౧౩. కులదూసకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౩౧. తేన సమయేన బుద్ధో భగవాతి కులదూసకసిక్ఖాపదం. తత్థ అస్సజిపునబ్బసుకా నామాతి అస్సజి చేవ పునబ్బసుకో చ. కీటాగిరిస్మిన్తి ఏవంనామకే జనపదే. ఆవాసికా హోన్తీతి ఏత్థ ఆవాసో ఏతేసం అత్థీతి ఆవాసికా. ‘‘ఆవాసో’’తి విహారో వుచ్చతి. సో యేసం ఆయత్తో నవకమ్మకరణపురాణపటిసఙ్ఖరణాదిభారహారతాయ, తే ఆవాసికా. యే పన కేవలం విహారే వసన్తి, తే నేవాసికాతి వుచ్చన్తి. ఇమే ఆవాసికా అహేసుం. అలజ్జినో పాపభిక్ఖూతి నిల్లజ్జా లామకభిక్ఖూ, తే హి ఛబ్బగ్గియానం జేట్ఠకఛబ్బగ్గియా.

సావత్థియం కిర ఛ జనా సహాయకా ‘‘కసికమ్మాదీని దుక్కరాని, హన్ద మయం సమ్మా పబ్బజామ! పబ్బజన్తేహి చ ఉప్పన్నే కిచ్చే నిత్థరణకట్ఠానే పబ్బజితుం వట్టతీ’’తి సమ్మన్తయిత్వా ద్విన్నం అగ్గసావకానం సన్తికే పబ్బజింసు. తే పఞ్చవస్సా హుత్వా మాతికం పగుణం కత్వా మన్తయింసు ‘‘జనపదో నామ కదాచి సుభిక్ఖో హోతి కదాచి దుబ్భిక్ఖో, మయం మా ఏకట్ఠానే వసిమ్హ, తీసు ఠానేసు వసామా’’తి. తతో పణ్డుకలోహితకే ఆహంసు – ‘‘ఆవుసో, సావత్థి నామ సత్తపఞ్ఞాసాయ కులసతసహస్సేహి అజ్ఝావుత్థా, అసీతిగామసహస్సపటిమణ్డితానం తియోజనసతికానం ద్విన్నం కాసికోసలరట్ఠానం ఆయముఖభూతా, తత్ర తుమ్హే ధురట్ఠానేయేవ పరివేణాని కారేత్వా అమ్బపనసనాళికేరాదీని రోపేత్వా పుప్ఫేహి చ ఫలేహి చ కులాని సఙ్గణ్హన్తా కులదారకే పబ్బాజేత్వా పరిసం వడ్ఢేథా’’తి.

మేత్తియభూమజకే ఆహంసు – ‘‘ఆవుసో, రాజగహం నామ అట్ఠారసహి మనుస్సకోటీహి అజ్ఝావుత్థం అసీతిగామసహస్సపటిమణ్డితానం తియోజనసతికానం ద్విన్నం అఙ్గమగధరట్ఠానం ఆయముఖభూతం, తత్ర తుమ్హే ధురట్ఠానేయేవ…పే… పరిసం వడ్ఢేథా’’తి.

అస్సజిపునబ్బసుకే ఆహంసు – ‘‘ఆవుసో, కీటాగిరి నామ ద్వీహి మేఘేహి అనుగ్గహితో తీణి సస్సాని పసవన్తి, తత్ర తుమ్హే ధురట్ఠానేయేవ పరివేణాని కారేత్వా…పే… పరిసం వడ్ఢేథా’’తి. తే తథా అకంసు. తేసు ఏకమేకస్స పక్ఖస్స పఞ్చ పఞ్చ భిక్ఖుసతాని పరివారా, ఏవం సమధికం దియడ్ఢభిక్ఖుసహస్సం హోతి. తత్ర పణ్డుకలోహితకా సపరివారా సీలవన్తోవ భగవతా సద్ధిం జనపదచారికమ్పి చరన్తి, తే అకతవత్థుం ఉప్పాదేన్తి, పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదం పన న మద్దన్తి, ఇతరే సబ్బే అలజ్జినో అకతవత్థుఞ్చ ఉప్పాదేన్తి, పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదఞ్చ మద్దన్తి, తేన వుత్తం – ‘‘అలజ్జినో పాపభిక్ఖూ’’తి.

ఏవరూపన్తి ఏవంజాతికం. అనాచారం ఆచరన్తీతి అనాచరితబ్బం ఆచరన్తి, అకాతబ్బం కరోన్తి. మాలావచ్ఛన్తి తరుణపుప్ఫరుక్ఖం, తరుణకా హి పుప్ఫరుక్ఖాపి పుప్ఫగచ్ఛాపి మాలావచ్ఛా త్వేవ వుచ్చన్తి, తే చ అనేకప్పకారం మాలావచ్ఛం సయమ్పి రోపేన్తి, అఞ్ఞేనపి రోపాపేన్తి, తేన వుత్తం – ‘‘మాలావచ్ఛం రోపేన్తిపి రోపాపేన్తిపీ’’తి. సిఞ్చన్తీతి సయమేవ ఉదకేన సిఞ్చన్తి. సిఞ్చాపేన్తీతి అఞ్ఞేనపి సిఞ్చాపేన్తి.

ఏత్థ పన అకప్పియవోహారో కప్పియవోహారో పరియాయో ఓభాసో నిమిత్తకమ్మన్తి ఇమాని పఞ్చ జానితబ్బాని. తత్థ అకప్పియవోహారో నామ అల్లహరితానం కోట్టనం కోట్టాపనం, ఆవాటస్స ఖణనం ఖణాపనం, మాలావచ్ఛస్స రోపనం రోపాపనం, ఆళియా బన్ధనం బన్ధాపనం, ఉదకస్స సేచనం సేచాపనం, మాతికాయ సమ్ముఖకరణం కప్పియఉదకసిఞ్చనం హత్థముఖపాదధోవనన్హానోదకసిఞ్చనన్తి. కప్పియవోహారో నామ ‘‘ఇమం రుక్ఖం జాన, ఇమం ఆవాటం జాన, ఇమం మాలావచ్ఛం జాన, ఏత్థ ఉదకం జానా’’తి వచనం సుక్ఖమాతికాయ ఉజుకరణఞ్చ. పరియాయో నామ ‘‘పణ్డితేన నామ మాలావచ్ఛాదయో రోపాపేతబ్బా నచిరస్సేవ ఉపకారాయ సంవత్తన్తీ’’తిఆదివచనం. ఓభాసో నామ కుదాలఖణిత్తాదీని చ మాలావచ్ఛే చ గహేత్వా ఠానం, ఏవం ఠితఞ్హి సామణేరాదయో దిస్వా థేరో కారాపేతుకామోతి గన్త్వా కరోన్తి. నిమిత్తకమ్మం నామ కుదాల-ఖణిత్తి-వాసి-ఫరసు-ఉదకభాజనాని ఆహరిత్వా సమీపే ఠపనం.

ఇమాని పఞ్చపి కులసఙ్గహత్థాయ రోపనే న వట్టన్తి, ఫలపరిభోగత్థాయ కప్పియాకప్పియవోహారద్వయమేవ న వట్టతి, ఇతరత్తయం వట్టతి. మహాపచ్చరియం పన ‘‘కప్పియవోహారోపి వట్టతి. యఞ్చ అత్తనో పరిభోగత్థాయ వట్టతి, తం అఞ్ఞపుగ్గలస్స వా సఙ్ఘస్స వా చేతియస్స వా అత్థాయపి వట్టతీ’’తి వుత్తం.

