౬. కుటికారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౩౪౨. తేన సమయేనాతి కుటికారసిక్ఖాపదం. తత్థ ఆళవకాతి ఆళవిరట్ఠే జాతా దారకా ఆళవకా నామ, తే పబ్బజితకాలేపి ‘‘ఆళవకా’’త్వేవ పఞ్ఞాయింసు. తే సన్ధాయ వుత్తం ‘‘ఆళవకా భిక్ఖూ’’తి. సఞ్ఞాచికాయోతి సయం యాచిత్వా గహితూపకరణాయో. కారాపేన్తీతి కరోన్తిపి కారాపేన్తిపి, తే కిర సాసనే విపస్సనాధురఞ్చ గన్థధురఞ్చాతి ద్వేపి ధురాని ఛడ్డేత్వా నవకమ్మమేవ ధురం కత్వా పగ్గణ్హింసు. అస్సామికాయోతి అనిస్సరాయో, కారేతా దాయకేన విరహితాయోతి అత్థో. అత్తుద్దేసికాయోతి అత్తానం ఉద్దిస్స అత్తనో అత్థాయ ఆరద్ధాయోతి అత్థో. అప్పమాణికాయోతి ‘‘ఏత్తకేన నిట్ఠం గచ్ఛిస్సన్తీ’’తి ఏవం అపరిచ్ఛిన్నప్పమాణాయో, వుద్ధిప్పమాణాయో వా మహన్తప్పమాణాయోతి అత్థో.

యాచనా ఏవ బహులా ఏతేసం మన్దం అఞ్ఞం కమ్మన్తి యాచనబహులా. ఏవం విఞ్ఞత్తిబహులా వేదితబ్బా. అత్థతో పనేత్థ నానాకరణం నత్థి, అనేకక్ఖత్తుం ‘‘పురిసం దేథ, పురిసత్థకరం దేథా’’తి యాచన్తానమేతం అధివచనం. తత్థ మూలచ్ఛేజ్జాయ పురిసం యాచితుం న వట్టతి, సహాయత్థాయ కమ్మకరణత్థాయ ‘‘పురిసం దేథా’’తి యాచితుం వట్టతి. పురిసత్థకరన్తి పురిసేన కాతబ్బం హత్థకమ్మం వుచ్చతి, తం యాచితుం వట్టతి. హత్థకమ్మం నామ కిఞ్చి వత్థు న హోతి, తస్మా ఠపేత్వా మిగలుద్దకమచ్ఛబన్ధకాదీనం సకకమ్మం అవసేసం సబ్బం కప్పియం. ‘‘కిం, భన్తే, ఆగతత్థ కేన కమ్మ’’న్తి పుచ్ఛితే వా అపుచ్ఛితే వా యాచితుం వట్టతి, విఞ్ఞత్తిపచ్చయా దోసో నత్థి. తస్మా మిగలుద్దకాదయో సకకమ్మం న యాచితబ్బా, ‘‘హత్థకమ్మం దేథా’’తి అనియమేత్వాపి న యాచితబ్బా; ఏవం యాచితా హి తే ‘‘సాధు, భన్తే’’తి భిక్ఖూ ఉయ్యోజేత్వా మిగేపి మారేత్వా ఆహరేయ్యుం. నియమేత్వా పన ‘‘విహారే కిఞ్చి కత్తబ్బం అత్థి, తత్థ హత్థకమ్మం దేథా’’తి యాచితబ్బా. ఫాలనఙ్గలాదీని ఉపకరణాని గహేత్వా కసితుం వా వపితుం వా లాయితుం వా గచ్ఛన్తం సకిచ్చపసుతమ్పి కస్సకం వా అఞ్ఞం వా కిఞ్చి హత్థకమ్మం యాచితుం వట్టతేవ. యో పన విఘాసాదో వా అఞ్ఞో వా కోచి నిక్కమ్మో నిరత్థకకథం కథేన్తో నిద్దాయన్తో వా విహరతి, ఏవరూపం అయాచిత్వాపి ‘‘ఏహి రే ఇదం వా ఇదం వా కరోహీ’’తి యదిచ్ఛకం కారాపేతుం వట్టతి.

హత్థకమ్మస్స పన సబ్బకప్పియభావదీపనత్థం ఇమం నయం కథేన్తి. సచే హి భిక్ఖు పాసాదం కారేతుకామో హోతి, థమ్భత్థాయ పాసాణకోట్టకానం ఘరం గన్త్వా వత్తబ్బం ‘‘హత్థకమ్మం లద్ధుం వట్టతి ఉపాసకా’’తి. కిం కాతబ్బం, భన్తే,తి? పాసాణత్థమ్భా ఉద్ధరిత్వా దాతబ్బాతి. సచే తే ఉద్ధరిత్వా వా దేన్తి, ఉద్ధరిత్వా నిక్ఖిత్తే అత్తనో థమ్భే వా దేన్తి, వట్టతి. అథాపి వదన్తి – ‘‘అమ్హాకం, భన్తే, హత్థకమ్మం కాతుం ఖణో నత్థి, అఞ్ఞం ఉద్ధరాపేథ, తస్స మూలం దస్సామా’’తి ఉద్ధరాపేత్వా ‘‘పాసాణత్థమ్భే ఉద్ధటమనుస్సానం మూలం దేథా’’తి వత్తుం వట్టతి. ఏతేనేవుపాయేన పాసాదదారూనం అత్థాయ వడ్ఢకీనం సన్తికం ఇట్ఠకత్థాయ ఇట్ఠకవడ్ఢకీనం ఛదనత్థాయ గేహచ్ఛాదకానం చిత్తకమ్మత్థాయ చిత్తకారానన్తి యేన యేన అత్థో హోతి, తస్స తస్స అత్థాయ తేసం తేసం సిప్పకారకానం సన్తికం గన్త్వా హత్థకమ్మం యాచితుం వట్టతి. హత్థకమ్మయాచనవసేన చ మూలచ్ఛేజ్జాయ వా భత్తవేతనానుప్పదానేన వా లద్ధమ్పి సబ్బం గహేతుం వట్టతి. అరఞ్ఞతో ఆహరాపేన్తేన చ సబ్బం అనజ్ఝావుత్థకం ఆహరాపేతబ్బం.

