౨. దుకనిపాతో

౧. పఠమవగ్గో

౧. దుక్ఖవిహారసుత్తం

౨౮. (ద్వే ధమ్మే అనుక్కటి) [( ) స్యామపోత్థకే నత్థి] వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వీహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖం విహరతి సవిఘాతం సఉపాయాసం సపరిళాహం; కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా. కతమేహి ద్వీహి? ఇన్ద్రియేసు అగుత్తద్వారతాయ [అగుత్తద్వారో (అట్ఠ.)] చ, భోజనే అమత్తఞ్ఞుతాయ [అమత్తఞ్ఞూ (అట్ఠ.)] చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, ద్వీహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖం విహరతి సవిధాతం సఉపాయాసం సపరిళాహం; కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘చక్ఖు సోతఞ్చ ఘానఞ్చ, జివ్హా కాయో తథా మనో;

ఏతాని యస్స ద్వారాని, అగుత్తానిధ [అగుత్తాని చ (స్యా.)] భిక్ఖునో.

‘‘భోజనమ్హి అమత్తఞ్ఞూ, ఇన్ద్రియేసు అసంవుతో;

కాయదుక్ఖం చేతోదుక్ఖం, దుక్ఖం సో అధిగచ్ఛతి.

‘‘డయ్హమానేన కాయేన, డయ్హమానేన చేతసా;

దివా వా యది వా రత్తిం, దుక్ఖం విహరతి తాదిసో’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. పఠమం.

౨. సుఖవిహారసుత్తం

౨౯. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వీహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖం విహరతి అవిఘాతం అనుపాయాసం అపరిళాహం; కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతి పాటికఙ్ఖా. కతమేహి ద్వీహి? ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారతాయ చ, భోజనే మత్తఞ్ఞుతాయ చ. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, ద్వీహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖం విహరతి అవిఘాతం అనుపాయాసం అపరిళాహం; కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతి పాటికఙ్ఖా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘చక్ఖు సోతఞ్చ ఘానఞ్చ, జివ్హా కాయో తథా [అథో (సీ. స్యా. క.)] మనో;

ఏతాని యస్స ద్వారాని, సుగుత్తానిధ భిక్ఖునో.

‘‘భోజనమ్హి చ మత్తఞ్ఞూ, ఇన్ద్రియేసు చ సంవుతో;

కాయసుఖం చేతోసుఖం, సుఖం సో అధిగచ్ఛతి.

‘‘అడయ్హమానేన కాయేన, అడయ్హమానేన చేతసా;

దివా వా యది వా రత్తిం, సుఖం విహరతి తాదిసో’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. దుతియం.

౩. తపనీయసుత్తం

౩౦. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వేమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా తపనీయా. కతమే ద్వే? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో అకతకల్యాణో హోతి, అకతకుసలో, అకతభీరుత్తాణో, కతపాపో, కతలుద్దో, కతకిబ్బిసో. సో ‘అకతం మే కల్యాణ’న్తిపి తప్పతి, ‘కతం మే పాప’న్తిపి తప్పతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే ధమ్మా తపనీయా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘కాయదుచ్చరితం కత్వా, వచీదుచ్చరితాని చ;

మనోదుచ్చరితం కత్వా, యఞ్చఞ్ఞం దోససఞ్హితం.

‘‘అకత్వా కుసలం కమ్మం, కత్వానాకుసలం బహుం;

కాయస్స భేదా దుప్పఞ్ఞో, నిరయం సోపపజ్జతీ’’తి [నిరయం సో ఉపపజ్జతీతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)].

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. తతియం.

౪. అతపనీయసుత్తం

౩౧. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వేమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా అతపనీయా. కతమే ద్వే? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో కతకల్యాణో హోతి, కతకుసలో, కతభీరుత్తాణో, అకతపాపో, అకతలుద్దో, అకతకిబ్బిసో. సో ‘కతం మే కల్యాణ’న్తిపి న తప్పతి, ‘అకతం మే పాప’న్తిపి న తప్పతి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే ధమ్మా అతపనీయా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘కాయదుచ్చరితం హిత్వా, వచీదుచ్చరితాని చ;

మనోదుచ్చరితం హిత్వా, యఞ్చఞ్ఞం దోససఞ్హితం.