ఆరామత్థాయ పన వనత్థాయచ ఛాయత్థాయ చ అకప్పియవోహారమత్తమేవ న చ వట్టతి, సేసం వట్టతి, న కేవలఞ్చ సేసం యంకిఞ్చి మాతికమ్పి ఉజుం కాతుం కప్పియఉదకం సిఞ్చితుం న్హానకోట్ఠకం కత్వా న్హాయితుం హత్థపాదముఖధోవనుదకాని చ తత్థ ఛడ్డేతుమ్పి వట్టతి. మహాపచ్చరియం పన కురున్దియఞ్చ ‘‘కప్పియపథవియం సయం రోపేతుమ్పి వట్టతీ’’తి వుత్తం. ఆరామాదిఅత్థాయ పన రోపితస్స వా రోపాపితస్స వా ఫలం పరిభుఞ్జితుమ్పి వట్టతి.

ఓచిననఓచినాపనే పకతియాపి పాచిత్తియం. కులదూసనత్థాయ పన పాచిత్తియఞ్చేవ దుక్కటఞ్చ. గన్థనాదీసు చ ఉరచ్ఛదపరియోసానేసు కులదూసనత్థాయ అఞ్ఞత్థాయ వా కరోన్తస్స దుక్కటమేవ. కస్మా? అనాచారత్తా, ‘‘పాపసమాచారో’’తి ఏత్థ వుత్తపాపసమాచారత్తా చ. ఆరామాదిఅత్థాయ రుక్ఖరోపనే వియ వత్థుపూజనత్థాయ కస్మా న అనాపత్తీతి చే? అనాపత్తియేవ. యథా హి తత్థ కప్పియవోహారేన పరియాయాదీహి చ అనాపత్తి తథా వత్థుపూజత్థాయపి అనాపత్తియేవ.

నను చ తత్థ ‘‘కప్పియపథవియం సయం రోపేతుమ్పి వట్టతీ’’తి వుత్తన్తి? వుత్తం, న పన మహాఅట్ఠకథాయం. అథాపి మఞ్ఞేయ్యాసి ఇతరాసు వుత్తమ్పి పమాణం. మహాఅట్ఠకథాయఞ్చ కప్పియఉదకసేచనం వుత్తం, తం కథన్తి? తమ్పి న విరుజ్ఝతి. తత్ర హి అవిసేసేన ‘‘రుక్ఖం రోపేన్తిపి రోపాపేన్తిపి, సిఞ్చన్తిపి సిఞ్చాపేన్తిపీ’’తి వత్తబ్బే ‘‘మాలావచ్ఛ’’న్తి వదన్తో ఞాపేతి ‘‘కులసఙ్గహత్థాయ పుప్ఫఫలూపగమేవ సన్ధాయేతం వుత్తం, అఞ్ఞత్ర పన పరియాయో అత్థీ’’తి. తస్మా తత్థ పరియాయం, ఇధ చ పరియాయాభావం ఞత్వా యం అట్ఠకథాసు వుత్తం, తం సువుత్తమేవ. వుత్తఞ్చేతం –

‘‘బుద్ధేన ధమ్మో వినయో చ వుత్తో;

యో తస్స పుత్తేహి తథేవ ఞాతో;

సో యేహి తేసం మతిమచ్చజన్తా;

యస్మా పురే అట్ఠకథా అకంసు.

‘‘తస్మా హి యం అట్ఠకథాసు వుత్తం;

తం వజ్జయిత్వాన పమాదలేఖం;

సబ్బమ్పి సిక్ఖాసు సగారవానం;

యస్మా పమాణం ఇధ పణ్డితాన’’న్తి.

సబ్బం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. తత్థ సియా యది వత్థుపూజనత్థాయపి గన్థానాదీసు ఆపత్తి, హరణాదీసు కస్మా అనాపత్తీతి? కులిత్థీఆదీనం అత్థాయ హరణతో హరణాధికారే హి విసేసేత్వా తే కులిత్థీనన్తిఆది వుత్తం, తస్మా బుద్ధాదీనం అత్థాయ హరన్తస్స అనాపత్తి.

తత్థ ఏకతోవణ్టికన్తి పుప్ఫానం వణ్టే ఏకతో కత్వా కతమాలం. ఉభతోవణ్టికన్తి ఉభోహి పస్సేహి పుప్ఫవణ్టే కత్వా కతమాలం. మఞ్జరికన్తిఆదీసు పన మఞ్జరీ వియ కతా పుప్ఫవికతి మఞ్జరికాతి వుచ్చతి. విధూతికాతి సూచియా వా సలాకాయ వా సిన్దువారపుప్ఫాదీని విజ్ఝిత్వా కతా. వటంసకోతి వతంసకో. ఆవేళాతి కణ్ణికా. ఉరచ్ఛదోతి హారసదిసం ఉరే ఠపనకపుప్ఫదామం. అయం తావ ఏత్థ పదవణ్ణనా.

అయం పన ఆదితో పట్ఠాయ విత్థారేన ఆపత్తివినిచ్ఛయో. కులదూసనత్థాయ అకప్పియపథవియం మాలావచ్ఛం రోపేన్తస్స పాచిత్తియఞ్చేవ దుక్కటఞ్చ, తథా అకప్పియవోహారేన రోపాపేన్తస్స. కప్పియపథవియం రోపనేపి రోపాపనేపి దుక్కటమేవ. ఉభయత్థాపి సకిం ఆణత్తియా బహున్నమ్పి రోపనే ఏకమేవ సపాచిత్తియదుక్కటం వా సుద్ధదుక్కటం వా హోతి. పరిభోగత్థాయ హి కప్పియభూమియం వా అకప్పియభూమియం వా కప్పియవోహారేన రోపాపనే అనాపత్తి. ఆరామాదిఅత్థాయపి అకప్పియపథవియం రోపేన్తస్స వా అకప్పియవచనేన రోపాపేన్తస్స వా పాచిత్తియం. అయం పన నయో మహాఅట్ఠకథాయం న సుట్ఠు విభత్తో, మహాపచ్చరియం విభత్తోతి.

సిఞ్చనసిఞ్చాపనే పన అకప్పియఉదకేన సబ్బత్థ పాచిత్తియం, కులదూసనపరిభోగత్థాయ దుక్కటమ్పి. కప్పియేన తేసంయేవ ద్విన్నమత్థాయ దుక్కటం. పరిభోగత్థాయ చేత్థ కప్పియవోహారేన సిఞ్చాపనే అనాపత్తి. ఆపత్తిట్ఠానే పన ధారావచ్ఛేదవసేన పయోగబహులతాయ ఆపత్తిబహులతా వేదితబ్బా.

కులదూసనత్థాయ ఓచిననే పుప్ఫగణనాయ దుక్కటపాచిత్తియాని అఞ్ఞత్థ పాచిత్తియానేవ. బహూని పన పుప్ఫాని ఏకపయోగేన ఓచినన్తో పయోగవసేన కారేతబ్బో. ఓచినాపనే కులదూసనత్థాయ సకిం ఆణత్తో బహుమ్పి ఓచినతి, ఏకమేవ సపాచిత్తియదుక్కటం, అఞ్ఞత్ర పాచిత్తియమేవ.

