౭. సేఖియకణ్డం

౧. పరిమణ్డలవగ్గవణ్ణనా

యాని సిక్ఖితసిక్ఖేన, సేఖియానీతి తాదినా;

భాసితాని అయం దాని, తేసమ్పి వణ్ణనాక్కమో.

౫౭౬. తత్థ పరిమణ్డలన్తి సమన్తతో మణ్డలం. నాభిమణ్డలం జాణుమణ్డలన్తి ఉద్ధం నాభిమణ్డలం అధో జాణుమణ్డలం పటిచ్ఛాదేన్తేన జాణుమణ్డలస్స హేట్ఠా జఙ్ఘట్ఠికతో పట్ఠాయ అట్ఠఙ్గులమత్తం నివాసనం ఓతారేత్వా నివాసేతబ్బం, తతో పరం ఓతారేన్తస్స దుక్కటన్తి వుత్తం. యథా నిసిన్నస్స జాణుమణ్డలతో హేట్ఠా చతురఙ్గులమత్తం పటిచ్ఛన్నం హోతీతి మహాపచ్చరియం వుత్తం; ఏవం నివాసేన్తస్స పన నివాసనం పమాణికం వట్టతి. తత్రిదం పమాణం – దీఘతో ముట్ఠిపఞ్చకం, తిరియం అడ్ఢతేయ్యహత్థం. తాదిసస్స పన అలాభే తిరియం ద్విహత్థపమాణమ్పి వట్టతి జాణుమణ్డలపటిచ్ఛాదనత్థం, నాభిమణ్డలం పన చీవరేనాపి సక్కా పటిచ్ఛాదేతున్తి. తత్థ ఏకపట్టచీవరం ఏవం నివత్థమ్పి నివత్థట్ఠానే న తిట్ఠతి, దుపట్టం పన తిట్ఠతి.

ఓలమ్బేన్తో నివాసేతి ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి ఏత్థ న కేవలం పురతో చ పచ్ఛతో చ ఓలమ్బేత్వా నివాసేన్తస్సేవ దుక్కటం, యే పనఞ్ఞే ‘‘తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ గిహినివత్థం నివాసేన్తి హత్థిసోణ్డకం మచ్ఛవాలకం చతుక్కణ్ణకం తాలవణ్టకం సతవలికం నివాసేన్తీ’’తిఆదినా (చూళవ. ౨౮౦) నయేన ఖన్ధకే నివాసనదోసా వుత్తా, తథా నివాసేన్తస్సాపి దుక్కటమేవ. తే సబ్బే వుత్తనయేన పరిమణ్డలం నివాసేన్తస్స న హోన్తి. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారతో పన తత్థేవ ఆవి భవిస్సతి.

అసఞ్చిచ్చాతి పురతో వా పచ్ఛతో వా ఓలమ్బేత్వా నివాసేస్సామీతి ఏవం అసఞ్చిచ్చ; అథ ఖో పరిమణ్డలంయేవ నివాసేస్సామీతి విరజ్ఝిత్వా అపరిమణ్డలం నివాసేన్తస్స అనాపత్తి. అస్సతియాతి అఞ్ఞవిహితస్సాపి తథా నివాసేన్తస్స అనాపత్తి. అజానన్తస్సాతి ఏత్థ నివాసనవత్తం అజానన్తస్స మోక్ఖో నత్థి. నివాసనవత్తఞ్హి సాధుకం ఉగ్గహేతబ్బం, తస్స అనుగ్గహణమేవస్స అనాదరియం. తం పన సఞ్చిచ్చ అనుగ్గణ్హన్తస్స యుజ్జతి, తస్మా ఉగ్గహితవత్తోపి యో ఆరుళ్హభావం వా ఓరుళ్హభావం వా న జానాతి, తస్స అనాపత్తి. కురున్దియం పన ‘‘పరిమణ్డలం నివాసేతుం అజానన్తస్స అనాపత్తీ’’తి వుత్తం. యో పన సుక్ఖజఙ్ఘో వా మహాపిణ్డికమంసో వా హోతి, తస్స సారుప్పత్థాయ జాణుమణ్డలతో అట్ఠఙ్గులాధికమ్పి ఓతారేత్వా నివాసేతుం వట్టతి.

గిలానస్సాతి జఙ్ఘాయ వా పాదే వా వణో హోతి, ఉక్ఖిపిత్వా వా ఓతారేత్వా వా నివాసేతుం వట్టతి. ఆపదాసూతి వాళమిగా వా చోరా వా అనుబన్ధన్తి, ఏవరూపాసు ఆపదాసు అనాపత్తి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ.

పఠమపారాజికసముట్ఠానం – కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి. ఫుస్సదేవత్థేరో ‘‘అచిత్తకం, పణ్ణత్తివజ్జం, తివేదన’’న్తి ఆహ. ఉపతిస్సత్థేరో పన ‘‘అనాదరియం పటిచ్చా’’తి వుత్తత్తా ‘‘లోకవజ్జం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదన’’న్తి ఆహ.

