౩. అనియతకణ్డం

౧. పఠమఅనియతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౪౩. తేన సమయేన బుద్ధో భగవాతి పఠమఅనియతసిక్ఖాపదం. తత్థ కాలయుత్తం సముల్లపన్తోతి కాలం సల్లక్ఖేత్వా యదా న అఞ్ఞో కోచి సమీపేన గచ్ఛతి వా ఆగచ్ఛతి వా తదా తదనురూపం ‘‘కచ్చి న ఉక్కణ్ఠసి, న కిలమసి, న ఛాతాసీ’’తిఆదికం గేహస్సితం కథం కథేన్తో. కాలయుత్తం ధమ్మం భణన్తోతి కాలం సల్లక్ఖేత్వా యదా అఞ్ఞో కోచి సమీపేన గచ్ఛతి వా ఆగచ్ఛతి వా తదా తదనురూపం ‘‘ఉపోసథం కరేయ్యాసి, సలాకభత్తం దదేయ్యాసీ’’తిఆదికం ధమ్మకథం కథేన్తో.

బహూ ధీతరో చ పుత్తా చ అస్సాతి బహుపుత్తా. తస్సా కిర దస పుత్తా దస ధీతరో అహేసుం, బహూ నత్తారో అస్సాతి బహునత్తా. యథేవ హి తస్సా ఏవమస్సా పుత్తధీతానమ్పి వీసతి వీసతి దారకా అహేసుం, ఇతి సా వీసుత్తరచతుసతపుత్తనత్తపరివారా అహోసి. అభిమఙ్గలసమ్మతాతి ఉత్తమమఙ్గలసమ్మతా. యఞ్ఞేసూతి దానప్పదానేసు. ఛణేసూతి ఆవాహవివాహమఙ్గలాదీసు అన్తరుస్సవేసు. ఉస్సవేసూతి ఆసాళ్హీపవారణనక్ఖత్తాదీసు మహుస్సవేసు. పఠమం భోజేన్తీతి ‘‘ఇమేపి దారకా తయా సమానాయుకా నిరోగా హోన్తూ’’తి ఆయాచన్తా పఠమంయేవ భోజేన్తి, యేపి సద్ధా హోన్తి పసన్నా, తేపి భిక్ఖూ భోజేత్వా తదనన్తరం సబ్బపఠమం తంయేవ భోజేన్తి. నాదియీతి తస్సా వచనం న ఆదియి, న గణ్హి, న వా ఆదరమకాసీతి అత్థో.

౪౪౪-౫. అలంకమ్మనియేతి కమ్మక్ఖమం కమ్మయోగ్గన్తి కమ్మనియం, అలం పరియత్తం కమ్మనియభావాయాతి అలంకమ్మనియం, తస్మిం అలంకమ్మనియే, యత్థ అజ్ఝాచారం కరోన్తా సక్కోన్తి, తం కమ్మం కాతుం తాదిసేతి అత్థో. తేనేవస్స పదభాజనే వుత్తం – ‘‘సక్కా హోతి మేథునం ధమ్మం పటిసేవితు’’న్తి, యత్థ మేథునం ధమ్మం సక్కా హోతి పటిసేవితున్తి వుత్తం హోతి. నిసజ్జం కప్పేయ్యాతి నిసజ్జం కరేయ్య, నిసీదేయ్యాతి అత్థో. యస్మా పన నిసీదిత్వావ నిపజ్జతి, తేనస్స పదభాజనే ఉభయమ్పి వుత్తం. తత్థ ఉపనిసిన్నోతి ఉపగన్త్వా నిసిన్నో. ఏవం ఉపనిపన్నోపి వేదితబ్బో. భిక్ఖు నిసిన్నేతి భిక్ఖుమ్హి నిసిన్నేతి అత్థో. ఉభో వా నిసిన్నాతి ద్వేపి అపచ్ఛా అపురిమం నిసిన్నా. ఏత్థ చ కిఞ్చాపి పాళియం ‘‘సోతస్స రహో’’తి ఆగతం, చక్ఖుస్స రహేనేవ పన పరిచ్ఛేదో వేదితబ్బో. సచేపి హి పిహితకవాటస్స గబ్భస్స ద్వారే నిసిన్నో విఞ్ఞూ పురిసో హోతి, నేవ అనాపత్తిం కరోతి. అపిహితకవాటస్స పన ద్వారే నిసిన్నో అనాపత్తిం కరోతి. న కేవలఞ్చ ద్వారే అన్తోద్వాదసహత్థేపి ఓకాసే నిసిన్నో, సచే సచక్ఖుకో విక్ఖిత్తోపి నిద్దాయన్తోపి అనాపత్తిం కరోతి. సమీపే ఠితోపి అన్ధో న కరోతి, చక్ఖుమాపి నిపజ్జిత్వా నిద్దాయన్తో న కరోతి. ఇత్థీనం పన సతమ్పి అనాపత్తిం న కరోతియేవ.