గన్థనాదీసు సబ్బాపి ఛ పుప్ఫవికతియో వేదితబ్బా – గన్థిమం, గోప్ఫిమం, వేధిమం, వేఠిమం, పూరిమం, వాయిమన్తి. తత్థ ‘‘గన్థిమం’’ నామ సదణ్డకేసు వా ఉప్పలపదుమాదీసు అఞ్ఞేసు వా దీఘవణ్టేసు పుప్ఫేసు దట్ఠబ్బం. దణ్డకేన దణ్డకం వణ్టేన వా వణ్టం గన్థేత్వా కతమేవ హి గన్థిమం. తం భిక్ఖుస్స వా భిక్ఖునియా వా కాతుమ్పి అకప్పియవచనేన కారాపేతుమ్పి న వట్టతి. ఏవం జాన, ఏవం కతే సోభేయ్య, యథా ఏతాని పుప్ఫాని న వికిరియన్తి తథా కరోహీతిఆదినా పన కప్పియవచనేన కారేతుం వట్టతి.

‘‘గోప్ఫిమం’’ నామ సుత్తేన వా వాకాదీహి వా వస్సికపుప్ఫాదీనం ఏకతోవణ్టికఉభతోవణ్టికమాలావసేన గోప్ఫనం, వాకం వా రజ్జుం వా దిగుణం కత్వా తత్థ అవణ్టకాని నీపపుప్ఫాదీని పవేసేత్వా పటిపాటియా బన్ధన్తి, ఏతమ్పి గోప్ఫిమమేవ. సబ్బం పురిమనయేనేవ న వట్టతి.

‘‘వేధిమం’’ నామ సవణ్టకాని వస్సికపుప్ఫాదీని వణ్టేసు, అవణ్టకాని వా వకులపుప్ఫాదీని అన్తోఛిద్దే సూచితాలహీరాదీహి వినివిజ్ఝిత్వా ఆవునన్తి, ఏతం వేధిమం నామ, తమ్పి పురిమనయేనేవ న వట్టతి. కేచి పన కదలిక్ఖన్ధమ్హి కణ్టకే వా తాలహీరాదీని వా పవేసేత్వా తత్థ పుప్ఫాని విజ్ఝిత్వా ఠపేన్తి, కేచి కణ్టకసాఖాసు, కేచి పుప్ఫచ్ఛత్తపుప్ఫకూటాగారకరణత్థం ఛత్తే చ భిత్తియఞ్చ పవేసేత్వా ఠపితకణ్టకేసు, కేచి ధమ్మాసనవితానే బద్ధకణ్టకేసు, కేచి కణికారపుప్ఫాదీని సలాకాహి విజ్ఝన్తి, ఛత్తాధిఛత్తం వియ చ కరోన్తి, తం అతిఓళారికమేవ. పుప్ఫవిజ్ఝనత్థం పన ధమ్మాసనవితానే కణ్టకమ్పి బన్ధితుం కణ్టకాదీహి వా ఏకపుప్ఫమ్పి విజ్ఝితుం పుప్ఫేయేవ వా పుప్ఫం పవేసేతుం న వట్టతి. జాలవితానవేదిక-నాగదన్తక పుప్ఫపటిచ్ఛకతాలపణ్ణగుళకాదీనం పన ఛిద్దేసు అసోకపిణ్డియా వా అన్తరేసు పుప్ఫాని పవేసేతుం న దోసో. ఏతం వేధిమం నామ న హోతి. ధమ్మరజ్జుయమ్పి ఏసేవ నయో.

‘‘వేఠిమం’’ నామ పుప్ఫదామపుప్ఫహత్థకేసు దట్ఠబ్బం. కేచి హి మత్థకదామం కరోన్తా హేట్ఠా ఘటకాకారం దస్సేతుం పుప్ఫేహి వేఠేన్తి, కేచి అట్ఠట్ఠ వా దస దస వా ఉప్పలపుప్ఫాదీని సుత్తేన వా వాకేన వా దణ్డకేసు బన్ధిత్వా ఉప్పలహత్థకే వా పదుమహత్థకే వా కరోన్తి, తం సబ్బం పురిమనయేనేవ న వట్టతి. సామణేరేహి ఉప్పాటేత్వా థలే ఠపితఉప్పలాదీని కాసావేన భణ్డికమ్పి బన్ధితుం న వట్టతి. తేసంయేవ పన వాకేన వా దణ్డకేన వా బన్ధితుం అంసభణ్డికం వా కాతుం వట్టతి. అంసభణ్డికా నామ ఖన్ధే ఠపితకాసావస్స ఉభో అన్తే ఆహరిత్వా భణ్డికం కత్వా తస్మిం పసిబ్బకే వియ పుప్ఫాని పక్ఖిపన్తి, అయం వుచ్చతి అంసభణ్డికా, ఏతం కాతుం వట్టతి. దణ్డకేహి పదుమినిపణ్ణం విజ్ఝిత్వా ఉప్పలాదీని పణ్ణేన వేఠేత్వా గణ్హన్తి, తత్రాపి పుప్ఫానం ఉపరి పదుమినిపణ్ణమేవ బన్ధితుం వట్టతి. హేట్ఠా దణ్డకం పన బన్ధితుం న వట్టతి.

‘‘పూరిమం’’ నామ మాలాగుణే చ పుప్ఫపటే చ దట్ఠబ్బం. యో హి మాలాగుణేన చేతియం వా బోధిం వా వేదికం వా పరిక్ఖిపన్తో పున ఆనేత్వా పూరిమఠానం అతిక్కామేతి, ఏత్తావతాపి పూరిమం నామ హోతి. కో పన వాదో అనేకక్ఖత్తుం పరిక్ఖిపన్తస్స, నాగదన్త-కన్తరేహి పవేసేత్వా హరన్తో ఓలమ్బకం కత్వా పున నాగదన్తకం పరిక్ఖిపతి, ఏతమ్పి పూరిమం నామ. నాగదన్తకే పన పుప్ఫవలయం పవేసేతుం వట్టతి. మాలాగుణేహి పుప్ఫపటం కరోన్తి. తత్రాపి ఏకమేవ మాలాగుణం హరితుం వట్టతి. పున పచ్చాహరతో పూరిమమేవ హోతి, తం సబ్బం పురిమనయేనేవ న వట్టతి. మాలాగుణేహి పన బహూహిపి కతం పుప్ఫదామం లభిత్వా ఆసనమత్థకాదీసు బన్ధితుం వట్టతి. అతిదీఘం పన మాలాగుణం ఏకవారం హరిత్వా వా పరిక్ఖిపిత్వా వా పున అఞ్ఞస్స భిక్ఖునో దాతుం వట్టతి. తేనాపి తథేవ కాతుం వట్టతి.