౫౭౭. పరిమణ్డలం పారుపితబ్బన్తి ‘‘తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ గిహిపారుతం పారుపన్తీ’’తి (చూళవ. ౨౮౦) ఏవం వుత్తం అనేకప్పకారం గిహిపారుపనం అపారుపిత్వా ఇధ వుత్తనయేనేవ ఉభో కణ్ణే సమం కత్వా పారుపనవత్తం పూరేన్తేన పరిమణ్డలం పారుపితబ్బం. ఇమాని చ ద్వే సిక్ఖాపదాని అవిసేసేన వుత్తాని. తస్మా విహారేపి అన్తరఘరేపి పరిమణ్డలమేవ నివాసేతబ్బఞ్చ పారుపితబ్బఞ్చాతి. సముట్ఠానాదీని పఠమసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బాని సద్ధిం థేరవాదేన.

౫౭౮. కాయం వివరిత్వాతి జత్తుమ్పి ఉరమ్పి వివరిత్వా. సుప్పటిచ్ఛన్నేనాతి న ససీసం పారుతేన; అథ ఖో గణ్ఠికం పటిముఞ్చిత్వా అనువాతన్తేన గీవం పటిచ్ఛాదేత్వా ఉభో కణ్ణే సమం కత్వా పటిసంహరిత్వా యావ మణిబన్ధం పటిచ్ఛాదేత్వా అన్తరఘరే గన్తబ్బం. దుతియసిక్ఖాపదే – గలవాటకతో పట్ఠాయ సీసం మణిబన్ధతో పట్ఠాయ హత్థే పిణ్డికమంసతో చ పట్ఠాయ పాదే వివరిత్వా నిసీదితబ్బం.

౫౭౯. వాసూపగతస్సాతి వాసత్థాయ ఉపగతస్స రత్తిభాగే వా దివసభాగే వా కాయం వివరిత్వాపి నిసీదతో అనాపత్తి.

౫౮౦. సుసంవుతోతి హత్థం వా పాదం వా అకీళాపేన్తో; సువినీతోతి అత్థో.

౫౮౨. ఓక్ఖిత్తచక్ఖూతి హేట్ఠా ఖిత్తచక్ఖు హుత్వా. యుగమత్తం పేక్ఖమానోతి యుగయుత్తకో హి దన్తో ఆజానేయ్యో యుగమత్తం పేక్ఖతి, పురతో చతుహత్థప్పమాణం భూమిభాగం; ఇమినాపి ఏత్తకం పేక్ఖన్తేన గన్తబ్బం. యో అనాదరియం పటిచ్చ తహం తహం ఓలోకేన్తోతి యో తంతందిసాభాగం పాసాదం కూటాగారం వీథిం ఓలోకేన్తో గచ్ఛతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. ఏకస్మిం పన ఠానే ఠత్వా హత్థిఅస్సాదిపరిస్సయాభావం ఓలోకేతుం వట్టతి. నిసీదన్తేనాపి ఓక్ఖిత్తచక్ఖునావ నిసీదితబ్బం.

౫౮౪. ఉక్ఖిత్తకాయాతి ఉక్ఖేపేన; ఇత్థమ్భూతలక్ఖణే కరణవచనం ఏకతో వా ఉభతో వా ఉక్ఖిత్తచీవరో హుత్వాతి అత్థో. అన్తోఇన్దఖీలతో పట్ఠాయ న ఏవం గన్తబ్బం. నిసిన్నకాలే పన ధమకరణం నీహరన్తేనాపి చీవరం అనుక్ఖిపిత్వావ నీహరితబ్బన్తి.

పఠమో వగ్గో.

౨. ఉజ్జగ్ఘికవగ్గవణ్ణనా

౫౮౬. ఉజ్జగ్ఘికాయాతి మహాహసితం హసన్తో. వుత్తనయేనేవేత్థ కరణవచనం.

౫౮౮. అప్పసద్దో అన్తరఘరేతి ఏత్థ కిత్తావతా అప్పసద్దో హోతి? ద్వాదసహత్థే గేహే ఆదిమ్హి సఙ్ఘత్థేరో, మజ్ఝే దుతియత్థేరో, అన్తే తతియత్థేరోతి ఏవం నిసిన్నేసు సఙ్ఘత్థేరో దుతియేన సద్ధిం మన్తేతి, దుతియత్థేరో తస్స సద్దఞ్చేవ సుణాతి, కథఞ్చ వవత్థపేతి. తతియత్థేరో పన సద్దమేవ సుణాతి, కథం న వవత్థపేతి. ఏత్తావతా అప్పసద్దో హోతి. సచే పన తతియత్థేరో కథం వవత్థపేతి, మహాసద్దో నామ హోతి.

