౮. కుమారిభూతవగ్గో

౧-౨-౩. పఠమదుతియతతియసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౧౯. కుమారిభూతవగ్గస్స పఠమదుతియతతియసిక్ఖాపదాని తీణి తీహి గిహిగతసిక్ఖాపదేహి సదిసాని. యా పన తా సబ్బపఠమా ద్వే మహాసిక్ఖమానా, తా అతిక్కన్తవీసతివస్సాతి వేదితబ్బా. తా గిహిగతా వా హోన్తు అగిహిగతా వా, సిక్ఖమానా ఇచ్చేవ వత్తబ్బా, గిహిగతాతి వా కుమారిభూతాతి వా న వత్తబ్బా. గిహిగతాయ దసవస్సకాలే సిక్ఖాసమ్ముతిం దత్వా ద్వాదసవస్సకాలే ఉపసమ్పదా కాతబ్బా. ఏకాదసవస్సకాలే దత్వా తేరసవస్సకాలే కాతబ్బా, ద్వాదసతేరసచుద్దసపన్నరససోళససత్తరసఅట్ఠారసవస్సకాలే సమ్ముతిం దత్వా వీసతివస్సకాలే ఉపసమ్పదా కాతబ్బా. అట్ఠారసవస్సకాలతో పట్ఠాయ చ పనాయం గిహిగతాతిపి కుమారిభూతాతిపి వత్తుం వట్టతి, కుమారిభూతా పన గిహిగతాతి న వత్తబ్బా, కుమారిభూతా ఇచ్చేవ వత్తబ్బా. మహాసిక్ఖమానా పన గిహిగతాతిపి వత్తుం న వట్టతి, కుమారిభూతాతిపి వత్తుం న వట్టతి, సిక్ఖాసమ్ముతిదానవసేన పన తిస్సోపి సిక్ఖమానాతి వత్తుం వట్టతి.

పఠమదుతియతతియాని.

౪-౫-౬. చతుత్థపఞ్చమఛట్ఠసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౩౬. చతుత్థపఞ్చమఛట్ఠేసు సబ్బం ఉత్తానమేవ. సబ్బాని తిసముట్ఠానాని చతుత్థం కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి. పఞ్చమం కిరియాకిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి. యఞ్చేత్థ సఙ్ఘేన పరిచ్ఛిన్దితబ్బాతి వుత్తం, తస్స ఉపపరిక్ఖితబ్బాతి అత్థో. ఛట్ఠం కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం దుక్ఖవేదనన్తి. యం పనేత్థ ‘‘పరిచ్ఛిన్దిత్వా’’తి వుత్తం, తస్స ఉపపరిక్ఖిత్వాతి అత్థో.

చతుత్థపఞ్చమఛట్ఠసిక్ఖాపదాని

౭. సత్తమసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౫౦. సత్తమే – సబ్బం ఉత్తానమేవ. ధురనిక్ఖేపసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి.

సత్తమసిక్ఖాపదం.

౮. అట్ఠమసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౫౪. అట్ఠమేపి – సబ్బం ఉత్తానమేవ. సముట్ఠానాదీనిపి అనన్తరసదిసానేవాతి.

అట్ఠమసిక్ఖాపదం.

౯. నవమసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౫౮. నవమే – సోకావాసన్తి సఙ్కేతం కత్వా అగచ్ఛమానా పురిసానం అన్తో సోకం పవేసేతీతి సోకావాసా, తం సోకావాసం. తేనేవాహ – ‘‘సోకావాసా నామ పరేసం దుక్ఖం ఉప్పాదేతీ’’తి. అథ వా ఘరం వియ ఘరసామికా, అయమ్పి పురిససమాగమం అలభమానా సోకం ఆవిసతి. ఇతి యం ఆవిసతి, స్వాస్సా ఆవాసో హోతీతి సోకావాసా. తేనాహ – ‘‘సోకం ఆవిసతీ’’తి. అజానన్తీతి ఏదిసా అయన్తి అజానమానా. సేసం ఉత్తానమేవ. తిసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

నవమసిక్ఖాపదం.

౧౦. దసమసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౬౪. దసమే – అనాపుచ్ఛాతి అనాపుచ్ఛిత్వా. భిక్ఖునీహి ద్విక్ఖత్తుం ఆపుచ్ఛితబ్బం – పబ్బజ్జాకాలే చ ఉపసమ్పదాకాలే చ, భిక్ఖూనం పన సకిం ఆపుచ్ఛితేపి వట్టతి.

౧౧౬౫. అజానన్తీతి మాతాదీనం అత్థిభావం అజానన్తీ. సేసం ఉత్తానమేవ. ఇదం అపుబ్బసముట్ఠానసీసం. చతుసముట్ఠానం – వాచతో కాయవాచతో వాచాచిత్తతో కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి. కథం? అబ్భానకమ్మాదీసు కేనచిదేవ కరణీయేన ఖణ్డసీమాయం నిసిన్నా ‘‘పక్కోసథ సిక్ఖమానం, ఇధేవ నం ఉపసమ్పాదేస్సామా’’తి ఉపసమ్పాదేతి; ఏవం వాచతో సముట్ఠాతి. ఉపస్సయతో పట్ఠాయ ఉపసమ్పాదేస్సామీతి వత్వా ఖణ్డసీమం గచ్ఛన్తియా కాయవాచతో సముట్ఠాతి. ద్వీసుపి ఠానేసు పణ్ణత్తిభావం జానిత్వావ వీతిక్కమం కరోన్తియా వాచాచిత్తతో కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి. అననుజానాపేత్వా ఉపసమ్పాదనతో కిరియాకిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

దసమసిక్ఖాపదం.

