౧. పఠమవగ్గో

౧. దుక్ఖవిహారసుత్తం

౨౮. (ద్వే ధమ్మే అనుక్కటి) [( ) స్యామపోత్థకే నత్థి] వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వీహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖం విహరతి సవిఘాతం సఉపాయాసం సపరిళాహం; కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా. కతమేహి ద్వీహి? ఇన్ద్రియేసు అగుత్తద్వారతాయ [అగుత్తద్వారో (అట్ఠ.)] చ, భోజనే అమత్తఞ్ఞుతాయ [అమత్తఞ్ఞూ (అట్ఠ.)] చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, ద్వీహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖం విహరతి సవిధాతం సఉపాయాసం సపరిళాహం; కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘చక్ఖు సోతఞ్చ ఘానఞ్చ, జివ్హా కాయో తథా మనో;

ఏతాని యస్స ద్వారాని, అగుత్తానిధ [అగుత్తాని చ (స్యా.)] భిక్ఖునో.

‘‘భోజనమ్హి అమత్తఞ్ఞూ, ఇన్ద్రియేసు అసంవుతో;

కాయదుక్ఖం చేతోదుక్ఖం, దుక్ఖం సో అధిగచ్ఛతి.

‘‘డయ్హమానేన కాయేన, డయ్హమానేన చేతసా;

దివా వా యది వా రత్తిం, దుక్ఖం విహరతి తాదిసో’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. పఠమం.

౨. సుఖవిహారసుత్తం

౨౯. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వీహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖం విహరతి అవిఘాతం అనుపాయాసం అపరిళాహం; కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతి పాటికఙ్ఖా. కతమేహి ద్వీహి? ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారతాయ చ, భోజనే మత్తఞ్ఞుతాయ చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, ద్వీహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖం విహరతి అవిఘాతం అనుపాయాసం అపరిళాహం; కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతి పాటికఙ్ఖా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘చక్ఖు సోతఞ్చ ఘానఞ్చ, జివ్హా కాయో తథా [అథో (సీ. స్యా. క.)] మనో;

ఏతాని యస్స ద్వారాని, సుగుత్తానిధ భిక్ఖునో.

‘‘భోజనమ్హి చ మత్తఞ్ఞూ, ఇన్ద్రియేసు చ సంవుతో;

కాయసుఖం చేతోసుఖం, సుఖం సో అధిగచ్ఛతి.

‘‘అడయ్హమానేన కాయేన, అడయ్హమానేన చేతసా;

దివా వా యది వా రత్తిం, సుఖం విహరతి తాదిసో’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. దుతియం.

౩. తపనీయసుత్తం

౩౦. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వేమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా తపనీయా. కతమే ద్వే? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అకతకల్యాణో హోతి, అకతకుసలో, అకతభీరుత్తాణో, కతపాపో, కతలుద్దో, కతకిబ్బిసో. సో ‘అకతం మే కల్యాణ’న్తిపి తప్పతి, ‘కతం మే పాప’న్తిపి తప్పతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే ధమ్మా తపనీయా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘కాయదుచ్చరితం కత్వా, వచీదుచ్చరితాని చ;

మనోదుచ్చరితం కత్వా, యఞ్చఞ్ఞం దోససఞ్హితం.

‘‘అకత్వా కుసలం కమ్మం, కత్వానాకుసలం బహుం;

కాయస్స భేదా దుప్పఞ్ఞో, నిరయం సోపపజ్జతీ’’తి [నిరయం సో ఉపపజ్జతీతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)].

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. తతియం.

౪. అతపనీయసుత్తం

౩౧. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వేమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా అతపనీయా. కతమే ద్వే? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో కతకల్యాణో హోతి, కతకుసలో, కతభీరుత్తాణో, అకతపాపో, అకతలుద్దో, అకతకిబ్బిసో. సో ‘కతం మే కల్యాణ’న్తిపి న తప్పతి, ‘అకతం మే పాప’న్తిపి న తప్పతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే ధమ్మా అతపనీయా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘కాయదుచ్చరితం హిత్వా, వచీదుచ్చరితాని చ;

మనోదుచ్చరితం హిత్వా, యఞ్చఞ్ఞం దోససఞ్హితం.

‘‘అకత్వాకుసలం కమ్మం, కత్వాన కుసలం బహుం;

కాయస్స భేదా సప్పఞ్ఞో, సగ్గం సో ఉపపజ్జతీ’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. చతుత్థం.

౫. పఠమసీలసుత్తం

౩౨. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వీహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో పుగ్గలో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే. కతమేహి ద్వీహి? పాపకేన చ సీలేన, పాపికాయ చ దిట్ఠియా. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, ద్వీహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో పుగ్గలో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘పాపకేన చ సీలేన, పాపికాయ చ దిట్ఠియా;

ఏతేహి ద్వీహి ధమ్మేహి, యో సమన్నాగతో నరో;

కాయస్స భేదా దుప్పఞ్ఞో, నిరయం సోపపజ్జతీ’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియసీలసుత్తం

౩౩. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వీహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో పుగ్గలో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే. కతమేహి ద్వీహి? భద్దకేన చ సీలేన, భద్దికాయ చ దిట్ఠియా. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, ద్వీహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో పుగ్గలో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘భద్దకేన చ సీలేన, భద్దికాయ చ దిట్ఠియా;

ఏతేహి ద్వీహి ధమ్మేహి, యో సమన్నాగతో నరో;

కాయస్స భేదా సప్పఞ్ఞో, సగ్గం సో ఉపపజ్జతీ’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. ఛట్ఠం.