౫౯౦. కాయం పగ్గహేత్వాతి నిచ్చలం కత్వా ఉజుకేన కాయేన సమేన ఇరియాపథేన గన్తబ్బఞ్చేవ నిసీదితబ్బఞ్చ.

౫౯౨. బాహుం పగ్గహేత్వాతి నిచ్చలం కత్వా.

౫౯౪. సీసం పగ్గహేత్వాతి నిచ్చలం ఉజుం ఠపయిత్వా.

దుతియో వగ్గో.

౩. ఖమ్భకతవగ్గవణ్ణనా

౫౯౬-౮. ఖమ్భకతో నామ కటియం హత్థం ఠపేత్వా కతఖమ్భో. ఓగుణ్ఠితోతి ససీసం పారుతో.

౬౦౦. ఉక్కుటికాయాతి ఏత్థ ఉక్కుటికా వుచ్చతి పణ్హియో ఉక్ఖిపిత్వా అగ్గపాదేహి వా, అగ్గపాదే వా ఉక్ఖిపిత్వా పణ్హీహియేవ వా భూమిం ఫుసన్తస్స గమనం. కరణవచనం పనేత్థ వుత్తలక్ఖణమేవ.

౬౦౧. దుస్సపల్లత్థికాయాతి ఏత్థ ఆయోగపల్లత్థికాపి దుస్సపల్లత్థికా ఏవ.

౬౦౨. సక్కచ్చన్తి సతిం ఉపట్ఠపేత్వా.

౬౦౩. ఆకిరన్తేపీతి పిణ్డపాతం దేన్తేపి. పత్తసఞ్ఞీతి పత్తే సఞ్ఞం కత్వా.

౬౦౪. సమసూపకో నామ యత్థ భత్తస్స చతుత్థభాగప్పమాణో సూపో హోతి. ముగ్గసూపో మాససూపోతి ఏత్థ కులత్థాదీహి కతసూపాపి సఙ్గహం గచ్ఛన్తియేవాతి మహాపచ్చరియం వుత్తం. రసరసేతి ఏత్థ ఠపేత్వా ద్వే సూపే అవసేసాని ఓలోణీసాకసూపేయ్యమచ్ఛరసమంసరసాదీని రసరసాతి వేదితబ్బాని. తం రసరసం బహుమ్పి గణ్హన్తస్స అనాపత్తి.

౬౦౫. సమతిత్తికన్తి సమపుణ్ణం సమభరితం. థూపీకతం పిణ్డపాతం పటిగ్గణ్హాతి, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి ఏత్థ థూపీకతో నామ పత్తస్స అన్తోముఖవట్టిలేఖం అతిక్కమిత్వా కతో; పత్తే పక్ఖిత్తో రచితో పూరితోతి అత్థో. ఏవం కతం అగహేత్వా అన్తోముఖవట్టిలేఖాసమప్పమాణో గహేతబ్బో.

తత్థ థూపీకతం నామ ‘‘పఞ్చహి భోజనేహి కత’’న్తి అభయత్థేరో ఆహ. తిపిటకచూళనాగత్థేరో పన ‘‘పిణ్డపాతో నామ యాగుపి భత్తమ్పి ఖాదనీయమ్పి చుణ్ణపిణ్డోపి దన్తకట్ఠమ్పి దసికసుత్తమ్పీ’’తి ఇదం సుత్తం వత్వా దసికసుత్తమ్పి థూపీకతం న వట్టతీతి ఆహ. తేసం వాదం సుత్వా భిక్ఖూ రోహణం గన్త్వా చూళసుమనత్థేరం పుచ్ఛింసు – ‘‘భన్తే థూపీకతపిణ్డపాతో కేన పరిచ్ఛిన్నో’’తి? తేసఞ్చ థేరానం వాదం ఆరోచేసుం. థేరో సుత్వా ఆహ – ‘‘అహో, చూళనాగో సాసనతో భట్ఠో, అహం ఏతస్స సత్తక్ఖత్తుం వినయం వాచేన్తో న కదాచి ఏవం అవచం, అయం కుతో లభిత్వా ఏవం వదసీ’’తి. భిక్ఖూ థేరం యాచింసు – ‘‘కథేథ దాని, భన్తే, కేన పరిచ్ఛిన్నో’’తి? ‘‘యావకాలికేనావుసో’’తి థేరో ఆహ. తస్మా యంకిఞ్చి యాగుభత్తం వా ఫలాఫలం వా ఆమిసజాతికం సమతిత్తికమేవ గహేతబ్బం. తఞ్చ ఖో అధిట్ఠానుపగేన పత్తేన, ఇతరేన పన థూపీకతమ్పి వట్టతి. యామకాలికసత్తాహకాలికయావజీవికాని పన అధిట్ఠానుపగపత్తేపి థూపీకతాని వట్టన్తి. ద్వీసు పత్తేసు భత్తం గహేత్వా ఏకస్మిం పూరేత్వా విహారం పేసేతుం వట్టతీతి మహాపచ్చరియం పన వుత్తం. యం పత్తే పక్ఖిపియమానం పూవఉచ్ఛుఖణ్డఫలాఫలాది హేట్ఠా ఓరోహతి, తం థూపీకతం నామ న హోతి. పూవవటంసకం ఠపేత్వా పిణ్డపాతం దేన్తి, థూపీకతమేవ హోతి. పుప్ఫవటంసకతక్కోలకటుకఫలాదివటంసకే పన ఠపేత్వా దిన్నం థూపీకతం న హోతి. భత్తస్స ఉపరి థాలకం వా పత్తం వా ఠపేత్వా పూరేత్వా గణ్హాతి, థూపీకతం నామ న హోతి. కురున్దియమ్పి వుత్తం – ‘‘థాలకే వా పణ్ణే వా పక్ఖిపిత్వా తం పత్తమత్థకే ఠపేత్వా దేన్తి, పాటేక్కభాజనం వట్టతీ’’తి.