‘‘అకత్వాకుసలం కమ్మం, కత్వాన కుసలం బహుం;

కాయస్స భేదా సప్పఞ్ఞో, సగ్గం సో ఉపపజ్జతీ’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. చతుత్థం.

౫. పఠమసీలసుత్తం

౩౨. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వీహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో పుగ్గలో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే. కతమేహి ద్వీహి? పాపకేన చ సీలేన, పాపికాయ చ దిట్ఠియా. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, ద్వీహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో పుగ్గలో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘పాపకేన చ సీలేన, పాపికాయ చ దిట్ఠియా;

ఏతేహి ద్వీహి ధమ్మేహి, యో సమన్నాగతో నరో;

కాయస్స భేదా దుప్పఞ్ఞో, నిరయం సోపపజ్జతీ’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియసీలసుత్తం

౩౩. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వీహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో పుగ్గలో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే. కతమేహి ద్వీహి? భద్దకేన చ సీలేన, భద్దికాయ చ దిట్ఠియా. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, ద్వీహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో పుగ్గలో యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘భద్దకేన చ సీలేన, భద్దికాయ చ దిట్ఠియా;

ఏతేహి ద్వీహి ధమ్మేహి, యో సమన్నాగతో నరో;

కాయస్స భేదా సప్పఞ్ఞో, సగ్గం సో ఉపపజ్జతీ’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. ఛట్ఠం.

౭. ఆతాపీసుత్తం

౩౪. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘అనాతాపీ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు అనోత్తాపీ [అనోత్తప్పీ (బహూసు) అట్ఠకథా పస్సితబ్బా] అభబ్బో సమ్బోధాయ, అభబ్బో నిబ్బానాయ, అభబ్బో అనుత్తరస్స యోగక్ఖేమస్స అధిగమాయ. ఆతాపీ చ ఖో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఓత్తాపీ [ఓత్తప్పీ (బహూసు)] భబ్బో సమ్బోధాయ, భబ్బో నిబ్బానాయ, భబ్బో అనుత్తరస్స యోగక్ఖేమస్స అధిగమాయా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘అనాతాపీ అనోత్తాపీ, కుసీతో హీనవీరియో;

యో థీనమిద్ధబహులో, అహిరీకో అనాదరో;

అభబ్బో తాదిసో భిక్ఖు, ఫుట్ఠుం సమ్బోధిముత్తమం.

‘‘యో చ సతిమా నిపకో ఝాయీ, ఆతాపీ ఓత్తాపీ చ అప్పమత్తో;

సంయోజనం జాతిజరాయ ఛేత్వా, ఇధేవ సమ్బోధిమనుత్తరం ఫుసే’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. సత్తమం.

౮. పఠమనకుహనసుత్తం

౩౫. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘నయిదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మచరియం వుస్సతి జనకుహనత్థం, న జనలపనత్థం, న లాభసక్కారసిలోకానిసంసత్థం, న ‘ఇతి మం జనో జానాతూ’తి. అథ ఖో ఇదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మచరియం వుస్సతి సంవరత్థఞ్చేవ పహానత్థఞ్చా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘సంవరత్థం పహానత్థం, బ్రహ్మచరియం అనీతిహం;

అదేసయి సో భగవా, నిబ్బానోగధగామినం.

‘‘ఏస మగ్గో మహత్తేహి [మహన్తేహి (సీ. క.), మహత్థేహి (స్యా.)], అనుయాతో మహేసిభి [మహేసినో (సీ. క.)];

యే యే తం పటిపజ్జన్తి, యథా బుద్ధేన దేసితం;

దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తి, సత్థుసాసనకారినో’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. అట్ఠమం.