సద్ధేయ్యవచసాతి సద్ధాతబ్బవచనా. సా పన యస్మా అరియసావికావ హోతి, తేనస్స పదభాజనే ‘‘ఆగతఫలా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ ఆగతం ఫలం అస్సాతి ఆగతఫలా పటిలద్ధసోతాపత్తిఫలాతి అత్థో. అభిసమేతావినీతి పటివిద్ధచతుసచ్చా. విఞ్ఞాతం సిక్ఖత్తయసాసనం ఏతాయాతి విఞ్ఞాతసాసనా. నిసజ్జం భిక్ఖు పటిజానమానోతి కిఞ్చాపి ఏవరూపా ఉపాసికా దిస్వా వదతి, అథ ఖో భిక్ఖు నిసజ్జం పటిజానమానోయేవ తిణ్ణం ధమ్మానం అఞ్ఞతరేన కారేతబ్బో, న అప్పటిజానమానోతి అత్థో.

యేన వా సా సద్ధేయ్యవచసా ఉపాసికా వదేయ్య తేన సో భిక్ఖు కారేతబ్బోతి నిసజ్జాదీసు ఆకారేసు యేన వా ఆకారేన సద్ధిం మేథునధమ్మాదీని ఆరోపేత్వా సా ఉపాసికా వదేయ్య, పటిజానమానోవ తేన సో భిక్ఖు కారేతబ్బో. ఏవరూపాయపి ఉపాసికాయ వచనమత్తేన న కారేతబ్బోతి అత్థో. కస్మా? యస్మా దిట్ఠం నామ తథాపి హోతి, అఞ్ఞథాపి హోతి.

తదత్థజోతనత్థఞ్చ ఇదం వత్థుం ఉదాహరన్తి – మల్లారామవిహారే కిర ఏకో ఖీణాసవత్థేరో ఏకదివసం ఉపట్ఠాకకులం గన్త్వా అన్తోగేహే నిసీది, ఉపాసికాపి సయనపల్లఙ్కం నిస్సాయ ఠితా హోతి. అథేకో పిణ్డచారికో ద్వారే ఠితో దిస్వా ‘‘థేరో ఉపాసికాయ సద్ధిం ఏకాసనే నిసిన్నో’’తి సఞ్ఞం పటిలభిత్వా పునప్పునం ఓలోకేసి. థేరోపి ‘‘అయం మయి అసుద్ధలద్ధికో జాతో’’తి సల్లక్ఖేత్వా కతభత్తకిచ్చో విహారం గన్త్వా అత్తనో వసనట్ఠానం పవిసిత్వా అన్తోవ నిసీది. సోపి భిక్ఖు ‘‘థేరం చోదేస్సామీ’’తి ఆగన్త్వా ఉక్కాసిత్వా ద్వారం వివరి. థేరో తస్స చిత్తం ఞత్వా ఆకాసే ఉప్పతిత్వా కూటాగారకణ్ణికం నిస్సాయ పల్లఙ్కేన నిసీది. సోపి భిక్ఖు అన్తో పవిసిత్వా మఞ్చఞ్చ హేట్ఠామఞ్చఞ్చ ఓలోకేత్వా థేరం అపస్సన్తో ఉద్ధం ఉల్లోకేసి, అథ ఆకాసే నిసిన్నం థేరం దిస్వా ‘‘భన్తే, ఏవం మహిద్ధికా నామ తుమ్హే మాతుగామేన సద్ధిం ఏకాసనే నిసిన్నభావం వదాపేథ ఏవా’’తి ఆహ. థేరో ‘‘అన్తరఘరస్సేవేసో ఆవుసో దోసో, అహం పన తం సద్ధాపేతుం అసక్కోన్తో ఏవమకాసిం, రక్ఖేయ్యాసి మ’’న్తి వత్వా ఓతరీతి.

