౨. కాయసంసగ్గసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౨౬౯. తేన సమయేన బుద్ధో భగవాతి కాయసంసగ్గసిక్ఖాపదం. తత్రాయం అనుత్తానపదవణ్ణనా – అరఞ్ఞే విహరతీతి న ఆవేణికే అరఞ్ఞే, జేతవనవిహారస్సేవ పచ్చన్తే ఏకపస్సే. మజ్ఝే గబ్భోతి తస్స చ విహారస్స మజ్ఝే గబ్భో హోతి. సమన్తా పరియాగారోతి సమన్తా పనస్స మణ్డలమాళపరిక్ఖేపో హోతి. సో కిర మజ్ఝే చతురస్సం గబ్భం కత్వా బహి మణ్డలమాళపరిక్ఖేపేన కతో, యథా సక్కా హోతి అన్తోయేవ ఆవిఞ్ఛన్తేహి విచరితుం.

సుపఞ్ఞత్తన్తి సుట్ఠ ఠపితం, యథా యథా యస్మిం యస్మిఞ్చ ఓకాసే ఠపితం పాసాదికం హోతి లోకరఞ్జకం తథా తథా తస్మిం తస్మిం ఓకాసే ఠపితం, వత్తసీసేన హి సోం ఏకకిచ్చమ్పి న కరోతి. ఏకచ్చే వాతపానే వివరన్తోతి యేసు వివటేసు అన్ధకారో హోతి తాని వివరన్తో యేసు వివటేసు ఆలోకో హోతి తాని థకేన్తో.

ఏవం వుత్తే సా బ్రాహ్మణీ తం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచాతి ఏవం తేన బ్రాహ్మణేన పసంసిత్వా వుత్తే సా బ్రాహ్మణీ ‘‘పసన్నో అయం బ్రాహ్మణో పబ్బజితుకామో మఞ్ఞే’’తి సల్లక్ఖేత్వా నిగూహితబ్బమ్పి తం అత్తనో విప్పకారం పకాసేన్తీ కేవలం తస్స సద్ధావిఘాతాపేక్ఖా హుత్వా ఏతం ‘‘కుతో తస్స ఉళారత్తతా’’తిఆదివచనమవోచ. తత్థ ఉళారో అత్తా అస్సాతి ఉళారత్తా, ఉళారత్తనో భావో ఉట్ఠారత్తతా. కులిత్థీహీతిఆదీసు కులిత్థియో నామ ఘరస్సామినియో. కులధీతరో నామ పురిసన్తరగతా కులధీతరో. కులకుమారియో నామ అనివిట్ఠా వుచ్చన్తి. కులసుణ్హా నామ పరకులతో ఆనీతా కులదారకానం వధుయో.

౨౭౦. ఓతిణ్ణోతి యక్ఖాదీహి వియ సత్తా అన్తో ఉప్పజ్జన్తేన రాగేన ఓతిణ్ణో, కూపాదీని వియ సత్తా అసమపేక్ఖిత్వా రజనీయే ఠానే రజ్జన్తో సయం వా రాగం ఓతిణ్ణో, యస్మా పన ఉభయథాపి రాగసమఙ్గిస్సేవేతం అధివచనం, తస్మా ‘‘ఓతిణ్ణో నామ సారత్తో అపేక్ఖవా పటిబద్ధచిత్తో’’తి ఏవమస్స పదభాజనం వుత్తం.

తత్థ సారత్తోతి కాయసంసగ్గరాగేన సుట్ఠు రత్తో. అపేక్ఖవాతి కాయసంసగ్గాపేక్ఖాయ అపేక్ఖవా. పటిబద్ధచిత్తోతి కాయసంసగ్గరాగేనేవ తస్మిం వత్థుస్మిం పటిబద్ధచిత్తో. విపరిణతేనాతి పరిసుద్ధభవఙ్గసన్తతిసఙ్ఖాతం పకతిం విజహిత్వా అఞ్ఞథా పవత్తేన, విరూపం వా పరిణతేన విరూపం పరివత్తేన, యథా పరివత్తమానం విరూపం హోతి ఏవం పరివత్తిత్వా ఠితేనాతి అధిప్పాయో.

౨౭౧. యస్మా పనేతం రాగాదీహి సమ్పయోగం నాతివత్తతి, తస్మా ‘‘విపరిణతన్తి రత్తమ్పి చిత్త’’న్తిఆదినా నయేనస్స పదభాజనం వత్వా అన్తే ఇధాధిప్పేతమత్థం దస్సేన్తో ‘‘అపిచ రత్తం చిత్తం ఇమస్మిం అత్థే అధిప్పేతం విపరిణత’’న్తి ఆహ.

తదహుజాతాతి తందివసం జాతా జాతమత్తా అల్లమంసపేసివణ్ణా, ఏవరూపాయపి హి సద్ధిం కాయసంసగ్గే సఙ్ఘాదిసేసో, మేథునవీతిక్కమే పారాజికం, రహో నిసజ్జస్సాదే పాచిత్తియఞ్చ హోతి. పగేవాతి పఠమమేవ.

కాయసంసగ్గం సమాపజ్జేయ్యాతి హత్థగ్గహణాదికాయసమ్పయోగం కాయమిస్సీభావం సమాపజ్జేయ్య, యస్మా పనేతం సమాపజ్జన్తస్స యో సో కాయసంసగ్గో నామ సో అత్థతో అజ్ఝాచారో హోతి, రాగవసేన అభిభవిత్వా సఞ్ఞమవేలం ఆచారో, తస్మాస్స సఙ్ఖేపన అత్థం దస్సేన్తో ‘‘అజ్ఝాచారో వుచ్చతీ’’తి పదభాజనమాహ.

హత్థగ్గాహం వాతిఆదిభేదం పనస్స విత్థారేన అత్థదస్సనం. తత్థ హత్థాదీనం విభాగదస్సనత్థం ‘‘హత్థో నామ కప్పరం ఉపాదాయా’’తిఆదిమాహ తత్థ కప్పరం ఉపాదాయాతి దుతియం. మహాసన్ధిం ఉపాదాయ. అఞ్ఞత్థ పన మణిబన్ధతో పట్ఠాయ యావ అగ్గనఖా హత్థో ఇధ సద్ధిం అగ్గబాహాయ కప్పరతో పట్ఠాయ అధిప్పేతో.