౯. దుతియనకుహనసుత్తం

౩౬. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘నయిదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మచరియం వుస్సతి జనకుహనత్థం, న జనలపనత్థం, న లాభసక్కారసిలోకానిసంసత్థం, న ‘ఇతి మం జనో జానాతూ’తి. అథ ఖో ఇదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మచరియం వుస్సతి అభిఞ్ఞత్థఞ్చేవ పరిఞ్ఞత్థఞ్చా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘అభిఞ్ఞత్థం పరిఞ్ఞత్థం, బ్రహ్మచరియం అనీతిహం;

అదేసయి సో భగవా, నిబ్బానోగధగామినం.

‘‘ఏస మగ్గో మహత్తేహి, అనుయాతో మహేసిభి;

యే యే తం పటిపజ్జన్తి, యథా బుద్ధేన దేసితం;

దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సన్తి, సత్థుసాసనకారినో’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. నవమం.

౧౦. సోమనస్ససుత్తం

౩౭. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వీహి, భిక్ఖవే, ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖసోమనస్సబహులో విహరతి, యోని చస్స [యోనిసో (సీ. స్యా. పీ.), యోనిస్స (క.)] ఆరద్ధా హోతి ఆసవానం ఖయాయ. కతమేహి ద్వీహి? సంవేజనీయేసు ఠానేసు సంవేజనేన, సంవిగ్గస్స చ యోనిసో పధానేన. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, ద్వీహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖసోమనస్సబహులో విహరతి, యోని చస్స ఆరద్ధా హోతి ఆసవానం ఖయాయా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘సంవేజనీయట్ఠానేసు [సంవేజనీయేసు ఠానేసు (స్యా. పీ.)], సంవిజ్జేథేవ పణ్డితో;

ఆతాపీ నిపకో భిక్ఖు, పఞ్ఞాయ సమవేక్ఖియ.

‘‘ఏవం విహారీ ఆతాపీ, సన్తవుత్తి అనుద్ధతో;

చేతోసమథమనుయుత్తో, ఖయం దుక్ఖస్స పాపుణే’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. దసమం.

పఠమో వగ్గో నిట్ఠితో.

తస్సుద్దానం –

ద్వే చ భిక్ఖూ తపనీయా, తపనీయా పరత్థేహి;

ఆతాపీ [ద్వే పాదా (క.), ద్వే ఆతాపీ (సీ.)] నకుహనా ద్వే [న కుహనా చ (సబ్బత్థ)], సోమనస్సేన తే దసాతి.

౨. దుతియవగ్గో

౧. వితక్కసుత్తం

౩౮. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘తథాగతం, భిక్ఖవే, అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం ద్వే వితక్కా బహులం సముదాచరన్తి – ఖేమో చ వితక్కో, పవివేకో చ [వివేకో చ (స్యా.)]. అబ్యాపజ్ఝారామో [అబ్యాపజ్జారామో (క.), అబ్యాబజ్ఝారామో (?)], భిక్ఖవే, తథాగతో అబ్యాపజ్ఝరతో. తమేనం, భిక్ఖవే, తథాగతం అబ్యాపజ్ఝారామం అబ్యాపజ్ఝరతం ఏసేవ వితక్కో బహులం సముదాచరతి – ‘ఇమాయాహం ఇరియాయ న కిఞ్చి బ్యాబాధేమి తసం వా థావరం వా’తి.

‘‘పవివేకారామో, భిక్ఖవే, తథాగతో పవివేకరతో. తమేనం, భిక్ఖవే, తథాగతం పవివేకారామం పవివేకరతం ఏసేవ వితక్కో బహులం సముదాచరతి – ‘యం అకుసలం తం పహీన’న్తి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, తుమ్హేపి అబ్యాపజ్ఝారామా విహరథ అబ్యాపజ్ఝరతా. తేసం వో, భిక్ఖవే, తుమ్హాకం అబ్యాపజ్ఝారామానం విహరతం అబ్యాపజ్ఝరతానం ఏసేవ వితక్కో బహులం సముదాచరిస్సతి – ‘ఇమాయ మయం ఇరియాయ న కిఞ్చి బ్యాబాధేమ తసం వా థావరం వా’తి.