ఇధ అనాపత్తియం గిలానో న ఆగతో, తస్మా గిలానస్సపి థూపీకతం న వట్టతి. సబ్బత్థ పన పటిగ్గహేతుమేవ న వట్టతి. పటిగ్గహితం పన సుపటిగ్గహితమేవ హోతి, పరిభుఞ్జితుం వట్టతీతి.

తతియో వగ్గో.

౪. సక్కచ్చవగ్గవణ్ణనా

౬౦౬. సక్కచ్చన్తి ఏత్థాపి అసక్కచ్చం పటిగ్గహణేయేవ ఆపత్తి, పటిగ్గహితం పన సుపటిగ్గహితమేవ. సక్కచ్చన్తి చ పత్తసఞ్ఞీతి చాతి ఉభయం వుత్తనయమేవ.

౬౦౮. సపదానన్తి తత్థ తత్థ ఓధిం అకత్వా అనుపటిపాటియా. సమసూపకే వత్తబ్బం వుత్తమేవ.

౬౧౦. థూపకతోతి మత్థకతో; వేమజ్ఝతోతి అత్థో.

౬౧౧. పటిచ్ఛాదేత్వా దేన్తీతి మాఘాతసమయాదీసు పటిచ్ఛన్నం బ్యఞ్జనం కత్వా దేన్తి. విఞ్ఞత్తియం వత్తబ్బం నత్థి.

౬౧౪. ఉజ్ఝానసఞ్ఞీసిక్ఖాపదేపి గిలానో న ముచ్చతి.

౬౧౫. నాతిమహన్తో కబళోతి మయూరణ్డం అతిమహన్తం, కుక్కుటణ్డం అతిఖుద్దకం, తేసం వేమజ్ఝప్పమాణో. ఖజ్జకేతి ఏత్థ మూలఖాదనీయాది సబ్బం గహేతబ్బం.

చతుత్థో వగ్గో.

౫. కబళవగ్గవణ్ణనా

౬౧౭. అనాహటేతి అనాహరితే; ముఖద్వారం అసమ్పాపితేతి అత్థో.

౬౧౮. సబ్బం హత్థన్తి సకలహత్థం.

౬౧౯. సకబళేనాతి ఏత్థ ధమ్మం కథేన్తో హరీతకం వా లట్ఠిమధుకం వా ముఖే పక్ఖిపిత్వా కథేతి. యత్తకేన వచనం అపరిపుణ్ణం న హోతి, తత్తకే ముఖమ్హి సన్తే కథేతుం వట్టతి.

౬౨౦. పిణ్డుక్ఖేపకన్తి పిణ్డం ఉక్ఖిపిత్వా ఉక్ఖిపిత్వా.

౬౨౧. కబళావచ్ఛేదకన్తి కబళం అవచ్ఛిన్దిత్వా అవచ్ఛిన్దిత్వా.

౬౨౨. అవగణ్డకారకన్తి మక్కటో వియ గణ్డే కత్వా కత్వా.

౬౨౩. హత్థనిద్ధునకన్తి హత్థం నిద్ధునిత్వా నిద్ధునిత్వా.

౬౨౪. సిత్థావకారకన్తి సిత్థాని అవకిరిత్వా అవకిరిత్వా.

౬౨౫. జివ్హానిచ్ఛారకన్తి జివ్హం నిచ్ఛారేత్వా నిచ్ఛారేత్వా.

౬౨౬. చపుచపుకారకన్తి చపు చపూతి ఏవం సద్దం కత్వా కత్వా.

పఞ్చమో వగ్గో.