న కేవలఞ్చ పాసాదం కారేతుకామేన మఞ్చపీఠపత్తపరిస్సావనధమకరకచీవరాదీని కారాపేతుకామేనాపి దారులోహసుత్తాదీని లభిత్వా తే తే సిప్పకారకే ఉపసఙ్కమిత్వా వుత్తనయేనేవ హత్థకమ్మం యాచితబ్బం. హత్థకమ్మయాచనవసేన చ మూలచ్ఛేజ్జాయ వా భత్తవేతనానుప్పదానేన వా లద్ధమ్పి సబ్బం గహేతబ్బం. సచే పన కాతుం న ఇచ్ఛన్తి, భత్తవేతనం పచ్చాసీసన్తి, అకప్పియకహాపణాది న దాతబ్బం. భిక్ఖాచారవత్తేన తణ్డులాదీని పరియేసిత్వా దాతుం వట్టతి.

హత్థకమ్మవసేన పత్తం కారేత్వా తథేవ పాచేత్వా నవపక్కస్స పత్తస్స పుఞ్ఛనతేలత్థాయ అన్తోగామం పవిట్ఠేన ‘‘భిక్ఖాయ ఆగతో’’తి సల్లక్ఖేత్వా యాగుయా వా భత్తే వా ఆనీతే హత్థేన పత్తో పిధాతబ్బో. సచే ఉపాసికా ‘‘కిం, భన్తే’’తి పుచ్ఛతి, ‘‘నవపక్కో పత్తో పుఞ్ఛనతేలేన అత్థో’’తి వత్తబ్బం. సచే సా ‘‘దేహి, భన్తే’’తి పత్తం గహేత్వా తేలేన పుఞ్ఛిత్వా యాగుయా వా భత్తస్స వా పూరేత్వా దేతి, విఞ్ఞత్తి నామ న హోతి, గహేతుం వట్టతీతి.

భిక్ఖూ పగేవ పిణ్డాయ చరిత్వా ఆసనసాలం గన్త్వా ఆసనం అపస్సన్తా తిట్ఠన్తి. తత్ర చే ఉపాసకా భిక్ఖూ ఠితే దిస్వా సయమేవ ఆసనాని ఆహరాపేన్తి, నిసీదిత్వా గచ్ఛన్తేహి ఆపుచ్ఛిత్వా గన్తబ్బం. అనాపుచ్ఛా గతానమ్పి నట్ఠం గీవా న హోతి, ఆపుచ్ఛిత్వా గమనం పన వత్తం. సచే భిక్ఖూహి ‘‘ఆసనాని ఆహరథా’’తి వుత్తేహి ఆహటాని హోన్తి, ఆపుచ్ఛిత్వావ గన్తబ్బం. అనాపుచ్ఛా గతానం వత్తభేదో చ నట్ఠఞ్చ గీవాతి. అత్థరణకోజవాదీసుపి ఏసేవ నయో.

మక్ఖికాయో బహుకా హోన్తి, ‘‘మక్ఖికాబీజనిం ఆహరథా’’తి వత్తబ్బం. పుచిమన్దసాఖాదీని ఆహరన్తి, కప్పియం కారాపేత్వా పటిగ్గహేతబ్బాని. ఆసనసాలాయ ఉదకభాజనం రిత్తం హోతి, ‘‘ధమకరణం గణ్హా’’తి న వత్తబ్బం. ధమకరకఞ్హి రిత్తభాజనే పక్ఖిపన్తో భిన్దేయ్య ‘‘నదిం వా తళాకం వా గన్త్వా పన ఉదకం ఆహరా’’తి వత్తుం వట్టతి. ‘‘గేహతో ఆహరా’’తి నేవ వత్తుం వట్టతి, న ఆహటం పరిభుఞ్జితబ్బం. ఆసనసాలాయం వా అరఞ్ఞకే వా భత్తకిచ్చం కరోన్తేహి తత్థజాతకం అనజ్ఝావుత్థకం యంకిఞ్చి ఉత్తరిభఙ్గారహం పత్తం వా ఫలం వా సచే కిఞ్చి కమ్మం కరోన్తం ఆహరాపేతి, హత్థకమ్మవసేన ఆహరాపేత్వా పరిభుఞ్జితుం వట్టతి. అలజ్జీహి పన భిక్ఖూహి వా సామణేరేహి వా హత్థకమ్మం న కారేతబ్బం. అయం తావ పురిసత్థకరే నయో.

గోణం పన అఞ్ఞాతకఅప్పవారితట్ఠానతో ఆహరాపేతుం న వట్టతి, ఆహరాపేన్తస్స దుక్కటం. ఞాతిపవారితట్ఠానతోపి మూలచ్ఛేజ్జాయ యాచితుం న వట్టతి, తావకాలికనయేన సబ్బత్థ వట్టతి. ఏవం ఆహరాపితఞ్చ గోణం రక్ఖిత్వా జగ్గిత్వా సామికా పటిచ్ఛాపేతబ్బా. సచస్స పాదో వా సిఙ్గం వా భిజ్జతి వా నస్సతి వా సామికా చే సమ్పటిచ్ఛన్తి, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే సమ్పటిచ్ఛన్తి, గీవా హోతి. సచే ‘‘తుమ్హాకంయేవ దేమా’’తి వదన్తి న సమ్పటిచ్ఛితబ్బం. ‘‘విహారస్స దేమా’’తి వుత్తే పన ‘‘ఆరామికానం ఆచిక్ఖథ జగ్గనత్థాయా’’తి వత్తబ్బం.