సుద్ధకేసా వాతి సుత్తాదీహి అమిస్సా సుద్ధా కేసాయేవ. వేణీతి తీహి కేసవట్టీహి వినన్ధిత్వా కతకేసకలాపస్సేతం నామం. సుత్తమిస్సాతి పఞ్చవణ్ణేన సుత్తేన కేసే మిస్సేత్వా కతా. మాలామిస్సాతి వస్సికపుప్ఫాదీహి మిస్సేత్వా తీహి కేసవట్టీహి వినన్ధిత్వా కతా, అవినద్ధోపి వా కేవలం పుప్ఫమిస్సకో కేసకలాపో ఇధ ‘‘వేణీ’’తి వేదితబ్బో. హిరఞ్ఞమిస్సాతి కహాపణమాలాయ మిస్సేత్వా కతా. సువణ్ణమిస్సాతి సువణ్ణచీరకేహి వా పామఙ్గాదీహి వా మిస్సేత్వా కతా. ముత్తామిస్సాతి ముత్తావలీహి మిస్సేత్వా కతా. మణిమిస్సాతి సుత్తారూళ్హేహి మణీహి మిస్సేత్వా కతా. ఏతాసు హి యంకిఞ్చి వేణిం గణ్హన్తస్స సఙ్ఘాదిసేసోయేవ. ‘‘అహం మిస్సకవేణిం అగ్గహేసి’’న్తి వదన్తస్స మోక్ఖో నత్థి. వేణిగ్గహణేన చేత్థ కేసాపి గహితావ హోన్తి, తస్మా యో ఏకమ్పి కేసం గణ్హాతి తస్సపి ఆపత్తియేవ.

హత్థఞ్చ వేణిఞ్చ ఠపేత్వాతి ఇధ వుత్తలక్ఖణం హత్థఞ్చ సబ్బప్పకారఞ్చ వేణిం ఠపేత్వా అవసేసం సరీరం ‘‘అఙ్గ’’న్తి వేదితబ్బం. ఏవం పరిచ్ఛిన్నేసు హత్థాదీసు హత్థస్స గహణం హత్థగ్గాహో, వేణియా గహణం వేణిగ్గాహో, అవసేసససరీరస్స పరామసనం అఞ్ఞతరస్స వా అఞ్ఞతరస్స వా అఙ్గస్స పరామసనం, యో తం హత్థగ్గాహం వా వేణిగ్గాహం వా అఞ్ఞతరస్స వా అఞ్ఞతరస్స వా అఙ్గస్స పరామసనం సమాపజ్జేయ్య, తస్స సఙ్ఘాదిసేసో నామ ఆపత్తినికాయో హోతీతి. అయం సిక్ఖాపదస్స అత్థో.

౨౭౨. యస్మా పన యో చ హత్థగ్గాహో యో చ వేణిగ్గాహో యఞ్చ అవసేసస్స అఙ్గస్స పరామసనం తం సబ్బమ్పి భేదతో ద్వాదసవిధం హోతి, తస్మా తం భేదం దస్సేతుం ‘‘ఆమసనా పరామసనా’’తిఆదినా నయేనస్స పదభాజనం వుత్తం. తత్థ యఞ్చ వుత్తం ‘‘ఆమసనా నామ ఆమట్ఠమత్తా’’తి యఞ్చ ‘‘ఛుపనం నామ ఫుట్ఠమత్త’’న్తి, ఇమేసం అయం విసేసో – ఆమసనాతి ఆమజ్జనా ఫుట్ఠోకాసం అనతిక్కమిత్వాపి తత్థేవ సఙ్ఘట్టనా. అయఞ్హి ‘‘ఆమట్ఠమత్తా’’తి వుచ్చతి. ఛుపనన్తి అసఙ్ఘట్టేత్వా ఫుట్ఠమత్తం.

యమ్పి ఉమ్మసనాయ చ ఉల్లఙ్ఘనాయ చ నిద్దేసే ‘‘ఉద్ధం ఉచ్చారణా’’తి ఏకమేవ పదం వుత్తం. తత్రాపి అయం విసేసో – పఠమం అత్తనో కాయస్స ఇత్థియా కాయే ఉద్ధం పేసనవసేన వుత్తం, దుతియం ఇత్థియా కాయం ఉక్ఖిపనవసేన, సేసం పాకటమేవ.

౨౭౩. ఇదాని య్వాయం ఓతిణ్ణో విపరిణతేన చిత్తేన కాయసంసగ్గం సమాపజ్జతి, తస్స ఏతేసం పదానం వసేన విత్థారతో ఆపత్తిభేదం దస్సేన్తో ‘‘ఇత్థీ చ హోతి ఇత్థిసఞ్ఞీ సారత్తో చ భిక్ఖు చ నం ఇత్థియా కాయేన కాయ’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ భిక్ఖు చ నం ఇత్థియా కాయేన కాయన్తి సో సారత్తో చ ఇత్థిసఞ్ఞీ చ భిక్ఖు అత్తనో కాయేన. నన్తి నిపాతమత్తం. అథ వా ఏతం తస్సా ఇత్థియా హత్థాదిభేదం కాయం. ఆమసతి పరామసతీతి ఏతేసు చే ఏకేనాపి ఆకారేన అజ్ఝాచరతి, ఆపత్తి సఙ్ఘాదిసేసస్స. తత్థ సకిం ఆమసతో ఏకా ఆపత్తి, పునప్పునం ఆమసతో పయోగే పయోగే సఙ్ఘాదిసేసో.

పరామసన్తోపి సచే కాయతో అమోచేత్వావ ఇతో చితో చ అత్తనో హత్థం వా కాయం వా సఞ్చోపేతి హరతి పేసేతి దివసమ్పి పరామసతో ఏకావ ఆపత్తి. సచే కాయతో మోచేత్వా మోచేత్వా పరామసతి పయోగే పయోగే ఆపత్తి.

ఓమసన్తోపి సచే కాయతో అమోచేత్వావ ఇత్థియా మత్థకతో పట్ఠాయ యావ పాదపిట్ఠిం ఓమసతి ఏకావ ఆపత్తి. సచే పన ఉదరాదీసు తం తం ఠానం పత్వా ముఞ్చిత్వా ముఞ్చిత్వా ఓమసతి పయోగే పయోగే ఆపత్తి. ఉమ్మసనాయపి పాదతో పట్ఠాయ యావ సీసం ఉమ్మసన్తస్స ఏసేవ నయో.

ఓలఙ్ఘనాయ మాతుగామం కేసేసు గహేత్వా నామేత్వా చుమ్బనాదీసు యం అజ్ఝాచారం ఇచ్ఛతి తం కత్వా ముఞ్చతో ఏకావ ఆపత్తి. ఉట్ఠితం పునప్పునం నామయతో పయోగే పయోగే ఆపత్తి. ఉల్లఙ్ఘనాయపి కేసేసు వా హత్థేసు వా గహేత్వా వుట్ఠాపయతో ఏసేవ నయో.