‘‘వాయిమం’’ నామ పుప్ఫజాలపుప్ఫపటపుప్ఫరూపేసు దట్ఠబ్బం. చేతియేసు పుప్ఫజాలం కరోన్తస్స ఏకమేకమ్హి జాలచ్ఛిద్దే దుక్కటం. భిత్తిచ్ఛత్తబోధిత్థమ్భాదీసుపి ఏసేవ నయో. పుప్ఫపటం పన పరేహి పూరితమ్పి వాయితుం న లబ్భతి. గోప్ఫిమపుప్ఫేహేవ హత్థిఅస్సాదిరూపకాని కరోన్తి, తానిపి వాయిమట్ఠానే తిట్ఠన్తి. పురిమనయేనేవ సబ్బం న వట్టతి. అఞ్ఞేహి కతపరిచ్ఛేదే పన పుప్ఫాని ఠపేన్తేన హత్థిఅస్సాదిరూపకమ్పి కాతుం వట్టతి. మహాపచ్చరియం పన కలమ్బకేన అడ్ఢచన్దకేన చ సద్ధిం అట్ఠపుప్ఫవికతియో వుత్తా. తత్థ కలమ్బకోతి అడ్ఢచన్దకన్తరే ఘటికదామఓలమ్బకో వుత్తో. ‘‘అడ్ఢచన్దకో’’తి అడ్ఢచన్దాకారేన మాలాగుణపరిక్ఖేపో. తదుభయమ్పి పూరిమేయేవ పవిట్ఠం. కురున్దియం పన ‘‘ద్వే తయో మాలాగుణే ఏకతో కత్వా పుప్ఫదామకరణమ్పి వాయిమంయేవా’’తి వుత్తం. తమ్పి ఇధ పూరిమట్ఠానేయేవ పవిట్ఠం, న కేవలఞ్చ పుప్ఫగుళదామమేవ పిట్ఠమయదామమ్పి గేణ్డుకపుప్ఫదామమ్పి కురున్దియం వుత్తం, ఖరపత్తదామమ్పి సిక్ఖాపదస్స సాధారణత్తా భిక్ఖూనమ్పి భిక్ఖునీనమ్పి నేవ కాతుం న కారాపేతుం వట్టతి. పూజానిమిత్తం పన కప్పియవచనం సబ్బత్థ వత్తుం వట్టతి. పరియాయఓభాసనిమిత్తకమ్మాని వట్టన్తియేవ.

తువట్టేన్తీతి నిపజ్జన్తి. లాసేన్తీతి పీతియా ఉప్పిలవమానా వియ ఉట్ఠహిత్వా లాసియనాటకం నాటేన్తి, రేచకం దేన్తి. నచ్చన్తియాపి నచ్చన్తీతి యదా నాటకిత్థీ నచ్చతి, తదా తేపి తస్సా పురతో వా పచ్ఛతో వా గచ్ఛన్తా నచ్చన్తి. నచ్చన్తియాపి గాయన్తీతి యదా సా నచ్చతి, తదా నచ్చానురూపం గాయన్తి. ఏస నయో సబ్బత్థ. అట్ఠపదేపి కీళన్తీతి అట్ఠపదఫలకే జూతం కీళన్తి. తథా దసపదే, ఆకాసేపీతి అట్ఠపదదసపదేసు వియ ఆకాసేయేవ కీళన్తి. పరిహారపథేపీతి భూమియం నానాపథమణ్డలం కత్వా తత్థ పరిహరితబ్బపథం పరిహరన్తా కీళన్తి. సన్తికాయపి కీళన్తీతి సన్తికకీళాయ కీళన్తి, ఏకజ్ఝం ఠపితా సారియో వా పాసాణసక్ఖరాయో వా అచాలేన్తా నఖేనేవ అపనేన్తి చ ఉపనేన్తి చ, సచే తత్థ కాచి చలతి, పరాజయో హోతి. ఖలికాయాతి జూతఫలకే పాసకకీళాయ కీళన్తి. ఘటికాయాతి ఘటికా వుచ్చతి దణ్డకకీళా, తాయ కీళన్తి. దీఘదణ్డకేన రస్సదణ్డకం పహరన్తా విచరన్తి.

సలాకహత్థేనాతి లాఖాయ వా మఞ్జట్ఠియా వా పిట్ఠఉదకే వా సలాకహత్థం తేమేత్వా ‘‘కిం హోతూ’’తి భూమియం వా భిత్తియం వా తం పహరిత్వా హత్థిఅస్సాదీరూపాని దస్సేన్తా కీళన్తి. అక్ఖేనాతి గుళేన. పఙ్గచీరేనాతి పఙ్గచీరం వుచ్చతి పణ్ణనాళికా, తం ధమన్తా కీళన్తి. వఙ్కకేనాతి గామదారకానం కీళనకేన ఖుద్దకనఙ్గలేన. మోక్ఖచికాయాతి మోక్ఖచికా వుచ్చతి సమ్పరివత్తకకీళా, ఆకాసే వా దణ్డం గహేత్వా, భూమియం వా సీసం ఠపేత్వా హేట్ఠుపరియభావేన పరివత్తన్తా కీళన్తీతి అత్థో. చిఙ్గులకేనాతి చిఙ్గులకం వుచ్చతి తాలపణ్ణాదీహి కతం వాతప్పహారేన పరిబ్భమనచక్కం, తేన కీళన్తి. పత్తాళ్హకేనాతి పత్తాళ్హకం వుచ్చతి పణ్ణనాళి, తాయ వాలికాదీని మినన్తా కీళన్తి. రథకేనాతి ఖుద్దకరథేన. ధనుకేనాతి ఖుద్దకధనునా.

అక్ఖరికాయాతి అక్ఖరికా వుచ్చతి ఆకాసే వా పిట్ఠియం వా అక్ఖరజాననకీళా, తాయ కీళన్తి. మనేసికాయాతి మనేసికా వుచ్చతి మనసా చిన్తితజాననకీళా, తాయ కీళన్తి. యథావజ్జేనాతి యథావజ్జం వుచ్చతి కాణకుణికఖఞ్జాదీనం యం యం వజ్జం తం తం పయోజేత్వా దస్సనకీళా తాయ కీళన్తి, వేలమ్భకా వియ. హత్థిస్మిమ్పి సిక్ఖన్తీతి హత్థినిమిత్తం యం సిప్పం సిక్ఖితబ్బం, తం సిక్ఖన్తి. ఏసేవ నయో అస్సాదీసు. ధావన్తిపీతి పరమ్ముఖా గచ్ఛన్తా ధావన్తి. ఆధావన్తిపీతి యత్తకం ధావన్తి, తత్తకమేవ అభిముఖా పున ఆగచ్ఛన్తా ఆధావన్తి. నిబ్బుజ్ఝన్తీతి మల్లయుద్ధం కరోన్తి. నలాటికమ్పి దేన్తీతి ‘‘సాధు, సాధు, భగినీ’’తి అత్తనో నలాటే అఙ్గులిం ఠపేత్వా తస్సా నలాటే ఠపేన్తి. వివిధమ్పి అనాచారం ఆచరన్తీతి అఞ్ఞమ్పి పాళియం అనాగతం ముఖడిణ్డిమాదివివిధం అనాచారం ఆచరన్తి.