౬. సురుసురువగ్గవణ్ణనా

౬౨౭. సురుసురుకారకన్తి సురుసురూతి ఏవం సద్దం కత్వా కత్వా. దవోతి పరిహాసవచనం; తం యేన కేనచి పరియాయేన ‘‘కిం బుద్ధో, సిలకబుద్ధో, పటిబుద్ధో; కిం ధమ్మో, గోధమ్మో, అజధమ్మో; కిం సఙ్ఘో, మిగసఙ్ఘో, పసుసఙ్ఘో’’తిఆదినా నయేన తీణి రతనాని ఆరబ్భ న కాతబ్బన్తి అత్థో.

౬౨౮. హత్థనిల్లేహకన్తి హత్థం నిల్లేహిత్వా నిల్లేహిత్వా. భుఞ్జన్తేన హి అఙ్గులిమత్తమ్పి నిల్లేహితుం న వట్టతి. ఘనయాగుఫాణితపాయాసాదికే పన అఙ్గులీహి గహేత్వా అఙ్గులియో ముఖే పవేసేత్వా భుఞ్జితుం వట్టతి. పత్తనిల్లేహకఓట్ఠనిల్లేహకేసుపి ఏసేవ నయో. తస్మా ఏకఙ్గులియాపి పత్తో న నిల్లేహితబ్బో, ఏకఓట్ఠోపి జివ్హాయ న నిల్లేహితబ్బో, ఓట్ఠమంసేహి ఏవ పన గహేత్వా అన్తో పవేసేతుం వట్టతి.

౬౩౧. కోకనదేతి ఏవంనామకే. కోకనదన్తి పదుమం వుచ్చతి, సో చ పాసాదో పదుమసణ్ఠానో, తేనస్స కోకనదోత్వేవ నామం అకంసు. న సామిసేన హత్థేన పానీయథాలకన్తి ఏతం పటిక్కూలవసేన పటిక్ఖిత్తం, తస్మా సఙ్ఘికమ్పి పుగ్గలికమ్పి గిహిసన్తకమ్పి అత్తనో సన్తకమ్పి సఙ్ఖమ్పి సరావమ్పి థాలకమ్పి న గహేతబ్బమేవ, గణ్హన్తస్స దుక్కటం. సచే పన హత్థస్స ఏకదేసో ఆమిసమక్ఖితో న హోతి, తేన పదేసేన గహేతుం వట్టతి.

౬౩౨. ఉద్ధరిత్వా వాతి సిత్థాని ఉదకతో ఉద్ధరిత్వా ఏకస్మిం ఠానే రాసిం కత్వా ఉదకం ఛడ్డేతి. భిన్దిత్వా వాతి సిత్థాని భిన్దిత్వా ఉదకగతికాని కత్వా ఛడ్డేతి. పటిగ్గహే వాతి పటిగ్గహేన పటిచ్ఛన్తో నం పటిగ్గహే ఛడ్డేతి. నీహరిత్వాతి బహి నీహరిత్వా ఛడ్డేతి; ఏవం ఛడ్డేన్తస్స అనాపత్తి.

౬౩౪. సేతచ్ఛత్తన్తి వత్థపలిగుణ్ఠితం పణ్డరచ్ఛత్తం. కిలఞ్జచ్ఛత్తన్తి విలీవచ్ఛత్తం. పణ్ణచ్ఛత్తన్తి తాలపణ్ణాదీహి యేహి కేహిచి కతం. మణ్డలబద్ధం సలాకబద్ధన్తి ఇదం పన తిణ్ణమ్పి ఛత్తానం పఞ్జరదస్సనత్థం వుత్తం. తాని హి మణ్డలబద్ధాని చేవ హోన్తి సలాకబద్ధాని చ. యమ్పి తత్థజాతకదణ్డకేన కతం ఏకపణ్ణచ్ఛత్తం హోతి, తమ్పి ఛత్తమేవ. ఏతేసు యంకిఞ్చి ఛత్తం పాణిమ్హి అస్సాతి ఛత్తపాణి. సో తం ఛత్తం ధారయమానో వా అంసే వా కత్వా ఊరుమ్హి వా ఠపేత్వా యావ హత్థేన న ముచ్చతి, తావస్స ధమ్మం దేసేతుం న వట్టతి, దేసేన్తస్స వుత్తనయేన దుక్కటం. సచే పనస్స అఞ్ఞో ఛత్తం ధారేతి, ఛత్తపాదుకాయ వా ఠితం హోతి, హత్థతో అపగతమత్తే ఛత్తపాణి నామ న హోతి. తస్స ధమ్మం దేసేతుం వట్టతి. ధమ్మపరిచ్ఛేదో పనేత్థ పదసోధమ్మే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

౬౩౫. దణ్డపాణిస్సాతి ఏత్థ దణ్డో నామ మజ్ఝిమస్స పురిసస్స చతుహత్థప్పమాణో దణ్డపాణిభావో పనస్స ఛత్తపాణిమ్హి వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో.