‘‘సకటం దేథా’’తిపి అఞ్ఞాతకఅప్పవారితే వత్తుం న వట్టతి, విఞ్ఞత్తిఏవ హోతి దుక్కటం ఆపజ్జతి. ఞాతిపవారితట్ఠానే పన వట్టతి, తావకాలికం వట్టతి కమ్మం కత్వా పున దాతబ్బం. సచే నేమియాదీని భిజ్జన్తి పాకతికాని కత్వా దాతబ్బం. నట్ఠే గీవా హోతి. ‘‘తుమ్హాకమేవ దేమా’’తి వుత్తే దారుభణ్డం నామ సమ్పటిచ్ఛితుం వట్టతి. ఏస నయో వాసిఫరసుకుఠారీకుదాలనిఖాదనేసు. వల్లిఆదీసు చ పరపరిగ్గహితేసు. గరుభణ్డప్పహోనకేసుయేవ చ వల్లిఆదీసు విఞ్ఞత్తి హోతి, న తతో ఓరం.

అనజ్ఝావుత్థకం పన యంకిఞ్చి ఆహరాపేతుం వట్టతి. రక్ఖితగోపితట్ఠానేయేవ హి విఞ్ఞత్తి నామ వుచ్చతి. సా ద్వీసు పచ్చయేసు సబ్బేన సబ్బం న వట్టతి, సేనాసనపచ్చయే పన ‘‘ఆహర దేహీ’’తి విఞ్ఞత్తిమత్తమేవ న వట్టతి, పరికథోభాసనిమిత్తకమ్మాని వట్టన్తి. తత్థ ఉపోసథాగారం వా భోజనసాలం వా అఞ్ఞం వా యంకిఞ్చి సేనాసనం ఇచ్ఛతో ‘‘ఇమస్మిం వత ఓకాసే ఏవరూపం సేనాసనం కాతుం వట్టతీ’’తి వా ‘‘యుత్త’’న్తి వా ‘‘అనురూప’’న్తి వాతిఆదినా నయేన వచనం పరికథా నామ. ‘‘ఉపాసకా తుమ్హే కుహిం వసథా’’తి? ‘‘పాసాదే, భన్తే’’తి. ‘‘కిం భిక్ఖూనం పన ఉపాసకా పాసాదో న వట్టతీ’’తి ఏవమాదివచనం ఓభాసో నామ. మనుస్సే దిస్వా రజ్జుం పసారేతి, ఖీలే ఆకోటాపేతి. ‘‘కిం ఇదం, భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘ఇధ ఆవాసం కరిస్సామా’’తి ఏవమాదికరణం పన నిమిత్తకమ్మం నామ. గిలానపచ్చయే పన విఞ్ఞత్తిపి వట్టతి, పగేవ పరికథాదీని.

మనుస్సా ఉపద్దుతా యాచనాయ ఉపద్దుతా విఞ్ఞత్తియాతి తేసం భిక్ఖూనం తాయ యాచనాయ చ విఞ్ఞత్తియా చ పీళితా. ఉబ్బిజ్జన్తిపీతి ‘‘కిం ను ఆహరాపేస్సన్తీ’’తి ఉబ్బేగం ఇఞ్జనం చలనం పటిలభన్తి. ఉత్తసన్తిపీతి అహిం వియ దిస్వా సహసా తసిత్వా ఉక్కమన్తి. పలాయన్తిపీతి దూరతోవ యేన వా తేన వా పలాయన్తి. అఞ్ఞేనపి గచ్ఛన్తీతి యం మగ్గం పటిపన్నా తం పహాయ నివత్తిత్వా వామం వా దక్ఖిణం వా గహేత్వా గచ్ఛన్తి, ద్వారమ్పి థకేన్తి.

౩౪౪. భూతపుబ్బం భిక్ఖవేతి ఇతి భగవా తే భిక్ఖూ గరహిత్వా తదనురూపఞ్చ ధమ్మిం కథం కత్వా పునపి విఞ్ఞత్తియా దోసం పాకటం కురుమానో ఇమినా ‘‘భూతపుబ్బం భిక్ఖవే’’తిఆదినా నయేన తీణి వత్థూని దస్సేసి. తత్థ మణికణ్ఠోతి సో కిర నాగరాజా సబ్బకామదదం మహగ్ఘం మణిం కణ్ఠే పిలన్ధిత్వా చరతి, తస్మా ‘‘మణికణ్ఠో’’ త్వేవ పఞ్ఞాయిత్థ. ఉపరిముద్ధని మహన్తం ఫణం కరిత్వా అట్ఠాసీతి సో కిర తేసం ద్విన్నం ఇసీనం కనిట్ఠో ఇసి మేత్తావిహారీ అహోసి, తస్మా నాగరాజా నదితో ఉత్తరిత్వా దేవవణ్ణం నిమ్మినిత్వా తస్స సన్తికే నిసీదిత్వా సమ్మోదనీయం కథం కత్వా తం దేవవణ్ణం పహాయ సకవణ్ణమేవ ఉపగన్త్వా తం ఇసిం పరిక్ఖిపిత్వా పసన్నాకారం కరోన్తో ఉపరిముద్ధని మహన్తం ఫణం కరిత్వా ఛత్తం వియ ధారయమానో ముహుత్తం ఠత్వా పక్కమతి, తేన వుత్తం ‘‘ఉపరిముద్ధని మహన్తం ఫణం కరిత్వా అట్ఠాసీ’’తి. మణిమస్స కణ్ఠే పిలన్ధనన్తి మణిం అస్స కణ్ఠే పిలన్ధితం, ఆముక్కన్తి అత్థో. ఏకమన్తం అట్ఠాసీతి తేన దేవవణ్ణేన ఆగన్త్వా తాపసేన సద్ధిం సమ్మోదమానో ఏకస్మిం పదేసే అట్ఠాసి.

మమన్నపానన్తి మమ అన్నఞ్చ పానఞ్చ. విపులన్తి బహులం. ఉళారన్తి పణీతం. అతియాచకోసీతి అతివియ యాచకో, అసి పునప్పునం యాచసీతి వుత్తం హోతి. సుసూతి తరుణో, థామసమ్పన్నో యోబ్బనప్పత్తపురిసో. సక్ఖరా వుచ్చతి కాళసిలా, తత్థ ధోతో అసి ‘‘సక్ఖరధోతో నామా’’తి వుచ్చతి, సక్ఖరధోతో పాణిమ్హి అస్సాతి సక్ఖరధోతపాణి, పాసాణే ధోతనిసితఖగ్గహత్థోతి అత్థో. యథా సో అసిహత్థో పురిసో తాసేయ్య, ఏవం తాసేసి మం సేలం యాచమానో, మణిం యాచన్తోతి అత్థో.