౪౩౨. పాసాదికేనాతి పసాదావహేన, సారుప్పేన సమణానుచ్ఛవికేన. అభిక్కన్తేనాతి గమనేన. పటిక్కన్తేనాతి నివత్తనేన. ఆలోకితేనాతి పురతో దస్సనేన. విలోకితేనాతి ఇతో చితో చ దస్సనేన. సమిఞ్జితేనాతి పబ్బసఙ్కోచనేన. పసారితేనాతి తేసంయేవ పసారణేన. సబ్బత్థ ఇత్థమ్భూతాఖ్యానత్థే కరణవచనం, సతిసమ్పజఞ్ఞేహి అభిసఙ్ఖతత్తా పాసాదిక అభిక్కన్త-పటిక్కన్త-ఆలోకిత-విలోకిత-సమిఞ్జిత-పసారితో హుత్వాతి వుత్తం హోతి. ఓక్ఖిత్తచక్ఖూతి హేట్ఠా-ఖిత్తచక్ఖు. ఇరియాపథసమ్పన్నోతి తాయ పాసాదికఅభిక్కన్తాదితాయ సమ్పన్నఇరియాపథో.

క్వాయన్తి కో అయం. అబలబలో వియాతి అబలో కిర బోన్దో వుచ్చతి, అతిసయత్థే చ ఇదం ఆమేడితం, తస్మా అతిబోన్దో వియాతి వుత్తం హోతి. మన్దమన్దోతి అభిక్కన్తాదీనం అనుద్ధతతాయ అతిమన్దో. అతిసణ్హోతి ఏవం గుణమేవ దోసతో దస్సేన్తి. భాకుటికభాకుటికో వియాతి ఓక్ఖిత్తచక్ఖుతాయ భకుటిం కత్వా సఙ్కుటితముఖో కుపితో వియ విచరతీతి మఞ్ఞమానా వదన్తి. సణ్హాతి నిపుణా, ‘‘అమ్మ తాత భగినీ’’తి ఏవం ఉపాసకజనం యుత్తట్ఠానే ఉపనేతుం ఛేకా, న యథా అయం; ఏవం అబలబలో వియాతి అధిప్పాయో. సఖిలాతి సాఖల్యేన యుత్తా. సుఖసమ్భాసాతి ఇదం పురిమస్స కారణవచనం. యేసఞ్హి సుఖసమ్భాసా సమ్మోదనీయకథా నేలా హోతి కణ్ణసుఖా, తే సఖిలాతి వుచ్చన్తి. తేనాహంసు – ‘‘సఖిలా సుఖసమ్భాసా’’తి. అయం పనేత్థ అధిప్పాయో – అమ్హాకం అయ్యా ఉపాసకే దిస్వా మధురం సమ్మోదనీయం కథం కథేన్తి, తస్మా సఖిలా సుఖసమ్భాసా, న యథా అయం; ఏవం మన్దమన్దా వియాతి. మిహితపుబ్బఙ్గమాతి మిహితం పుబ్బఙ్గమం ఏతేసం వచనస్సాతి మిహితపుబ్బఙ్గమా, పఠమం సితం కత్వా పచ్ఛా వదన్తీతి అత్థో. ఏహిస్వాగతవాదినోతి ఉపాసకం దిస్వా ‘‘ఏహి స్వాగతం తవా’’తి ఏవంవాదినో, న యథా అయం; ఏవం సఙ్కుటితముఖతాయ భాకుటికభాకుటికా వియ ఏవం మిహితపుబ్బఙ్గమాదితాయ అభాకుటికభావం అత్థతో దస్సేత్వా పున సరూపేనపి దస్సేన్తో ఆహంసు – ‘‘అభాకుటికా ఉత్తానముఖా పుబ్బభాసినో’’తి. ఉప్పటిపాటియా వా తిణ్ణమ్పి ఆకారానం అభావదస్సనమేతన్తి వేదితబ్బం. కథం? ఏత్థ హి ‘‘అభాకుటికా’’తి ఇమినా భాకుటికభాకుటికాకారస్స అభావో దస్సితో. ‘‘ఉత్తానముఖా’’తి ఇమినా మన్దమన్దాకారస్స, యే హి చక్ఖూని ఉమ్మిలేత్వా ఆలోకనేన ఉత్తానముఖా హోన్తి, న తే మన్దమన్దా. పుబ్బభాసినోతి ఇమినా అబలబలాకారస్స అభావో దస్సితో, యే హి ఆభాసనకుసలతాయ ‘‘అమ్మ తాతా’’తి పఠమతరం ఆభాసన్తి, న తే అబలబలాతి.

ఏహి, భన్తే, ఘరం గమిస్సామాతి సో కిర ఉపాసకో ‘‘న ఖో, ఆవుసో, పిణ్డో లబ్భతీ’’తి వుత్తే ‘‘తుమ్హాకం భిక్ఖూహియేవ ఏతం కతం, సకలమ్పి గామం విచరన్తా న లచ్ఛథా’’తి వత్వా పిణ్డపాతం దాతుకామో ‘‘ఏహి, భన్తే, ఘరం గమిస్సామా’’తి ఆహ. కిం పనాయం పయుత్తవాచా హోతి, న హోతీతి? న హోతి. పుచ్ఛితపఞ్హో నామాయం కథేతుం వట్టతి. తస్మా ఇదాని చేపి పుబ్బణ్హే వా సాయన్హే వా అన్తరఘరం పవిట్ఠం భిక్ఖుం కోచి పుచ్ఛేయ్య – ‘‘కస్మా, భన్తే, చరథా’’తి? యేనత్థేన చరతి, తం ఆచిక్ఖిత్వా ‘‘లద్ధం న లద్ధ’’న్తి వుత్తే సచే న లద్ధం, ‘‘న లద్ధ’’న్తి వత్వా యం సో దేతి, తం గహేతుం వట్టతి.

దుట్ఠోతి న పసాదాదీనం వినాసేన దుట్ఠో, పుగ్గలవసేన దుట్ఠో. దానపథానీతి దానానియేవ వుచ్చన్తి. అథ వా దానపథానీతి దాననిబద్ధాని దానవత్తానీతి వుత్తం హోతి. ఉపచ్ఛిన్నానీతి దాయకేహి ఉపచ్ఛిన్నాని, న తే తాని ఏతరహి దేన్తి. రిఞ్చన్తీతి విసుం హోన్తి నానా హోన్తి, పక్కమన్తీతి వుత్తం హోతి. సణ్ఠహేయ్యాతి సమ్మా తిట్ఠేయ్య, పేసలానం భిక్ఖూనం పతిట్ఠా భవేయ్య.

ఏవమావుసోతి ఖో సో భిక్ఖు సద్ధస్స పసన్నస్స ఉపాసకస్స సాసనం సమ్పటిచ్ఛి. ఏవరూపం కిర సాసనం కప్పియం హరితుం వట్టతి, తస్మా ‘‘మమ వచనేన భగవతో పాదే వన్దథా’’తి వా ‘‘చేతియం పటిమం బోధిం సఙ్ఘత్థేరం వన్దథా’’తి వా ‘‘చేతియే గన్ధపూజం కరోథ, పుప్ఫపూజం కరోథా’’తి వా ‘‘భిక్ఖూ సన్నిపాతేథ, దానం దస్సామ, ధమ్మం సోస్సామాతి వా ఈదిసేసు సాసనేసు కుక్కుచ్చం న కాతబ్బం. కప్పియసాసనాని ఏతాని న గిహీనం గిహికమ్మపటిసంయుత్తానీతి. కుతో చ త్వం, భిక్ఖు, ఆగచ్ఛసీతి నిసిన్నో సో భిక్ఖు న ఆగచ్ఛతి అత్థతో పన ఆగతో హోతి; ఏవం సన్తేపి వత్తమానసమీపే వత్తమానవచనం లబ్భతి, తస్మా న దోసో. పరియోసానే ‘‘తతో అహం భగవా ఆగచ్ఛామీ’’తి ఏత్థాపి వచనే ఏసేవ నయో.