ఆకడ్ఢనాయ అత్తనో అభిముఖం ఆకడ్ఢన్తో యావ న ముఞ్చతి తావ ఏకావ ఆపత్తి. ముఞ్చిత్వా ముఞ్చిత్వా ఆకడ్ఢన్తస్స పయోగే పయోగే ఆపత్తి. పతికడ్ఢనాయపి పరమ్ముఖం పిట్ఠియం గహేత్వా పటిప్పణామయతో ఏసేవ నయో.

అభినిగ్గణ్హనాయ హత్థే వా బాహాయ వా దళ్హం గహేత్వా యోజనమ్పి గచ్ఛతో ఏకావ ఆపత్తి. ముఞ్చిత్వా పునప్పునం గణ్హతో పయోగే పయోగే ఆపత్తి. అముఞ్చిత్వా పునప్పునం ఫుసతో చ ఆలిఙ్గతో చ పయోగే పయోగే ఆపత్తీతి మహాసుమత్థేరో ఆహ. మహాపదుమత్థేరో పనాహ – ‘‘మూలగ్గహణమేవ పమాణం, తస్మా యావ న ముఞ్చతి తావ ఏకా ఏవ ఆపత్తీ’’తి.

అభినిప్పీళనాయ వత్థేన వా ఆభరణేన వా సద్ధిం పీళయతో అఙ్గం అఫుసన్తస్స థుల్లచ్చయం, ఫుసన్తస్స సఙ్ఘాదిసేసో, ఏకపయోగేన ఏకా ఆపత్తి, నానాపయోగేన నానా.

గహణఛుపనేసు అఞ్ఞం కిఞ్చి వికారం అకరోన్తోపి గహితమత్తఫుట్ఠమత్తేనాపి ఆపత్తిం ఆపజ్జతి.

ఏవమేతేసు ఆమసనాదీసు ఏకేనాపి ఆకారేన అజ్ఝాచారతో ఇత్థియా ఇత్థిసఞ్ఞిస్స సఙ్ఘాదిసేసో, వేమతికస్స థుల్లచ్చయం, పణ్డకపురిసతిరచ్ఛానగతసఞ్ఞిస్సాపి థుల్లచ్చయమేవ. పణ్డకే పణ్డకసఞ్ఞిస్స థుల్లచ్చయం, వేమతికస్స దుక్కటం. పురిసతిరచ్ఛానగతఇత్థిసఞ్ఞిస్సాపి దుక్కటమేవ. పురిసే పురిససఞ్ఞిస్సాపి వేమతికస్సాపి ఇత్థిపణ్డకతిరచ్ఛానగతసఞ్ఞిస్సాపి దుక్కటమేవ. తిరచ్ఛానగతేపి సబ్బాకారేన దుక్కటమేవాతి. ఇమా ఏకమూలకనయే వుత్తా ఆపత్తియో సల్లక్ఖేత్వా ఇమినావ ఉపాయేన ‘‘ద్వే ఇత్థియో ద్విన్నం ఇత్థీన’’న్తిఆదివసేన వుత్తే దుమూలకనయేపి దిగుణా ఆపత్తియో వేదితబ్బా. యథా చ ద్వీసు ఇత్థీసు ద్వే సఙ్ఘాదిసేసా; ఏవం సమ్బహులాసు సమ్బహులా వేదితబ్బా.

యో హి ఏకతో ఠితా సమ్బహులా ఇత్థియో బాహాహి పరిక్ఖిపిత్వా గణ్హాతి సో యత్తకా ఇత్థియో ఫుట్ఠా తాసం గణనాయ సఙ్ఘాదిసేసే ఆపజ్జతి, మజ్ఝగతానం గణనాయ థుల్లచ్చయే. తా హి తేన కాయప్పటిబద్ధేన ఆమట్ఠా హోన్తి. యో పన సమ్బహులానం అఙ్గులియో వా కేసే వా ఏకతో కత్వా గణ్హాతి, సో అఙ్గులియో చ కేసే చ అగణేత్వా ఇత్థియో గణేత్వా సఙ్ఘాదిసేసేహి కారేతబ్బో. యాసఞ్చ ఇత్థీనం అఙ్గులియో వా కేసా వా మజ్ఝగతా హోన్తి, తాసం గణనాయ థుల్లచ్చయే ఆపజ్జతి. తా హి తేన కాయప్పటిబద్ధేన ఆమట్ఠా హోన్తి, సమ్బహులా పన ఇత్థియో కాయప్పటిబద్ధేహి రజ్జువత్థాదీహి పరిక్ఖిపిత్వా గణ్హన్తో సబ్బాసంయేవ అన్తోపరిక్ఖేపగతానం గణనాయ థుల్లచ్చయే ఆపజ్జతి. మహాపచ్చరియం అఫుట్ఠాసు దుక్కటం వుత్తం. తత్థ యస్మా పాళియం కాయప్పటిబద్ధప్పటిబద్ధేన ఆమసనం నామ నత్థి, తస్మా సబ్బమ్పి కాయప్పటిబద్ధప్పటిబద్ధం కాయప్పటిబద్ధేనేవ సఙ్గహేత్వా మహాఅట్ఠకథాయఞ్చ కురున్దియఞ్చ వుత్తో పురిమనయోయేవేత్థ యుత్తతరో దిస్సతి.

యో హి హత్థేన హత్థం గహేత్వా పటిపాటియా ఠితాసు ఇత్థీసు సమసారాగో ఏకం హత్థే గణ్హాతి, సో గహితిత్థియా వసేన ఏకం సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జతి, ఇతరాసం గణనాయ పురిమనయేనేవ థుల్లచ్చయే. సచే సో తం కాయప్పటిబద్ధే వత్థే వా పుప్ఫే వా గణ్హాతి, సబ్బాసం గణనాయ థుల్లచ్చయే ఆపజ్జతి. యథేవ హి రజ్జువత్థాదీహి పరిక్ఖిపన్తేన సబ్బాపి కాయప్పటిబద్ధేన ఆమట్ఠా హోన్తి, తథా ఇధాపి సబ్బాపి కాయప్పటిబద్ధేన ఆమట్ఠా హోన్తి. సచే పన తా ఇత్థియో అఞ్ఞమఞ్ఞం వత్థకోటియం గహేత్వా ఠితా హోన్తి, తత్ర చేసో పురిమనయేనేవ పఠమం ఇత్థిం హత్థే గణ్హాతి గహితాయ వసేన సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జతి, ఇతరాసం గణనాయ దుక్కటాని. సబ్బాసఞ్హి తాసం తేన పురిమనయేనేవ కాయపటిబద్ధేన కాయప్పటిబద్ధం ఆమట్ఠం హోతి. సచే పన సోపి తం కాయప్పటిబద్ధేయేవ గణ్హాతి తస్సా వసేన థుల్లచ్చయం ఆపజ్జతి, ఇతరాసం గణనాయ అనన్తరనయేనేవ దుక్కటాని.

