౧. సుక్కవిస్సట్ఠిసిక్ఖాపదవణ్ణనా
యం పారాజికకణ్డస్స, సఙ్గీతం సమనన్తరం;
తస్స తేరసకస్సాయమపుబ్బపదవణ్ణనా.
౨౩౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సేయ్యసకో అనభిరతో బ్రహ్మచరియం చరతీతి ఏత్థ ఆయస్మాతి పియవచనం. సేయ్యసకోతి తస్స భిక్ఖునో నామం. అనభిరతోతి విక్ఖిత్తచిత్తో కామరాగపరిళాహేన పరిడయ్హమానో న పన గిహిభావం పత్థయమానో. సో తేన కిసో హోతీతి సో సేయ్యసకో తేన అనభిరతభావేన కిసో హోతి.
అద్దసా ఖో ఆయస్మా ఉదాయీతి ఏత్థ ఉదాయీతి తస్స థేరస్స నామం, అయఞ్హి సేయ్యసకస్స ఉపజ్ఝాయో లాళుదాయీ నామ భన్తమిగసప్పటిభాగో నిద్దారామతాదిమనుయుత్తానం అఞ్ఞతరో లోలభిక్ఖు. కచ్చి నో త్వన్తి కచ్చి ను త్వం. యావదత్థం భుఞ్జాతిఆదీసు యావతా అత్థోతి యావదత్థం. ఇదం వుత్తం హోతి – యావతా తే భోజనేన అత్థో యత్తకం త్వం ఇచ్ఛసి తత్తకం భుఞ్జ, యత్తకం కాలం రత్తిం వా దివా వా సుపితుం ఇచ్ఛసి తత్తకం సుప, మత్తికాదీహి కాయం ఉబ్బట్టేత్వా చుణ్ణాదీహి ఘంసిత్వా యత్తకం న్హానం ఇచ్ఛసి తత్తకం న్హాయ, ఉద్దేసేన వా పరిపుచ్ఛాయ వా వత్తపటిపత్తియా వా కమ్మట్ఠానేన వా అత్థో నత్థీతి. యదా తే అనభిరతి ఉప్పజ్జతీతి యస్మిం కాలే తవ కామరాగవసేన ఉక్కణ్ఠితతా విక్ఖిత్తచిత్తతా ఉప్పజ్జతి. రాగో చిత్తం అనుద్ధంసేతీతి కామరాగో చిత్తం ధంసేతి పధంసేతి విక్ఖిపతి చేవ మిలాపేతి చ. తదా హత్థేన ఉపక్కమిత్వా అసుచిం మోచేహీతి తస్మిం కాలే హత్థేన వాయమిత్వా అసుచిమోచనం కరోహి, ఏవఞ్హి తే చిత్తేకగ్గతా భవిస్సతి. ఇతి తం ఉపజ్ఝాయో అనుసాసి యథా తం బాలో బాలం మగో మగం.
౨౩౫. తేసం ముట్ఠస్సతీనం అసమ్పజానానం నిద్దం ఓక్కమన్తానన్తి సతిసమ్పజఞ్ఞం పహాయ నిద్దం ఓతరన్తానం. తత్థ కిఞ్చాపి నిద్దం ఓక్కమన్తానం అబ్యాకతో భవఙ్గవారో పవత్తతి, సతిసమ్పజఞ్ఞవారో గళతి, తథాపి సయనకాలే మనసికారో కాతబ్బో. దివా సుపన్తేన యావ న్హాతస్స భిక్ఖునో కేసా న సుక్ఖన్తి తావ సుపిత్వా వుట్ఠహిస్సామీతి సఉస్సాహేన సుపితబ్బం. రత్తిం సుపన్తేన ఏత్తకం నామ రత్తిభాగం సుపిత్వా చన్దేన వా తారకాయ వా ఇదం నామ ఠానం పత్తకాలే వుట్ఠహిస్సామీతి సఉస్సాహేన సుపితబ్బం. బుద్ధానుస్సతిఆదీసు చ దససు కమ్మట్ఠానేసు ఏకం అఞ్ఞం వా చిత్తరుచియం కమ్మట్ఠానం గహేత్వావ నిద్దా ఓక్కమితబ్బా. ఏవం కరోన్తో హి సతో సమ్పజానో సతిఞ్చ సమ్పజఞ్ఞఞ్చ అవిజహిత్వావ నిద్దం ఓక్కమతీతి వుచ్చతి. తే పన భిక్ఖూ బాలా లోలా భన్తమిగసప్పటిభాగా న ఏవమకంసు. తేన వుత్తం – ‘‘తేసం ముట్ఠస్సతీనం అసమ్పజానానం నిద్దం ఓక్కమన్తాన’’న్తి.
అత్థి చేత్థ చేతనా లబ్భతీతి ఏత్థ చ సుపినన్తే అస్సాదచేతనా అత్థి ఉపలబ్భతి. అత్థేసా, భిక్ఖవే, చేతనా; సా చ ఖో అబ్బోహారికాతి భిక్ఖవే ఏసా అస్సాదచేతనా అత్థి, సా చ ఖో అవిసయే ఉప్పన్నత్తా అబ్బోహారికా, ఆపత్తియా అఙ్గం న హోతి. ఇతి భగవా సుపినన్తే చేతనాయ అబ్బోహారికభావం దస్సేత్వా ‘‘ఏవఞ్చ పన భిక్ఖవే ఇమం సిక్ఖాపదం ఉద్దిసేయ్యాథ, సఞ్చేతనికా సుక్కవిస్సట్ఠి అఞ్ఞత్ర సుపినన్తా సఙ్ఘాదిసేసో’’తి సానుపఞ్ఞత్తికం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞాపేసి.
౨౩౬-౨౩౭. తత్థ సంవిజ్జతి చేతనా అస్సాతి సఞ్చేతనా, సఞ్చేతనావ సఞ్చేతనికా, సఞ్చేతనా వా అస్సా అత్థీతి సఞ్చేతనికా. యస్మా పన యస్స సఞ్చేతనికా సుక్కవిస్సట్ఠి హోతి సో జానన్తో సఞ్జానన్తో హోతి, సా చస్స సుక్కవిస్సట్ఠి చేచ్చ అభివితరిత్వా వీతిక్కమో హోతి, తస్మా బ్యఞ్జనే ఆదరం అకత్వా అత్థమేవ దస్సేతుం ‘‘జానన్తో సఞ్జానన్తో చేచ్చ అభివితరిత్వా వీతిక్కమో’’తి ఏవమస్స పదభాజనం వుత్తం. తత్థ జానన్తోతి ఉపక్కమామీతి జానన్తో. సఞ్జానన్తోతి సుక్కం మోచేమీతి సఞ్జానన్తో, తేనేవ ఉపక్కమజాననాకారేన సద్ధిం జానన్తోతి అత్థో. చేచ్చాతి మోచనస్సాదచేతనావసేన చేతేత్వా పకప్పేత్వా. అభివితరిత్వాతి ఉపక్కమవసేన మద్దన్తో నిరాసఙ్కచిత్తం పేసేత్వా. వీతిక్కమోతి ఏవం పవత్తస్స యో వీతిక్కమో అయం సఞ్చేతనికాసద్దస్స సిఖాప్పత్తో అత్థోతి వుత్తం హోతి.
