౭. పాదుకవగ్గవణ్ణనా

౬౩౮. అక్కన్తస్సాతి ఛత్తదణ్డకే అఙ్గులన్తరం అప్పవేసేత్వా కేవలం పాదుకం అక్కమిత్వా ఠితస్స. పటిముక్కస్సాతి పటిముఞ్చిత్వా ఠితస్స. ఉపాహనాయపి ఏసేవ నయో. ఓముక్కోతి పనేత్థ పణ్హికబద్ధం ఓముఞ్చిత్వా ఠితో వుచ్చతి.

౬౪౦. యానగతస్సాతి ఏత్థ సచేపి ద్వీహి జనేహి హత్థసఙ్ఘాటేన గహితో, సాటకే వా ఠపేత్వా వంసేన వయ్హతి, అయుత్తే వా వయ్హాదికే యానే, విసఙ్ఖరిత్వా వా ఠపితే చక్కమత్తేపి నిసిన్నో యానగతోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి. సచే పన ద్వేపి ఏకయానే నిసిన్నా హోన్తి, వట్టతి. విసుం నిసిన్నేసుపి ఉచ్చే యానే నిసిన్నేన నీచే నిసిన్నస్స దేసేతుం వట్టతి, సమప్పమాణేపి వట్టతి. పురిమే యానే నిసిన్నేన పచ్ఛిమే నిసిన్నస్స వట్టతి. పచ్ఛిమే పన ఉచ్చతరేపి నిసిన్నేన దేసేతుం న వట్టతి.

౬౪౧. సయనగతస్సాతి అన్తమసో కటసారకేపి పకతిభూమియమ్పి నిపన్నస్స ఉచ్చేపి మఞ్చపీఠే వా భూమిపదేసే వా ఠితేన నిసిన్నేన వా దేసేతుం న వట్టతి. సయనగతేన పన సయనగతస్స ఉచ్చతరే వా సమప్పమాణే వా నిపన్నేన దేసేతుం వట్టతి. నిపన్నేన చ ఠితస్స వా నిసిన్నస్స వా దేసేతుం వట్టతి, నిసిన్నేనాపి ఠితస్స వా నిసిన్నస్స వా వట్టతి. ఠితేన ఠితస్సేవ వట్టతి.

౬౪౨. పల్లత్థికాయాతి ఆయోగపల్లత్థికాయ వా హత్థపల్లత్థికాయ వా దుస్సపల్లత్థికాయ వా యాయ కాయచి పల్లత్థికాయ నిసిన్నస్స అగిలానస్స దేసేతుం న వట్టతి.

౬౪౩. వేఠితసీసస్సాతి దుస్సవేఠనేన వా మోళిఆదీహి వా యథా కేసన్తో న దిస్సతి; ఏవం వేఠితసీసస్స.

౬౪౪. ఓగుణ్ఠితసీసస్సాతి ససీసం పారుతస్స.

౬౪౫. ఛమాయం నిసిన్నేనాతి భూమియం నిసిన్నేన. ఆసనే నిసిన్నస్సాతి అన్తమసో వత్థమ్పి తిణానిపి సన్థరిత్వా నిసిన్నస్స.

౬౪౭. ఛపకస్సాతి చణ్డాలస్స. ఛపకీతి చణ్డాలీ. నిలీనోతి పటిచ్ఛన్నో హుత్వా. యత్ర హి నామాతి యో హి నామ. సబ్బమిదం చరిమం కతన్తి తత్థేవ పరిపతీతి ‘‘సబ్బో అయం లోకో సఙ్కరం గతో నిమ్మరియాదో’’తి ఇమం వచనం వత్వా తత్థేవ తేసం ద్విన్నమ్పి అన్తరా రుక్ఖతో పతితో. పతిత్వా చ పన ఉభిన్నమ్పి పురతో ఠత్వా ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘ఉభో అత్థం న జానన్తి…పే… అస్మా కుమ్భమివాభిదా’’తి.

తత్థ ఉభో అత్థం న జానన్తీతి ద్వేపి జనా పాళియా అత్థం న జానన్తి. ధమ్మం న పస్సరేతి పాళిం న పస్సన్తి. కతమే తే ఉభోతి? ‘‘యో చాయం మన్తం వాచేతి, యో చాధమ్మేనధీయతీ’’తి. ఏవం బ్రాహ్మణఞ్చ రాజానఞ్చ ఉభోపి అధమ్మికభావే ఠపేసి.