యో పన ఘనవత్థనివత్థం ఇత్థిం కాయసంసగ్గరాగేన వత్థే ఘట్టేతి, థుల్లచ్చయం. విరళవత్థనివత్థం ఘట్టేతి, తత్ర చే వత్థన్తరేహి ఇత్థియా వా నిక్ఖన్తలోమాని భిక్ఖుం భిక్ఖునో వా పవిట్ఠలోమాని ఇత్థిం ఫుసన్తి, ఉభిన్నం లోమానియేవ వా లోమాని ఫుసన్తి, సఙ్ఘాదిసేసో. ఉపాదిన్నకేన హి కమ్మజరూపేన ఉపాదిన్నకం వా అనుపాదిన్నకం వా అనుపాదిన్నకేనపి కేనచి కేసాదినా ఉపాదిన్నకం వా అనుపాదిన్నకం వా ఫుసన్తోపి సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జతియేవ.

తత్థ కురున్దియం ‘‘లోమాని గణేత్వా సఙ్ఘాదిసేసో’’తి వుత్తం. మహాఅట్ఠకథాయం పన ‘‘లోమాని గణేత్వా ఆపత్తియా న కారేతబ్బో, ఏకమేవ సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జతి. సఙ్ఘికమఞ్చే పన అపచ్చత్థరిత్వా నిపన్నో లోమాని గణేత్వా కారేతబ్బో’’తి వుత్తం, తదేవ యుత్తం. ఇత్థివసేన హి అయం ఆపత్తి, న కోట్ఠాసవసేనాతి.

ఏత్థాహ ‘‘యో పన ‘కాయప్పటిబద్ధం గణ్హిస్సామీ’తి కాయం గణ్హాతి, ‘కాయం గణ్హిస్సామీ’తి కాయప్పటిబద్ధం గణ్హాతి, సో కిం ఆపజ్జతీ’’తి. మహాసుమత్థేరో తావ ‘‘యథావత్థుకమేవా’’తి వదతి. అయం కిరస్స లద్ధి –

‘‘వత్థు సఞ్ఞా చ రాగో చ, ఫస్సప్పటివిజాననా;

యథానిద్దిట్ఠనిద్దేసే, గరుకం తేన కారయే’’తి.

ఏత్థ ‘‘వత్థూ’’తి ఇత్థీ. ‘‘సఞ్ఞా’’తి ఇత్థిసఞ్ఞా. ‘‘రాగో’’తి కాయసంసగ్గరాగో. ‘‘ఫస్సప్పటివిజాననా’’తి కాయసంసగ్గఫస్సజాననా. తస్మా యో ఇత్థియా ఇత్థిసఞ్ఞీ కాయసంసగ్గరాగేన ‘‘కాయప్పటిబద్ధం గహేస్సామీ’’తి పవత్తోపి కాయం ఫుసతి, గరుకం సఙ్ఘాదిసేసంయేవ ఆపజ్జతి. ఇతరోపి థుల్లచ్చయన్తి మహాపదుమత్థేరో పనాహ –

‘‘సఞ్ఞాయ విరాగితమ్హి, గహణే చ విరాగితే;

యథానిద్దిట్ఠనిద్దేసే, గరుకం తత్థ న దిస్సతీ’’తి.

అస్సాపాయం లద్ధి ఇత్థియా ఇత్థిసఞ్ఞినో హి సఙ్ఘాదిసేసో వుత్తో. ఇమినా చ ఇత్థిసఞ్ఞా విరాగితా కాయప్పటిబద్ధే కాయప్పటిబద్ధసఞ్ఞా ఉప్పాదితా, తం గణ్హన్తస్స పన థుల్లచ్చయం వుత్తం. ఇమినా చ గహణమ్పి విరాగితం తం అగ్గహేత్వా ఇత్థీ గహితా, తస్మా ఏత్థ ఇత్థిసఞ్ఞాయ అభావతో సఙ్ఘాదిసేసో న దిస్సతి, కాయప్పటిబద్ధస్స అగ్గహితత్తా థుల్లచ్చయం న దిస్సతి, కాయసంసగ్గరాగేన ఫుట్ఠత్తా పన దుక్కటం. కాయసంసగ్గరాగేన హి ఇమం నామ వత్థుం ఫుసతో అనాపత్తీతి నత్థి, తస్మా దుక్కటమేవాతి.

ఇదఞ్చ పన వత్వా ఇదం చతుక్కమాహ. ‘‘సారత్తం గణ్హిస్సామీ’తి సారత్తం గణ్హి సఙ్ఘాదిసేసో, ‘విరత్తం గణ్హిస్సామీ’తి విరత్తం గణ్హి దుక్కటం, ‘సారత్తం గణ్హిస్సామీ’తి విరత్తం గణ్హి దుక్కటం, ‘విరత్తం గణ్హిస్సామీ’తి సారత్తం గణ్హి దుక్కటమేవా’’తి. కిఞ్చాపి ఏవమాహ? అథ ఖో మహాసుమత్థేరవాదోయేవేత్థ ‘‘ఇత్థి చ హోతి ఇత్థిసఞ్ఞీ సారత్తో చ భిక్ఖు చ నం ఇత్థియా కాయేన కాయప్పటిబద్ధం ఆమసతి పరామసతి…పే… గణ్హాతి ఛుపతి ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్సా’’తి ఇమాయ పాళియా ‘‘యో హి ఏకతో ఠితా సమ్బహులా ఇత్థియో బాహాహి పరిక్ఖిపిత్వా గణ్హాతి, సో యత్తకా ఇత్థియో ఫుట్ఠా తాసం గణనాయ సఙ్ఘాదిసేసే ఆపజ్జతి, మజ్ఝగతానం గణనాయ థుల్లచ్చయే’’తిఆదీహి అట్ఠకథావినిచ్ఛయేహి చ సమేతి. యది హి సఞ్ఞాదివిరాగేన విరాగితం నామ భవేయ్య ‘‘పణ్డకో చ హోతి ఇత్థిసఞ్ఞీ’’తిఆదీసు వియ ‘‘కాయప్పటిబద్ధఞ్చ హోతి కాయసఞ్ఞీ చా’’తిఆదినాపి నయేన పాళియం విసేసం వదేయ్య. యస్మా పన సో న వుత్తో, తస్మా ఇత్థియా ఇత్థిసఞ్ఞాయ సతి ఇత్థిం ఆమసన్తస్స సఙ్ఘాదిసేసో, కాయప్పటిబద్ధం ఆమసన్తస్స థుల్లచ్చయన్తి యథావత్థుకమేవ యుజ్జతి.