ఇదాని సుక్కవిస్సట్ఠీతి ఏత్థ యస్స సుక్కస్స విస్సట్ఠి తం తావ సఙ్ఖ్యాతో వణ్ణభేదతో చ దస్సేతుం ‘‘సుక్కన్తి దస సుక్కానీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ సుక్కానం ఆసయభేదతో ధాతునానత్తతో చ నీలాదివణ్ణభేదో వేదితబ్బో.
విస్సట్ఠీతి విస్సగ్గో, అత్థతో పనేతం ఠానాచావనం హోతి, తేనాహ – ‘‘విస్సట్ఠీతి ఠానతోచావనా వుచ్చతీ’’తి. తత్థ వత్థిసీసం కటి కాయోతి తిధా సుక్కస్స ఠానం పకప్పేన్తి, ఏకో కిరాచరియో ‘‘వత్థిసీసం సుక్కస్స ఠాన’’న్తి ఆహ. ఏకో ‘‘కటీ’’తి, ఏకో ‘‘సకలో కాయో’’తి, తేసు తతియస్స భాసితం సుభాసితం. కేసలోమనఖదన్తానఞ్హి మంసవినిముత్తట్ఠానం ఉచ్చారపస్సావఖేళసిఙ్ఘాణికాథద్ధసుక్ఖచమ్మాని చ వజ్జేత్వా అవసేసో ఛవిమంసలోహితానుగతో సబ్బోపి కాయో కాయప్పసాదభావజీవితిన్ద్రియాబద్ధపిత్తానం సమ్భవస్స చ ఠానమేవ. తథా హి రాగపరియుట్ఠానేనాభిభూతానం హత్థీనం ఉభోహి కణ్ణచూళికాహి సమ్భవో నిక్ఖమతి, మహాసేనరాజా చ రాగపరియుట్ఠితో సమ్భవవేగం అధివాసేతుం అసక్కోన్తో సత్థేన బాహుసీసం ఫాలేత్వా వణముఖేన నిక్ఖన్తం సమ్భవం దస్సేసీతి.
ఏత్థ పన పఠమస్స ఆచరియస్స వాదే మోచనస్సాదేన నిమిత్తే ఉపక్కమతో యత్తకం ఏకా ఖుద్దకమక్ఖికా పివేయ్య తత్తకే అసుచిమ్హి వత్థిసీసతో ముఞ్చిత్వా దకసోతం ఓతిణ్ణమత్తే బహి నిక్ఖన్తే వా అనిక్ఖన్తే వా సఙ్ఘాదిసేసో. దుతియస్స వాదే తథేవ కటితో ముచ్చిత్వా దకసోతం ఓతిణ్ణమత్తే, తతియస్స వాదే తథేవ సకలకాయం సఙ్ఖోభేత్వా తతో ముచ్చిత్వా దకసోతం ఓతిణ్ణమత్తే బహి నిక్ఖన్తే వా అనిక్ఖన్తే వా సఙ్ఘాదిసేసో. దకసోతోరోహణఞ్చేత్థ అధివాసేత్వా అన్తరా నివారేతుం అసక్కుణేయ్యతాయ వుత్తం, ఠానా చుతఞ్హి అవస్సం దకసోతం ఓతరతి. తస్మా ఠానా చావనమత్తేనేవేత్థ ఆపత్తి వేదితబ్బా, సా చ ఖో నిమిత్తే ఉపక్కమన్తస్సేవ హత్థపరికమ్మపాదపరికమ్మగత్తపరికమ్మకరణేన సచేపి అసుచి ముచ్చతి, అనాపత్తి. అయం సబ్బాచరియసాధారణవినిచ్ఛయో.
అఞ్ఞత్ర సుపినన్తాతి ఏత్థ సుపినో ఏవ సుపినన్తో, తం ఠపేత్వా అపనేత్వాతి వుత్తం హోతి. తఞ్చ పన సుపినం పస్సన్తో చతూహి కారణేహి పస్సతి ధాతుక్ఖోభతో వా అనుభూతపుబ్బతో వా దేవతోపసంహారతో వా పుబ్బనిమిత్తతో వాతి.
తత్థ పిత్తాదీనం ఖోభకరణపచ్చయయోగేన ఖుభితధాతుకో ధాతుక్ఖోభతో సుపినం పస్సతి, పస్సన్తో చ నానావిధం సుపినం పస్సతి – పబ్బతా పతన్తో వియ, ఆకాసేన గచ్ఛన్తో వియ, వాళమిగహత్థీచోరాదీహి అనుబద్ధో వియ హోతి. అనుభూతపుబ్బతో పస్సన్తో పుబ్బే అనుభూతపుబ్బం ఆరమ్మణం పస్సతి. దేవతోపసంహారతో పస్సన్తస్స దేవతా అత్థకామతాయ వా అనత్థకామతాయ వా అత్థాయ వా అనత్థాయ వా నానావిధాని ఆరమ్మణాని ఉపసంహరన్తి, సో తాసం దేవతానం ఆనుభావేన తాని ఆరమ్మణాని పస్సతి. పుబ్బనిమిత్తతో పస్సన్తో పుఞ్ఞాపుఞ్ఞవసేన ఉప్పజ్జితుకామస్స అత్థస్స వా అనత్థస్స వా పుబ్బనిమిత్తభూతం సుపినం పస్సతి, బోధిసత్తస్సమాతా వియ పుత్తపటిలాభనిమిత్తం, బోధిసత్తో వియ పఞ్చ మహాసుపినే (అ. ని. ౫.౧౯౬), కోసలరాజా వియ సోళస సుపినేతి.
తత్థ యం ధాతుక్ఖోభతో అనుభూతపుబ్బతో చ సుపినం పస్సతి న తం సచ్చం హోతి. యం దేవతోపసంహారతో పస్సతి తం సచ్చం వా హోతి అలీకం వా, కుద్ధా హి దేవతా ఉపాయేన వినాసేతుకామా విపరీతమ్పి కత్వా దస్సేన్తి. యం పన పుబ్బనిమిత్తతో పస్సతి తం ఏకన్తసచ్చమేవ హోతి. ఏతేసఞ్చ చతున్నం మూలకారణానం సంసగ్గభేదతోపి సుపినభేదో హోతియేవ.