న తం యాచేతి తం న యాచేయ్య. కతరం? యస్స పియం జిగీసేతి యం అస్స సత్తస్స పియన్తి జానేయ్య.

కిమఙ్గం పన మనుస్సభూతానన్తి మనుస్సభూతానం అమనాపాతి కిమేవేత్థ వత్తబ్బం.

౩౪౫. సకుణసఙ్ఘస్స సద్దేన ఉబ్బాళ్హోతి సో కిర సకుణసఙ్ఘో పఠమయామఞ్చ పచ్ఛిమయామఞ్చ నిరన్తరం సద్దమేవ కరోతి, సో భిక్ఖు తేన సద్దేన పీళితో హుత్వా భగవతో సన్తికం అగమాసి. తేనాహ – ‘‘యేనాహం తేనుపసఙ్కమీ’’తి.

కుతో చ త్వం భిక్ఖు ఆగచ్ఛసీతి ఏత్థ నిసిన్నో సో భిక్ఖు న ఆగచ్ఛతి వత్తమానసమీపే పన ఏవం వత్తుం లబ్భతి. తేనాహ – ‘‘కుతో చ త్వం భిక్ఖు ఆగచ్ఛసీ’’తి, కుతో ఆగతోసీతి అత్థో. తతో అహం భగవా ఆగచ్ఛామీతి ఏత్థాపి సో ఏవ నయో. ఉబ్బాళ్హోతి పీళితో, ఉక్కణ్ఠాపితో హుత్వాతి అత్థో.

సో సకుణసఙ్ఘో ‘‘భిక్ఖు పత్తం యాచతీ’’తి ఏత్థ న తే సకుణా భిక్ఖునో వచనం జానన్తి, భగవా పన అత్తనో ఆనుభావేన యథా జానన్తి తథా అకాసి.

౩౪౬. అపాహం తే న జానామీతి అపి అహం తే జనే ‘‘కే వా ఇమే, కస్స వా ఇమే’’తి న జానామి. సఙ్గమ్మ యాచన్తీతి సమాగన్త్వా వగ్గవగ్గా హుత్వా యాచన్తి. యాచకో అప్పియో హోతీతి యో యాచతి సో అప్పియో హోతి. యాచం అదదమప్పియోతి యాచన్తి యాచితం వుచ్చతి, యాచితమత్థం అదదన్తోపి అప్పియో హోతి. అథ వా యాచన్తి యాచన్తస్స, అదదమప్పియోతి అదేన్తో అప్పియో హోతి. మా మే విదేస్సనా అహూతి మా మే అప్పియభావో అహు, అహం వా తవ, త్వం వా మమ విదేస్సో అప్పియో మా అహోసీతి అత్థో.

౩౪౭. దుస్సంహరానీతి కసిగోరక్ఖాదీహి ఉపాయేహి దుక్ఖేన సంహరణీయాని.

౩౪౮-౯. సఞ్ఞాచికాయ పన భిక్ఖునాతి ఏత్థ సఞ్ఞాచికా నామ సయం పవత్తితయాచనా వుచ్చతి, తస్మా ‘‘సఞ్ఞాచికాయా’’తి అత్తనో యాచనాయాతి వుత్తం హోతి, సయం యాచితకేహి ఉపకరణేహీతి అత్థో. యస్మా పన సా సయంయాచితకేహి కయిరమానా సయం యాచిత్వా కయిరమానా హోతి, తస్మా తం అత్థపరియాయం దస్సేతుం ‘‘సయం యాచిత్వా పురిసమ్పీ’’తి ఏవమస్స పదభాజనం వుత్తం.

ఉల్లిత్తాతి అన్తోలిత్తా. అవలిత్తాతి బహిలిత్తా. ఉల్లిత్తావలిత్తాతి అన్తరబాహిరలిత్తాతి వుత్తం హోతి.

కారయమానేనాతి ఇమస్స పదభాజనే ‘‘కారాపేన్తేనా’’తి ఏత్తకమేవ వత్తబ్బం సియా, ఏవఞ్హి బ్యఞ్జనం సమేతి. యస్మా పన సఞ్ఞాచికాయ కుటిం కరోన్తేనాపి ఇధ వుత్తనయేనేవ పటిపజ్జితబ్బం, తస్మా కరోన్తో వా హోతు కారాపేన్తో వా ఉభోపేతే ‘‘కారయమానేనా’’తి ఇమినావ పదేన సఙ్గహితాతి ఏతమత్థం దస్సేతుం ‘‘కరోన్తో వా కారాపేన్తో వా’’తి వుత్తం. యది పన కరోన్తేన వా కారాపేన్తేన వాతి వదేయ్య, బ్యఞ్జనం విలోమితం భవేయ్య, న హి కారాపేన్తో కరోన్తో నామ హోతి, తస్మా అత్థమత్తమేవేత్థ దస్సితన్తి వేదితబ్బం.

అత్తుద్దేసన్తి ‘‘మయ్హం ఏసా’’తి ఏవం అత్తా ఉద్దేసో అస్సాతి అత్తుద్దేసా, తం అత్తుద్దేసం. యస్మా పన యస్సా అత్తా ఉద్దేసో సా అత్తనో అత్థాయ హోతి, తస్మా అత్థపరియాయం దస్సేన్తో ‘‘అత్తుద్దేసన్తి అత్తనో అత్థాయా’’తి ఆహ. పమాణికా కారేతబ్బాతి పమాణయుత్తా కారేతబ్బా. తత్రిదం పమాణన్తి తస్సా కుటియా ఇదం పమాణం. సుగతవిదత్థియాతి సుగతవిదత్థి నామ ఇదాని మజ్ఝిమస్స పురిసస్స తిస్సో విదత్థియో వడ్ఢకీహత్థేన దియడ్ఢో హత్థో హోతి. బాహిరిమేన మానేనాతి కుటియా బహికుట్టమానేన ద్వాదస విదత్థియో, మినన్తేన పన సబ్బపఠమం దిన్నో మహామత్తికపరియన్తో న గహేతబ్బో. థుసపిణ్డపరియన్తేన మినితబ్బం. థుసపిణ్డస్సఉపరి సేతకమ్మం అబ్బోహారికం. సచే థుసపిణ్డేన అనత్థికో మహామత్తికాయ ఏవ నిట్ఠాపేతి, మహామత్తికావ పరిచ్ఛేదో.