మహాపచ్చరియమ్పి చేతం వుత్తం – ‘‘నీలం పారుపిత్వా సయితాయ కాళిత్థియా కాయం ఘట్టేస్సామీ’తి కాయం ఘట్టేతి, సఙ్ఘాదిసేసో; ‘కాయం ఘట్టేస్సామీ’తి నీలం ఘట్టేతి, థుల్లచ్చయం; ‘నీలం ఘట్టేస్సామీ’తి కాయం ఘట్టేతి, సఙ్ఘాదిసేసో; ‘నీలం ఘట్టేస్సామీ’తి నీలం ఘట్టేతి, థుల్లచ్చయ’’న్తి. యోపాయం ‘‘ఇత్థీ చ పణ్డకో చా’’తిఆదినా నయేన వత్థుమిస్సకనయో వుత్తో, తస్మిమ్పి వత్థు సఞ్ఞావిమతివసేన వుత్తా ఆపత్తియో పాళియం అసమ్ముయ్హన్తేన వేదితబ్బా.

కాయేనకాయప్పటిబద్ధవారే పన ఇత్థియా ఇత్థిసఞ్ఞిస్స కాయప్పటిబద్ధం గణ్హతో థుల్లచ్చయం, సేసే సబ్బత్థ దుక్కటం. కాయప్పటిబద్ధేనకాయవారేపి ఏసేవ నయో. కాయప్పటిబద్ధేనకఆయప్పటిబద్ధవారే చ నిస్సగ్గియేనకాయవారాదీసు చస్స సబ్బత్థ దుక్కటమేవ.

‘‘ఇత్థీ చ హోతి ఇత్థిసఞ్ఞీ సారత్తో చ ఇత్థీ చ నం భిక్ఖుస్స కాయేన కాయ’’న్తిఆదివారో పన భిక్ఖుమ్హి మాతుగామస్స రాగవసేన వుత్తో. తత్థ ఇత్థీ చ నం భిక్ఖుస్స కాయేన కాయన్తి భిక్ఖుమ్హి సారత్తా ఇత్థీ తస్స నిసిన్నోకాసం వా నిపన్నోకాసం వా గన్త్వా అత్తనో కాయేన తం భిక్ఖుస్స కాయం ఆమసతి…పే… ఛుపతి. సేవనాధిప్పాయో కాయేన వాయమతి, ఫస్సం పటివిజానాతీతి ఏవం తాయ ఆమట్ఠో వా ఛుపితో వా సేవనాధిప్పాయో హుత్వా సచే ఫస్సప్పటివిజాననత్థం ఈసకమ్పి కాయం చాలేతి ఫన్దేతి, సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జతి.

ద్వే ఇత్థియోతి ఏత్థ ద్వే సఙ్ఘాదిసేసే ఆపజ్జతి, ఇత్థియా చ పణ్డకే చ సఙ్ఘాదిసేసేన సహ దుక్కటం. ఏతేన ఉపాయేన యావ ‘‘నిస్సగ్గియేన నిస్సగ్గియం ఆమసతి, సేవనాధిప్పాయో కాయేన వాయమతి న చ ఫస్సం పటివిజానాతి, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి తావ పురిమనయేనేవ ఆపత్తిభేదో వేదితబ్బో.

ఏత్థ చ కాయేన వాయమతి న చ ఫస్సం పటివిజానాతీతి అత్తనా నిస్సట్ఠం పుప్ఫం వా ఫలం వా ఇత్థిం అత్తనో నిస్సగ్గియేన పుప్ఫేన వా ఫలేన వా పహరన్తిం దిస్వా కాయేన వికారం కరోతి, అఙ్గులిం వా చాలేతి, భముకం వా ఉక్ఖిపతి, అక్ఖిం వా నిఖణతి, అఞ్ఞం వా ఏవరూపం వికారం కరోతి, అయం వుచ్చతి ‘‘కాయేన వాయమతి న చ ఫస్సం పటివిజానాతీ’’తి. అయమ్పి కాయేన వాయమితత్తా దుక్కటం ఆపజ్జతి, ద్వీసు ఇత్థీసు ద్వే, ఇత్థీపణ్డకేసుపి ద్వే ఏవ దుక్కటే ఆపజ్జతి.

౨౭౯. ఏవం వత్థువసేన విత్థారతో ఆపత్తిభేదం దస్సేత్వా ఇదాని లక్ఖణవసేన సఙ్ఖేపతో ఆపత్తిభేదఞ్చ అనాపత్తిభేదఞ్చ దస్సేన్తో ‘‘సేవనాధిప్పాయో’’తిఆదిమాహ. తత్థ పురిమనయే ఇత్థియా ఫుట్ఠో సమానో సేవనాధిప్పాయో కాయేన వాయమతి, ఫస్సం పటివిజానాతీతి తివఙ్గసమ్పత్తియా సఙ్ఘాదిసేసో. దుతియే నయే నిస్సగ్గియేన నిస్సగ్గియామసనే వియ వాయమిత్వా అఛుపనే వియ చ ఫస్సస్స అప్పటివిజాననతో దువఙ్గసమ్పత్తియా దుక్కటం. తతియే కాయేన అవాయమతో అనాపత్తి. యో హి సేవనాధిప్పాయోపి నిచ్చలేన కాయేన కేవలం ఫస్సం పటివిజానాతి సాదియతి అనుభోతి, తస్స చిత్తుప్పాదమత్తే ఆపత్తియా అభావతో అనాపత్తి. చతుత్థే పన నిస్సగ్గియేన నిస్సగ్గియామసనే వియ ఫస్సప్పటివిజాననాపి నత్థి, కేవలం చిత్తుప్పాదమత్తమేవ, తస్మా అనాపత్తి. మోక్ఖాధిప్పాయస్స సబ్బాకారేసు అనాపత్తియేవ.