తఞ్చ పనేతం చతుబ్బిధమ్పి సుపినం సేక్ఖపుథుజ్జనావ పస్సన్తి అప్పహీనవిపల్లాసత్తా, అసేక్ఖా పన న పస్సన్తి పహీనవిపల్లాసత్తా. కిం పనేతం పస్సన్తో సుత్తో పస్సతి పటిబుద్ధో, ఉదాహు నేవ సుత్తో న పటిబుద్ధోతి? కిఞ్చేత్థ యది తావ సుత్తో పస్సతి అభిధమ్మవిరోధో ఆపజ్జతి, భవఙ్గచిత్తేన హి సుపతి తం రూపనిమిత్తాదిఆరమ్మణం రాగాదిసమ్పయుత్తం వా న హోతి, సుపినం పస్సన్తస్స చ ఈదిసాని చిత్తాని ఉప్పజ్జన్తి. అథ పటిబుద్ధో పస్సతి వినయవిరోధో ఆపజ్జతి, యఞ్హి పటిబుద్ధో పస్సతి తం సబ్బోహారికచిత్తేన పస్సతి, సబ్బోహారికచిత్తేన చ కతే వీతిక్కమే అనాపత్తి నామ నత్థి. సుపినం పస్సన్తేన పన కతేపి వీతిక్కమే ఏకన్తం అనాపత్తి ఏవ. అథ నేవ సుత్తో న పటిబుద్ధో పస్సతి, కో నామ పస్సతి; ఏవఞ్చ సతి సుపినస్స అభావోవ ఆపజ్జతీతి, న అభావో. కస్మా? యస్మా కపిమిద్ధపరేతో పస్సతి. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘కపిమిద్ధపరేతో ఖో, మహారాజ, సుపినం పస్సతీ’’తి. కపిమిద్ధపరేతోతి మక్కటనిద్దాయ యుత్తో. యథా హి మక్కటస్స నిద్దా లహుపరివత్తా హోతి; ఏవం యా నిద్దా పునప్పునం కుసలాదిచిత్తవోకిణ్ణత్తా లహుపరివత్తా, యస్సా పవత్తియం పునప్పునం భవఙ్గతో ఉత్తరణం హోతి తాయ యుత్తో సుపినం పస్సతి, తేనాయం సుపినో కుసలోపి హోతి అకుసలోపి అబ్యాకతోపి. తత్థ సుపినన్తే చేతియవన్దనధమ్మస్సవనధమ్మదేసనాదీని కరోన్తస్స కుసలో, పాణాతిపాతాదీని కరోన్తస్స అకుసలో, ద్వీహి అన్తేహి ముత్తో ఆవజ్జనతదారమ్మణక్ఖణే అబ్యాకతోతి వేదితబ్బో. స్వాయం దుబ్బలవత్థుకత్తా చేతనాయ పటిసన్ధిం ఆకడ్ఢితుం అసమత్థో, పవత్తే పన అఞ్ఞేహి కుసలాకుసలేహి ఉపత్థమ్భితో విపాకం దేతి. కిఞ్చాపి విపాకం దేతి? అథ ఖో అవిసయే ఉప్పన్నత్తా అబ్బోహారికావ సుపినన్తచేతనా. తేనాహ – ‘‘ఠపేత్వా సుపినన్త’’న్తి.
సఙ్ఘాదిసేసోతి ఇమస్స ఆపత్తినికాయస్స నామం. తస్మా యా అఞ్ఞత్ర సుపినన్తా సఞ్చేతనికా సుక్కవిస్సట్ఠి, అయం సఙ్ఘాదిసేసో నామ ఆపత్తినికాయోతి ఏవమేత్థ సమ్బన్ధో వేదితబ్బో. వచనత్థో పనేత్థ సఙ్ఘో ఆదిమ్హి చేవ సేసే చ ఇచ్ఛితబ్బో అస్సాతి సఙ్ఘాదిసేసో. కిం వుత్తం హోతి? ఇమం ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా వుట్ఠాతుకామస్స యం తం ఆపత్తివుట్ఠానం, తస్స ఆదిమ్హి చేవ పరివాసదానత్థాయ ఆదితో సేసే చ మజ్ఝే మానత్తదానత్థాయ మూలాయ పటికస్సనేన వా సహ మానత్తదానత్థాయ అవసానే అబ్భానత్థాయ సఙ్ఘో ఇచ్ఛితబ్బో. న హేత్థ ఏకమ్పి కమ్మం వినా సఙ్ఘేన సక్కా కాతున్తి సఙ్ఘో ఆదిమ్హి చేవ సేసే చ ఇచ్ఛితబ్బో అస్సాతి సఙ్ఘాదిసేసోతి. బ్యఞ్జనం పన అనాదియిత్వా అత్థమేవ దస్సేతుం ‘‘సఙ్ఘోవ తస్సా ఆపత్తియా పరివాసం దేతి, మూలాయ పటికస్సతి, మానత్తం దేతి, అబ్భేతి న సమ్బహులా న ఏకపుగ్గలో, తేన వుచ్చతి సఙ్ఘాదిసేసో’’తి ఇదమస్స పదభాజనం –
‘‘సఙ్ఘాదిసేసోతి యం వుత్తం, తం సుణోహి యథాతథం;
సఙ్ఘోవ దేతి పరివాసం, మూలాయ పటికస్సతి;
మానత్తం దేతి అబ్భేతి, తేనేతం ఇతి వుచ్చతీ’’తి. (పరి. ౩౩౯) –
పరివారే వచనకారణఞ్చ వుత్తం, తత్థ పరివాసదానాదీని సముచ్చయక్ఖన్ధకే విత్థారతో ఆగతాని, తత్థేవ నేసం సంవణ్ణనం కరిస్సామ.
తస్సేవ ఆపత్తినికాయస్సాతి తస్స ఏవ ఆపత్తిసమూహస్స. తత్థ కిఞ్చాపి అయం ఏకావ ఆపత్తి, రూళ్హిసద్దేన పన అవయవే సమూహవోహారేన వా ‘‘నికాయో’’తి వుత్తో – ‘‘ఏకో వేదనాక్ఖన్ధో, ఏకో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో’’తిఆదీసు వియ.