౬౩౬. సత్థపాణిమ్హిపి ఏసేవ నయో. అసిం సన్నహిత్వా ఠితోపి హి సత్థపాణిసఙ్ఖ్యం న గచ్ఛతి.

౬౩౭. ఆవుధపాణిస్సాతి ఏత్థ కిఞ్చాపి వుత్తం – ‘‘ఆవుధం నామ చాపో కోదణ్డో’’తి, అథ ఖో సబ్బాపి ధనువికతి సద్ధిం సరవికతియా ఆవుధన్తి వేదితబ్బం. తస్మా సద్ధిం వా సరేన ధనుం గహేత్వా సుద్ధధనుం వా సుద్ధసరం వా సజియధనుం వా నిజ్జియధనుం వా గహేత్వా ఠితస్స వా నిసిన్నస్స వా ధమ్మో దేసేతుం న వట్టతి. సచే పనస్స ధనుం కణ్ఠేపి పటిముక్కం హోతి, యావ హత్థేన న గణ్హాతి, తావ ధమ్మం దేసేతుం వట్టతియేవాతి.

ఛట్ఠో వగ్గో.

౭. పాదుకవగ్గవణ్ణనా

౬౩౮. అక్కన్తస్సాతి ఛత్తదణ్డకే అఙ్గులన్తరం అప్పవేసేత్వా కేవలం పాదుకం అక్కమిత్వా ఠితస్స. పటిముక్కస్సాతి పటిముఞ్చిత్వా ఠితస్స. ఉపాహనాయపి ఏసేవ నయో. ఓముక్కోతి పనేత్థ పణ్హికబద్ధం ఓముఞ్చిత్వా ఠితో వుచ్చతి.

౬౪౦. యానగతస్సాతి ఏత్థ సచేపి ద్వీహి జనేహి హత్థసఙ్ఘాటేన గహితో, సాటకే వా ఠపేత్వా వంసేన వయ్హతి, అయుత్తే వా వయ్హాదికే యానే, విసఙ్ఖరిత్వా వా ఠపితే చక్కమత్తేపి నిసిన్నో యానగతోత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి. సచే పన ద్వేపి ఏకయానే నిసిన్నా హోన్తి, వట్టతి. విసుం నిసిన్నేసుపి ఉచ్చే యానే నిసిన్నేన నీచే నిసిన్నస్స దేసేతుం వట్టతి, సమప్పమాణేపి వట్టతి. పురిమే యానే నిసిన్నేన పచ్ఛిమే నిసిన్నస్స వట్టతి. పచ్ఛిమే పన ఉచ్చతరేపి నిసిన్నేన దేసేతుం న వట్టతి.

౬౪౧. సయనగతస్సాతి అన్తమసో కటసారకేపి పకతిభూమియమ్పి నిపన్నస్స ఉచ్చేపి మఞ్చపీఠే వా భూమిపదేసే వా ఠితేన నిసిన్నేన వా దేసేతుం న వట్టతి. సయనగతేన పన సయనగతస్స ఉచ్చతరే వా సమప్పమాణే వా నిపన్నేన దేసేతుం వట్టతి. నిపన్నేన చ ఠితస్స వా నిసిన్నస్స వా దేసేతుం వట్టతి, నిసిన్నేనాపి ఠితస్స వా నిసిన్నస్స వా వట్టతి. ఠితేన ఠితస్సేవ వట్టతి.

౬౪౨. పల్లత్థికాయాతి ఆయోగపల్లత్థికాయ వా హత్థపల్లత్థికాయ వా దుస్సపల్లత్థికాయ వా యాయ కాయచి పల్లత్థికాయ నిసిన్నస్స అగిలానస్స దేసేతుం న వట్టతి.

౬౪౩. వేఠితసీసస్సాతి దుస్సవేఠనేన వా మోళిఆదీహి వా యథా కేసన్తో న దిస్సతి; ఏవం వేఠితసీసస్స.

౬౪౪. ఓగుణ్ఠితసీసస్సాతి ససీసం పారుతస్స.

౬౪౫. ఛమాయం నిసిన్నేనాతి భూమియం నిసిన్నేన. ఆసనే నిసిన్నస్సాతి అన్తమసో వత్థమ్పి తిణానిపి సన్థరిత్వా నిసిన్నస్స.

౬౪౭. ఛపకస్సాతి చణ్డాలస్స. ఛపకీతి చణ్డాలీ. నిలీనోతి పటిచ్ఛన్నో హుత్వా. యత్ర హి నామాతి యో హి నామ. సబ్బమిదం చరిమం కతన్తి తత్థేవ పరిపతీతి ‘‘సబ్బో అయం లోకో సఙ్కరం గతో నిమ్మరియాదో’’తి ఇమం వచనం వత్వా తత్థేవ తేసం ద్విన్నమ్పి అన్తరా రుక్ఖతో పతితో. పతిత్వా చ పన ఉభిన్నమ్పి పురతో ఠత్వా ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘ఉభో అత్థం న జానన్తి…పే… అస్మా కుమ్భమివాభిదా’’తి.