౭. ఆతాపీసుత్తం

౩౪. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘అనాతాపీ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అనోత్తాపీ [అనోత్తప్పీ (బహూసు) అట్ఠకథా పస్సితబ్బా] అభబ్బో సమ్బోధాయ, అభబ్బో నిబ్బానాయ, అభబ్బో అనుత్తరస్స యోగక్ఖేమస్స అధిగమాయ. ఆతాపీ చ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఓత్తాపీ [ఓత్తప్పీ (బహూసు)] భబ్బో సమ్బోధాయ, భబ్బో నిబ్బానాయ, భబ్బో అనుత్తరస్స యోగక్ఖేమస్స అధిగమాయా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘అనాతాపీ అనోత్తాపీ, కుసీతో హీనవీరియో;

యో థీనమిద్ధబహులో, అహిరీకో అనాదరో;

అభబ్బో తాదిసో భిక్ఖు, ఫుట్ఠుం సమ్బోధిముత్తమం.

‘‘యో చ సతిమా నిపకో ఝాయీ, ఆతాపీ ఓత్తాపీ చ అప్పమత్తో;

సంయోజనం జాతిజరాయ ఛేత్వా, ఇధేవ సమ్బోధిమనుత్తరం ఫుసే’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. సత్తమం.

౮. పఠమనకుహనసుత్తం

౩౫. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘నయిదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మచరియం వుస్సతి జనకుహనత్థం, న జనలపనత్థం, న లాభసక్కారసిలోకానిసంసత్థం, న ‘ఇతి మం జనో జానాతూ’తి. అథ ఖో ఇదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మచరియం వుస్సతి సంవరత్థఞ్చేవ పహానత్థఞ్చా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘సంవరత్థం పహానత్థం, బ్రహ్మచరియం అనీతిహం;

అదేసయి సో భగవా, నిబ్బానోగధగామినం.

‘‘ఏస మగ్గో మహత్తేహి [మహన్తేహి (సీ. క.), మహత్థేహి (స్యా.)], అనుయాతో మహేసిభి [మహేసినో (సీ. క.)];

యే యే తం పటిపజ్జన్తి, యథా బుద్ధేన దేసితం;

దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తి, సత్థుసాసనకారినో’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. అట్ఠమం.

౯. దుతియనకుహనసుత్తం

౩౬. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘నయిదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మచరియం వుస్సతి జనకుహనత్థం, న జనలపనత్థం, న లాభసక్కారసిలోకానిసంసత్థం, న ‘ఇతి మం జనో జానాతూ’తి. అథ ఖో ఇదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మచరియం వుస్సతి అభిఞ్ఞత్థఞ్చేవ పరిఞ్ఞత్థఞ్చా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘అభిఞ్ఞత్థం పరిఞ్ఞత్థం, బ్రహ్మచరియం అనీతిహం;

అదేసయి సో భగవా, నిబ్బానోగధగామినం.

‘‘ఏస మగ్గో మహత్తేహి, అనుయాతో మహేసిభి;

యే యే తం పటిపజ్జన్తి, యథా బుద్ధేన దేసితం;

దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తి, సత్థుసాసనకారినో’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. నవమం.

౧౦. సోమనస్ససుత్తం

౩౭. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వీహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖసోమనస్సబహులో విహరతి, యోని చస్స [యోనిసో (సీ. స్యా. పీ.), యోనిస్స (క.)] ఆరద్ధా హోతి ఆసవానం ఖయాయ. కతమేహి ద్వీహి? సంవేజనీయేసు ఠానేసు సంవేజనేన, సంవిగ్గస్స చ యోనిసో పధానేన. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, ద్వీహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖసోమనస్సబహులో విహరతి, యోని చస్స ఆరద్ధా హోతి ఆసవానం ఖయాయా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘సంవేజనీయట్ఠానేసు [సంవేజనీయేసు ఠానేసు (స్యా. పీ.)], సంవిజ్జేథేవ పణ్డితో;

ఆతాపీ నిపకో భిక్ఖు, పఞ్ఞాయ సమవేక్ఖియ.

‘‘ఏవం విహారీ ఆతాపీ, సన్తవుత్తి అనుద్ధతో;

చేతోసమథమనుయుత్తో, ఖయం దుక్ఖస్స పాపుణే’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. దసమం.

పఠమో వగ్గో నిట్ఠితో.

తస్సుద్దానం –

ద్వే చ భిక్ఖూ తపనీయా, తపనీయా పరత్థేహి;

ఆతాపీ [ద్వే పాదా (క.), ద్వే ఆతాపీ (సీ.)] నకుహనా ద్వే [న కుహనా చ (సబ్బత్థ)], సోమనస్సేన తే దసాతి.