ఏవం ఉద్దిట్ఠసిక్ఖాపదం పదానుక్కమేన విభజిత్వా ఇదాని ఇమం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఆపజ్జన్తస్స ఉపాయఞ్చ కాలఞ్చ అధిప్పాయఞ్చ అధిప్పాయవత్థుఞ్చ దస్సేతుం ‘‘అజ్ఝత్తరూపే మోచేతీ’’తిఆదిమాహ. ఏత్థ హి అజ్ఝత్తరూపాదీహి చతూహి పదేహి ఉపాయో దస్సితో, అజ్ఝత్తరూపే వా మోచేయ్య బహిద్ధారూపే వా ఉభయత్థ వా ఆకాసే వా కటిం కమ్పేన్తో, ఇతో పరం అఞ్ఞో ఉపాయో నత్థి. తత్థ రూపే ఘట్టేత్వా మోచేన్తోపి రూపేన ఘట్టేత్వా మోచేన్తోపి రూపే మోచేతిచ్చేవ వేదితబ్బో. రూపే హి సతి సో మోచేతి న రూపం అలభిత్వా. రాగూపత్థమ్భాదీహి పన పఞ్చహి కాలో దస్సితో. రాగూపత్థమ్భాదికాలేసు హి అఙ్గజాతం కమ్మనియం హోతి, యస్స కమ్మనియత్తే సతి మోచేతి. ఇతో పరం అఞ్ఞో కాలో నత్థి, న హి వినా రాగూపత్థమ్భాదీహి పుబ్బణ్హాదయో కాలభేదా మోచనే నిమిత్తం హోన్తి.
ఆరోగ్యత్థాయాతిఆదీహి దసహి అధిప్పాయో దస్సితో, ఏవరూపేన హి అధిప్పాయభేదేన మోచేతి న అఞ్ఞథా. నీలాదీహి పన దసహి నవమస్స అధిప్పాయస్స వత్థు దస్సితం, వీమంసన్తో హి నీలాదీసు అఞ్ఞతరస్స వసేన వీమంసతి న తేహి వినిముత్తన్తి.
౨౩౮. ఇతో పరం పన ఇమేసంయేవ అజ్ఝత్తరూపాదీనం పదానం పకాసనత్థం ‘‘అజ్ఝత్తరూపేతి అజ్ఝత్తం ఉపాదిన్నే రూపే’’తిఆది వుత్తం, తత్థ అజ్ఝత్తం ఉపాదిన్నే రూపేతి అత్తనో హత్థాదిభేదే రూపే. బహిద్ధా ఉపాదిన్నేతి పరస్స తాదిసేయేవ. అనుపాదిన్నేతి తాళచ్ఛిద్దాదిభేదే. తదుభయేతి అత్తనో చ పరస్స చ రూపే, ఉభయఘట్టనవసేనేతం వుత్తం. అత్తనో రూపేన చ అనుపాదిన్నరూపేన చ ఏకతో ఘట్టనేపి లబ్భతి. ఆకాసే వాయమన్తస్సాతి కేనచి రూపేన అఘట్టేత్వా ఆకాసేయేవ కటికమ్పనపయఓగేన అఙ్గజాతం చాలేన్తస్స.
రాగూపత్థమ్భేతి రాగస్స బలవభావే, రాగేన వా అఙ్గజాతస్స ఉపత్థమ్భే, థద్ధభావే సఞ్జాతేతి వుత్తం హోతి. కమ్మనియం హోతీతి మోచనకమ్మక్ఖమం అజ్ఝత్తరూపాదీసు ఉపక్కమారహం హోతి.
ఉచ్చాలిఙ్గపాణకదట్ఠూపత్థమ్భేతి ఉచ్చాలిఙ్గపాణకదట్ఠేన అఙ్గజాతే ఉపత్థమ్భే. ఉచ్చాలిఙ్గపాణకా నామ లోమసపాణకా హోన్తి, తేసం లోమేహి ఫుట్ఠం అఙ్గజాతం కణ్డుం గహేత్వా థద్ధం హోతి, తత్థ యస్మా తాని లోమాని అఙ్గజాతం డంసన్తాని వియ విజ్ఝన్తి, తస్మా ‘‘ఉచ్చాలిఙ్గపాణకదట్ఠేనా’’తి వుత్తం, అత్థతో పన ఉచ్చాలిఙ్గపాణకలోమవేధనేనాతి వుత్తం హోతి.
౨౩౯. అరోగో భవిస్సామీతి మోచేత్వా అరోగో భవిస్సామి. సుఖం వేదనం ఉప్పాదేస్సామీతి మోచనేన చ ముచ్చనుప్పత్తియా ముత్తపచ్చయా చ యా సుఖా వేదనా హోతి, తం ఉప్పాదేస్సామీతి అత్థో. భేసజ్జం భవిస్సతీతి ఇదం మే మోచితం కిఞ్చిదేవ భేసజ్జం భవిస్సతి. దానం దస్సామీతి మోచేత్వా కీటకిపిల్లికాదీనం దానం దస్సామి. పుఞ్ఞం భవిస్సతీతి మోచేత్వా కీటాదీనం దేన్తస్స పుఞ్ఞం భవిస్సతి. యఞ్ఞం యజిస్సామీతి మోచేత్వా కీటాదీనం యఞ్ఞం యజిస్సామి. కిఞ్చి కిఞ్చి మన్తపదం వత్వా దస్సామీతి వుత్తం హోతి. సగ్గం గమిస్సామీతి మోచేత్వా కీటాదీనం దిన్నదానేన వా పుఞ్ఞేన వా యఞ్ఞేన వా సగ్గం గమిస్సామి. బీజం భవిస్సతీతి కులవంసఙ్కురస్స దారకస్స బీజం భవిస్సతి, ‘‘ఇమినా బీజేన పుత్తో నిబ్బత్తిస్సతీ’’తి ఇమినా అధిప్పాయేన మోచేతీతి అత్థో. వీమంసత్థాయాతి జాననత్థాయ. నీలం భవిస్సతీతిఆదీసు జానిస్సామి తావ కిం మే మోచితం నీలం భవిస్సతి పీతకాదీసు అఞ్ఞతరవణ్ణన్తి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో. ఖిడ్డాధిప్పాయోతి ఖిడ్డాపసుతో, తేన తేన అధిప్పాయేన కీళన్తో మోచేతీతి వుత్తం హోతి.
౨౪౦. ఇదాని యదిదం ‘‘అజ్ఝత్తరూపే మోచేతీ’’తిఆది వుత్తం తత్థ యథా మోచేన్తో ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, తేసఞ్చ పదానం వసేన యత్తకో ఆపత్తిభేదో హోతి, తం సబ్బం దస్సేన్తో ‘‘అజ్ఝత్తరూపే చేతేతి ఉపక్కమతి ముచ్చతి ఆపత్తి సఙ్ఘాదిసేసస్సా’’తిఆదిమాహ.
తత్థ చేతేతీతి మోచనస్సాదసమ్పయుత్తాయ చేతనాయ ముచ్చతూతి చేతేతి. ఉపక్కమతీతి తదనురూపం వాయామం కరోతి. ముచ్చతీతి ఏవం చేతేన్తస్స తదనురూపేన వాయామేన వాయమతో సుక్కం ఠానా చవతి. ఆపత్తి సఙ్ఘాదిసేసస్సాతి ఇమేహి తీహి అఙ్గేహి అస్స పుగ్గలస్స సఙ్ఘాదిసేసో నామ ఆపత్తినికాయో హోతీతి అత్థో. ఏస నయో బహిద్ధారూపేతిఆదీసుపి అవసేసేసు అట్ఠవీసతియా పదేసు.