తతో బ్రాహ్మణో సాలీనన్తి గాథమాహ. తస్సత్థో – జానామహం భో ‘‘అయం అధమ్మో’’తి; అపి చ ఖో మయా దీఘరత్తం సపుత్తదారపరిజనేన రఞ్ఞో సన్తకో సాలీనం ఓదనో భుత్తో. సుచిమంసూపసేచనోతి నానప్పకారవికతిసమ్పాదితం సుచిమంసూపసేచనం మిస్సీకరణమస్సాతి సుచిమంసూపసేచనో. తస్మా ధమ్మే న వత్తామీతి యస్మా ఏవం మయా రఞ్ఞో ఓదనో భుత్తో, అఞ్ఞే చ బహూ లాభా లద్ధా, తస్మా ధమ్మే అహం న వత్తామి ఉదరే బద్ధో హుత్వా, న ధమ్మం అజానన్తో. అయఞ్హి ధమ్మో అరియేహి వణ్ణితో పసత్థో థోమితోతి జానామి.

అథ నం ఛపకో ‘‘ధిరత్థూ’’తిఆదినా గాథాద్వయేన అజ్ఝభాసి. తస్సత్థో – యో తయా ధనలాభో చ యసలాభో చ లద్ధో, ధిరత్థు తం ధనలాభం యసలాభఞ్చ బ్రాహ్మణ. కస్మా? యస్మా అయం తయా లద్ధో లాభో ఆయతిం అపాయేసు వినిపాతనహేతునా సమ్పతి చ అధమ్మచరణేన వుత్తి నామ హోతి. ఏవరూపా యా వుత్తి ఆయతిం వినిపాతేన ఇధ అధమ్మచరణేన వా నిప్పజ్జతి, కిం తాయ వుత్తియా? తేన వుత్తం –

‘‘ధిరత్థు తం ధనలాభం, యసలాభఞ్చ బ్రాహ్మణ;

యా వుత్తి వినిపాతేన, అధమ్మచరణేన వా’’తి.

పరిబ్బజ మహాబ్రహ్మేతి మహాబ్రాహ్మణ ఇతో దిసా సీఘం పలాయస్సు. పచన్తఞ్ఞేపి పాణినోతి అఞ్ఞేపి సత్తా పచన్తి చేవ భుఞ్జన్తి చ; న కేవలం త్వఞ్చేవ రాజా చ. మా త్వం అధమ్మో ఆచరితో అస్మా కుమ్భమివాభిదాతి సచే హి త్వం ఇతో అపరిబ్బజిత్వా ఇమం అధమ్మం ఆచరిస్ససి, తతో త్వం సో అధమ్మో ఏవం ఆచరితో యథా ఉదకకుమ్భం పాసాణో భిన్దేయ్య; ఏవం భేచ్ఛతి, తేన మయం తం వదామ –

‘‘పరిబ్బజ మహాబ్రహ్మే, పచన్తఞ్ఞేపి పాణినో;

మా త్వం అధమ్మో ఆచరితో, అస్మా కుమ్భమివాభిదా’’తి.

ఉచ్చే ఆసనేతి అన్తమసో భూమిప్పదేసేపి ఉన్నతట్ఠానే నిసిన్నస్స దేసేతుం న వట్టతి.

౬౪౮. న ఠితో నిసిన్నస్సాతి సచేపి థేరుపట్ఠానం గన్త్వా ఠితం దహరభిక్ఖుం ఆసనే నిసిన్నో మహాథేరో పఞ్హం పుచ్ఛతి, న కథేతబ్బం. గారవేన పన థేరం ఉట్ఠహిత్వా పుచ్ఛథాతి వత్తుం న సక్కా, పస్సే ఠితభిక్ఖుస్స కథేమీతి కథేతుం వట్టతి.

౬౪౯. న పచ్ఛతో గచ్ఛన్తేనాతి ఏత్థ సచే పురతో గచ్ఛన్తో పచ్ఛతో గచ్ఛన్తం పఞ్హం పుచ్ఛతి, న కథేతబ్బం. పచ్ఛిమస్స భిక్ఖునో కథేమీతి కథేతుం వట్టతి. సద్ధిం ఉగ్గహితధమ్మం పన సజ్ఝాయితుం వట్టతి. సమధురేన గచ్ఛన్తస్స కథేతుం వట్టతి.