౪౩౩. పఠమం అస్సజిపునబ్బసుకా భిక్ఖూ చోదేతబ్బాతి ‘‘మయం తుమ్హే వత్తుకామా’’తి ఓకాసం కారేత్వా వత్థునా చ ఆపత్తియా చ చోదేతబ్బా. చోదేత్వా యం న సరన్తి, తం సారేతబ్బా. సచే వత్థుఞ్చ ఆపత్తిఞ్చ పటిజానన్తి, ఆపత్తిమేవ వా పటిజానన్తి, న వత్థుం, ఆపత్తిం రోపేతబ్బా. అథ వత్థుమేవ పటిజానన్తి, నాపత్తిం; ఏవమ్పి ‘‘ఇమస్మిం వత్థుస్మిం అయం నామ ఆపత్తీ’’తి రోపేతబ్బా ఏవ. యది నేవ వత్థుం, నాపత్తిం పటిజానన్తి, ఆపత్తిం న రోపేతబ్బా అయమేత్థ వినిచ్ఛయో. యథాపటిఞ్ఞాయ పన ఆపత్తిం రోపేత్వా; ఏవం పబ్బాజనీయకమ్మం కాతబ్బన్తి దస్సేన్తో ‘‘బ్యత్తేన భిక్ఖునా’’తిఆదిమాహ, తం ఉత్తానత్థమేవ.

ఏవం పబ్బాజనీయకమ్మకతేన భిక్ఖునా యస్మిం విహారే వసన్తేన యస్మిం గామే కులదూసకకమ్మం కతం హోతి, తస్మిం విహారే వా తస్మిం గామే వా న వసితబ్బం. తస్మిం విహారే వసన్తేన సామన్తగామేపి పిణ్డాయ న చరితబ్బం. సామన్తవిహారేపి వసన్తేన తస్మిం గామే పిణ్డాయ న చరితబ్బం. ఉపతిస్సత్థేరో పన ‘‘భన్తే నగరం నామ మహన్తం ద్వాదసయోజనికమ్పి హోతీ’’తి అన్తేవాసికేహి వుత్తో ‘‘యస్సా వీథియా కులదూసకకమ్మం కతం తత్థేవ వారిత’’న్తి ఆహ. తతో ‘‘వీథిపి మహతీ నగరప్పమాణావ హోతీ’’తి వుత్తో ‘‘యస్సా ఘరపటిపాటియా’’తి ఆహ, ‘‘ఘరపటిపాటీపి వీథిప్పమాణావ హోతీ’’తి వుత్తో ఇతో చితో చ సత్త ఘరాని వారితానీ’’తి ఆహ. తం పన సబ్బం థేరస్స మనోరథమత్తమేవ. సచేపి విహారో తియోజనపరమో హోతి ద్వాదసయోజనపరమఞ్చ నగరం, నేవ విహారే వసితుం లబ్భతి, న నగరే చరితున్తి.

౪౩౫. తే సఙ్ఘేన పబ్బాజనీయకమ్మకతాతి కథం సఙ్ఘో తేసం కమ్మం అకాసి? న గన్త్వావ అజ్ఝోత్థరిత్వా అకాసి, అథ ఖో కులేహి నిమన్తేత్వా సఙ్ఘభత్తేసు కయిరమానేసు తస్మిం తస్మిం ఠానే థేరా సమణపటిపదం కథేత్వా ‘‘అయం సమణో, అయం అస్సమణో’’తి మనుస్సే సఞ్ఞాపేత్వా ఏకం ద్వే భిక్ఖూ సీమం పవే సేత్వా ఏతేనేవుపాయేన సబ్బేసం పబ్బాజనీయకమ్మం అకంసూతి. ఏవం పబ్బాజనీయకమ్మకతస్స చ అట్ఠారస వత్తాని పూరేత్వా యాచన్తస్స కమ్మం పటిప్పస్సమ్భేతబ్బం. పటిప్పస్సద్ధకమ్మేనాపి చ తేన యేసు కులేసు పుబ్బే కులదూసకకమ్మం కతం, తతో పచ్చయా న గహేతబ్బా, ఆసవక్ఖయప్పత్తేనాపి న గహేతబ్బా, అకప్పియావ హోన్తి. ‘‘కస్మా న గణ్హథా’’తి పుచ్ఛితేన ‘‘పుబ్బే ఏవం కతత్తా’’తి వుత్తే, సచే వదన్తి ‘‘న మయం తేన కారణేన దేమ ఇదాని సీలవన్తతాయ దేమా’’తి గహేతబ్బా. పకతియా దానట్ఠానేయేవ కులదూసకకమ్మం కతం హోతి. తతో పకతిదానమేవ గహేతుం వట్టతి, యం వడ్ఢేత్వా దేన్తి, తం న వట్టతి.

న సమ్మా వత్తన్తీతి తే పన అస్సజిపునబ్బసుకా అట్ఠారససు వత్తేసు సమ్మా న వత్తన్తి. న లోమం పాతేన్తీతి అనులోమపటిపదం అప్పటిపజ్జనతాయ న పన్నలోమా హోన్తి. న నేత్థారం వత్తన్తీతి అత్తనో నిత్థరణమగ్గం న పటిపజ్జన్తి. న భిక్ఖూ ఖమాపేన్తీతి ‘‘దుక్కటం, భన్తే, అమ్హేహి, న పున ఏవం కరిస్సామ, ఖమథ అమ్హాక’’న్తి ఏవం భిక్ఖూనం ఖమాపనం న కరోన్తి. అక్కోసన్తీతి కారకసఙ్ఘం దసహి అక్కోసవత్థూహి అక్కోసన్తి. పరిభాసన్తీతి భయం నేసం దస్సేన్తి. ఛన్దగామితా…పే… భయగామితా పాపేన్తీతి ఏతే ఛన్దగామినో చ…పే… భయగామినో చాతి ఏవం ఛన్దగామితాయపి…పే… భయగామితాయపి పాపేన్తి, యోజేన్తీతి అత్థో. పక్కమన్తీతి తేసం పరివారేసు పఞ్చసు సమణసతేసు ఏకచ్చే దిసా పక్కమన్తి. విబ్భమన్తీతి ఏకచ్చే గిహీ హోన్తి. కథఞ్హి నామ అస్సజిపునబ్బసుకా భిక్ఖూతి ఏత్థ ద్విన్నం పమోక్ఖానం వసేన సబ్బేపి ‘‘అస్సజిపునబ్బసుకా’’తి వుత్తా.

౪౩౬-౭. గామం వాతి ఏత్థ నగరమ్పి గామగ్గహణేనేవ గహితం. తేనస్స పదభాజనే ‘‘గామోపి నిగమోపి నగరమ్పి గామో చేవ నిగమో చా’’తి వుత్తం. తత్థ అపాకారపరిక్ఖేపో సఆపణో నిగమోతి వేదితబ్బో.