తిరియన్తి విత్థారతో. సత్తాతి సత్త సుగతవిదత్థియో. అన్తరాతి ఇమస్స పన అయం నిద్దేసో, ‘‘అబ్భన్తరిమేన మానేనా’’తి, కుట్టస్స బహి అన్తం అగ్గహేత్వా అబ్భన్తరిమేన అన్తేన మినియమానే తిరియం సత్త సుగతవిదత్థియో పమాణన్తి వుత్తం హోతి.

యో పన లేసం ఓడ్డేన్తో యథావుత్తప్పమాణమేవ కరిస్సామీతి దీఘతో ఏకాదస విదత్థియో తిరియం అట్ఠ విదత్థియో, దీఘతో వా తేరస విదత్థియో తిరియం ఛ విదత్థియో కరేయ్య, న వట్టతి. ఏకతోభాగేన అతిక్కన్తమ్పి హి పమాణం అతిక్కన్తమేవ హోతి. తిట్ఠతు విదత్థి, కేసగ్గమత్తమ్పి దీఘతో వా హాపేత్వా తిరియం తిరియతో వా హాపేత్వా దీఘం వడ్ఢేతుం న వట్టతి, కో పన వాదో ఉభతో వడ్ఢనే? వుత్తఞ్హేతం – ‘‘ఆయామతో వా విత్థారతో వా అన్తమసో కేసగ్గమత్తమ్పి అతిక్కమిత్వా కరోతి వా కారాపేతి వా పయోగే దుక్కట’’న్తిఆది (పారా. ౩౫౩). యథావుత్తప్పమాణా ఏవ పన వట్టతి. యా పన దీఘతో సట్ఠిహత్థాపి హోతి తిరియం తిహత్థా వా ఊనకచతుహత్థా వా యత్థ పమాణయుత్తో మఞ్చో ఇతో చితో చ న పరివత్తతి, అయం కుటీతి సఙ్ఖ్యం న గచ్ఛతి, తస్మా అయమ్పి వట్టతి. మహాపచ్చరియం పన పచ్ఛిమకోటియా చతుహత్థవిత్థారా వుత్తా, తతో హేట్ఠా అకుటి. పమాణికాపి పన అదేసితవత్థుకా వా సారమ్భా వా అపరిక్కమనా వా న వట్టతి. పమాణికా దేసితవత్థుకా అనారమ్భా సపరిక్కమనావ వట్టతి. పమాణతో ఊనతరమ్పి చతుహత్థం పఞ్చహత్థమ్పి కరోన్తేన దేసితవత్థుకావ కారేతబ్బా. పమాణాతిక్కన్తఞ్చ పన కరోన్తో లేపపరియోసానే గరుకం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి.

తత్థ లేపో చ అలేపో చ లేపోకాసో చ అలేపోకాసో చ వేదితబ్బో. సేయ్యథిదం – లేపోతి ద్వే లేపా – మత్తికాలేపో చ సుధాలేపో చ. ఠపేత్వా పన ఇమే ద్వే లేపే అవసేసో భస్మగోమయాదిభేదో లేపో, అలేపో. సచేపి కలలలేపో హోతి, అలపో ఏవ. లేపోకాసోతి భిత్తియో చేవ ఛదనఞ్చ, ఠపేత్వా పన భిత్తిచ్ఛదనే అవసేసో థమ్భతులాపిట్ఠసఙ్ఘాటవాతపానధూమచ్ఛిద్దాది అలేపారహో ఓకాసో సబ్బోపి అలేపోకాసోతి వేదితబ్బో.

భిక్ఖూ అభినేతబ్బా వత్థుదేసనాయాతి యస్మిం ఠానే కుటిం కారేతుకామో హోతి, తత్థ వత్థుదేసనత్థాయ భిక్ఖూ నేతబ్బా. తేన కుటికారకేనాతిఆది పన యేన విధినా తే భిక్ఖూ అభినేతబ్బా, తస్స దస్సనత్థం వుత్తం. తత్థ కుటివత్థుం సోధేత్వాతి న విసమం అరఞ్ఞం భిక్ఖూ గహేత్వా గన్తబ్బం, కుటివత్థుం పన పఠమమేవ సోధేత్వా సమతలం సీమమణ్డలసదిసం కత్వా పచ్ఛా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా యాచిత్వా నేతబ్బాతి దస్సేతి. ఏవమస్స వచనీయోతి సఙ్ఘో ఏవం వత్తబ్బో అస్స. పరతో పన ‘‘దుతియమ్పి యాచితబ్బా’’తి భిక్ఖూ సన్ధాయ బహువచనం వుత్తం. నో చే సబ్బో సఙ్ఘో ఉస్సహతీతి సచే సబ్బో సఙ్ఘో న ఇచ్ఛతి, సజ్ఝాయమనసికారాదీసు ఉయ్యుత్తా తే తే భిక్ఖూ హోన్తి. సారమ్భం అనారమ్భన్తి సఉపద్దవం అనుపద్దవం. సపరిక్కమనం అపరిక్కమనన్తి సఉపచారం అనుపచారం.