ఏత్థ పన యో ఇత్థియా గహితో తం అత్తనో సరీరా మోచేతుకామో పటిప్పణామేతి వా పహరతి వా అయం కాయేన వాయమతి ఫస్సం పటివిజానాతి. యో ఆగచ్ఛన్తిం దిస్వా తతో ముఞ్చితుకామో ఉత్తాసేత్వా పలాపేతి, అయం కాయేన వాయమతి న చ ఫస్సం పటివిజానాతి. యో తాదిసం దీఘజాతిం కాయే ఆరూళ్హం దిస్వా ‘‘సణికం గచ్ఛతు ఘట్టియమానా అనత్థాయ సంవత్తేయ్యా’’తి న ఘట్టేతి, ఇత్థిమేవ వా అఙ్గం ఫుసమానం ఞత్వా ‘‘ఏసా ‘అనత్థికో అయం మయా’తి సయమేవ పక్కమిస్సతీ’’తి అజానన్తో వియ నిచ్చలో హోతి, బలవిత్థియా వా గాళ్హం ఆలిఙ్గిత్వా గహితో దహరభిక్ఖు పలాయితుకామోపి సుట్ఠు గహితత్తా నిచ్చలో హోతి, అయం న చ కాయేన వాయమతి, ఫస్సం పటివిజానాతి. యో పన ఆగచ్ఛన్తిం దిస్వా ‘‘ఆగచ్ఛతు తావ తతో నం పహరిత్వా వా పణామేత్వా వా పక్కమిస్సామీ’’తి నిచ్చలో హోతి, అయం మోక్ఖాధిప్పాయో న చ కాయేన వాయమతి, న చ ఫస్సం పటివిజానాతీతి వేదితబ్బో.

౨౮౦. అసఞ్చిచ్చాతి ఇమినా ఉపాయేన ఇమం ఫుసిస్సామీతి అచేతేత్వా, ఏవఞ్హి అచేతేత్వా పత్తప్పటిగ్గహణాదీసు మాతుగామస్స అఙ్గే ఫుట్ఠేపి అనాపత్తి.

అసతియాతి అఞ్ఞవిహితో హోతి మాతుగామం ఫుసామీతి సతి నత్థి, ఏవం అసతియా హత్థపాదపసారణాదికాలే ఫుసన్తస్స అనాపత్తి.

అజానన్తస్సాతి దారకవేసేన ఠితం దారికం ‘‘ఇత్థీ’’తి అజానన్తో కేనచిదేవ కరణీయేన ఫుసతి, ఏవం ‘‘ఇత్థీ’’తి అజానన్తస్స ఫుసతో అనాపత్తి.

అసాదియన్తస్సాతి కాయసంసగ్గం అసాదియన్తస్స, తస్స బాహాపరమ్పరాయ నీతభిక్ఖుస్స వియ అనాపత్తి. ఉమ్మత్తకాదయో వుత్తనయాఏవ. ఇధ పన ఉదాయిత్థేరో ఆదికమ్మికో, తస్స అనాపత్తి ఆదికమ్మికస్సాతి.

పదభాజనీయవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సముట్ఠానాదీసు ఇదం సిక్ఖాపదం పఠమపారాజికసముట్ఠానం కాయచిత్తతో సముట్ఠాతి, కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, అకుసలచిత్తం, ద్వివేదనం, సుఖమజ్ఝత్తద్వయేనాతి.

౨౮౧. వినీతవత్థూసు – మాతుయా మాతుపేమేనాతి మాతుపేమేన మాతుయా కాయం ఆమసి. ఏస నయో ధీతుభగినివత్థూసు. తత్థ యస్మా మాతా వా హోతు ధీతా వా ఇత్థీ నామ సబ్బాపి బ్రహ్మచరియస్స పారిపన్థికావ. తస్మా ‘‘అయం మే మాతా అయం ధీతా అయం మే భగినీ’’తి గేహస్సితపేమేన ఆమసతోపి దుక్కటమేవ వుత్తం.

ఇమం పన భగవతో ఆణం అనుస్సరన్తేన సచేపి నదీసోతేన వుయ్హమానం మాతరం పస్సతి నేవ హత్థేన పరామసితబ్బా. పణ్డితేన పన భిక్ఖునా నావా వా ఫలకం వా కదలిక్ఖన్ధో వా దారుక్ఖన్ధో వా ఉపసంహరితబ్బో. తస్మిం అసతి కాసావమ్పి ఉపసంహరిత్వా పురతో ఠపేతబ్బం, ‘‘ఏత్థ గణ్హాహీ’’తి పన న వత్తబ్బా. గహితే పరిక్ఖారం కడ్ఢామీతి కడ్ఢన్తేన గన్తబ్బం. సచే భాయతి పురతో పురతో గన్త్వా ‘‘మా భాయీ’’తి సమస్సాసేతబ్బా. సచే భాయమానా పుత్తస్స సహసా ఖన్ధే వా అభిరుహతి, హత్థే వా గణ్హాతి, న ‘‘అపేహి మహల్లికే’’తి నిద్ధునితబ్బా, థలం పాపేతబ్బా. కద్దమే లగ్గాయపి కూపే పతితాయపి ఏసేవ నయో.

తత్రపి హి యోత్తం వా వత్థం వా పక్ఖిపిత్వా హత్థేన గహితభావం ఞత్వా ఉద్ధరితబ్బా, నత్వేవ ఆమసితబ్బా. న కేవలఞ్చ మాతుగామస్స సరీరమేవ అనామాసం, నివాసనపావురణమ్పి ఆభరణభణ్డమ్పి తిణణ్డుపకం వా తాళపణ్ణముద్దికం వా ఉపాదాయ అనామాసమేవ, తఞ్చ ఖో నివాసనపారుపనం పిళన్ధనత్థాయ ఠపితమేవ. సచే పన నివాసనం వా పారుపనం వా పరివత్తేత్వా చీవరత్థాయ పాదమూలే ఠపేతి వట్టతి. ఆభరణభణ్డేసు పన సీసపసాధనకదన్తసూచిఆదికప్పియభణ్డం ‘‘ఇమం భన్తే తుమ్హాకం గణ్హథా’’తి దియ్యమానం సిపాటికాసూచిఆదిఉపకరణత్థాయ గహేతబ్బం. సువణ్ణరజతముత్తాదిమయం పన అనామాసమేవ దీయ్యమానమ్పి న గహేతబ్బం. న కేవలఞ్చ ఏతాసం సరీరూపగమేవ అనామాసం, ఇత్థిసణ్ఠానేన కతం కట్ఠరూపమ్పి దన్తరూపమ్పి అయరూపమ్పి లోహరూపమ్పి తిపురూపమ్పి పోత్థకరూపమ్పి సబ్బరతనరూపమ్పి అన్తమసో పిట్ఠమయరూపమ్పి అనామాసమేవ. పరిభోగత్థాయ పన ‘‘ఇదం తుమ్హాకం హోతూ’’తి లభిత్వా ఠపేత్వా సబ్బరతనమయం అవసేసం భిన్దిత్వా ఉపకరణారహం ఉపకరణే పరిభోగారహం పరిభోగే ఉపనేతుం వట్టతి.