కులాని దూసేతీతి కులదూసకో. దూసేన్తో చ న అసుచికద్దమాదీహి దూసేతి, అథ ఖో అత్తనో దుప్పటిపత్తియా తేసం పసాదం వినాసేతి. తేనేవస్స పదభాజనే ‘‘పుప్ఫేన వా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ యో హరిత్వా వా హరాపేత్వా వా పక్కోసిత్వా వా పక్కోసాపేత్వా వా సయం వా ఉపగతానం యంకిఞ్చి అత్తనో సన్తకం పుప్ఫం కులసఙ్గహత్థాయ దేతి, దుక్కటం. పరసన్తకం దేతి, దుక్కటమేవ. థేయ్యచిత్తేన దేతి, భణ్డగ్ఘేన కారేతబ్బో. ఏసేవ నయో సఙ్ఘికేపి. అయం పన విసేసో, సేనాసనత్థాయ నియామితం ఇస్సరవతాయ దదతో థుల్లచ్చయం.

పుప్ఫం నామ కస్స దాతుం వట్టతి, కస్స న వట్టతీతి? మాతాపితూన్నం తావ హరిత్వాపి హరాపేత్వాపి పక్కోసిత్వాపి పక్కోసాపేత్వాపి దాతుం వట్టతి, సేసఞాతకానం పక్కోసాపేత్వావ. తఞ్చ ఖో వత్థుపూజనత్థాయ, మణ్డనత్థాయ పన సివలిఙ్గాదిపూజనత్థాయ వా కస్సచిపి దాతుం న వట్టతి. మాతాపితూనఞ్చ హరాపేన్తేన ఞాతిసామణేరేహేవ హరాపేతబ్బం. ఇతరే పన యది సయమేవ ఇచ్ఛన్తి, వట్టతి. సమ్మతేన పుప్ఫభాజకేన భాజనకాలే సమ్పత్తానం సామణేరానం ఉపడ్ఢభాగం దాతుం వట్టతి. కురున్దియం సమ్పత్తగిహీనం ఉపడ్ఢభాగం. మహాపచ్చరియం ‘‘చూళకం దాతుం వట్టతీ’’తి వుత్తం. అసమ్మతేన అపలోకేత్వా దాతబ్బం.

ఆచరియుపజ్ఝాయేసు సగారవా సామణేరా బహూని పుప్ఫాని ఆహరిత్వా రాసిం కత్వా ఠపేన్తి, థేరా పాతోవ సమ్పత్తానం సద్ధివిహారికాదీనం ఉపాసకానం వా ‘‘త్వం ఇదం గణ్హ, త్వం ఇదం గణ్హా’’తి దేన్తి, పుప్ఫదానం నామ న హోతి. ‘‘చేతియం పూజేస్సామా’’తి గహేత్వా గచ్ఛన్తాపి పూజం కరోన్తాపి తత్థ తత్థ సమ్పత్తానం చేతియపూజనత్థాయ దేన్తి, ఏతమ్పి పుప్ఫదానం నామ న హోతి. ఉపాసకే అక్కపుప్ఫాదీహి పూజేన్తే దిస్వా ‘‘విహారే కణికారపుప్ఫాదీని అత్థి, ఉపాసకా తాని గహేత్వా పూజేథా’’తి వత్తుమ్పి వట్టతి. భిక్ఖూ పుప్ఫపూజం కత్వా దివాతరం గామం పవిట్ఠే ‘‘కిం, భన్తే, అతిదివా పవిట్ఠత్థా’’తి పుచ్ఛన్తి, ‘‘విహారే బహూని పుప్ఫాని పూజం అకరిమ్హా’’తి వదన్తి. మనుస్సా ‘‘బహూని కిర విహారే పుప్ఫానీ’’తి పునదివసే పహూతం ఖాదనీయం భోజనీయం గహేత్వా విహారం గన్త్వా పుప్ఫపూజఞ్చ కరోన్తి, దానఞ్చ దేన్తి, వట్టతి. మనుస్సా ‘‘మయం, భన్తే, అసుకదివసం నామ పూజేస్సామా’’తి పుప్ఫవారం యాచిత్వా అనుఞ్ఞాతదివసే ఆగచ్ఛన్తి, సామణేరేహి చ పగేవ పుప్ఫాని ఓచినిత్వా ఠపితాని హోన్తి, తే రుక్ఖేసు పుప్ఫాని అపస్సన్తా ‘‘కుహిం, భన్తే, పుప్ఫానీ’’తి వదన్తి, సామణేరేహి ఓచినిత్వా ఠపితాని తుమ్హే పన పూజేత్వా గచ్ఛథ, సఙ్ఘో అఞ్ఞం దివసం పూజేస్సతీతి. తే పూజేత్వా దానం దత్వా గచ్ఛన్తి, వట్టతి. మహాపచ్చరియం పన కురున్దియఞ్చ ‘‘థేరా సామణేరేహి దాపేతుం న లభన్తి. సచే సయమేవ తాని పుప్ఫాని తేసం దేన్తి, వట్టతి. థేరేహి పన ‘సామణేరేహి ఓచినిత్వా ఠపితానీ’తి ఏత్తకమేవ వత్తబ్బ’’న్తి వుత్తం. సచే పన పుప్ఫవారం యాచిత్వా అనోచితేసు పుప్ఫేసు యాగుభత్తాదీని ఆదాయ ఆగన్త్వా సామణేరే ‘‘ఓచినిత్వా దేథా’’తి వదన్తి. ఞాతకసామణేరానంయేవ ఓచినిత్వా దాతుం వట్టతి. అఞ్ఞాతకే ఉక్ఖిపిత్వా రుక్ఖసాఖాయ ఠపేన్తి, న ఓరోహిత్వా పలాయితబ్బం, ఓచినిత్వా దాతుం వట్టతి. సచే పన కోచి ధమ్మకథికో ‘‘బహూని ఉపాసకా విహారే పుప్ఫాని యాగుభత్తాదీని ఆదాయ గన్త్వా పుప్ఫపూజం కరోథా’’తి వదతి, తస్సేవ న కప్పతీతి మహాపచ్చరియఞ్చ కురున్దియఞ్చ వుత్తం. మహాఅట్ఠకథాయం పన ‘‘ఏతం అకప్పియం న వట్టతీ’’తి అవిసేసేన వుత్తం.

ఫలమ్పి అత్తనో సన్తకం వుత్తనయేనేవ మాతాపితూనంఞ్చ సేసఞాతకానఞ్చ దాతుం వట్టతి. కులసఙ్గహత్థాయ పన దేన్తస్స వుత్తనయేనేవ అత్తనో సన్తకే పరసన్తకే సఙ్ఘికే సేనాసనత్థాయ నియామితే చ దుక్కటాదీని వేదితబ్బాని. అత్తనో సన్తకంయేవ గిలానమనుస్సానం వా సమ్పత్తఇస్సరానం వా ఖీణపరిబ్బయానం వా దాతుం వట్టతి, ఫలదానం న హోతి. ఫలభాజకేనాపి సమ్మతేన సఙ్ఘస్స ఫలభాజనకాలే సమ్పత్తమనుస్సానం ఉపడ్ఢభాగం దాతుం వట్టతి. అసమ్మతేన అపలోకేత్వా దాతబ్బం. సఙ్ఘారామేపి ఫలపరిచ్ఛేదేన వా రుక్ఖపరిచ్ఛేదేన వా కతికా కాతబ్బా. తతో గిలానమనుస్సానం వా అఞ్ఞేసం వా ఫలం యాచన్తానం యథాపరిచ్ఛేదేన చత్తారి పఞ్చ ఫలాని దాతబ్బాని. రుక్ఖా వా దస్సేతబ్బా ‘‘ఇతో గహేతుం లబ్భతీ’’తి. ‘‘ఇఘ ఫలాని సున్దరాని, ఇతో గణ్హథా’’తి ఏవం పన న వత్తబ్బం.