పత్తకల్లన్తి పత్తో కాలో ఇమస్స ఓలోకనస్సాతి పత్తకాలం, పత్తకాలమేవ పత్తకల్లం. ఇదఞ్చ వత్థుంఓలోకనత్థాయ సమ్ముతికమ్మం అనుసావనానయేన ఓలోకేత్వాపి కాతుం వట్టతి. పరతో పన వత్థుదేసనాకమ్మం యథావుత్తాయ ఏవ ఞత్తియా చ అనుసావనాయ చ కాతబ్బం, ఓలోకేత్వా కాతుం న వట్టతి.

౩౫౩. కిపిల్లికానన్తి రత్తకాళపిఙ్గలాదిభేదానం యాసం కాసఞ్చి కిపిల్లికానం. కిపీల్లకానన్తిపి పాఠో. ఆసయోతి నిబద్ధవసనట్ఠానం, యథా చ కిపిల్లికానం ఏవం ఉపచికాదీనమ్పి నిబద్ధవసనట్ఠానంయేవ ఆసయో వేదితబ్బో. యత్థ పన తే గోచరత్థాయ ఆగన్త్వా గచ్ఛన్తి, సబ్బేసమ్పి తాదిసో సఞ్చరణప్పదేసో అవారితో, తస్మా తత్థ అపనేత్వా సోధేత్వా కాతుం వట్టతి. ఇమాని తావ ఛ ఠానానిసత్తానుద్దయాయ పటిక్ఖిత్తాని.

హత్థీనం వాతి హత్థీనం పన నిబద్ధవసనట్ఠానమ్పి నిబద్ధగోచరట్ఠానమ్పి న వట్టతి, సీహాదీనం ఆసయో చ గోచరాయ పక్కమన్తానం నిబద్ధగమనమగ్గో చ న వట్టతి. ఏతేసం గోచరభూమి న గహితా. యేసం కేసఞ్చీతి అఞ్ఞేసమ్పి వాళానం తిరచ్ఛానగతానం. ఇమాని సత్త ఠానాని సప్పటిభయాని భిక్ఖూనం ఆరోగ్యత్థాయ పటిక్ఖిత్తాని. సేసాని నానాఉపద్దవేహి సఉపద్దవాని. తత్థ పుబ్బణ్ణనిస్సితన్తి పుబ్బణ్ణం నిస్సితం సత్తన్నం ధఞ్ఞానం విరుహనకఖేత్తసామన్తా ఠితం. ఏసేవ నయో అపరణ్ణనిస్సితాదీసుపి. ఏత్థ పన అబ్భాఘాతన్తి కారణాఘరం వేరిఘరం, చోరానం మారణత్థాయ కతన్తి కురున్దిఆదీసు.

ఆఘాతనన్తి ధమ్మగన్ధికా వుచ్చతి. సుసానన్తి మహాసుసానం. సంసరణన్తి అనిబ్బిజ్ఝగమనీయో గతపచ్చాగతమగ్గో వుచ్చతి. సేసం ఉత్తానమేవ.

న సక్కా హోతి యథాయుత్తేన సకటేనాతి ద్వీహి బలిబద్దేహి యుత్తేన సకటేన ఏకం చక్కం నిబ్బోదకపతనట్ఠానే ఏకం బహి కత్వా ఆవిజ్జితుం న సక్కా హోతి. కురున్దియం పన ‘‘చతూహి యుత్తేనా’’తి వుత్తం. సమన్తా నిస్సేణియా అనుపరిగన్తున్తి నిస్సేణియం ఠత్వా గేహం ఛాదేన్తేహి న సక్కా హోతి సమన్తా నిస్సేణియా ఆవిజ్జితుం. ఇతి ఏవరూపే సారమ్భే చ అపరిక్కమనే చ ఠానే న కారేతబ్బా. అనారమ్భే పన సపరిక్కమనే కారేతబ్బా, తం వుత్తపటిపక్ఖనయేన పాళియం ఆగతమేవ.

పున సఞ్ఞాచికా నామాతి ఏవమాది ‘‘సారమ్భే చే భిక్ఖు వత్థుస్మిం అపరిక్కమనే సఞ్ఞాచికాయ కుటిం కారేయ్యా’’తి ఏవం వుత్తసంయాచికాదీనం అత్థప్పకాసనత్థం వుత్తం.

పయోగే దుక్కటన్తి ఏవం అదేసితవత్థుకం వా పమాణాతిక్కన్తం వా కుటిం కారేస్సామీతి అరఞ్ఞతో రుక్ఖా హరణత్థాయ వాసిం వా ఫరసుం వా నిసేతి దుక్కటం, అరఞ్ఞం పవిసతి దుక్కటం, తత్థ అల్లతిణాని ఛిన్దతి దుక్కటేన సద్ధిం పాచిత్తియం, సుక్ఖాని ఛిన్దతి దుక్కటం. రుక్ఖేసుపి ఏసేవ నయో. భూమిం సోధేతి ఖణతి, పంసుం ఉద్ధరతి, చినాతి; ఏవం యావ పాచీరం బన్ధతి తావ పుబ్బపయోగో నామ హోతి. తస్మిం పుబ్బపయోగే సబ్బత్థ పాచిత్తియట్ఠానే దుక్కటేన సద్ధిం పాచిత్తియం, దుక్కటట్ఠానే దుక్కటం, తతో పట్ఠాయ సహపయోగో నామ. తత్థ థమ్భేహి కాతబ్బాయ థమ్భం ఉస్సాపేతి, దుక్కటం. ఇట్ఠకాహి చినితబ్బాయ ఇట్ఠకం ఆచినాతి, దుక్కటం. ఏవం యం యం ఉపకరణం యోజేతి, సబ్బత్థ పయోగే పయోగే దుక్కటం. తచ్ఛన్తస్స హత్థవారే హత్థవారే తదత్థాయ గచ్ఛన్తస్స పదే పదే దుక్కటం. ఏవం కతం పన దారుకుట్టికం వా ఇట్ఠకకుట్టికం వా సిలాకుట్టికం వా అన్తమసో పణ్ణసాలమ్పి సభిత్తిచ్ఛదనం లిమ్పిస్సామీతి సుధాయ వా మత్తికాయ వా లిమ్పన్తస్స పయోగే పయోగే యావ థుల్లచ్చయం న హోతి, తావ దుక్కటం. ఏతం పన దుక్కటం మహాలేపేనేవ వట్టతి, సేతరత్తవణ్ణకరణే వా చిత్తకమ్మే వా అనాపత్తి.