ఏత్థ పన ద్వే ఆపత్తిసహస్సాని నీహరిత్వా దస్సేతబ్బాని. కథం? అజ్ఝత్తరూపే తావ రాగూపత్థమ్భే ఆరోగ్యత్థాయ నీలం మోచేన్తస్స ఏకా ఆపత్తి, అజ్ఝత్తరూపేయేవ రాగూపత్థమ్భే ఆరోగ్యత్థాయ పీతాదీనం మోచనవసేన అపరా నవాతి దస. యథా చ ఆరోగ్యత్థాయ దస, ఏవం సుఖాదీనం నవన్నం పదానం అత్థాయ ఏకేకపదే దస దస కత్వా నవుతి, ఇతి ఇమా చ నవుతి పురిమా చ దసాతి రాగూపత్థమ్భే తావ సతం. యథా పన రాగూపత్థమ్భే ఏవం వచ్చూపత్థమ్భాదీసుపి చతూసు ఏకేకస్మిం ఉపత్థమ్భే సతం సతం కత్వా చత్తారి సతాని, ఇతి ఇమాని చత్తారి పురిమఞ్చ ఏకన్తి అజ్ఝత్తరూపే తావ పఞ్చన్నం ఉపత్థమ్భానం వసేన పఞ్చ సతాని. యథా చ అజ్ఝత్తరూపే పఞ్చ, ఏవం బహిద్ధారూపే పఞ్చ, అజ్ఝత్తబహిద్ధారూపే పఞ్చ, ఆకాసే కటిం కమ్పేన్తస్స పఞ్చాతి సబ్బానిపి చతున్నం పఞ్చకానం వసేన ద్వే ఆపత్తిసహస్సాని వేదితబ్బాని.
ఇదాని ఆరోగ్యత్థాయాతిఆదీసు తావ దససు పదేసు పటిపాటియా వా ఉప్పటిపాటియా వా హేట్ఠా వా గహేత్వా ఉపరి గణ్హన్తస్స, ఉపరి వా గహేత్వా హేట్ఠా గణ్హన్తస్స, ఉభతో వా గహేత్వా మజ్ఝే ఠపేన్తస్స, మజ్ఝే వా గహేత్వా ఉభతో హరన్తస్స, సబ్బమూలం వా కత్వా గణ్హన్తస్స చేతనూపక్కమమోచనే సతి విసఙ్కేతో నామ నత్థీతి దస్సేతుం ‘‘ఆరోగ్యత్థఞ్చ సుఖత్థఞ్చా’’తి ఖణ్డచక్కబద్ధచక్కాదిభేదవిచిత్తం పాళిమాహ.
తత్థ ఆరోగ్యత్థఞ్చ సుఖత్థఞ్చ ఆరోగ్యత్థఞ్చ భేసజ్జత్థఞ్చా తి ఏవం ఆరోగ్యపదం సబ్బపదేహి యోజేత్వా వుత్తమేకం ఖణ్డచక్కం. సుఖపదాదీని సబ్బపదేహి యోజేత్వా యావ అత్తనో అత్తనో అతీతానన్తరపదం తావ ఆనేత్వా వుత్తాని నవ బద్ధచక్కానీతి ఏవం ఏకేకమూలకాని దస చక్కాని హోన్తి, తాని దుమూలకాదీహి సద్ధిం అసమ్మోహతో విత్థారేత్వా వేదితబ్బాని. అత్థో పనేత్థ పాకటోయేవ.
యథా చ ఆరోగ్యత్థాయాతిఆదీసు దససు పదేసు, ఏవం నీలాదీసుపి ‘‘నీలఞ్చ పీతకఞ్చ చేతేతి ఉపక్కమతీ’’తిఆదినా నయేన దస చక్కాని వుత్తాని, తానిపి అసమ్మోహతో విత్థారేత్వా వేదితబ్బాని. అత్థో పనేత్థ పాకటోయేవ.
పున ఆరోగ్యత్థఞ్చ నీలఞ్చ ఆరోగ్యత్థఞ్చ సుఖత్థఞ్చ నీలఞ్చ పీతకఞ్చాతి ఏకేనేకం ద్వీహి ద్వే…పే… దసహి దసాతి ఏవం పురిమపదేహి సద్ధిం పచ్ఛిమపదాని యోజేత్వా ఏకం మిస్సకచక్కం వుత్తం.
ఇదాని యస్మా ‘‘నీలం మోచేస్సామీ’’తి చేతేత్వా ఉపక్కమన్తస్స పీతకాదీసు ముత్తేసుపి పీతకాదివసేన చేతేత్వా ఉపక్కమన్తస్స ఇతరేసు ముత్తేసుపి నేవత్థి విసఙ్కేతో, తస్మా ఏతమ్పి నయం దస్సేతుం ‘‘నీలం మోచేస్సామీతి చేతేతి ఉపక్కమతి పీతకం ముచ్చతీ’’తిఆదినా నయేన చక్కాని వుత్తాని. తతో పరం సబ్బపచ్ఛిమపదం నీలాదీహి నవహి పదేహి సద్ధిం యోజేత్వా కుచ్ఛిచక్కం నామ వుత్తం. తతో పీతకాదీని నవ పదాని ఏకేన నీలపదేనేవ సద్ధిం యోజేత్వా పిట్ఠిచక్కం నామ వుత్తం. తతో లోహితకాదీని నవ పదాని ఏకేన పీతకపదేనేవ సద్ధిం యోజేత్వా దుతియం పిట్ఠిచక్కం వుత్తం. ఏవం లోహితకపదాదీహి సద్ధిం ఇతరాని నవ నవ పదాని యోజేత్వా అఞ్ఞానిపి అట్ఠ చక్కాని వుత్తానీతి ఏవం దసగతికం పిట్ఠిచక్కం వేదితబ్బం.
ఏవం ఖణ్డచక్కాదీనం అనేకేసం చక్కానం వసేన విత్థారతో గరుకాపత్తిమేవ దస్సేత్వా ఇదాని అఙ్గవసేనేవ గరుకాపత్తిఞ్చ లహుకాపత్తిఞ్చ అనాపత్తిఞ్చ దస్సేతుం ‘‘చేతేతి ఉపక్కమతి ముచ్చతీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ పురిమనయేన అజ్ఝత్తరూపాదీసు రాగాదిఉపత్థమ్భే సతి ఆరోగ్యాదీనం అత్థాయ చేతేన్తస్స ఉపక్కమిత్వా అసుచిమోచనే తివఙ్గసమ్పన్నా గరుకాపత్తి వుత్తా. దుతియేన నయేన చేతేన్తస్స ఉపక్కమన్తస్స చ మోచనే అసతి దువఙ్గసమ్పన్నా లహుకా థుల్లచ్చయాపత్తి. ‘‘చేతేతి న ఉపక్కమతి ముచ్చతీ’’తిఆదీహి ఛహి నయేహి అనాపత్తి.