‘‘పవివేకారామా, భిక్ఖవే, విహరథ పవివేకరతా. తేసం వో, భిక్ఖవే, తుమ్హాకం పవివేకారామానం విహరతం పవివేకరతానం ఏసేవ వితక్కో బహులం సముదాచరిస్సతి – ‘కిం అకుసలం, కిం అప్పహీనం, కిం పజహామా’’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘తథాగతం బుద్ధమసయ్హసాహినం, దువే వితక్కా సముదాచరన్తి నం;

ఖేమో వితక్కో పఠమో ఉదీరితో, తతో వివేకో దుతియో పకాసితో.

‘‘తమోనుదం పారగతం మహేసిం, తం పత్తిపత్తం వసిమం అనాసవం;

విసన్తరం [వేసన్తరం (సీ. క.), విస్సన్తరం (పీ.)] తణ్హక్ఖయే విముత్తం, తం వే మునిం అన్తిమదేహధారిం;

మారఞ్జహం [మారజహం (స్యా.), మానజహం (సీ. క.), మానం జహం (పీ.)] బ్రూమి జరాయ పారగుం.

‘‘సేలే యథా పబ్బతముద్ధనిట్ఠితో, యథాపి పస్సే జనతం సమన్తతో;

తథూపమం ధమ్మమయం సుమేధో, పాసాదమారుయ్హ సమన్తచక్ఖు;

సోకావతిణ్ణం జనతమపేతసోకో, అవేక్ఖతి జాతిజరాభిభూత’’న్తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. పఠమం.

౨. దేసనాసుత్తం

౩౯. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘తథాగతస్స, భిక్ఖవే, అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స ద్వే ధమ్మదేసనా పరియాయేన భవన్తి. కతమా ద్వే? ‘పాపం పాపకతో పస్సథా’తి – అయం పఠమా ధమ్మదేసనా; ‘పాపం పాపకతో దిస్వా తత్థ నిబ్బిన్దథ విరజ్జథ విముచ్చథా’తి – అయం దుతియా ధమ్మదేసనా. తథాగతస్స, భిక్ఖవే, అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స ఇమా ద్వే ధమ్మదేసనా పరియాయేన భవన్తీ’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘తథాగతస్స బుద్ధస్స, సబ్బభూతానుకమ్పినో;

పరియాయవచనం పస్స, ద్వే చ ధమ్మా పకాసితా.

‘‘పాపకం పస్సథ చేతం [చేకం (సీ. పీ.), ఛేకా (స్యా.)], తత్థ చాపి విరజ్జథ;

తతో విరత్తచిత్తాసే, దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సథా’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. దుతియం.

౩. విజ్జాసుత్తం

౪౦. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘అవిజ్జా, భిక్ఖవే, పుబ్బఙ్గమా అకుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా అన్వదేవ అహిరికం అనోత్తప్పం; విజ్జా చ ఖో, భిక్ఖవే, పుబ్బఙ్గమా కుసలానం ధమ్మానం సమాపత్తియా అన్వదేవ హిరోత్తప్ప’’న్తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘యా కాచిమా దుగ్గతియో, అస్మిం లోకే పరమ్హి చ;

అవిజ్జామూలికా సబ్బా, ఇచ్ఛాలోభసముస్సయా.

‘‘యతో చ హోతి పాపిచ్ఛో, అహిరీకో అనాదరో;

తతో పాపం పసవతి, అపాయం తేన గచ్ఛతి.

‘‘తస్మా ఛన్దఞ్చ లోభఞ్చ, అవిజ్జఞ్చ విరాజయం;

విజ్జం ఉప్పాదయం భిక్ఖు, సబ్బా దుగ్గతియో జహే’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. తతియం.