ఏకం పిణ్డం అనాగతేతి యో సబ్బపచ్ఛిమో ఏకో లేపపిణ్డో, తం ఏకం పిణ్డం అసమ్పత్తే కుటికమ్మే. ఇదం వుత్తం హోతి, ఇదాని ద్వీహి పిణ్డేహి నిట్ఠానం గమిస్సతీతి తేసు పఠమపిణ్డదానే థుల్లచ్చయన్తి.

తస్మిం పిణ్డే ఆగతేతి యం ఏకం పిణ్డం అనాగతే కుటికమ్మే థుల్లచ్చయం హోతి, తస్మిం అవసానపిణ్డే ఆగతే దిన్నే ఠపితే లేపస్స ఘటితత్తా ఆపత్తి సఙ్ఘాదిసేసస్స. ఏవం లేమ్పన్తస్స చ అన్తోలేపే వా అన్తోలేపేన సద్ధిం భిత్తిఞ్చ ఛదనఞ్చ ఏకాబద్ధం కత్వా ఘటితే బహిలేపే వా బహిలేపేన సద్ధిం ఘటితే సఙ్ఘాదిసేసో. సచే పన ద్వారబద్ధం వా వాతపానం వా అట్ఠపేత్వావ మత్తికాయ లిమ్పతి, తస్మిఞ్చ తస్సోకాసం పున వడ్ఢేత్వా వా అవడ్ఢేత్వా వా ఠపితే లేపో న ఘటీయతి రక్ఖతి తావ, పున లిమ్పన్తస్స పన ఘటితమత్తే సఙ్ఘాదిసేసో. సచే తం ఠపియమానం పఠమం దిన్నలేపేన సద్ధిం నిరన్తరమేవ హుత్వా తిట్ఠతి, పఠమమేవ సఙ్ఘాదిసేసో. ఉపచికామోచనత్థం అట్ఠఙ్గులమత్తేన అప్పత్తచ్ఛదనం కత్వా భిత్తిం లిమ్పతి, అనాపత్తి. ఉపచికామోచనత్థమేవ హేట్ఠా పాసాణకుట్టం కత్వా తం అలిమ్పిత్వా ఉపరి లిమ్పతి, లేపో న ఘటియతి నామ, అనాపత్తియేవ.

ఇట్ఠకకుట్టికాయ ఇట్ఠకాహియేవ వాతపానే చ ధూమనేత్తాని చ కరోతి, లేపఘటనేనేవ ఆపత్తి. పణ్ణసాలం లిమ్పతి, లేపఘటనేనేవ ఆపత్తి. తత్థ ఆలోకత్థాయ అట్ఠఙ్గులమత్తం ఠపేత్వా లిమ్పతి, లేపో న ఘటీయతి నామ, అనాపత్తియేవ. సచే ‘‘వాతపానం లద్ధా ఏత్థ ఠపేస్సామీ’’తి కరోతి, వాతపానే ఠపితే లేపఘటనేన ఆపత్తి. సచే మత్తికాయ కుట్టం కరోతి, ఛదనలేపేన సద్ధిం ఘటనే ఆపత్తి. ఏకో ఏకపిణ్డావసేసం కత్వా ఠపేతి, అఞ్ఞో తం దిస్వా ‘‘దుక్కతం ఇద’’న్తి వత్తసీసేన లిమ్పతి ఉభిన్నమ్పి అనాపత్తి.

౩౫౪. భిక్ఖు కుటిం కరోతీతి ఏవమాదీని ఛత్తింస చతుక్కాని ఆపత్తిభేదదస్సనత్థం వుత్తాని, తత్థ సారమ్భాయ దుక్కటం, అపరిక్కమనాయ దుక్కటం, పమాణాతిక్కన్తాయ సఙ్ఘాదిసేసో, అదేసితవత్థుకాయ సఙ్ఘాదిసేసో, ఏతేసం వసేన వోమిస్సకాపత్తియో వేదితబ్బా.

౩౫౫. ఆపత్తి ద్విన్నం సఙ్ఘాదిసేసేన ద్విన్నం దుక్కటానన్తిఆదీసు చ ద్వీహి సఙ్ఘాదిసేసేహి సద్ధిం ద్విన్నం దుక్కటానన్తిఆదినా నయేన అత్థో వేదితబ్బో.

౩౬౧. సో చే విప్పకతే ఆగచ్ఛతీతిఆదీసు పన అయం అత్థవినిచ్ఛయో. సోతి సమాదిసిత్వా పక్కన్తభిక్ఖు. విప్పకతేతి అనిట్ఠితే కుటికమ్మే. అఞ్ఞస్స వా దాతబ్బాతి అఞ్ఞస్స పుగ్గలస్స వా సఙ్ఘస్స వా చజిత్వా దాతబ్బా. భిన్దిత్వా వా పున కాతబ్బాతి కిత్తకేన భిన్నా హోతి, సచే థమ్భా భూమియం నిఖాతా, ఉద్ధరితబ్బా. సచే పాసాణానం ఉపరి ఠపితా, అపనేతబ్బా. ఇట్ఠకచితాయ యావ మఙ్గలిట్ఠకా తావ కుట్టా అపచినితబ్బా. సఙ్ఖేపతో భూమిసమం కత్వా వినాసితా భిన్నా హోతి, భూమితో ఉపరి చతురఙ్గులమత్తేపి ఠితే అభిన్నావ. సేసం సబ్బచతుక్కేసు పాకటమేవ. న హేత్థ అఞ్ఞం కిఞ్చి అత్థి, యం పాళిఅనుసారేనేవ దుబ్బిఞ్ఞేయ్యం సియా.

౩౬౩. అత్తనా విప్పకతన్తిఆదీసు పన అత్తనా ఆరద్ధం కుటిం. అత్తనా పరియోసాపేతీతి మహామత్తికాయ వా థుసమత్తికాయ వా యాయ కతం పరియోసితభావం పాపేతుకామో హోతి, తాయ అవసానపిణ్డం దేన్తో పరియోసాపేతి.