యథా చ ఇత్థిరూపకం; ఏవం సత్తవిధమ్పి ధఞ్ఞం అనామాసం. తస్మా ఖేత్తమజ్ఝేన గచ్ఛతా తత్థజాతకమ్పి ధఞ్ఞఫలం న ఆమసన్తేన గన్తబ్బం. సచే ఘరద్వారే వా అన్తరామగ్గే వా ధఞ్ఞం పసారితం హోతి పస్సేన చ మగ్గో అత్థి న మద్దన్తేన గన్తబ్బం. గమనమగ్గే అసతి మగ్గం అధిట్ఠాయ గన్తబ్బం. అన్తరఘరే ధఞ్ఞస్స ఉపరి ఆసనం పఞ్ఞాపేత్వా దేన్తి నిసీదితుం వట్టతి. కేచి ఆసనసాలాయం ధఞ్ఞం ఆకిరన్తి, సచే సక్కా హోతి హరాపేతుం హరాపేతబ్బం, నో చే ఏకమన్తం ధఞ్ఞం అమద్దన్తేన పీఠకం పఞ్ఞపేత్వా నిసీదితబ్బం. సచే ఓకాసో న హోతి, మనుస్సా ధఞ్ఞమజ్ఝేయేవ ఆసనం పఞ్ఞపేత్వా దేన్తి, నిసీదితబ్బం. తత్థజాతకాని ముగ్గమాసాదీని అపరణ్ణానిపి తాలపనసాదీని వా ఫలాని కీళన్తేన న ఆమసితబ్బాని. మనుస్సేహి రాసికతేసుపి ఏసేవ నయో. అరఞ్ఞే పన రుక్ఖతో పతితాని ఫలాని ‘‘అనుపసమ్పన్నానం దస్సామీ’’తి గణ్హితుం వట్టతి.

ముత్తా, మణి, వేళురియో, సఙ్ఖో, సిలా, పవాళం, రజతం, జాతరూపం, లోహితఙ్కో, మసారగల్లన్తి ఇమేసు దససు రతనేసు ముత్తా అధోతా అనివిద్ధా యథాజాతావ ఆమసితుం వట్టతి. సేసా అనామాసాతి వదన్తి. మహాపచ్చరియం పన ‘‘ముత్తా ధోతాపి అధోతాపి అనామాసా భణ్డమూలత్థాయ చ సమ్పటిచ్ఛితుం న వట్టతి, కుట్ఠరోగస్స భేసజ్జత్థాయ పన వట్టతీ’’తి వుత్తం. అన్తమసో జాతిఫలికం ఉపాదాయ సబ్బోపి నీలపీతాదివణ్ణభేదో మణి ధోతవిద్ధవట్టితో అనామాసో, యథాజాతో పన ఆకరముత్తో పత్తాదిభణ్డమూలత్థం సమ్పటిచ్ఛితుం వట్టతీతి వుత్తో. సోపి మహాపచ్చరియం పటిక్ఖిత్తో, పచిత్వా కతో కాచమణియేవేకో వట్టతీతి వుత్తో. వేళురియేపి మణిసదిసోవ వినిచ్ఛయో.

సఙ్ఖో ధమనసఙ్ఖో చ ధోతవిద్ధో చ రతనమిస్సో అనామాసో. పానీయసఙ్ఖో ధోతోపి అధోతోపి ఆమాసోవ సేసఞ్చ అఞ్జనాదిభేసజ్జత్థాయపి భణ్డమూలత్థాయపి సమ్పటిచ్ఛితుం వట్టతి. సిలా ధోతవిద్ధా రతనసంయుత్తా ముగ్గవణ్ణావ అనామాసా. సేసా సత్థకనిసానాదిఅత్థాయ గణ్హితుం వట్టతి. ఏత్థ చ రతనసంయుత్తాతి సువణ్ణేన సద్ధిం యోజేత్వా పచిత్వా కతాతి వదన్తి. పవాళం ధోతవిద్ధం అనామాసం. సేసం ఆమాసం భణ్డమూలత్థఞ్చ సమ్పటిచ్ఛితుం వట్టతి. మహాపచ్చరియం పన ‘‘ధోతమ్పి అధోతమ్పి సబ్బం అనామాసం, న చ సమ్పటిచ్ఛితుం వట్టతీ’’తి వుత్తం.

రజతం జాతరూపఞ్చ కతభణ్డమ్పి అకతభణ్డమ్పి సబ్బేన సబ్బం బీజతో పట్ఠాయ అనామాసఞ్చ అసమ్పటిచ్ఛియఞ్చ, ఉత్తరరాజపుత్తో కిర సువణ్ణచేతియం కారేత్వా మహాపదుమత్థేరస్స పేసేసి. థేరో ‘‘న కప్పతీ’’తి పటిక్ఖిపి. చేతియఘరే సువణ్ణపదుమసువణ్ణబుబ్బుళకాదీని హోన్తి, ఏతానిపి అనామాసాని. చేతియఘరగోపకా పన రూపియఛడ్డకట్ఠానే ఠితా, తస్మా తేసం కేళాపయితుం వట్టతీతి వుత్తం. కురున్దియం పన తం పటిక్ఖిత్తం. సువణ్ణచేతియే కచవరమేవ హరితుం వట్టతీతి ఏత్తకమేవ అనుఞ్ఞాతం. ఆరకూటలోహమ్పి జాతరూపగతికమేవ అనామాసన్తి సబ్బఅట్ఠకథాసు వుత్తం. సేనాసనపరిభోగో పన సబ్బకప్పియో, తస్మా జాతరూపరజతమయా సబ్బేపి సేనాసనపరిక్ఖారా ఆమాసా. భిక్ఖూనం ధమ్మవినయవణ్ణనట్ఠానే రతనమణ్డపే కరోన్తి ఫలికత్థమ్భే రతనదామపతిమణ్డితే, తత్థ సబ్బూపకరణాని భిక్ఖూనం పటిజగ్గితుం వట్టతి.

