుట్ఠో ధమ్మం న పస్సతి;

అన్ధతమం తదా హోతి, యం దోసో సహతే నరం.

‘‘యో చ దోసం పహన్త్వాన, దోసనేయ్యే న దుస్సతి;

దోసో పహీయతే తమ్హా, తాలపక్కంవ బన్ధనా.

‘‘అనత్థజననో మోహో, మోహో చిత్తప్పకోపనో;

భయమన్తరతో జాతం, తం జనో నావబుజ్ఝతి.

‘‘మూళ్హో అత్థం న జానాతి, మూళ్హో ధమ్మం న పస్సతి;

అన్ధతమం తదా హోతి, యం మోహో సహతే నరం.

‘‘యో చ మోహం పహన్త్వాన, మోహనేయ్యే న ముయ్హతి;

మోహం విహన్తి సో సబ్బం, ఆదిచ్చోవుదయం తమ’’న్తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. నవమం.

౧౦. దేవదత్తసుత్తం

౮౯. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘తీహి, భిక్ఖవే, అసద్ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో. కతమేహి తీహి? పాపిచ్ఛతాయ, భిక్ఖవే, అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో. పాపమిత్తతాయ, భిక్ఖవే, అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో. సతి ఖో పన ఉత్తరికరణీయే [ఉత్తరిం కరణీయే (స్యా.)] ఓరమత్తకేన విసేసాధిగమేన [విసేసాధిగమేన చ (స్యా. పీ.)] అన్తరా వోసానం ఆపాది. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, తీహి అసద్ధమ్మేహి అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో దేవదత్తో ఆపాయికో నేరయికో కప్పట్ఠో అతేకిచ్ఛో’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘మా జాతు కోచి లోకస్మిం, పాపిచ్ఛో ఉదపజ్జథ;

తదమినాపి జానాథ, పాపిచ్ఛానం యథా గతి.

‘‘పణ్డితోతి సమఞ్ఞాతో, భావితత్తోతి సమ్మతో;

జలంవ యససా అట్ఠా, దేవదత్తోతి విస్సుతో [మే సుతం (పాళియం)].

‘‘సో పమాణమనుచిణ్ణో [పమాదమనుచిణ్ణో (క. సీ. స్యా. పీ.), సమానమనుచిణ్ణో (అట్ఠ.)], ఆసజ్జ నం తథాగతం;

అవీచినిరయం పత్తో, చతుద్వారం భయానకం.

‘‘అదుట్ఠస్స హి యో దుబ్భే, పాపకమ్మం అకుబ్బతో;

తమేవ పాపం ఫుసతి [ఫుస్సేతి (స్యా.)], దుట్ఠచిత్తం అనాదరం.

‘‘సముద్దం విసకుమ్భేన, యో మఞ్ఞేయ్య పదూసితుం;

న సో తేన పదూసేయ్య, భేస్మా హి ఉదధి మహా.

‘‘ఏవమేవ [ఏవమేతం (స్యా.)] తథాగతం, యో వాదేన విహింసతి;

సమ్మగ్గతం [సమగ్గతం (సీ. క.)] సన్తచిత్తం, వాదో తమ్హి న రూహతి.

‘‘తాదిసం మిత్తం కుబ్బేథ, తఞ్చ సేవేయ్య పణ్డితో;

యస్స మగ్గానుగో భిక్ఖు, ఖయం దుక్ఖస్స పాపుణే’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. దసమం.

చతుత్థో వగ్గో నిట్ఠితో.

తస్సుద్దానం –

వితక్కాసక్కారసద్ద, చవనలోకే అసుభం;

ధమ్మఅన్ధకారమలం, దేవదత్తేన తే దసాతి.