తత్థ ఉభో అత్థం న జానన్తీతి ద్వేపి జనా పాళియా అత్థం న జానన్తి. ధమ్మం న పస్సరేతి పాళిం న పస్సన్తి. కతమే తే ఉభోతి? ‘‘యో చాయం మన్తం వాచేతి, యో చాధమ్మేనధీయతీ’’తి. ఏవం బ్రాహ్మణఞ్చ రాజానఞ్చ ఉభోపి అధమ్మికభావే ఠపేసి.

తతో బ్రాహ్మణో సాలీనన్తి గాథమాహ. తస్సత్థో – జానామహం భో ‘‘అయం అధమ్మో’’తి; అపి చ ఖో మయా దీఘరత్తం సపుత్తదారపరిజనేన రఞ్ఞో సన్తకో సాలీనం ఓదనో భుత్తో. సుచిమంసూపసేచనోతి నానప్పకారవికతిసమ్పాదితం సుచిమంసూపసేచనం మిస్సీకరణమస్సాతి సుచిమంసూపసేచనో. తస్మా ధమ్మే న వత్తామీతి యస్మా ఏవం మయా రఞ్ఞో ఓదనో భుత్తో, అఞ్ఞే చ బహూ లాభా లద్ధా, తస్మా ధమ్మే అహం న వత్తామి ఉదరే బద్ధో హుత్వా, న ధమ్మం అజానన్తో. అయఞ్హి ధమ్మో అరియేహి వణ్ణితో పసత్థో థోమితోతి జానామి.

అథ నం ఛపకో ‘‘ధిరత్థూ’’తిఆదినా గాథాద్వయేన అజ్ఝభాసి. తస్సత్థో – యో తయా ధనలాభో చ యసలాభో చ లద్ధో, ధిరత్థు తం ధనలాభం యసలాభఞ్చ బ్రాహ్మణ. కస్మా? యస్మా అయం తయా లద్ధో లాభో ఆయతిం అపాయేసు వినిపాతనహేతునా సమ్పతి చ అధమ్మచరణేన వుత్తి నామ హోతి. ఏవరూపా యా వుత్తి ఆయతిం వినిపాతేన ఇధ అధమ్మచరణేన వా నిప్పజ్జతి, కిం తాయ వుత్తియా? తేన వుత్తం –

‘‘ధిరత్థు తం ధనలాభం, యసలాభఞ్చ బ్రాహ్మణ;

యా వుత్తి వినిపాతేన, అధమ్మచరణేన వా’’తి.

పరిబ్బజ మహాబ్రహ్మేతి మహాబ్రాహ్మణ ఇతో దిసా సీఘం పలాయస్సు. పచన్తఞ్ఞేపి పాణినోతి అఞ్ఞేపి సత్తా పచన్తి చేవ భుఞ్జన్తి చ; న కేవలం త్వఞ్చేవ రాజా చ. మా త్వం అధమ్మో ఆచరితో అస్మా కుమ్భమివాభిదాతి సచే హి త్వం ఇతో అపరిబ్బజిత్వా ఇమం అధమ్మం ఆచరిస్ససి, తతో త్వం సో అధమ్మో ఏవం ఆచరితో యథా ఉదకకుమ్భం పాసాణో భిన్దేయ్య; ఏవం భేచ్ఛతి, తేన మయం తం వదామ –

‘‘పరిబ్బజ మహాబ్రహ్మే, పచన్తఞ్ఞేపి పాణినో;

మా త్వం అధమ్మో ఆచరితో, అస్మా కుమ్భమివాభిదా’’తి.

ఉచ్చే ఆసనేతి అన్తమసో భూమిప్పదేసేపి ఉన్నతట్ఠానే నిసిన్నస్స దేసేతుం న వట్టతి.

౬౪౮. న ఠితో నిసిన్నస్సాతి సచేపి థేరుపట్ఠానం గన్త్వా ఠితం దహరభిక్ఖుం ఆసనే నిసిన్నో మహాథేరో పఞ్హం పుచ్ఛతి, న కథేతబ్బం. గారవేన పన థేరం ఉట్ఠహిత్వా పుచ్ఛథాతి వత్తుం న సక్కా, పస్సే ఠితభిక్ఖుస్స కథేమీతి కథేతుం వట్టతి.

