౫. చిత్తాగారవగ్గో
౧. పఠమసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౯౭౮. చిత్తాగారవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే – రాజాగారన్తి రఞ్ఞో కీళనఘరం. చిత్తాగారన్తి కీళనచిత్తసాలం. ఆరామన్తి కీళనఉపవనం. ఉయ్యానన్తి కీళనుయ్యానం. పోక్ఖరణీన్తి కీళనపోక్ఖరణిం. తస్మాయేవ పదభాజనే ‘‘యత్థ కత్థచి రఞ్ఞో కీళితు’’న్తిఆది వుత్తం. దస్సనాయ గచ్ఛతి ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి ఏత్థ పదవారగణనాయ దుక్కటం. యత్థ ఠితా పస్సతీతి ఏత్థ పన సచే ఏకస్మింయేవ ఠానే ఠితా పదం అనుద్ధరమానా పఞ్చపి పస్సతి, ఏకమేవ పాచిత్తియం. తం తం దిసాభాగం ఓలోకేత్వా పస్సన్తియా పన పాటేక్కా ఆపత్తియో. భిక్ఖుస్స పన సబ్బత్థ దుక్కటం.
౯౮౧. ఆరామే ఠితాతి అజ్ఝారామే రాజాగారాదీని కరోన్తి, తాని పస్సన్తియా అనాపత్తి. గచ్ఛన్తీ వా ఆగచ్ఛన్తీ వాతి పిణ్డపాతాదీనం అత్థాయ గచ్ఛన్తియా మగ్గో హోతి, తాని పస్సతి, అనాపత్తి. సతి కరణీయే గన్త్వాతి రఞ్ఞో సన్తికం కేనచి కరణీయేన గన్త్వా పస్సతి, అనాపత్తి. ఆపదాసూతి కేనచి ఉపద్దుతా పవిసిత్వా పస్సతి, అనాపత్తి. సేసం ఉత్తానమేవ.
ఏళకలోమసముట్ఠానం – కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, అకుసలచిత్తం, తివేదనన్తి.
పఠమసిక్ఖాపదం.
౨. దుతియసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౯౮౨. దుతియే – అభినిసీదనాభినిపజ్జనేసు పయోగగణనాయ ఆపత్తియో వేదితబ్బా. సేసం ఉత్తానమేవ.
ఏళకలోమసముట్ఠానం – కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.
దుతియసిక్ఖాపదం.
౩. తతియసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౯౮౮. తతియే – ఉజ్జవుజ్జవేతి యత్తకం హత్థేన అఞ్ఛితం హోతి, తస్మిం తక్కమ్హి వేఠితే ఏకా ఆపత్తి. కన్తనతో పన పుబ్బే కప్పాసవిచిననం ఆదిం కత్వా సబ్బపయోగేసు హత్థవారగణనాయ దుక్కటం.
౯౮౯. కన్తితసుత్తన్తి దసికసుత్తాదిం సఙ్ఘాటేత్వా కన్తతి, దుక్కన్తితం వా పటికన్తతి. సేసం ఉత్తానమేవ. ఏళకలోమసముట్ఠానం – కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.
తతియసిక్ఖాపదం.
౪. చతుత్థసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౯౯౨. చతుత్థే – యాగుం వాతిఆదీసు తణ్డులకోట్టనం ఆదిం కత్వా సబ్బేసు పుబ్బపయోగేసు పయోగగణనాయ దుక్కటం. యాగుభత్తేసు భాజనగణనాయ, ఖాదనీయాదీసు రూపగణనాయ పాచిత్తియాని.