౪౪౬. ఇతో పరం సా చే ఏవం వదేయ్యాతిఆది సబ్బం పటిఞ్ఞాయ కారణాకారదస్సనత్థం వుత్తం, తత్థ మాతుగామస్స మేథునం ధమ్మం పటిసేవన్తోతి మాతుగామస్స మగ్గే మేథునం ధమ్మం పటిసేవన్తోతి అత్థో. నిసజ్జాయ కారేతబ్బోతి నిసజ్జం పటిజానిత్వా మేథునధమ్మపటిసేవనం అప్పటిజానన్తో మేథునధమ్మపారాజికాపత్తియా అకారేత్వా నిసజ్జామత్తేన యం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి తాయ కారేతబ్బో, పాచిత్తియాపత్తియా కారేతబ్బోతి అత్థో. ఏతేన నయేన సబ్బచతుక్కేసు వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.

౪౫౧. సిక్ఖాపదపరియోసానే పన ఆపత్తానాపత్తిపరిచ్ఛేదదస్సనత్థం వుత్తేసు గమనం పటిజానాతీతిఆదీసు గమనం పటిజానాతీతి ‘‘రహోనిసజ్జస్సాదత్థం గతోమ్హీ’’తి ఏవం గమనం పటిజానాతి, నిసజ్జన్తి నిసజ్జస్సాదేనేవ నిసజ్జం పటిజానాతి. ఆపత్తిన్తి తీసు అఞ్ఞతరం ఆపత్తిం. ఆపత్తియా కారేతబ్బోతి తీసు యం పటిజానాతి, తాయ కారేతబ్బో. సేసమేత్థ చతుక్కే ఉత్తానాధిప్పాయమేవ. దుతియచతుక్కే పన గమనం న పటిజానాతీతి రహో నిసజ్జస్సాదవసేన న పటిజానాతి, ‘‘సలాకభత్తాదినా అత్తనో కమ్మేన గతోమ్హి, సా పన మయ్హం నిసిన్నట్ఠానం ఆగతా’’తి వదతి. సేసమేత్థాపి ఉత్తానాధిప్పాయమేవ.