లోహితఙ్కమసారగల్లా ధోతవిద్ధా అనామాసా, ఇతరే ఆమాసా, భణ్డమూలత్థాయ వట్టన్తీతి వుత్తా. మహాపచ్చరియం పన ‘‘ధోతాపి అధోతాపి సబ్బసో అనామాసా న చ సమ్పటిచ్ఛితుం వట్టన్తీ’’తి వుత్తం.

సబ్బం ఆవుధభణ్డం అనామాసం, భణ్డమూలత్థాయ దీయ్యమానమ్పి న సమ్పటిచ్ఛితబ్బం. సత్థవణిజ్జా నామ న వట్టతి. సుద్ధధనుదణ్డోపి ధనుజియాపి పతోదోపి అఙ్కుసోపి అన్తమసో వాసిఫరసుఆదీనిపి ఆవుధసఙ్ఖేపేన కతాని అనామాసాని. సచే కేనచి విహారే సత్తి వా తోమరో వా ఠపితో హోతి, విహారం జగ్గన్తేన ‘‘హరన్తూ’’తి సామికానం పేసేతబ్బం. సచే న హరన్తి, తం అచాలేన్తేన విహారో పటిజగ్గితబ్బో. యుద్ధభూమియం పతితం అసిం వా సత్తిం వా తోమరం వా దిస్వా పాసాణేన వా కేనచి వా అసిం భిన్దిత్వా సత్థకత్థాయ గహేతుం వట్టతి, ఇతరానిపి వియోజేత్వా కిఞ్చి సత్థకత్థాయ గహేతుం వట్టతి కిఞ్చి కత్తరదణ్డాదిఅత్థాయ. ‘‘ఇదం గణ్హథా’’తి దీయ్యమానం పన ‘‘వినాసేత్వా కప్పియభణ్డం కరిస్సామీ’’తి సబ్బమ్పి సమ్పటిచ్ఛితుం వట్టతి.

మచ్ఛజాలపక్ఖిజాలాదీనిపి ఫలకజాలికాదీని సరపరిత్తానానీపి సబ్బాని అనామాసాని. పరిభోగత్థాయ లబ్భమానేసు పన జాలం తావ ‘‘ఆసనస్స వా చేతియస్స వా ఉపరి బన్ధిస్సామి, ఛత్తం వా వేఠేస్సామీ’’తి గహేతుం వట్టతి. సరపరిత్తానం సబ్బమ్పి భణ్డమూలత్థాయ సమ్పటిచ్ఛితుం వట్టతి. పరూపరోధనివారణఞ్హి ఏతం న ఉపరోధకరన్తి ఫలకం దన్తకట్ఠభాజనం కరిస్సామీతి గహేతుం వట్టతి.

చమ్మవినద్ధాని వీణాభేరిఆదీని అనామాసాని. కురున్దియం పన ‘‘భేరిసఙ్ఘాటోపి వీణాసఙ్ఘాటోపి తుచ్ఛపోక్ఖరమ్పి ముఖవట్టియం ఆరోపితచమ్మమ్పి వీణాదణ్డకోపి సబ్బం అనామాస’’న్తి వుత్తం. ఓనహితుం వా ఓనహాపేతుం వా వాదేతుం వా వాదాపేతుం వా న లబ్భతియేవ. చేతియఙ్గణే పూజం కత్వా మనుస్సేహి ఛడ్డితం దిస్వాపి అచాలేత్వావ అన్తరన్తరే సమ్మజ్జితబ్బం, కచవరఛడ్డనకాలే పన కచవరనియామేనేవ హరిత్వా ఏకమన్తం నిక్ఖిపితుం వట్టతీతి మహాపచ్చరియం వుత్తం. భణ్డమూలత్థాయ సమ్పటిచ్ఛితుమ్పి వట్టతి. పరిభోగత్థాయ లబ్భమానేసు పన వీణాదోణికఞ్చ భేరిపోక్ఖరఞ్చ దన్తకట్ఠభాజనం కరిస్సామ చమ్మం సత్థకకోసకన్తి ఏవం తస్స తస్స పరిక్ఖారస్స ఉపకరణత్థాయ గహేత్వా తథా తథా కాతుం వట్టతి.

పురాణదుతియికావత్థు ఉత్తానమేవ. యక్ఖివత్థుస్మిం సచేపి పరనిమ్మితవసవత్తిదేవియా కాయసంసగ్గం సమాపజ్జతి థుల్లచ్చయమేవ. పణ్డకవత్థు చ సుత్తిత్థివత్థు చ పాకటమేవ. మతిత్థివత్థుస్మిం పారాజికప్పహోనకకాలే థుల్లచ్చయం, తతో పరం దుక్కటం. తిరచ్ఛానగతవత్థుస్మిం నాగమాణవికాయపి సుపణ్ణమాణవికాయపి కిన్నరియాపి గావియాపి దుక్కటమేవ. దారుధీతలికావత్థుస్మిం న కేవలం దారునా ఏవ, అన్తమసో చిత్తకమ్మలిఖితేపి ఇత్థిరూపే దుక్కటమేవ.

౨౮౨. సమ్పీళనవత్థు ఉత్తానత్థమేవ. సఙ్కమవత్థుస్మిం ఏకపదికసఙ్కమో వా హోతు సకటమగ్గసఙ్కమో వా, చాలేస్సామీతి పయోగే కతమత్తేవ చాలేతు వా మా వా, దుక్కటం. మగ్గవత్థు పాకటమేవ. రుక్ఖవత్థుస్మిం రుక్ఖో మహన్తో వా హోతు మహాజమ్బుప్పమాణో ఖుద్దకో వా, తం చాలేతుం సక్కోతు వా మా వా, పయోగమత్తేన దుక్కటం. నావావత్థుస్మిమ్పి ఏసేవ నయో. రజ్జవత్థుస్మిం యం రజ్జుం ఆవిఞ్ఛన్తో ఠానా చాలేతుం సక్కోతి, తత్థ థుల్లచ్చయం. యా మహారజ్జు హోతి, ఈసకమ్పి ఠానా న చలతి, తత్థ దుక్కటం. దణ్డేపి ఏసేవ నయో. భూమియం పతితమహారుక్ఖోపి హి దణ్డగ్గహణేనేవ ఇధ గహితో. పత్తవత్థు పాకటమేవ. వన్దనవత్థుస్మిం ఇత్థీ పాదే సమ్బాహిత్వా వన్దితుకామా వారేతబ్బా పాదా వా పటిచ్ఛాదేతబ్బా, నిచ్చలేన వా భవితబ్బం. నిచ్చలస్స హి చిత్తేన సాదియతోపి అనాపత్తి. అవసానే గహణవత్థుపాకటమేవాతి.

కాయసంసగ్గసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.