౯౯౩. యాగుపానేతి మనుస్సేహి సఙ్ఘస్సత్థాయ కరియమానే యాగుపానే వా సఙ్ఘభత్తే వా తేసం సహాయికభావేన యంకిఞ్చి పచన్తియా అనాపత్తి. చేతియపూజాయ సహాయికా హుత్వా గన్ధాదీని పూజేతి, వట్టతి. అత్తనో వేయ్యావచ్చకరస్సాతి సచేపి మాతాపితరో ఆగచ్ఛన్తి, యంకిఞ్చి బీజనిం వా సమ్ముఞ్జనిదణ్డకం వా కారాపేత్వా వేయ్యావచ్చకరట్ఠానే ఠపేత్వావ యంకిఞ్చి పచితుం వట్టతి. సేసం ఉత్తానమేవ. సముట్ఠానాదీని తతియసదిసానేవాతి.
చతుత్థసిక్ఖాపదం.
౫. పఞ్చమసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౯౯౬. పఞ్చమే – అసతి అన్తరాయేతి దసవిధే అన్తరాయే అసతి. ధురం నిక్ఖిపిత్వా పచ్ఛా వినిచ్ఛినన్తీ ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వావ వినిచ్ఛినాతి.
౯౯౮. పరియేసిత్వా న లభతీతి సహాయికా భిక్ఖునియో న లభతి. సేసం ఉత్తానమేవ. ధురనిక్ఖేపసముట్ఠానం – అకిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం దుక్ఖవేదనన్తి.
పఞ్చమసిక్ఖాపదం.
౬. ఛట్ఠసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౯౯౯. ఛట్ఠే – సబ్బం నగ్గవగ్గే ఆగారికసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. అయం పన విసేసో, తం ఛసముట్ఠానం. ఇదం ‘‘సహత్థా’’తి వుత్తత్తా ఏళకలోమసముట్ఠానం, కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, కాయకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.
ఛట్ఠసిక్ఖాపదం.
౭. సత్తమసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౦౦౭. సత్తమే – పున పరియాయేనాతి పునవారే. ఆపదాసూతి మహగ్ఘచీవరం సరీరతో మోచేత్వా సుపటిసామితమ్పి చోరా హరన్తి, ఏవరూపాసు ఆపదాసు అనిస్సజ్జిత్వా నివాసేన్తియా అనాపత్తి. సేసం ఉత్తానమేవాతి.
కథినసముట్ఠానం – కాయవాచతో కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి, కిరియాకిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.
సత్తమసిక్ఖాపదం.
౮. అట్ఠమసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౦౦౮. అట్ఠమే – అనిస్సజ్జిత్వాతి రక్ఖణత్థాయ అదత్వా; ‘‘ఇమం జగ్గేయ్యాసీ’’తి ఏవం అనాపుచ్ఛిత్వాతి అత్థో.
౧౦౧౨. పరియేసిత్వా న లభతీతి పటిజగ్గికం న లభతి. గిలానాయాతి వచీభేదం కాతుం అసమత్థాయ. ఆపదాసూతి రట్ఠే భిజ్జన్తే ఆవాసే ఛడ్డేత్వా గచ్ఛన్తి, ఏవరూపాసు ఆపదాసు అనాపత్తి. సేసం ఉత్తానమేవ. సముట్ఠానాదీని అనన్తరసిక్ఖాపదసదిసానేవాతి.
అట్ఠమసిక్ఖాపదం.
౯. నవమసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౦౧౫-౬. నవమే – బాహిరకం అనత్థసంహితన్తి హత్థిఅస్సరథధనుథరుసిప్పఆథబ్బణఖీలనవసీకరణసోసాపనమన్తాగదప్పయోగాదిభేదం పరూపఘాతకరం. పరిత్తన్తి యక్ఖపరిత్తనాగమణ్డలాదిభేదం సబ్బమ్పి వట్టతి. సేసం ఉత్తానమేవ.
పదసోధమ్మసముట్ఠానం – వాచతో వాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి, కిరియం, నోసఞ్ఞావిమోక్ఖం, అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, వచీకమ్మం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.
నవమసిక్ఖాపదం.
౧౦. దసమసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౧౦౧౮. దసమే వాచేయ్యాతి పదం విసేసో, సేసం నవమే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం సద్ధిం సముట్ఠానాదీహీతి.
దసమసిక్ఖాపదం.
చిత్తాగారవగ్గో పఞ్చమో.