౧౧. ఏకాదసమసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౬౭-౮. ఏకాదసమే – పారివాసికఛన్దదానేనాతి పారివాసియేన ఛన్దదానేన. తత్థ చతుబ్బిధం పారివాసియం – పరిసపారివాసియం, రత్తిపారివాసియం, ఛన్దపారివాసియం, అజ్ఝాసయపారివాసియన్తి. తత్థ పరిసపారివాసియం నామ భిక్ఖూ కేనచిదేవ కరణీయేన సన్నిపతితా హోన్తి, అథ మేఘో వా ఉట్ఠాతి, ఉస్సారణా వా కరియతి, మనుస్సా వా అజ్ఝోత్థరన్తా ఆగచ్ఛన్తి, భిక్ఖూ ‘‘అనోకాసా మయం అఞ్ఞత్ర గచ్ఛామా’’తి ఛన్దం అవిస్సజ్జేత్వావ ఉట్ఠహన్తి. ఇదం పరిసపారివాసియం. కిఞ్చాపి పరిసపారివాసియం, ఛన్దస్స పన అవిస్సట్ఠత్తా కమ్మం కాతుం వట్టతి.

పున భిక్ఖూ ‘‘ఉపోసథాదీని కరిస్సామా’’తి రత్తిం సన్నిపతిత్వా ‘‘యావ సబ్బే సన్నిపతన్తి, తావ ధమ్మం సుణిస్సామా’’తి ఏకం అజ్ఝేసన్తి, తస్మిం ధమ్మకథం కథేన్తేయేవ అరుణో ఉగ్గచ్ఛతి. సచే ‘‘చాతుద్దసికం ఉపోసథం కరిస్సామా’’తి నిసిన్నా ‘‘పన్నరసో’’తి కాతుం వట్టతి. సచే పన్నరసికం కాతుం నిసిన్నా పాటిపదే అనుపోసథే ఉపోసథం కాతుం న వట్టతి, అఞ్ఞం పన సఙ్ఘకిచ్చం కాతుం వట్టతి. ఇదం రత్తిపారివాసియం నామ.

పున భిక్ఖూ ‘‘కిఞ్చిదేవ అబ్భానాదిసఙ్ఘకమ్మం కరిస్సామా’’తి నిసిన్నా హోన్తి, తత్రేకో నక్ఖత్తపాఠకో భిక్ఖు ఏవం వదతి – ‘‘అజ్జ నక్ఖత్తం దారుణం, మా ఇమం కమ్మం కరోథా’’తి. తే తస్స వచనేన ఛన్దం విస్సజ్జేత్వా తత్థేవ నిసిన్నా హోన్తి. అథఞ్ఞో ఆగన్త్వా ‘‘నక్ఖత్తం పటిమానేన్తం అత్థో బాలం ఉపచ్చగా’’తి (జా. ౧.౧.౪౯) వత్వా ‘‘కిం నక్ఖత్తేన కరోథా’’తి వదతి. ఇదం ఛన్దపారివాసియఞ్చేవ అజ్ఝాసయపారివాసియఞ్చ. ఏతస్మిం పారివాసియే పున ఛన్దపారిసుద్ధిం అనానేత్వా కమ్మం కాతుం న వట్టతి.

వుట్ఠితాయ పరిసాయాతి ఛన్దం విస్సజ్జేత్వా కాయేన వా వాచాయ వా ఛన్దవిస్సజ్జనమత్తేనేవ వా ఉట్ఠితాయ పరిసాయ.

౧౧౬౯. అనాపత్తి అవుట్ఠితాయ పరిసాయాతి ఛన్దం అవిస్సజ్జేత్వా అవుట్ఠితాయ అనాపత్తి. సేసం ఉత్తానమేవ. తిసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

ఏకాదసమసిక్ఖాపదం.

౧౨. ద్వాదసమసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౭౦. ద్వాదసమే – ఉపస్సయో న సమ్మతీతి వసనోకాసో నప్పహోతి. సేసం ఉత్తానమేవ. సముట్ఠానాదీని అనన్తరసదిసానేవాతి.

ద్వాదసమసిక్ఖాపదం.

౧౩. తేరసమసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧౧౭౫. తేరసమే – ఏకం వస్సం ద్వేతి ఏకన్తరికే ఏకస్మిం సంవచ్ఛరే ద్వే వుట్ఠాపేతి. సేసం ఉత్తానమేవ. సముట్ఠానాదీనిపి వుత్తసదిసానేవాతి.

తేరసమసిక్ఖాపదం.

కుమారిభూతవగ్గో అట్ఠమో.