పరేహి పరియోసాపేతీతి అత్తనోవ అత్థాయ పరేహి పరియోసాపేతి. అత్తనా వా హి విప్పకతా హోతు పరేహి వా ఉభయేహి వా, తం చే అత్తనో అత్థాయ అత్తనా వా పరియోసాపేతి, పరేహి వా పరియోసాపేతి, అత్తనా చ పరేహి చాతి యుగనద్ధం వా పరియోసాపేతి, సఙ్ఘాదిసేసోయేవాతి అయమేత్థ వినిచ్ఛయో.

కురున్దియంపన వుత్తం – ‘‘ద్వే తయో భిక్ఖూ ‘ఏకతో వసిస్సామా’తి కరోన్తి, రక్ఖతి తావ, అవిభత్తత్తా అనాపత్తి. ‘ఇదం ఠానం తవ, ఇదం మమా’తి విభజిత్వా కరోన్తి ఆపత్తి. సామణేరో చ భిక్ఖు చ ఏకతో కరోన్తి, యావ అవిభత్తా తావ రక్ఖతి. పురిమనయేన విభజిత్వా కరోన్తి, భిక్ఖుస్స ఆపత్తీ’’తి.

౩౬౪. అనాపత్తి లేణేతిఆదీసు లేణం మహన్తమ్పి కరోన్తస్స అనాపత్తి. న హేత్థ లేపో ఘటీయతి. గుహమ్పి ఇట్ఠకాగుహం వా సిలాగుహం వా దారుగుహం వా భూమిగుహం వా మహన్తమ్పి కరోన్తస్స అనాపత్తి.

తిణకుటికాయాతి సత్తభూమికోపి పాసాదో తిణపణ్ణచ్ఛదనో ‘‘తిణకుటికా’’తి వుచ్చతి. అట్ఠకథాసు పన కుక్కుటచ్ఛికగేహన్తి ఛదనం దణ్డకేహి జాలబద్ధం కత్వా తిణేహి వా పణ్ణేహి వా ఛాదితకుటికావ వుత్తా, తత్థ అనాపత్తి. మహన్తమ్పి తిణచ్ఛదనగేహం కాతుం వట్టతి, ఉల్లిత్తాదిభావో ఏవ హి కుటియా లక్ఖణం, సో చ ఛదనమేవ సన్ధాయ వుత్తోతి వేదితబ్బో. చఙ్కమనసాలాయం తిణచుణ్ణం పరిపతతి ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతు’’న్తిఆదీని (చూళవ. ౨౬౦) చేత్థ సాధకాని, తస్మా ఉభతో పక్ఖం వా కూటబద్ధం వా వట్టం వా చతురస్సం వా యం ‘‘ఇమం ఏతస్స గేహస్స ఛదన’’న్తి ఛదనసఙ్ఖేపేన కతం హోతి, తస్స భిత్తిలేపేన సద్ధిం లేపే ఘటితే ఆపత్తి. సచే పన ఉల్లిత్తావలిత్తచ్ఛదనస్స గేహస్స లేపరక్ఖణత్థం ఉపరి తిణేన ఛాదేన్తి, ఏత్తావతా తిణకుటి నామ న హోతి. కిం పనేత్థ అదేసితవత్థుకప్పమాణాతిక్కన్తపచ్చయావ అనాపత్తి, ఉదాహు సారమ్భఅపరిక్కమనపచ్చయాపీతి సబ్బత్థాపి అనాపత్తి. తథా హి తాదిసం కుటిం సన్ధాయ పరివారే వుత్తం –

‘‘భిక్ఖు సఞ్ఞాచికాయ కుటిం కరోతి;

అదేసితవత్థుకం పమాణాతిక్కన్తం;

సారమ్భం అపరిక్కమనం అనాపత్తి;

పఞ్హా మేసా కుసలేహి చిన్తితా’’తి. (పరి. ౪౭౯);

అఞ్ఞస్సత్థాయాతి కుటిలక్ఖణప్పత్తమ్పి కుటిం అఞ్ఞస్స ఉపజ్ఝాయస్స వా ఆచరియస్స వా సఙ్ఘస్స వా అత్థాయ కరోన్తస్స అనాపత్తి. యం పన ‘‘ఆపత్తి కారుకానం తిణ్ణం దుక్కటాన’’న్తిఆది పాళియం వుత్తం, తం యథాసమాదిట్ఠాయ అకరణపచ్చయా వుత్తం.

వాసాగారం ఠపేత్వా సబ్బత్థాతి అత్తనో వసనత్థాయ అగారం ఠపేత్వా అఞ్ఞం ఉపోసథాగారం వా జన్తాఘరం వా భోజనసాలా వా అగ్గిసాలా వా భవిస్సతీతి కారేతి, సబ్బత్థ అనాపత్తి. సచేపిస్స హోతి ‘‘ఉపోసథాగారఞ్చ భవిస్సతి, అహఞ్చ వసిస్సామి జన్తాఘరఞ్చ భోజనసాలా చ అగ్గిసాలా చ భవిస్సతి, అహఞ్చ వసిస్సామీ’’తి కారితేపి ఆనాపత్తియేవ. మహాపచ్చరియం పన ‘‘అనాపత్తీ’’తి వత్వా ‘‘అత్తనో వాసాగారత్థాయ కరోన్తస్సేవ ఆపత్తీ’’తి వుత్తం. ఉమ్మత్తకస్స ఆదికమ్మికానఞ్చ ఆళవకానం భిక్ఖూనం అనాపత్తి.

సముట్ఠానాదీసు ఛసముట్ఠానం కిరియఞ్చ కిరియాకిరియఞ్చ, ఇదఞ్హి వత్థుం దేసాపేత్వా పమాణాతిక్కన్తం కరోతో కిరియతో సముట్ఠాతి, వత్థుం అదేసాపేత్వా కరోతో కిరియాకిరియతో, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

కుటికారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.