అయం పన ఆపత్తానాపత్తిభేదో సణ్హో సుఖుమో, తస్మా సుట్ఠు సల్లక్ఖేతబ్బో. సుట్ఠు సల్లక్ఖేత్వా కుక్కుచ్చం పుచ్ఛితేన ఆపత్తి వా అనాపత్తి వా ఆచిక్ఖితబ్బా, వినయకమ్మం వా కాతబ్బం. అసల్లక్ఖేత్వా కరోన్తో హి రోగనిదానం అజానిత్వా భేసజ్జం కరోన్తో వేజ్జో వియ విఘాతఞ్చ ఆపజ్జతి, న చ తం పుగ్గలం తికిచ్ఛితుం సమత్థో హోతి. తత్రాయం సల్లక్ఖణవిధి – కుక్కుచ్చేన ఆగతో భిక్ఖు యావతతియం పుచ్ఛితబ్బో – ‘‘కతరేన పయోగేన కతరేన రాగేన ఆపన్నోసీ’’తి. సచే పఠమం అఞ్ఞం వత్వా పచ్ఛా అఞ్ఞం వదతి న ఏకమగ్గేన కథేతి, సో వత్తబ్బో – ‘‘త్వం న ఏకమగ్గేన కథేసి పరిహరసి, న సక్కా తవ వినయకమ్మం కాతుం గచ్ఛ సోత్థిం గవేసా’’తి. సచే పన తిక్ఖత్తుమ్పి ఏకమగ్గేనేవ కథేతి, యథాభూతం అత్తానం ఆవికరోతి, అథస్స ఆపత్తానాపత్తిగరుకలహుకాపత్తివినిచ్ఛయత్థం ఏకాదసన్నం రాగానం వసేన ఏకాదస పయోగా సమవేక్ఖితబ్బా.
తత్రిమే ఏకాదస రాగా – మోచనస్సాదో, ముచ్చనస్సాదో, ముత్తస్సాదో, మేథునస్సాదో, ఫస్సస్సాదో, కణ్డువనస్సాదో, దస్సనస్సాదో, నిసజ్జస్సాదో, వాచస్సాదో, గేహస్సితపేమం, వనభఙ్గియన్తి. తత్థ మోచేతుం అస్సాదో మోచనస్సాదో, ముచ్చనే అస్సాదో ముచ్చనస్సాదో, ముత్తే అస్సాదో ముత్తస్సాదో, మేథునే అస్సాదో మేథునస్సాదో, ఫస్సే అస్సాదో ఫస్సస్సాదో, కణ్డువనే అస్సాదో కణ్డువనస్సాదో, దస్సనే అస్సాదో దస్సనస్సాదో, నిసజ్జాయ అస్సాదో నిసజ్జస్సాదో, వాచాయ అస్సాదో వాచస్సాదో, గేహస్సితం పేమం గేహస్సితపేమం, వనభఙ్గియన్తి యంకిఞ్చి పుప్ఫఫలాది వనతో భఞ్జిత్వా ఆహటం. ఏత్థ చ నవహి పదేహి సమ్పయుత్తఅస్సాదసీసేన రాగో వుత్తో. ఏకేన పదేన సరూపేనేవ, ఏకేన పదేన వత్థునా వుత్తో, వనభఙ్గో హి రాగస్స వత్థు న రాగోయేవ.
ఏతేసం పన రాగానం వసేన ఏవం పయోగా సమవేక్ఖితబ్బా – మోచనస్సాదే మోచనస్సాదచేతనాయ చేతేన్తో చేవ అస్సాదేన్తో చ ఉపక్కమతి ముచ్చతి సఙ్ఘాదిసేసో. తథేవ చేతేన్తో చ అస్సాదేన్తో చ ఉపక్కమతి న ముచ్చతి థుల్లచ్చయం. సచే పన సయనకాలే రాగపరియుట్ఠితో హుత్వా ఊరునా వా ముట్ఠినా వా అఙ్గజాతం గాళ్హం పీళేత్వా మోచనత్థాయ సఉస్సాహోవ సుపతి, సుపన్తస్స చస్స అసుచి ముచ్చతి సఙ్ఘాదిసేసో. సచే రాగపరియుట్ఠానం అసుభమనసికారేన వూపసమేత్వా సుద్ధచిత్తో సుపతి, సుపన్తస్స ముత్తేపి అనాపత్తి.
ముచ్చనస్సాదే అత్తనో ధమ్మతాయ ముచ్చమానం అస్సాదేతి న ఉపక్కమతి అనాపత్తి. సచే పన ముచ్చమానం అస్సాదేన్తో ఉపక్కమతి, తేన ఉపక్కమేన ముత్తే సఙ్ఘాదిసేసో. అత్తనో ధమ్మతాయ ముచ్చమానే ‘‘మా కాసావం వా సేనాసనం వా దుస్సీ’’తి అఙ్గజాతం గహేత్వా జగ్గనత్థాయ ఉదకట్ఠానం గచ్ఛతి వట్టతీతి మహాపచ్చరియం వుత్తం.
ముత్తస్సాదే అత్తనో ధమ్మతాయ ముత్తే ఠానా చుతే అసుచిమ్హి పచ్ఛా అస్సాదేన్తస్స వినా ఉపక్కమేన ముచ్చతి, అనాపత్తి. సచే అస్సాదేత్వా పున మోచనత్థాయ నిమిత్తే ఉపక్కమిత్వా మోచేతి, సఙ్ఘాదిసేసో.
మేథునస్సాదే మేథునరాగేన మాతుగామం గణ్హాతి, తేన పయోగేన అసుచి ముచ్చతి, అనాపత్తి. మేథునధమ్మస్స పయోగత్తా పన తాదిసే గహణే దుక్కటం, సీసం పత్తే పారాజికం. సచే మేథునరాగేన రత్తో పున అస్సాదేత్వా మోచనత్థాయ నిమిత్తే ఉపక్కమిత్వా మోచేతి, సఙ్ఘాదిసేసో.