చుణ్ణేనాతి ఏత్థ అత్తనో సన్తకం సిరీసచుణ్ణం వా అఞ్ఞం వా కసావం యంకిఞ్చి కులసఙ్గహత్థాయ దేతి, దుక్కటం. పరసన్తకాదీసుపి వుత్తనయేనేవ వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. అయం పన విసేసో – ఇధ సఙ్ఘస్స రక్ఖితగోపితాపి రుక్ఖచ్ఛల్లి గరుభణ్డమేవ. మత్తికదన్తకట్ఠవేళూసుపి గరుభణ్డూపగం ఞత్వా చుణ్ణే వుత్తనయేనేవ వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. పణ్ణదానం పన ఏత్థ న ఆగతం, తమ్పి వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. పరతోపి గరుభణ్డవినిచ్ఛయే సబ్బం విత్థారేన వణ్ణయిస్సామ.

వేజ్జికాయ వాతి ఏత్థ వేజ్జకమ్మవిధి తతియపారాజికవణ్ణనాయం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

జఙ్ఘపేసనికేనాతి ఏత్థ జఙ్ఘపేసనియన్తి గిహీనం దూతేయ్యసాసనహరణకమ్మం వుచ్చతి, తం న కాతబ్బం. గిహీనఞ్హి సాసనం గహేత్వా గచ్ఛన్తస్స పదే పదే దుక్కటం. తం కమ్మం నిస్సాయ లద్ధభోజనం భుఞ్జన్తస్సాపి అజ్ఝోహారే అజ్ఝోహారే దుక్కటం. పఠమం సాసనం అగ్గహేత్వాపి పచ్ఛా ‘‘అయం దాని సో గామో హన్ద తం సాసనం ఆరోచేమీ’’తి మగ్గా ఓక్కమన్తస్సాపి పదే పదే దుక్కటం. సాసనం ఆరోచేత్వా లద్ధభోజనం భుఞ్జతో పురిమనయేనేవ దుక్కటం. సాసనం అగ్గహేత్వా ఆగతేన పన ‘‘భన్తే తస్మిం గామే ఇత్థన్నామస్స కా పవత్తీ’’తి పుచ్ఛియమానేన కథేతుం వట్టతి, పుచ్ఛితపఞ్హే దోసో నత్థి. పఞ్చన్నం పన సహధమ్మికానం మాతాపితూనం పణ్డుపలాసస్స అత్తనో వేయ్యావచ్చకరస్స చ సాసనం హరితుం వట్టతి, గిహీనఞ్చ పుబ్బే వుత్తప్పకారం కప్పియసాసనం. ఇదఞ్హి జఙ్ఘపేసనియకమ్మం నామ న హోతి. ఇమేహి పన అట్ఠహి కులదూసకకమ్మేహి ఉప్పన్నపచ్చయా పఞ్చన్నమ్పి సహధమ్మికానం న కప్పన్తి, అభూతారోచనరూపియసంవోహారేహి ఉప్పన్నపచ్చయసదిసావ హోన్తి.

పాపా సమాచారా అస్సాతి పాపసమాచారో. తే పన యస్మా మాలావచ్ఛరోపనాదయో ఇధ అధిప్పేతా, తస్మా ‘‘మాలావచ్ఛం రోపేన్తిపీ’’తిఆదినా నయేనస్స పదభాజనం వుత్తం. తిరోక్ఖాతి పరమ్ముఖా. కులాని చ తేన దుట్ఠానీతి ఏత్థ పన యస్మా ‘‘కులానీ’’తి వోహారమత్తమేతం, అత్థతో హి మనుస్సా తేన దుట్ఠా హోన్తి, తస్మాస్స పదభాజనే ‘‘పుబ్బే సద్ధా హుత్వా’’తిఆదిమాహ. ఛన్దగామినోతి ఛన్దేన గచ్ఛన్తీతి ఛన్దగామినో. ఏస నయో సేసేసు. సమనుభాసితబ్బో తస్స పటినిస్సగ్గాయాతి ఏత్థ కులదూసకకమ్మేన దుక్కటమేవ. యం పన సో సఙ్ఘం పరిభవిత్వా ‘‘ఛన్దగామినో’’తిఆదిమాహ. తస్స పటినిస్సగ్గాయ సమనుభాసనకమ్మం కాతబ్బన్తి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానత్థమేవ.

సముట్ఠానాదీనిపి పఠమసఙ్ఘభేదసదిసానేవాతి.

కులదూసకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిగమనవణ్ణనా

౪౪౨. ఉద్దిట్ఠా ఖో…పే… ఏవమేతం ధారయామీతి ఏత్థ పఠమం ఆపత్తి ఏతేసన్తి పఠమాపత్తికా, పఠమం వీతిక్కమక్ఖణేయేవ ఆపజ్జితబ్బాతి అత్థో. ఇతరే పన యథా తతియే చతుత్థే చ దివసే హోతీతి జరో ‘‘తతియకో చతుత్థకో’’తి చ వుచ్చతి; ఏవం యావతతియే సమనుభాసనకమ్మే హోన్తీతి యావతతియకాతి వేదితబ్బా.

యావతీహం జానం పటిచ్ఛాదేతీతి యత్తకాని అహాని జానన్తో పటిచ్ఛాదేతి, ‘‘అహం ఇత్థన్నామం ఆపత్తిం ఆపన్నో’’తి సబ్రహ్మచారీనం నారోచేతి. తావతీహన్తి తత్తకాని అహాని. అకామా పరివత్థబ్బన్తి న కామేన, న వసేన, అథ ఖో అకామేన అవసేన పరివాసం సమాదాయ వత్థబ్బం. ఉత్తరి ఛారత్తన్తి పరివాసతో ఉత్తరి ఛ రత్తియో. భిక్ఖుమానత్తాయాతి భిక్ఖూనం మాననభావాయ, ఆరాధనత్థాయాతి వుత్తం హోతి. వీసతిసఙ్ఘో గణో అస్సాతి వీసతిగణో. తత్రాతి యత్ర సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన వీసతిగణో భిక్ఖుసఙ్ఘో అత్థి తత్ర. అబ్భేతబ్బోతి అభిఏతబ్బో సమ్పటిచ్ఛితబ్బో, అబ్భానకమ్మవసేన ఓసారేతబ్బోతి వుత్తం హోతి, అవ్హాతబ్బోతి వా అత్థో. అనబ్భితోతి న అబ్భితో, అసమ్పటిచ్ఛితో, అకతబ్భానకమ్మోతి వుత్తం హోతి, అనవ్హాతోతి వా అత్థో. సామీచీతి అనుధమ్మతా, లోకుత్తరధమ్మం అనుగతా ఓవాదానుసాసనీ, సామీచి ధమ్మతాతి వుత్తం హోతి. సేసమేత్థ వుత్తనయమేవాతి.

సమన్తపాసాదికాయ వినయసంవణ్ణనాయ

తేరసకవణ్ణనా నిట్ఠితా.