౬౪౯. న పచ్ఛతో గచ్ఛన్తేనాతి ఏత్థ సచే పురతో గచ్ఛన్తో పచ్ఛతో గచ్ఛన్తం పఞ్హం పుచ్ఛతి, న కథేతబ్బం. పచ్ఛిమస్స భిక్ఖునో కథేమీతి కథేతుం వట్టతి. సద్ధిం ఉగ్గహితధమ్మం పన సజ్ఝాయితుం వట్టతి. సమధురేన గచ్ఛన్తస్స కథేతుం వట్టతి.

౬౫౦. న ఉప్పథేనాతి ఏత్థాపి సచే ద్వేపి సకటపథే ఏకేకచక్కపథేన వా ఉప్పథేన వా సమధురం గచ్ఛన్తి, వట్టతి.

౬౫౧. అసఞ్చిచ్చాతి పటిచ్ఛన్నట్ఠానం గచ్ఛన్తస్స సహసా ఉచ్చారో వా పస్సావో వా నిక్ఖమతి, అసఞ్చిచ్చ కతో నామ అనాపత్తి.

౬౫౨. న హరితేతి ఏత్థ యమ్పి జీవరుక్ఖస్స మూలం పథవియం దిస్సమానం గచ్ఛతి, సాఖా వా భూమిలగ్గా గచ్ఛతి, సబ్బం హరితసఙ్ఖాతమేవ. ఖన్ధే నిసీదిత్వా అప్పహరితట్ఠానే పాతేతుం వట్టతి. అప్పహరితట్ఠానం ఓలోకేన్తస్సేవ సహసా నిక్ఖమతి, గిలానట్ఠానే ఠితో హోతి, వట్టతి. అప్పహరితే కతోతి అప్పహరితం అలభన్తేన తిణణ్డుపకం వా పలాలణ్డుపకం వా ఠపేత్వా కతోపి పచ్ఛా హరితం ఓత్థరతి, వట్టతియేవ. ఖేళేన చేత్థ సిఙ్ఘాణికాపి సఙ్గహితాతి మహాపచ్చరియం వుత్తం.

౬౫౩. న ఉదకేతి ఏతం పరిభోగఉదకమేవ సన్ధాయ వుత్తం, వచ్చకుటిసముద్దాదిఉదకేసు పన అపరిభోగేసు అనాపత్తి. దేవే వస్సన్తే సమన్తతో ఉదకోఘో హోతి, అనుదకట్ఠానం ఓలోకేన్తస్సేవ నిక్ఖమతి, వట్టతి. మహాపచ్చరియం వుత్తం – ‘‘ఏతాదిసే కాలే అనుదకట్ఠానం అలభన్తేన కాతుం వట్టతీ’’తి. సేసం సబ్బసిక్ఖాపదేసు ఉత్తానత్థమేవ.

సత్తమో వగ్గో.

సముట్ఠానాదిదీపనత్థాయ పనేత్థ ఇదం పకిణ్ణకం – ఉజ్జగ్ఘికఉచ్చాసద్దపటిసంయుత్తాని చత్తారి, సకబళేన ముఖేన బ్యాహరణం ఏకం, ఛమానీచాసనఠానపచ్ఛతోగమనఉప్పథగమనపటిసంయుత్తాని పఞ్చాతి ఇమాని దస సిక్ఖాపదాని సమనుభాసనసముట్ఠానాని కాయవాచాచిత్తతో సముట్ఠహన్తి, కిరియాని, సఞ్ఞావిమోక్ఖాని, సచిత్తకాని, లోకవజ్జాని, కాయకమ్మవచీకమ్మాని, అకుసలచిత్తాని, దుక్ఖవేదనానీతి.

సూపోదనవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదం థేయ్యసత్థసముట్ఠానం కాయచిత్తతో కాయవాచాచిత్తతో చ సముట్ఠాతి, కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి.

ఛత్తపాణిదణ్డపాణిసత్థపాణిఆవుధపాణిపాదుకఉపాహనయానసయనపల్లత్థికవేఠితఓగుణ్ఠితనామకాని ఏకాదస సిక్ఖాపదాని ధమ్మదేసనసముట్ఠానాని వాచాచిత్తతో సముట్ఠహన్తి, కిరియాకిరియాని, సఞ్ఞావిమోక్ఖాని, సచిత్తకాని, లోకవజ్జాని, వచీకమ్మాని, అకుసలచిత్తాని, దుక్ఖవేదనానీతి.

అవసేసాని తేపణ్ణాస సిక్ఖాపదాని పఠమపారాజికసముట్ఠానానీతి.

సబ్బసేఖియేసు ఆబాధపచ్చయా అనాపత్తి, థూపీకతపిణ్డపాతే సూపబ్యఞ్జనేన పటిచ్ఛాదనే ఉజ్ఝానసఞ్ఞిమ్హీతి తీసు సిక్ఖాపదేసు గిలానో నత్థీతి.

సేఖియవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సేఖియకణ్డం నిట్ఠితం.