ఫస్సస్సాదే దువిధో ఫస్సో – అజ్ఝత్తికో, బాహిరో చ. అజ్ఝత్తికే తావ అత్తనో నిమిత్తం థద్ధం ముదుకన్తి జానిస్సామీతి వా లోలభావేన వా కీళాపయతో అసుచి ముచ్చతి, అనాపత్తి. సచే కీళాపేన్తో అస్సాదేత్వా మోచనత్థాయ నిమిత్తే ఉపక్కమిత్వా మోచేతి, సఙ్ఘాదిసేసో. బాహిరఫస్సే పన కాయసంసగ్గరాగేన మాతుగామస్స అఙ్గమఙ్గాని పరామసతో చేవ ఆలిఙ్గతో చ అసుచి ముచ్చతి, అనాపత్తి. కాయసంసగ్గసఙ్ఘాదిసేసం పన ఆపజ్జతి. సచే కాయసంసగ్గరాగేన రత్తో పున అస్సాదేత్వా మోచనత్థాయ నిమిత్తే ఉపక్కమిత్వా మోచేతి విసట్ఠిపచ్చయాపి సఙ్ఘాదిసేసో.
కణ్డువనస్సాదే దద్దుకచ్ఛుపిళకపాణకాదీనం అఞ్ఞతరవసేన కణ్డువమానం నిమిత్తం కణ్డువనస్సాదే నేవ కణ్డువతో అసుచి ముచ్చతి, అనాపత్తి. కణ్డువనస్సాదేన రత్తో పున అస్సాదేత్వా మోచనత్థాయ నిమిత్తే ఉపక్కమిత్వా మోచేతి, సఙ్ఘాదిసేసో.
దస్సనస్సాదే దస్సనస్సాదేన పునప్పునం మాతుగామస్స అనోకాసం ఉపనిజ్ఝాయతో అసుచి ముచ్చతి, అనాపత్తి. మాతుగామస్స అనోకాసుపనిజ్ఝానే పన దుక్కటం. సచే దస్సనస్సాదేన రత్తో పున అస్సాదేత్వా మోచనత్థాయ నిమిత్తే ఉపక్కమిత్వా మోచేతి, సఙ్ఘాదిసేసో.
నిసజ్జస్సాదే మాతుగామేన సద్ధిం రహో నిసజ్జస్సాదరాగేన నిసిన్నస్స అసుచి ముచ్చతి, అనాపత్తి. రహో నిసజ్జపచ్చయా పన ఆపన్నాయ ఆపత్తియా కారేతబ్బో. సచే నిసజ్జస్సాదేన రత్తో పున అస్సాదేత్వా మోచనత్థాయ నిమిత్తే ఉపక్కమిత్వా మోచేతి, సఙ్ఘాదిసేసో.
వాచస్సాదే వాచస్సాదరాగేన మాతుగామం మేథునసన్నిస్సితాహి వాచాహి ఓభాసన్తస్స అసుచి ముచ్చతి, అనాపత్తి. దుట్ఠుల్లవాచాసఙ్ఘాదిసేసం పన ఆపజ్జతి. సచే వాచస్సాదేన రత్తో పున అస్సాదేత్వా మోచనత్థాయ నిమిత్తే ఉపక్కమిత్వా మోచేతి, సఙ్ఘాదిసేసో.
గేహస్సితపేమే మాతరం వా మాతుపేమేన భగినిం వా భగినిపేమేన పునప్పునం పరామసతో చేవ ఆలిఙ్గతో చ అసుచి ముచ్చతి, అనాపత్తి. గేహస్సితపేమేన పన ఫుసనపచ్చయా దుక్కటం. సచే గేహస్సితపేమేన రత్తో పున అస్సాదేత్వా మోచనత్థాయ నిమిత్తే ఉపక్కమిత్వా మోచేతి, సఙ్ఘాదిసేసో.
వనభఙ్గే ఇత్థిపురిసా అఞ్ఞమఞ్ఞం కిఞ్చిదేవ తమ్బూలగన్ధపుప్ఫవాసాదిప్పకారం పణ్ణాకారం మిత్తసన్థవభావస్స దళ్హభావత్థాయ పేసేన్తి అయం వనభఙ్గో నామ. తఞ్చే మాతుగామో కస్సచి సంసట్ఠవిహారికస్స కులూపకభిక్ఖునో పేసేతి, తస్స చ ‘‘అసుకాయ నామ ఇదం పేసిత’’న్తి సారత్తస్స పునప్పునం హత్థేహి తం వనభఙ్గం కీళాపయతో అసుచి ముచ్చతి, అనాపత్తి. సచే వనభఙ్గే సారత్తో పున అస్సాదేత్వా మోచనత్థాయ నిమిత్తే ఉపక్కమిత్వా మోచేతి, సఙ్ఘాదిసేసో. సచే ఉపక్కమన్తేపి న ముచ్చతి, థుల్లచ్చయం.
ఏవమేతేసం ఏకాదసన్నం రాగానం వసేన ఇమే ఏకాదస పయోగే సమేవేక్ఖిత్వా ఆపత్తి వా అనాపత్తి వా సల్లక్ఖేతబ్బా. సల్లక్ఖేత్వా సచే గరుకా హోతి ‘‘గరుకా’’తి ఆచిక్ఖితబ్బా. సచే లహుకా హోతి ‘‘లహుకా’’తి ఆచిక్ఖితబ్బా. తదనురూపఞ్చ వినయకమ్మం కాతబ్బం. ఏవఞ్హి కతం సుకతం హోతి రోగనిదానం ఞత్వా వేజ్జేన కతభేసజ్జమివ, తస్స చ పుగ్గలస్స సోత్థిభావాయ సంవత్తతి.
౨౬౨. చేతేతి న ఉపక్కమతీతిఆదీసు మోచనస్సాదచేతనాయ చేతేతి, న ఉపక్కమతి, ముచ్చతి, అనాపత్తి. మోచనస్సాదపీళితో ‘‘అహో వత ముచ్చేయ్యా’’తి చేతేతి, న ఉపక్కమతి, న ముచ్చతి, అనాపత్తి. మోచనస్సాదేన న చేతేతి, ఫస్సస్సాదేన కణ్డువనస్సాదేన వా ఉపక్కమతి, ముచ్చతి, అనాపత్తి. తథేవ న చేతేతి, ఉపక్కమతి, న ముచ్చతి, అనాపత్తి. కామవితక్కం వితక్కేన్తో మోచనత్థాయ న చేతేతి, న ఉపక్కమతి, ముచ్చతి, అనాపత్తి. సచే పనస్స వితక్కయతోపి న ముచ్చతి ఇదం ఆగతమేవ హోతి, ‘‘న చేతేతి, న ఉపక్కమతి, న ముచ్చతి, అనాపత్తీ’’తి.
అనాపత్తి సుపినన్తేనాతి సుత్తస్స సుపినే మేథునం ధమ్మం పటిసేవన్తస్స వియ కాయసంసగ్గాదీని ఆపజ్జన్తస్స వియ సుపినన్తేనేవ కారణేన యస్స అసుచి ముచ్చతి, తస్స అనాపత్తి. సుపినే పన ఉప్పన్నాయ అస్సాదచేతనాయ సచస్స విసయో హోతి, నిచ్చలేన భవితబ్బం, న హత్థేన నిమిత్తం కీళాపేతబ్బం, కాసావపచ్చత్థరణరక్ఖణత్థం పన హత్థపుటేన గహేత్వా జగ్గనత్థాయ ఉదకట్ఠానం గన్తుం వట్టతి.