అయం పన సబ్బత్థ వినిచ్ఛయో – రహో నిసజ్జస్సాదోతి మేథునధమ్మసన్నిస్సితకిలేసో వుచ్చతి. యో భిక్ఖు తేనస్సాదేన మాతుగామస్స సన్తికం గన్తుకామో అక్ఖిం అఞ్జేతి, దుక్కటం. నివాసనం నివాసేతి, కాయబన్ధనం బన్ధతి, చీవరం పారుపతి, సబ్బత్థ పయోగే పయోగే దుక్కటం. గచ్ఛతి, పదవారే పదవారే దుక్కటం. గన్త్వా నిసీదతి, దుక్కటమేవ. మాతుగామే ఆగన్త్వా నిసిన్నమత్తే పాచిత్తియం. సచే సా ఇత్థీ కేనచి కరణీయేన ఉట్ఠాయుట్ఠాయ పునప్పునం నిసీదతి, నిసజ్జాయ నిసజ్జాయ పాచిత్తియం. యం సన్ధాయ గతో, సా న దిట్ఠా, అఞ్ఞా ఆగన్త్వా నిసీదతి, అస్సాదే ఉప్పన్నే పాచిత్తియం. మహాపచ్చరియం పన ‘‘గమనకాలతో పట్ఠాయ అసుద్ధచిత్తత్తా ఆపత్తియేవా’’తి వుత్తం. సచే సమ్బహులా ఆగచ్ఛన్తి, మాతుగామగణనాయ పాచిత్తియాని. సచే ఉట్ఠాయుట్ఠాయ పునప్పునం నిసీదన్తి, నిసజ్జాగణనాయ పాచిత్తియాని. అనియమేత్వా దిట్ఠదిట్ఠాయ సద్ధిం రహస్సాదం కప్పేస్సామీతి గన్త్వా నిసిన్నస్సాపి ఆగతాగతానం వసేన పునప్పునం నిసజ్జావసేన చ వుత్తనయేనేవ ఆపత్తియో వేదితబ్బా. సచే సుద్ధచిత్తేన గన్త్వా నిసిన్నస్స సన్తికం ఆగన్త్వా నిసిన్నాయ ఇత్థియా రహస్సాదో ఉప్పజ్జతి అనాపత్తి.

సముట్ఠానాదీని పఠమపారాజికసదిసానేవాతి.

పఠమఅనియతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. దుతియఅనియతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౫౨. తేన సమయేన బుద్ధో భగవాతి దుతియఅనియతసిక్ఖాపదం. తత్థ భగవతా పటిక్ఖిత్తన్తిఆదిమ్హి ‘‘యం ఏకో ఏకాయ రహో పటిచ్ఛన్నే ఆసనే అలంకమ్మనియే నిసజ్జం కప్పేయ్య, తం నిసజ్జం కప్పేతుం పటిక్ఖిత్త’’న్తి ఏవం సమ్బన్ధో వేదితబ్బో. ఇతరథా హి ‘‘ఏకస్స ఏకాయా’’తి వత్తబ్బం సియా, కస్మా? ‘‘పటిక్ఖిత్త’’న్తి వుత్తత్తా. సామిఅత్థే వా ఏతం పచ్చత్తవచనం వేదితబ్బం.

౪౫౩. న హేవ ఖో పన పటిచ్ఛన్నన్తి ఏత్థ పన యమ్పి బహి పరిక్ఖిత్తం అన్తో వివటం పరివేణఙ్గణాది, తమ్పి అన్తోగధన్తి వేదితబ్బం. ఏవరూపఞ్హి ఠానం అప్పటిచ్ఛన్నేయేవ గహితన్తి మహాపచ్చరియం వుత్తం. సేసం పఠమసిక్ఖాపదనయేనేవ వేదితబ్బం. కేవలఞ్హి ఇధ ఇత్థీపి పురిసోపి యో కోచి విఞ్ఞూ అనన్ధో అబధిరో అన్తోద్వాదసహత్థే ఓకాసే ఠితో వా నిసిన్నో వా విక్ఖిత్తోపి నిద్దాయన్తోపి అనాపత్తిం కరోతి. బధిరో పన చక్ఖుమాపి అన్ధో వా అబధిరోపి న కరోతి. పారాజికాపత్తిఞ్చ పరిహాపేత్వా దుట్ఠుల్లవాచాపత్తి వుత్తాతి అయం విసేసో. సేసం పురిమసదిసమేవ. ఉభయత్థాపి ఉమ్మత్తకఆదికమ్మికానం అనాపత్తి.

సముట్ఠానాదీసు ఇదంసిక్ఖాపదం తిసముట్ఠానం – కాయచిత్తతో, వాచాచిత్తతో, కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి. కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, సుఖమజ్ఝత్తవేదనాహి ద్వివేదనం. సేసం ఉత్తానత్థమేవాతి.

దుతియఅనియతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సమన్తపాసాదికాయ వినయసంవణ్ణనాయ

అనియతవణ్ణనా నిట్ఠితా.