౬౫౦. న ఉప్పథేనాతి ఏత్థాపి సచే ద్వేపి సకటపథే ఏకేకచక్కపథేన వా ఉప్పథేన వా సమధురం గచ్ఛన్తి, వట్టతి.

౬౫౧. అసఞ్చిచ్చాతి పటిచ్ఛన్నట్ఠానం గచ్ఛన్తస్స సహసా ఉచ్చారో వా పస్సావో వా నిక్ఖమతి, అసఞ్చిచ్చ కతో నామ అనాపత్తి.

౬౫౨. న హరితేతి ఏత్థ యమ్పి జీవరుక్ఖస్స మూలం పథవియం దిస్సమానం గచ్ఛతి, సాఖా వా భూమిలగ్గా గచ్ఛతి, సబ్బం హరితసఙ్ఖాతమేవ. ఖన్ధే నిసీదిత్వా అప్పహరితట్ఠానే పాతేతుం వట్టతి. అప్పహరితట్ఠానం ఓలోకేన్తస్సేవ సహసా నిక్ఖమతి, గిలానట్ఠానే ఠితో హోతి, వట్టతి. అప్పహరితే కతోతి అప్పహరితం అలభన్తేన తిణణ్డుపకం వా పలాలణ్డుపకం వా ఠపేత్వా కతోపి పచ్ఛా హరితం ఓత్థరతి, వట్టతియేవ. ఖేళేన చేత్థ సిఙ్ఘాణికాపి సఙ్గహితాతి మహాపచ్చరియం వుత్తం.

౬౫౩. న ఉదకేతి ఏతం పరిభోగఉదకమేవ సన్ధాయ వుత్తం, వచ్చకుటిసముద్దాదిఉదకేసు పన అపరిభోగేసు అనాపత్తి. దేవే వస్సన్తే సమన్తతో ఉదకోఘో హోతి, అనుదకట్ఠానం ఓలోకేన్తస్సేవ నిక్ఖమతి, వట్టతి. మహాపచ్చరియం వుత్తం – ‘‘ఏతాదిసే కాలే అనుదకట్ఠానం అలభన్తేన కాతుం వట్టతీ’’తి. సేసం సబ్బసిక్ఖాపదేసు ఉత్తానత్థమేవ.

సత్తమో వగ్గో.

సముట్ఠానాదిదీపనత్థాయ పనేత్థ ఇదం పకిణ్ణకం – ఉజ్జగ్ఘికఉచ్చాసద్దపటిసంయుత్తాని చత్తారి, సకబళేన ముఖేన బ్యాహరణం ఏకం, ఛమానీచాసనఠానపచ్ఛతోగమనఉప్పథగమనపటిసంయుత్తాని పఞ్చాతి ఇమాని దస సిక్ఖాపదాని సమనుభాసనసముట్ఠానాని కాయవాచాచిత్తతో సముట్ఠహన్తి, కిరియాని, సఞ్ఞావిమోక్ఖాని, సచిత్తకాని, లోకవజ్జాని, కాయకమ్మవచీకమ్మాని, అకుసలచిత్తాని, దుక్ఖవేదనానీతి.

సూపోదనవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదం థేయ్యసత్థసముట్ఠానం కాయచిత్తతో కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి, కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి.

ఛత్తపాణిదణ్డపాణిసత్థపాణిఆవుధపాణిపాదుకఉపాహనయానసయనపల్లత్థికవేఠితఓగుణ్ఠితనామకాని ఏకాదస సిక్ఖాపదాని ధమ్మదేసనసముట్ఠానాని వాచాచిత్తతో సముట్ఠహన్తి, కిరియాకిరియాని, సఞ్ఞావిమోక్ఖాని, సచిత్తకాని, లోకవజ్జాని, వచీకమ్మాని, అకుసలచిత్తాని, దుక్ఖవేదనానీతి.

అవసేసాని తేపణ్ణాస సిక్ఖాపదాని పఠమపారాజికసముట్ఠానానీతి.

సబ్బసేఖియేసు ఆబాధపచ్చయా అనాపత్తి, థూపీకతపిణ్డపాతే సూపబ్యఞ్జనేన పటిచ్ఛాదనే ఉజ్ఝానసఞ్ఞిమ్హీతి తీసు సిక్ఖాపదేసు గిలానో నత్థీతి.

సేఖియవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సేఖియకణ్డం నిట్ఠితం.