నమోచనాధిప్పాయస్సాతి యస్స భేసజ్జేన వా నిమిత్తం ఆలిమ్పన్తస్స ఉచ్చారాదీని వా కరోన్తస్స నమోచనాధిప్పాయస్స ముచ్చతి, తస్సాపి అనాపత్తి. ఉమ్మత్తకస్స దువిధస్సాపి అనాపత్తి. ఇధ సేయ్యసకో ఆదికమ్మికో, తస్స అనాపత్తి ఆదికమ్మికస్సాతి.
పదభాజనీయవణ్ణనా నిట్ఠితా.
సముట్ఠానాదీసు ఇదం సిక్ఖాపదం పఠమపారాజికసముట్ఠానం కాయచిత్తతో సముట్ఠాతి. కిరియా, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, అకుసలచిత్తం, ద్వివేదనం, సుఖమజ్ఝత్తద్వయేనాతి.
౨౬౩. వినీతవత్థూసు సుపినవత్థు అనుపఞ్ఞత్తియం వుత్తనయమేవ. ఉచ్చారపస్సావవత్థూని ఉత్తానత్థానేవ.
వితక్కవత్థుస్మిం కామవితక్కన్తి గేహస్సితకామవితక్కం. తత్థ కిఞ్చాపి అనాపత్తి వుత్తా, అథ ఖో వితక్కగతికేన న భవితబ్బం. ఉణ్హోదకవత్థూసు పఠమం ఉత్తానమేవ. దుతియే సో భిక్ఖు మోచేతుకామో ఉణ్హోదకేన నిమిత్తం పహరిత్వా పహరిత్వా న్హాయి, తేనస్స ఆపత్తి వుత్తా. తతియే ఉపక్కమస్స అత్థితాయ థుల్లచ్చయం. భేసజ్జకణ్డువనవత్థూని ఉత్తానత్థానేవ.
౨౬౪. మగ్గవత్థూసు పఠమస్స థులఊరుకస్స మగ్గం గచ్ఛన్తస్స సమ్బాధట్ఠానే ఘట్టనాయ అసుచి ముచ్చి, తస్స నమోచనాధిప్పాయత్తా అనాపత్తి. దుతియస్స తథేవ ముచ్చి, మోచనాధిప్పాయత్తా పన సఙ్ఘాదిసేసో. తతియస్స న ముచ్చి, ఉపక్కమసబ్భావతో పన థుల్లచ్చయం. తస్మా మగ్గం గచ్ఛన్తేన ఉప్పన్నే పరిళాహే న గన్తబ్బం, గమనం ఉపచ్ఛిన్దిత్వా అసుభాదిమనసికారేన చిత్తం వూపసమేత్వా సుద్ధచిత్తేన కమ్మట్ఠానం ఆదాయ గన్తబ్బం. సచే ఠితో వినోదేతుం న సక్కోతి, మగ్గా ఓక్కమ్మ నిసీదిత్వా వినోదేత్వా కమ్మట్ఠానం ఆదాయ సుద్ధచిత్తేనేవ గన్తబ్బం.
వత్థివత్థూసు తే భిక్ఖూ వత్థిం దళ్హం గహేత్వా పూరేత్వా పూరేత్వా విస్సజ్జేన్తా గామదారకా వియ పస్సావమకంసు. జన్తాఘరవత్థుస్మిం ఉదరం తాపేన్తస్స మోచనాధిప్పాయస్సాపి అమోచనాధిప్పాయస్సాపి ముత్తే అనాపత్తియేవ. పరికమ్మం కరోన్తస్స నిమిత్తచాలనవసేన అసుచి ముచ్చి, తస్మా ఆపత్తిట్ఠానే ఆపత్తి వుత్తా.
౨౬౫. ఊరుఘట్టాపనవత్థూసు యేసం ఆపత్తి వుత్తా తే అఙ్గజాతమ్పి ఫుసాపేసున్తి వేదితబ్బాతి ఏవం కురున్దట్ఠకథాయం వుత్తం. సామణేరాదివత్థూని ఉత్తానత్థానేవ.
౨౬౬. కాయత్థమ్భనవత్థుస్మిం కాయం థమ్భేన్తస్సాతి చిరం నిసీదిత్వా వా నిపజ్జిత్వా వా నవకమ్మం వా కత్వా ఆలసియవిమోచనత్థం విజమ్భేన్తస్స.
ఉపనిజ్ఝాయనవత్థుస్మిం సచేపి పటసతం నివత్థా హోతి పురతో వా పచ్ఛతో వా ఠత్వా ‘‘ఇమస్మిం నామ ఓకాసే నిమిత్త’’న్తి ఉపనిజ్ఝాయన్తస్స దుక్కటమేవ. అనివత్థానం గామదారికానం నిమిత్తం ఉపనిజ్ఝాయన్తస్స పన కిమేవ వత్తబ్బం. తిరచ్ఛానగతానమ్పి నిమిత్తే ఏసేవ నయో. ఇతో చితో చ అవిలోకేత్వా పన దివసమ్పి ఏకపయోగేన ఉపనిజ్ఝాయన్తస్స ఏకమేవ దుక్కటం. ఇతో చితో చ విలోకేత్వా పునప్పునం ఉపనిజ్ఝాయన్తస్స పయోగే పయోగే దుక్కటం. ఉమ్మీలననిమీలనవసేన పన న కారేతబ్బో. సహసా ఉపనిజ్ఝాయిత్వా పున పటిసఙ్ఖాయ సంవరే తిట్ఠతో అనాపత్తి, తం సంవరం పహాయ పున ఉపనిజ్ఝాయతో దుక్కటమేవ.
౨౬౭. తాళచ్ఛిద్దాదివత్థూని ఉత్తానత్థానేవ. న్హానవత్థూసు యే ఉదకసోతం నిమిత్తేన పహరింసు తేసం ఆపత్తి వుత్తా. ఉదఞ్జలవత్థూసుపి ఏసేవ నయో. ఏత్థ చ ఉదఞ్జలన్తి ఉదకచిక్ఖల్లో వుచ్చతి. ఏతేనేవ ఉపాయేన ఇతో పరాని సబ్బానేవ ఉదకే ధావనాదివత్థూని వేదితబ్బాని. అయం పన విసేసో. పుప్ఫావళియవత్థూసు సచేపి నమోచనాధిప్పాయస్స అనాపత్తి, కీళనపచ్చయా పన దుక్కటం హోతీతి.
సుక్కవిస్సట్ఠిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.