౪. పఞ్ఞాపరిహీనసుత్తం

౪౧. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘తే, భిక్ఖవే, సత్తా సుపరిహీనా యే అరియాయ పఞ్ఞాయ పరిహీనా. తే దిట్ఠేవ ధమ్మే దుక్ఖం విహరన్తి సవిఘాతం సఉపాయాసం సపరిళాహం; కాయస్స భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా. తే [తే చ ఖో (?)], భిక్ఖవే, సత్తా అపరిహీనా యే అరియాయ పఞ్ఞాయ అపరిహీనా. తే దిట్ఠేవ ధమ్మే సుఖం విహరన్తి అవిఘాతం అనుపాయాసం అపరిళాహం; కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతి పాటికఙ్ఖా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘పఞ్ఞాయ పరిహానేన, పస్స లోకం సదేవకం;

నివిట్ఠం నామరూపస్మిం, ఇదం సచ్చన్తి మఞ్ఞతి.

‘‘పఞ్ఞా హి సేట్ఠా లోకస్మిం, యాయం నిబ్బేధగామినీ;

యాయ సమ్మా పజానాతి, జాతిభవపరిక్ఖయం.

‘‘తేసం దేవా మనుస్సా చ, సమ్బుద్ధానం సతీమతం;

పిహయన్తి హాసపఞ్ఞానం [హాసుపఞ్ఞానం (సీ. అట్ఠ.)], సరీరన్తిమధారిన’’న్తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. చతుత్థం.

౫. సుక్కధమ్మసుత్తం

౪౨. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘ద్వేమే, భిక్ఖవే, సుక్కా ధమ్మా లోకం పాలేన్తి. కతమే ద్వే? హిరీ [హిరి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] చ, ఓత్తప్పఞ్చ. ఇమే చే, భిక్ఖవే, ద్వే సుక్కా ధమ్మా లోకం న పాలేయ్యుం, నయిధ పఞ్ఞాయేథ మాతాతి వా మాతుచ్ఛాతి వా మాతులానీతి వా ఆచరియభరియాతి వా గరూనం దారాతి వా. సమ్భేదం లోకో అగమిస్స యథా అజేళకా కుక్కుటసూకరా సోణసిఙ్గాలా [సోణసిగాలా (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, ఇమే ద్వే సుక్కా ధమ్మా లోకం పాలేన్తి తస్మా పఞ్ఞాయతి మాతాతి వా మాతుచ్ఛాతి వా మాతులానీతి వా ఆచరియభరియాతి వా గరూనం దారాతి వా’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘యేసం చే హిరిఓత్తప్పం, సబ్బదా చ న విజ్జతి;

వోక్కన్తా సుక్కమూలా తే, జాతిమరణగామినో.

‘‘యేసఞ్చ హిరిఓత్తప్పం, సదా సమ్మా ఉపట్ఠితా;

విరూళ్హబ్రహ్మచరియా తే, సన్తో ఖీణపునబ్భవా’’తి.

అయమ్పి అత్థో వుత్తో భగవతా, ఇతి మే సుతన్తి. పఞ్చమం.

౬. అజాతసుత్తం

౪౩. వుత్తఞ్హేతం భగవతా, వుత్తమరహతాతి మే సుతం –

‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, అజాతం అభూతం అకతం అసఙ్ఖతం. నో చేతం, భిక్ఖవే, అభవిస్స అజాతం అభూతం అకతం అసఙ్ఖతం, నయిధ జాతస్స భూతస్స కతస్స సఙ్ఖతస్స నిస్సరణం పఞ్ఞాయేథ. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి అజాతం అభూతం అకతం అసఙ్ఖతం, తస్మా జాతస్స భూతస్స కతస్స సఙ్ఖతస్స నిస్సరణం పఞ్ఞాయతీ’’తి. ఏతమత్థం భగవా అవోచ. తత్థేతం ఇతి వుచ్చతి –

‘‘జాతం భూతం సముప్పన్నం, కతం సఙ్ఖతమద్ధువం;

జరామరణసఙ్ఘాటం, రోగనీళం [రోగనిడ్ఢం (సీ.)] పభఙ్గురం [పభఙ్గునం (క. సీ. క.), పభఙ్గుణం (స్యా.)].

‘‘ఆహారనేత్తిప్పభవం, నాలం తదభినన్దితుం;

తస్స నిస్సరణం సన్తం, అతక్కావచరం ధువం.